without wings.
ἅπτερος. non alatis. Որոյ ոչ գոն թեւք. գանատսըզ.
Կէսք թեւաւորք, եւ կէսք անթեւք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ոչ ոք զմարդոյ բնութիւն սահմանելով՝ ասիցէ, անթեւ, ոչ չորքոտանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ ունէր զհրաման։ Առաքեալքն անթեւք. (Եղիշ. յես. եւ Եղիշ. դտ.։)
peeled, scaled.
inflexible, stiff.
inflexibility, stiffness, hardness.
cf. Անթուական.
cf. Անժամանակ.
cf. Անժամանակ.
cf. Անժամանակ.
to deprive of heirs;
to disinherit.
Անժառանգ՝ անորդի կացուցանել. ազգովին ջնջել.
Անժառանգել զանձն իմ խորհեցան յորդւոց ի մարդկանէ. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 13։ (յն. անզաւակութիւն։))
incontestable, undeniable.
intolerable, insupportable.
որ եւ ԱՆԺՈՒԺԱԼԻ. Անհանդուրժելի. անըմբերելի. չդիմանալու. չէքիլմէզ. տայանըլմազ.
Ի բռնաւորագոյն եւ յանժուժելի դիպուածոյ. (Պիտ.։)
Անտանելի եւ անժուժելի՝ խազմարարաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Անժուժելի օր երեւմանն Քրիստոսի. (Երզն. քեր.։)
Անժուժելի էր սէր մարգարէին՝ զոր ունէր առ Աստուած. (Ոսկիփոր.։)
that bears a curse;
that curses.
Որ բերէ զանէծս. պատճառ անիծից.
Զմեղս անիծաբերս եւ մահածինս. (Ագաթ.։)
Ի վնասակար եւ յանիծաբեր անձին ախտիցս. (Շ. թղթ.։)
Ըստ նմանութեան անիծաբեր օձին. (Երզն. մտթ.։)
Կամ բերօղ յանձին զանէծս. կրօղ անիծից. եւ բերեալ կամ պատճառեալ յանիծից.
Անիծաբեր երկիր, կամ մարդիկ, կամ կեանք, մեռելութիւն, կամ փուշք. (Անան. նին.։ Լծ. ածաբ.։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Մագ. ՟Ձ՟Ե։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.
Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։
Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
Մի՛ անիծաներ այլոց։ Ի մտի քում մի՛ անիծաներ թագաւորի. (Ժղ. ՟Է. 23։ ՟Ժ. 20։)
Անիծանէ թշնամեացն։ Անիծանէ դիւացն առաջի Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անիծանեմ.
Զի՞նչ անիծեցից, զոր ոչ անիծանէ Աստուած. (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 8։)
Եւ ոչ զօրն իւր անիծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Ընդէ՞ր զթզենին անիծեցեր. (ՃՃ.։)
Յայնցանէ էիք՝ զորս անիծէիք։ Անիծեսցէ Տէր Յիսուս։ Անիծեցին եւ արտաքսեցին. (Մագ.։)
cursed.
cf. Անհուպ.
որ եւ ԱՆՀՈՒՊ, ԱՆՀՊԱԿԱՆ. ἅψαυστος, ἁέπαφος. intangibilis, intactus. եւ այլն. Անմերձենալի. անմատոյց. անշօշափելի. արգելեալ կամ անհնարին ի հպիլ.
Ի վերայ բարձր բազմականի, եւ յանհպելեաց վերարկուաց։ Փորձէր զսուրբ զանձն (զհոգի Յուլիանեայ), եւ զանհպելի մարմինն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Զանհպելի կոյսն առ ինքն ձգելով։ Անհպելի գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։)
Յաստուածային կայծակունսն ի սրովբէից անհպելին։ Մակադրեալ զքեզ անհպելի հպմամբ. (Շար.։)
Հուպ, թէ եւ ոչ ամենայնիւ, յանհպելին էութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Անհպելի լինել թշնամւոյն. (Յճխ. ՟Բ։)
Յանհպելին մերձենայր փայտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իմաստասիրաց անձինք անհպելիք եւ անմերձենալիք. (Մագ. ՟Լ։)
Անհպելի յոյս. (ՃՃ.։)
Կամ անմիաբան. հեռաւոր ի բնէ.
Ի նոյն ժողովել փորձի զանհպելիսն. (Նիւս. բն.։)
Կամ անկարօղ ի մերձենալ. որ չկարէ հպիլ.
Վերջինքն հրեշտակք՝ անհպելիք գոլով վեհագունիցն. (Շ. հրեշտ.։)
ԱՆՀՊԵԼԻ Է. Անհնար է հպիլ. անմարթ է մերձենալ.
Զի յայս եւ երկնայնոցն է անհպելի. (Շ. հրեշտ.։)
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
որ եւ ԱՆՀՐԱԺԱՐԵԼԻ. ἁπαραίτητος inexorabilis, inevitabilis Ուստի չէ՛ մարթ կամ չէ պարտ հրաժեշտ տալ. անխուսափելի. հարկեցուցիչ. հարկաւոր. անփոփոխ. անհնարին. գաչընմազ. փէք իգթիզալը.
Պարտ էր ի վերայ նոցա անհրաժեշտ կարօտութեանն գալ։ Անհրաժեշտ շառաչմամբք հալածեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 4. 16։)
Անհրաժեշտ իշխանութիւն Արարչին. (Անան. նին.։)
Անհրաժեշտ վճռի. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
Ոչ փոփոխի կենդանի երանութիւնն, անհրաժեշտ պայծառութիւնն։ Յանհրաժեշտ բարութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Որպէս պատահումն գունոյ յէութիւն մարմնոյ՝ անփոփոխ իմն եւ անհրաժեշտ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Անհրաժեշտ դաւանութեամբ. (Շար.։)
Այն ճգունք՝ բարեպաշտաց անհրաժեշտք են. (Նսիւք։)
not made by hands, natural, spiritual.
ἁχειροποίητος. non manu factus. որ եւ ասի առանց ձեռագործի. ոչ գործեալ ձեռամբ. ոչ կազմեալ մարդկային արհեստիւ.
Անձեռագործ խորան, կամ թլփատութիւն. (Եբր. ՟Թ. 11։ Կող. ՟Բ. 11։)
Անձեռագործ շինուած Քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ե։)
Անձեռագործ երկնից կամար, կամ հիմն հաւատոյ. (Նար. խչ. եւ Նար. եկեղ.։)
Զգեցցի զանձեռագործ հանդերձն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որ յաթոռ յանձեռագործ նստիս Բանդ Աստուած։ Աստուածածին տաճար անձեռագործ՝ Բանին Աստուծոյ. (Գանձ.։)
Եւ որպէս բնական. ի բնէ յօրինեալ.
Պարիսպս անձեռագործս ունելով. (Պտմ. աղեքս.։)
Անձեռագործ պարսպեալ Նեղոսիւ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
cf. Անձեռագործ.
Երկնային անձեռակերտ կամար. (Անան. եկեղ։)
Յարկ անձեռակերտ. (Նար. մծբ.։)
handless;
without succour.
ἅχειρ, ἅχειρος, ἅχειρης. manibus carens, mancus. Որոյ ոչ գոն ձեռք. ձեռնատ. եւ անգործ ձեռօք. էլսիզ.
(Զկուռս) անոտս անձեռս ի վերայ ուսոց իւրեանց կրեն. (Թղթ. բարուք.։)
Առանց ձեռին.
Վէմն ի լեռնէն անձե՛ռըն հատեալ. (Գանձ.։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Յոր ἁνεπιχείρητος, ἅληπτος. qui nequit assequi, qui non prehenditur. չէ մարթ ձեռն արկանել կամ հասուցանել. ոչ ածելի զբռամբ. անըմբռնելի. անհպելի, անհնարին. ել վուրուլմազ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
Ամենեւին անհասանելին՝ անյուսալի է, եւ անձեռնարկելի. (Ածաբ. ծն.։)
Մկրտութիւն՝ կնիք անձեռնարկելի. (Բրս. մկրտ.։)
Զանձեռնարկելին ամենեւին, եւ զանըմբռնելին ի մահուանէ բնութիւն, այս ինքն զԱստուածութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Ոչ երբէք ելանէ ըստ բան քո իր անձեռնարկելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Հ՟Զ։)
Ո՛չ է պարտ անհաս եւ անձեռնարկելի իրաց պատմօղ լինել։ Պարգեւս անձեռնարկելիս խոստանայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Աղօթէ, զի եւ մայրն անձեռնարկելի մնասցէ շանցն. (Վրդն. սղ.։)
Թէպէտ եւ ինձ յոյժ ծանունք են, եւ անձեռնարկելիք. (Նանայ. յռջբ։)
Պէսպէս պտուղ առաքինութեանցն՝ անձեռնարկելի էր սատանայի. (Լմբ. սղ.։)
Բարկացողն՝ անձեռնարկելի խրատտուաց. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Խոնարհութիւն շտեմարան անձեռնարկելի է գողոց. (Կլիմաք.։)
Մերով բնութեամբ անձեռնարկելի էր հպել ի նորայն բարձրութիւն. (Շ. մտթ.։)
Ինձ յոքունց տարացոյց վկայս կացուցանել ո՛չ է անձեռնարկելի. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
untameable, savage, wild
ԱՆՁԵՌՆԸՆԴԵԼ որ եւ ԱՆՁԵՌՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος, ἁτιθασσότατος. non mansuetus, intractabilis. Ոչ ընդելեալ ընդ ձեռամբ. ոչ ընտանի. վայրենի. եապանի. վահշի. ալըշմամըշ.
Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)
Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)
Զանձեռնընդել չար գազանիդ։ Զանձեռնընդել վայրագիդ։ Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ։ Եւ յերկրէն անգամ առ ի ընդոստումն երկիւղի անձեռնընդելիցն յառնել. (Պիտ.։)
helpless, without succour.
Որ չունի զձեռնկալու. անօգնական. ձեռք բռնօղ մը չունեցած.
Անձեռնկալ կապեալ եղկելիս ի տարակուսի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.
Ուր ոչ հասանէ ձեռն. cf. ԱՆՁԵՌՆԱՐԿԵԼԻ.
Բնակութիւն քո երկնից երկինք են՝ աներեւոյթ անձեռնհաս ձեռին մարդոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
Յանձեռնհասն բարձրութենէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Տեսանէին անձեռնհաս զգանձն, եւ զինքեանս ի խոր աղքատութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Անձեռնհաս ի յափշտակողաց. (ՃՃ.։ Իսկ Նար. ՟Կ՟Զ.)
Անձեռնհաս տագնապ". իմա՛ անհնարաւոր։
Որոյ ձեռն ոչ հասանէ ի հոգալ զկարեւորս, կամ առնել ինչ. անբաւական. անկար. տկար. չատիկօղ.
Ինքեանք անձեռնհաս են, եւ վտանգեալք. (Փարպ.։)
Ոչ միում ումեք յայսցանէ անձեռնհաս է Աստուած. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
towel.
Ձեռաց սրբիչ. փէշկիր. մաքրամա.
Սպասաւոր որ պատրաստէր մահիճս, կամ ջուր ի ձեռս արկանել, կամ անձեռոցս մատուցանել. (Յհ. կթ.։)
napkin.
Նուազականն վերնոյն. փէշկիրճիք. մաքրամաճըգ.
Զիւր իսկ զանձեռոցիկն ի նմանէ ի զատ յափշտակելով՝ հարստապէս նովին իսկ լնուին զբերան նորա. (Յհ. կթ.։)
unformed.
ἁσχημάτιτος. figura vel forma carens. Անբաժ ամենեւին ի նիւթական ձեւոյ եւ ի կերպարանաց մարմնոյ.
Անձեւն եւ անշօշափելին. (Առ որս. ՟Է։)
Անշօշափելւոյ եւ անձեւին Աստուծոյ։ Յանձեւսն իմացութիւնս. (Դիոն.։)
Անտեսիդ տեսիլ, եւ անձեւիդ կերպարան. (Շ. գանձ վրդվռ.։)
Անփոփոխելի պատկեր՝ ի մեր կերպարանութեան՝ անձեւ էութեանն Հօր. (Լծ. ածաբ.։)
Զանձեւն տե՛ս, եւ զանտանելին ծանի՛ր. (ՃՃ.։)
Անձեւ անորակ. (Սկեւռ. աղղ։)
Կամ չեւ եւս ձեւացեալ. ձեւանալի այլով իւիք. կամ անձեւ ըստ ինքեան. ἁσχήματος. nonfiguratus.
Նախաստեղծեալն լոյս անձեւ գոլով՝ ձեւացաւ ի չորրորդում աւուրն յարեգակն եւ ի լուսին եւ յաստեղս. (Մաքս.։)
Նոյն իսկ է լոյսն, թէեւ յայնժամ անձեւ էր. (Դիոն.։)
Անձեւ նրբութիւն հրոյն՝ ձեւոյն երկաթոյն քանակի. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ ձեւացեալ ի ցոյցս մարդկան. անկեղծ. անպաճոյճ. non fucatus.
Հերացն կտրել ցուցանէ զմաքուր եւ անձեւ կեանսն. (Դիոն.։)
Տձեւ. տգեղ. անշուք. անշնորհ. անվայելուչ. անյարմար. անպատեհ. յոռի. պիչիմսիզ. եօրտամսըզ. պէդ. ἁσχήμονος. deformis, tuepis.
Զի եւ ոչ ծածկէին զիւրեանց զամօթն, եւ զանձեւ տեսութիւնն. (Բրս. բարկ.։)
Անձեւ խայտառակութեամբ յայտնապէս պատկառեցուցանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Պա՛րտ է այսպիսեացս անձեւ հարցմանց ոչ առնել սկիզբն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
Յանտպաւորական նմանութեան անձեւ օրինակաց. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Անձեւն անդէմ է։ Անձեւն եւ անդէմն եւ անկերպարանն. (Խոսրովիկ.։)
to lose shape, to become deformed.
ԱՆՁԵՒԱՆԱԼ Տգեղանալ. անշքանալ, եւ տգեղ ինչ գործել. ἁσχημονέω. deformor, indecore perago.
Մերկացեալ յառաքինութեան զգեստուց, եւ անձեւացեալ ի մեղացն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Ձայնս անվայելուչս արձակել, եւ ի կապեղայս ուտել, եւ այլ մերձաւոր այսոցիկ անձեւացեալ. (Բրս. հց.։)
panting with desire, very desirous.
burning with desire, sighing after.
Անձկով այրեցօղ կամ այրեցեալ. կարօտով սիրտը էրօղ կամ էրած.
Բազում անձկայրեաց տրտմութեամբ, եւ ծանրաթախիծ հոգով (կամ ոգւով) պաշարեալ. (Բուզ. ՟Գ. 11։ եւ Կորիւն.։)
to reduce to extremities, to force;
to narrow, to contract, to restringe.
Տալ անձկանալ. յանձկութիւն եւ ի նեղ արկանել. նեղել. ճնշել. նեղը ձգել. սըգըյասօգմագ.
Եւ զԱրտաշիրն անձկացուցեալ, մինչ ի հնդիկըս փախուցեալ. (Շ. վիպ.։)
Յանձին մեղացն յիշատակէ անձկացոյց (կամ անծկացոյց) զնա. (Ոսկ. փիլեմ.։)
well formed, elegant, handsome, beautiful.
Գեղեցիկ եւ վայելուչ անձամբ. աղուոր. տիլպէր.
Զոր առեալ անձնագեղոյն։ Անձնագեղացն պարսից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 65։)
Զանձնագեղս արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Զանձնագեղս եւ զվայելուչ երիտասարդն զԱշոտ. (Յհ. կթ.։)
the commander or captain of the guard.
ἁρχισωματοφύλαξ, (իբր մարմնապահապետ) summus corporis custos. Գլուխ անձնապահաց կամ թիկնապահաց.
Անձնապահապետ արարից զքեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 1։)
Եւ որպէս խնամակալ անձին իւրում եւեթ. ինքնատէր. ինքնագլուխ.
Եւ ինքեանք ցրուեալք տիրագլուխք անձնապահապետք յամենայն լերինս շրջէին. (Խոր. ՟Գ. 56։)
cf. Անձնապուր.
to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.
Սեպհականել. իւրացուցանել, ենթակայացուցանել յինքեան. որպէս յն. ὐφίστημι, ὐπόστασας.
Էառ ի սրբուհւոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն, այլ եւս առաւել յինքն անձնացոյց զսկզբունս բնութեան մերոյ։ Յանձն իւր անձնացոյց մարմին հոգեւոր, եւ հոգի բանաւոր եւ մտաւոր. (Դամասկ.։)
cf. Անձնացուցանեմ.
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
Այր բարի, եւ անձնեայ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 2։)
Զայր սէգ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)
Մարգարիտն ոչ եթէ անձնեղ ինչ մարմին իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
cf. Անձնեայ.
rain;
— իջանել, to rain;
— արտասուաց, a flood of tears;
յորդ —, violent, pouring rain;
անձրեւաչափ (գործի), rain-guage.
• , ի-ա, ո հլ. (Ս. Գրքի 21 օրինակ-ներից 17 ի-ա հլ., 4ո հլ.) «անձրև» ՍԳր. Ա-գաթ. Եզն. որից անձրևաբախ Ագաթ. անձ-հևածին Կոչ. անձրևայոյզք Վեցօր. անձրևել Փիլ. Նար. երկնանձրև Նար. 264. նոր բառեր են՝ անձրեային. անձրևանոզ, անձրևաչափ, անձրևոտ ևն։
• Muller, Armen. VI յն. άχλύς «ամպոտ լինելուց առաջացած մթութիւն»։ Մառ ЗВО 5, 312 զնդ. vāra, պհլ. vārān, պրս. bārān հոմանիշների հետ՝ ձ յաւելուա-ծով։ Հիւնք. ծարաւ բառից։ Karst, Յու-շարձ. 407 ծորիլ, սորել բառերի հետ՝ սումեր. sur «անձրև, անձրևել»։ Մառ ИАН 1918, 340 արմատր ձ, որ գտնում է ափխազ. աձը «ջուր», աձաձա «ցօղ», աձըն «ձմեռ» բառերի մէջ։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ոզմ. Ջղ. Վն. անձրեվ, Սչ. անձհրեվ, Երև. անձրէվ, Ախց. անցրէվ, Սլմ. անձրռէվ, Ագլ. Տփ. ա՛նձրիվ, Տիգ. mնձրիվ, Զթ. անձիվ, Նբ. անձվէր, Մրղ. անձըվըեր, Խրբ. Պլ. Պրտ. Ռ. Սեբ. արզէվ, Ակն. օրզէվ, Ասլ. էօրզէ՝վ, Մկ. անձրօվ, Հճ. արեվ։
ὐετός, βροχή, ὅμβρος. pluvia, imber, nimbus. Ջուր ցօղեալ յամպոց. տեղ. տարափ. ջաղբ. անծրեւ, թաթաւ. եազմուր, սազանագ, պարան.
Թուեալ են նմա շիթք անձրեւի, եւ զեղցին անձրեւով յամպս։ Դարձոյց զանձրեւս նոցա ի կարկուտ։ Նոր անձրեւօք կարկտի։ Ասէք՝ թէ անձրեւ գայ։ Ածից ես անձրեւ ի վերայ երկրի։ Ածէ անձրեւ ի վերայ. եւ այլն։
Լի անձրեւով։ Բանաւոր անձրեւաւն. Ագաթ.։ Զանձրեւացն ասէ. (Գզնիկ։)
Նման յորդառատ անձրեւի. (Փարպ.։)
Քաղցր անձրեւօք. (Պիտ.։)
Ցօղ անձրեւոյն։ Իբր զպղպջակ անձրեւոյ։ Անձրեւք ուժգնակիք. (Նար.։)
Որպէս ցօղ. δρόσος. ros. շաղ. եբր. թալ (լծ. հյ. տեղ) (Դատ. ՟Զ. 37. 39. 40։ ի 38.) Ցօղ դնի։
Նմանութեամբ ասի.
Անձրեւ արտասուացն։ Զօրհնեալ քո շրթանցդ զաստուածեղէն անձրեւացդ զկեցուցանօղդ կաթուած (զթուք). (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ ՟Լ՟Ե։)
beaten by the rain.
Յանձրեւոյ բախեալ, հարեալ, կամ բախումն անձրեւաց.
Անձրեւաբախք, ցօղահարք. (Ագաթ.։)
that brings rain, rainy.
ὁμβροφόρος. imbrifer. Որ բերէ կամ ցօղէ զանձրեւ. անձրեւական.
Անձրեւաբեր ամպք. (Եղիշ. ՟Ը։ Եղիշ. երէց.։ Եփր. պհ.։ Լմբ. առակ.։)
Գարնանային անձրեւաբեր հոսմանց։ Յանձրեւաբեր խոնաւէ ցամաք պահիցէ. (ՃՃ.։)
Յանձրեւաբեր ժամանակի. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Անձրեւաբեր ժամանակ.
Ի ձմերանի վաստակեցէք, յանձրեւաբեր՝ սերմանեցէք. (Շ. եդես.։)
tinder.
• (սեռ. -ի )«կտաւից կամ սունկից և նման բաներից պատրաստուած դիւրավառ նիւթ, ղավ». Նար. խրատ. Տաթև. ձմ. Ճծզ։
• Նախ Klaproth, Asia poligl. 100 կցեց պրս. pedeh բառին։ ՆՀԲ և սրանից առնելով նաև Հիւնք, դնում են յն. ἀπτω, ἀπτομαι «լուցանել, վառել» բայից։ ZDMG 1868 (22), 330 և սրանից էլ Lagarde, Sуm. 1877, 103, 40 դնում է պրս. [arabic word] ābēž, [arabic word] abēr, ❇ aēr, [arabic word] aēz, [arabic word] ayēz «կայծ» բառերից։ Lag. Arm. Stud § 3 մերժում է սրանք՝ նշանակութեան տարբերութեան պատճառաւ։
• ԳՒՌ.-Հճ. աբ'բ'եթ, Խրբ. աբ'էթ, Հմշ. ա-փէթ, Զթ. աբ'իթ. նոյն է նաև աբեթ, Ղրբ «լեռնային բոյս՝ որից աբեթ են պատրաս-տում». բայց տարբեր է աբեթ Ննխ. «խեղճ, թշւառ», որ Յաբեթ յատուկ անունից է։
• ՓՈԽ.-Վրաց. աբեդի «աբեթ» (տե՛ս Ա-ճառ. Բազմ. 1898 225բ և Արրտ. 1898, 370բ), մինգր. օբեդ «աբեթ», սվան. հաբե-դի, հոբեդ «աբեթ», Մառ ИАН 1918, էջ 339 այս բառերը համարում է bed «վառել» ար-մատից. հմմտ. սվան. libdine «վառել», եթէ այսպէս է, ուրեմն բառը բնիկ Կովկա-ռեան կդառնայ և հետևաբար հայ ձևը կլինի վրացականից փոխառեալ։ Առ այժմ այս ստուգաբանութիւնը անհաստատ է թւում մեզ։
Լուցկիք. նիւթ վառելի՝ ի կտաւէ կամ ի սնկոյ.
Կայծ ոստս հրահանաց աբեթի վառել։ (Իսկ ըստ յն. ա՛բդօ՝ է լուցանել, վառել։) (Նար. խրատ.)
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
monk's funeral.
Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)
monk, friar;
— լինել, to turn or become monk.
• , ի հլ. «վանական, կուսակրոն կրոնաւոր» կոչ. ժդ. Բուզ. Զ. 16. ածանցման մէջ երևում է երկու ձևով. բուն ձևից՝ առե-ղայակերպ Ճառընտ. աբեղայութիւն Լմբ. պտրգ. աբեղայական Մարթին. կրճատմամբ աբեղաթաղ Մաշտ. աբեղութիւն Լմբ. մատ. էջ 47։ Յետնաբար եղած է հաբեղայ Վրք. հց. ժե (այսպէս գրուած նաև կոչ. 290). կրճատ՝ աբեղ Դրնղ. 343. յետին և յարմա-րեալ ձև է խաբեղայ «վատ աբեղայ, խաբե-բայ աբեղայ» (ինչպես ունինք չքահանալ). Խաբեղայն և ո՛չ աբեղայն. Ո՞ւր է խաբեղայն Մարինոս. Յայսմ հմմտ. խաբ եղար և ո՛չ կրոնաւոր. Լմբ. մատ. էջ 48։
• = ասոր. [syriac word] abīlā, awīlā «աբեղայ», որի առաջին նշանակութիւնն է «տխուր, տըր-տում» [arabic word] ebl «լալ, սգալ, տրտմիլ» ար-մատից (Brockelmann, Lex. syr. էջ 2ա). ասորերէնից փոխառեալ է նաև արաբ. [arabic word] abīl «ծերունի» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 372), «քահանայ» (անդ՝ էջ 126)։-Հիւբշ. 299։
• Հներից Տաթև. ամ. 52 մեկնում է «աբե-ոայն հայր ասի»։ ՀՀԲ ապ «հալը» ռա-ռից։ ՆՀԲ արաբ. էպիլ։ Moller SWAW 66. 278 արամ. ābrā «ընկեր, եղբայր» բառից, որ մերժելով Lag. Arm. Stud, § 4՝ դնում է ասոր. awilā։
• ԳՒՌ.-Կր. աբ'էղա, Սլմ. ապեղա, Պլ. Ռ. ափէղա, Տփ. ափիղա, Մրղ. mպէղա, հmպէ-ղա։ Նոր բառեր են աբեղաթող, աբեղաջարդ, աբեղաձագ, աբեղախաղ, աբեղաճաշ, աբե-ղուկ։
μονάζων, μοναχός Monachus, religiosus. Իբր Ապ՝ այսինքն Հայր եղեալ կրօնաւորութեամբ, մոնոզոն. հրաժարեալ յաշխարհէ ուխտիւք եւ զգեստուք. միանձն. վանական. հաբեղայ. արաբ. էպիլ.
Աբեղայն հայր ասի. (Տօնակ.։)
Խորհուրդ միայնականի կատարման, (յաւելու թարգմանիչն,) այսինքն աբեղայից. (Դիոն. եկեղ.։)
Զաբեղայս, զկոսանս, եւ զայլ ամենայն աշխարհականս. (Կոչ. ԺԴ։)
Վաղ եղեր աբեղայ։ Գոհանայր զաբեղայէն. (Վրք. հց. Ձ։)
Հանդերձ Սորմակաւ փառամոլ աբեղայիւ. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Երեւիմք նոցա ձեւովս աբեղայք ... Խա՛բ եղար, եւ ոչ կրօնաւոր։ (Լմբ. պտրգ.։)
monachal.
Սեպհական աբեղայից. կրօնաւորական։
Ընդ այլոց երից վանիցն աբեղայական դասուցն. (Մարթին.։)
monk's food.
cf. Աբեղութիւն.
որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յորդորէ զնա լինել աբեղայ, որ ոչ զօրէ կրել զկարգ աբեղայութեանն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)
monachism, monastic life
monks.
silvered.
Օծեալ կամ պատեալ արծաթով.
Յոսկի գահոյս հրամայիցէ հանգչել, եւ ի սենեակս արծաթազօծս. (Ոսկ. մ. ՟Ա 20։)
Դրունս ձուլածոյս ի յոսկեգոյն պղնձոյ արծաթազօծս. (Մաթին.) ուր վրիպակաւ գրի՝ ԱՐԾԱԹԱԶՕԹՍ, զոր կարէ ոք ընթեռնուլ եւ Արծաթազօդ։
that hides or has hidden the money.
Մշակք նենգաւորք՝ արծաթածրարք. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
mine of silver.
ἁργυροποκεῖον argenti officina Հանք կամ բովք, ուստի արծաթն հատանի կամ ելանէ.
Ո՛չ արծաթանք իցեն եկեղեցիս, այլ՝ բանակեաղ հրեշտակաց, եւ բնակութիւն Աստուծոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ 25։)
melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.
ἁργυροχόος argentarius Որ հալէ եւ ձուլէ զարծաթ. արծաթագործ. արծաթ կամ արծթէ բան թափօղ.
Ընդ ոսկերիչս եւ ընդ արծաթաձոյլս հակառակի. (Իմ. ՟Ժ՟Է 9։)
Զձեռս եւ զգործիս հիւսանց ... քաջ ի բաց զոսկեգործաց եւ զարծաթաձուլից, եւ որոց նկարելն հաճոյ եղեւ ուսումն. (Սարկ. հանգ.։)
ԱՐԾԱԹԱՁՈՅԼ. Ձուլեալ յարծաթոյ. արծաթի. արծթէ թափծու կամ շինած.
Պաղպաջունք ոսկիափայլք եւ արծաթաձոյլք. (Տօնակ.։)
cf. Արծաթափայլ.
Ուսուցանէ՝ զի արծաթաճաճանչ է տեսիլն. յն. արծաթատեսիլ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Որ Ճաճանչէ փայլէ իբրեւ զարծաթ.
silvered.
περιαργυρόμενος, καρταργυρώμενος եւ այլն. argento obductus Արծաթի թիթղամբ պատեալ. արծաթով զարդարեալ. արծթով պատած. կիւմիշ իլէ գափլը.
Ամենայն սիւնք սրահին շուրջանակի արծաթապատք. (Ել. ՟Ի՟Է 17։ եւ ՟Լ՟Ը 17. 19։)
Թեւք աղաւնոյ արծաթապատ. (Սղ. ՟Կ՟Է 14։)
Հուր անկանի ի տուն դիցն ոսկիապատացն եւ արծաթ ապատացն. (Թղթ. բարուք.։)
Դրամբք արծաթապատս մի՛ առնիցես. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
that has received or borrowed money.
ԱՐԾԱԹԱՌ եւ ԱՐԾԱԹԱՌՈՒ Առօղ զարծաթ կամ զդրամս յայլմէ.
Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
ԱՐԾԱԹԱՌ եւ ԱՐԾԱԹԱՌՈՒ Առօղ զարծաթ կամ զդրամս յայլմէ.
Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
that loves money, avaricious, covetous, too fond of money.
φιλάργυρος pecuniae amans, avarus Մոլեալ ի սէր արծաթոյ. ընչասէր. ընչաքաղց. ագահ. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ 14։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ 11։)
Արծաթասէրն զհարկաւոր կարիսն առաջի արկանէ։ Ցանկութիւն արծաթասիրի ոչ յագի ի բազմութենէ ընչիցն։ Բարիոք թուի արծաթասիրացն՝ նիւթոյն գեղեցկագունութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
silversmith, who sells silver-plate;
money-changer.
ἁργυροπράτης nummularius Որ վաճառէ զարծաթի դրամս. այն է լոմայափոխ, սեղանաւոր.
Վասն արծաթավաճառաց եւ գինեվաճառաց. (Գէ. ես.։)
silvery, made of silver;
silver-coin.
Բազմութիւն պատկերաց. (Սարկ. հանգ.։)
Զսկիհն իմ արծաթի։ Որ ոսկի՝ ոսկի, եւ որ արծաթի՝ արծաթի։ Խարիսխ արծաթի։ Կոնք արծաթիք. տաշտք արծաթիք։ Փողս կռածոյս արծաթիս։ Ջահիւք, եւ լապտերօք արծաթեօք. եւ այլն։
Ոմն պղնձի, ոմն արծաթի։ Արծաթի եղջիւր, կամ կանթեղք. (Ագաթ.։)
Կշռեցին նմա երեսուն արծաթի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 15։) յն. արծաթիս, իմա՛ դրամս, դահեկանս։
Յաղագս երեսուն արծաթին. (Արշ. ՟Լ՟Ա.) իմա՛, արծաթոյ, դահեկանի։
trunk;
poor-box.
Ուօղ յինքեան զարծաթ. այն է դարձանակ. եւ Որ ինչ անկ է գանձանակի.
love of money, avarice.
Արմատ ամենայն չարեաց արծաթսիրութիւն է. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ 10։)
Յարգի եղեւ արծաթսիրութիւն քան զաստուածսիրութիւն քան զաստուածասիրութիւն. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
Արծաթսիրութիւնն ոչ ի բազումն, այլ ի կամս սիրողին դատեսցի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Արծաթսիրութեամբն մոլեալ յուդաս. (Շար.։)
cf. Արծաթսիրութիւն.
Որ կցորդն եղեւ օտարացն մեղաց վասն արծաթքաղցութեան. (Սարկ. քհ.։)
kindler.
Որ արծարծէ (ըստ ամենայն առման).
Կայծակն արծարծիչ։ Արծարծիչ բարեկարգ շինութեան. (Պիտ.։)
rekindling.
Արծարծելն, եւ իլն (ըստ ամենայն նշ)
Արծարծումն լուսաւորութեան։ Զլուսոյն արծարծման պէտս։ Արծարծմամբ լաւագունիցն հասից յառաջին ծայր կատարելութեանն. (Պիտ.։)
Ընդ զգալի խնկոյս, եւ զհոգւոյս ծուխ արծարծման նուիրեմ քեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
Խունկն յետոյ արծարծմամբն ի բուրումն փոխադրեցաւ. (Կլիմաք.։)
Զարծարծումն ցանկութեանց բորբոքէ խօսք կանանց. (Նեղոս.։)
at least, at the least.
ԲԱՐԷ. Այսպէս գրեն ոմանք ի գրչաց զնախակարգեալ բառսբարդեալս սովորաբար ըստ ուղիղ կանոնի ԲԱՐԵ. (ի բարի, բարեաւ, բարեաց) օրինակի վասն աստ դնեմք զքանի մի բառս, որովք լիցի զուղիղն դատել գրագիտաց։
Նոյն ընդ ռմկ. պա՛րէ. որ եւ ՓԱՐԹԱՐ, եւ ԲԱՐԻ. Գոնեա. գէթ. Բա՛րէ դուք հաց եւ ջուր ճաշակեցիք յայնժամ. այլ ես եւ ո՛չ զայն առի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. 5.) (տպ. բարի է։)
Եթէ ոչ առնես զսպասաւորութիւն քո (զսարկաւագութիւն), ապաբա՛րէ զսկիհն կալցես ի ձեռին քո ի ժամ հաղորդութեանն. (անդ. (տպ. ապա սակայն։))
Եթէ ոչ ունիս աղօթս հոգեւորս եւ խոնարհութիւնս, ապա բա՛րէ աշխահութիւնս մարմնաւորս արասցես. (անդ. (տպ. գո՛նէ։))
to be angry, provoked, to storm, to rage.
ὁργίζομαι, θυμόομαι, ἁγανακτέω , παροξύνομαι irascor, indignor, furo, exacerbor Բարկ եւ սաստիկ լինել՝ վառմամբ կրից՝ մանաւանդ ի վրէժ անիրաւութեանն եղելոյ. ցասնուլ. զայրանալ. սրտմտիլ. զայրագնիլ. զչարիլ. դառնանալ. սրդողիլ.
Բարկացաւ Յակոբ, եւ կագէր ընդ լաբանու։ Իբրեւ լուաւ տէրն նորա, բարկացաւ սրտմտութեամբ։ Բարկացաւ տէր սրտմտութեամբ ի վերայ Մովսէսի։ Բարկանա՛յք, եւ մի՛ մեղանչէք։ Մի՛ բարկասցիս ծառայի քում։ Բարկացաւ տէր ողայ, կամ ի վերայ ողայ։ Զի մի՛ բարկասցի Աստուած ի բարբառ քո։ Բարկացեալ է սոցա տէր։ Միթէ գետո՞ց բարկասցիս տէր։ Ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ բարկանայցեմ։ Բարկացեալ էի ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Բարկացաւ սրտմտութիւն իմ ի վերայ նորա.եւ այլն։
Այն՝ բարկացելոյ էր, եւ այս՝ խրատողի. (Մխ. երեմ.։)
Բարկացան նոքա ի մէնջ ի վէգ եկին. այսինքնոխացան. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 59։)
Բարկացաւ ի նմանէն մինչեւ յօրն դատաստանին տեառն մերոյ. (Եփր. համաբ.։)
Բարկացայ, զի արարի զնոսա։ Եւ լուեալ տասանցն՝ բարկացան ի վերայ երկուցն եղբարց։ Սկսան բարկանալ Յակովբայ եւ Յովհաննու.եւ այլն։
passionate, apt to be angry, fretful, pettish, peevish, impatient.
ὁξύθυμος, θυμώδης iracundus, celer ad iram որ եւ ԲԱՐԿԱՑՕՂ ասի. Ունօղ ի սրտի զբարկութիւն. ցասմնոտ, ցասկոտ ի բնէ, եւ փոյթ ի բարկութիւն.
Բարկասիրտն գործէ առանց խորհրդոյ։ Մեծամեծքն բարկասիրտք են, գինի մի՛ արբցեն. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 17։ ՟Լ՟Ա. 4։)
Բարկասիրտ է եւ թշնամանող. (Ճ. ՟Ա.։)
Բարկասիրտ ես, եւ խիստ առ յանցաւորս. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։)
Բազում անգամ է տեսանել զգազանս վայրենիս՝ հանդարտացեալս, իսկ զբարկասիրտս ոչ երբէք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Բազումք ի բարկասրտացն եղեն կարի հեզք. (Բրսղ. մրկ.։)
angry, vexed, enraged.
Ցայտեալ սաստկութեամբ՝ որպէս բարկութեամբ. որ ցայտէ զցասումն. ահագին, սաստիկ յուզեալ.
Այժմ ծով ի բարկացայտ լեռնակուտակ ալեացն զնստեալ վրդովմանց. (Խոր. վրդվռ.։)
Բարկացայտ (կամ բարկացեալ) ալիքն՝ լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ.։)
cf. Բարկասիրտ.
Բարկացեալն. եւ որ ստէպ բարկանայ. բարկասիրտ. ὁργίλος, θυμώδης iracundus.
Այր բարկացօղ՝ տգեղ է կերպարանօք։ Մի՛ լինիր ընկեր առն բարկացողի։ Մի՛ բարկացօղ, մի՛ թշնամանօղ։ Լաւ իցէ բնակել յանապատի, քան ընդ կնոջ լեզուանւոյ, անզգամի եւ բարկացողի։ Փրկիչ իմ ի թշնամեաց իմոց բարկացողաց.եւ այլն։
Որակք ըստ սոսա ասին եւ բարկացօղք ... Ոչ եւս ասի բարկացօղ. (Արիստ. որակ.։)
irascibility, ire.
ὁργιλότης iracundia Ախտ բարկութեան. լինելն դիւրաշարժ ի բարկութիւն.
Բարկացողութիւն է չարութիւն ցասմնատեսակին, ըստ որում դիւրաշարժք լինին ի ձեռն բարկութեան. յն. ի բարկութիւն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
Հարկեցաւ ի բարկացողութիւնն, որ է ի նմա թունաւորութեան կիրք։ Զի՞նչ է բարկացողութիւն. (եւ այլն. Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ի՟Դ։)
Մեղք դիւթի բարկութիւն է եւ բարկացողութիւն. (Եփր. թագ.։)
that sits on the same mattress, that is partaker of the same banquet or dignity;
colleague.
συνανακείμενος, σύνεδρος, κοινωνός conviva, consessor, particeps Բազմեալն ընդ այլս ի նմին սեղանի բարձիւք. սեղանակից.
Վասն երդմանցն եւ բարձակցացն՝ հրամայեաց տալ նմա. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 9։)
Յայնժամ եղիցին քեզ փառք առաջի բարձակցացն քոց. (Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 10։)
Զբարձակիցսն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց. (Խոր. ՟Բ. 60։)
Տիբերիոս զդրուսոս՝ բարձակից իշխանութեանն արար։ Անտոնինոս զկոմոդոս զորդի իւր բարձակից թագաւորութեանն արար. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Բարձակից արեգական՝ Շապուհ արքայից արքայ. (Խոր. ՟Գ. 17։)
Յարարելոցս ոչ ոք է բոլորիցս թագաւորին համաթոռ, եւ բարձակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
competitor.
ԲԱՐՁԱԿՌԻՒ ԼԻՆԻԼ. Կռուիլ վասն յառաջագահութեան՝ յընթրիս, եւ յայլ աշտիճանս պատուոյ.
Բարձակռիւ լինէին, որ կրկին ախտի էր գուշակ, հպարտութեան՝ միանգամայն եւ որկրամոլութեան. (Երզն. մտթ.։)
search of dignity, pursuit of honour;
competition, rivalry, ambition.
Ձգումն կամ բերումն ի բարձ եւ ի պատիւ.
Վասն մարտի մաքառման՝ բարձաձգութեան գլխաւոր իշխանութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cuish
Զարդարեալ էր սռնապանօք եւ բարձապանօք մորթեղինօք. (Պտմ. աղեքս.։)
small cushion, bolster;
compress.
ԲԱՐՁԻ ԹՈՂԻ ԱՌՆԵԼ. որ եւ ԲԱՐՁ ԵՒ ԹՈՂ ԱՌՆԵԼ. Բառնալ թողուլ, թողուլ լքանել յերեսաց. անտես առնել.
Զծերացեալսն մի՛ բարձի թողի առնիցէք. (Շ. ընդհ.։)
Աստուած բարձի թողի արար զնոսա՝ երթալ զհետ սրտից իւրեանց. (Մխ. ապար.։)
Զամենայն կարեւորսն թագաւորութեանն բարձի թողի առնել. (Մարթին.։)
act of raising;
carriage;
subtraction;
exception;
suppression, repeal, derogation;
degradation, dissolution, extinction;
deduction, defalcation.
Բառնալն կամ բառնիլն՝ ի վեր, կամ ի միջոյ. վերցընելը, եւ վերցըւիլը.
Բարձումն բազկի, ձգումն ձեռին։ Բարձումն (այսինքն բարձիչ) պարտեաց, փոխարկիչ կարեաց. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ։)
Անփոյթ առնել ծանունցն՝ համանգամայնցն է ի բաց բարձումն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բարձումն առ հասարակ յամենեցուցն սիրոյ եւ ամօթոյ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Ճանաչելով զբարձումն քաջ զօրավարաց. այսինքն զկորուստ կամ զմահ. (Փարպ.։)
Զսասանումն աւուրց նկարեն, զանցաւորացս բարձումն գրեն. (Նար. մծբ.։)
that has a strong voice;
sounding, that has a loud or shrill sound;
resounding, clamorous, sonorous, clangous;
loudly, aloud.
Բարձր եւ վսեմ օրինակաւ. բարձրագոյնս եւ նրբագոյնս.
Բարձրաբար յաղագս նոցա խնդրել. (Անյաղթ պորփ.։)
μεγαλόφωνος altam vocemedens, altiloquus Մեծաձայն, բարձրագոչ. համարձակաձայն.
Որպէս եւ ասէ բարձրաբարբառն եսայիաս. Տօնակ.։
Զզրկանաց ամբաստանութեան իւրոյ բան՝ բարձրաբարբառ զօրացուցանէր զարքայէ. (Յհ. կթ.։)
whose summit is very high, lofty.
Ի բարձրագագաթանց պարսպեալ լերանց. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք. (Յհ. կթ.։)
seat, the chair, the highest place;
president, the most honourable;
high, elevated.
Ոյր բարձր է գահ. գահերէց. նախապատիւ.
Քննեցաւ (սոդոմ) ի բարձրագահ տեառնէն. այսինքն ի բարձրելոյն. (Ագաթ.։)
Բարձրագահ օրհնաբան էիցն խմբակցութեանց. (Նար. մծբ.։)
Արք պատուաւորք, ճոխք, եւ բարձրագահք. (Արծր.։)
Բարձրագահ առ դատողական ատենին եղեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
Սուրբ եւ բարձրագահ արքեպիսկոպոսիդ. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
Կամ որպէս Բարձր գահիւք՝ դրիւք. բարձրաբերձ.
Բարձրագահ աշտանակ։ Բագին բարձրագահ. (Անան. եկեղ։)
Ելանել ի բարձրագահ ծայրն առաքինութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի վերայ բարձրագահ դիտանոցի առաքինութեան ելեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)
Կամ Պերճ, վեհ, վսեմ. բարձրագոյն.
Խորին եւ յաւէտ բարձրագահ խորհուրդ։ Բնակեալ ի փառս բարձրագահս։ (Անան. եկեղ։)
Բարձրագահ իշխանութեամբ. (Ուռպ.։)
ԲԱՐՁՐԱԳԱՀՔ, ից. գ. որպէս Յառաջագահք, կամ նախաթոռք. այսինքն առաջին նստարան, կամ երեւելի բազմոց յատենի. προτοκαθεδρία prima cathedra, sedes
Կործանեցան բարձրագահք նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կամ Բարձր տեղի, բեմ, դիտանոց.
Զարթուցեալ մարգարէն (Յովնան), եւ ի վերայ նաւին ողին եղեալ ... ի վերուստ իբրու ի բարձրագահից իմն՝ չարեացն շուրջ հայեցեալ ետես զբազմութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
high, elevated;
bold, frank, honourable;
holdly, highly.
Եւ Բարձրացեալ գլխով. պարզերես, աներկիւղ, անվեհեր, արիական. ճակատը բաց, ճերմակ երես.
Բարձր որպէս զգլուխ. գլխաւոր, յառաջադաս. գերապանծ, գերազանց, պանծալի.
Բարձրագլուխ պարու մարգարէից մեծն հեղիաս։ Որով կատարելապէս բարձրագլուխս իր մղեալ յարդարի։ Քաջութեանն անուանի հանդէս՝ ի՞ւ իւիք, քան թէ սովաւ բարձրագլուխ ինելով. (Պիտ.։)
Բարձրագլուխ պարծանօք տարաւ եւ զյաղթութեանն քաջապէս անուն. (Պիտ.։)
Աստուածպաշտութիւնն բարձրագլուխ կամակարութեամբ երեւելի լինէր յաշխարհին հայոց. (Եղիշ. ՟Ա։)
Բարձրիգլուխ պարծեսցի։ Ողորմութիւնն՝ անցեալ կայ բարձրիգլուխ, ոչ ամաչէ, ոչ զանգիտէ։ Ըմբշամարտ ոք առ մարտագիրն մատուցեալ բարձրագլուխ զպսակն պահանջէ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Բարձրագլուխ ի մէջ յոքնախումբ կացեալ հրապարակաց. (Պիտ.։)
Յարեւելից պատերազմէն կորակոր, եւ ոչ բարձրագլուխ էր դարձեալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Երեւ բարձրիգլուխ եւ յայսմ պատերազմիս. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.
ὐψηλότερος, ὐψηλότατος altior, excelsus Առաւել բարձր (ըստ ամենայն նշ). վերագոյն. գերապանծ. գերազանց. Մին բարձրագոյն էր քան զմիւսն. (Դան. ՟Ը. 3։)
Զի նա՝ առաւել բարձրագոյն եւ մեծ էր. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 4։)
Լերանց բարձրագունից. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Քան զերկինս բարձրագոյն. (Շար.։)
Որ կատարեալն են սիրով նորա՝ բարձրագոյն են նոքա ի պատճառանաց օրինաց. (Եփր. ել.։)
Բարձրագունից արժանաւոր գովութեանց. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Բարձրագոյն ազդեցութիւն, վարդապետութիւն, առաւելութիւն, բնութիւն, եւ այլն։ Զբարձրագոյնսն որոտաց. (Ագաթ.։)
Բարձրագոյն բարբառ, օրհնութիւնք, հատուցումն, եւ այլն. (Կորիւն.։)
Բարձրագոյն իմաստ, շնորհ, բարիք, բերք, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
Եւ այսպէս բարձրագունին ծանուցաւ խոնարհութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ թէ ե՛ւս ի բարձրագունացն. (Մխ. դտ.։)
Լի են խոնարհագունիւք եւ բարձրագունիւքն. (Իգն.։)
Բարձրագունօքն եւ հանդերձելովքն պատկառեցոյց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Բարձրագոյնս նստեալ քո ի հոգւոջ քում դատարանի. (Մաշկ.։)
Բարձրագոյն իմն խորհելով. (Սահմ. ՟Ժ։)
cf. Բարձրաբարբառ.
Որ ինչ լինի բարձր գոչմամբ, մեծաձայն.
Յետ բարձրագոչ աղաղակի փաղաքշողացն զկնի մեծատանցն՝ գայ հրաւիրակ մահուն. (Լմբ. սղ.։)
very high, to wer-ing;
observatory.
Բարձր դիտակաւ, կամ տեսլեամբ. բարձրաբերձ. երեւելի (վայր, կամ դիտանոց).
Նստեալ ի բարձրադիտակ տեղւոջ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պարանոցս բարձրադիտակ՝ խոնարհեալ. (Բենիկ.։)
Որ ելեր ի բարձրադիտակ (վայր, կամ ի բարձր դիտանոց) քառաթեւին. (Շար.։)
Խաչն կանգնեցաւ ի բարձրադիտակն գողգոթայ. (Տօնակ.։)
that flies above.
ὐψηλοπέτης, ὐψηπέτης altivolus, altivolans որ եւ ԲԱՐՁՐԱԹԻՌ. Որ թռչի ի բարձունս, կամ ի բարձանց, իրօք կամ նմանութեամբ.
Արծուի բարձրաթռիչ. (Մխ. դտ.։ եւ Նեղոս.։)
Զբարձրաթռիչ թեւսն անընչութեան. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Ո՞րպիսի բարձրաթռիչ արար զհողեղէն եւ զծանր բնութիւնս։ (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Բարձրաթռիչ եղեալ՝ եկին առ նա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Անուանեցաւ արծուի՝ վասն բարձրաթռիչ աստուածաբանութեան. (Տօնակ.։)
Անդադար եւ բարձրաթռիչ մշտաշարժութեանն (սերովբէից). (Դիոն. երկն.։)
Ահա վերաբերեմք առ քեզ՝ ճախրելով, իբրեւ ի բարձրաթռիչս եղեալ. (Եղիշ. ՟Ա.) իմա՛, որպէս բարձրաթռիչ (թռչուն) լինելով։
high, great, supreme, sublime, excellent.
Որ կայ ի բարձրութեան, կամ ի բարձր կայս. բարձրաբերձ.
Ի բանական եւ ի հոգեւոր բնութիւնս զատեալ որոշեցան բարձրակայ վայրիւք. (Մամբր.։)
whose summit is very high.
Որոյ բարձր է կատար, բարձրածայր. բարձրաբերձ.
Բարձրակատար (կամ բերձակատար) պարիսպ. (Պիտ.։)
subject to large waves, stormy.
Բարձր կոհակօք, բարձրադէզ. վերամբարձ.
Ծովն ի բարձրակոհակ վրդովմանց լռեալ կայ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Բարձրակոհակ.
cf. ԲԱՐՁՐԱԿՈՀԱԿ. Կուտակեալ զբարձրութիւն.
Ծուփ ալէկոծութեան բարձրակուտակ՝ գոռալով. (Ճ. ՟Ա.։)
that has a large size, tall.
εὑμήκος procerus Բարձր կամ երկայն հասակաւ. պօյլու պօսլու.
Աչեղ եւ բարձրահասակ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Յերեւութանալն մարդկան՝ զառն կերպարան եւ բարձրահասակն մարմնակերպութիւնս զգենուն. (Տօնակ.։)
Արմաւենի բարձրահասակ. (Սկեւռ. աղ.։)
that has very high branches.
Որոյ բարձր են ձաղկք, այսինքն ոստք, գաւազանք. ամբարձուղէշ, բարձրոստեան.
Կաղնի բարձրաձաղկ աճեցեալ (յն. ի բարձունս ձգեալ)։ Բարձրաձաղկ իբրեւ զկաղնիս. (Ոսկ. ղկ.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
cf. Բարձրաբարբառ.
Մեծաձայն. բարձրագոչ.
Եւ ասէ յուդիթ բարձրաձայն բարբառով. յն. ձայնիւ մեծաւ. (Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 17։)
Եւ զայն ցուցանէր բարձրաձայն աղաղակաւ յայտ յանդիման առաջի ամենեցուն. (Ագաթ.։)
Բարձրաձայն հնչել. (Ագաթ.։ Լմբ. սղ.։)
Սկսաւ ասել բարձրաձայն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
proud, lofty, arrogant, presumptuous.
ὐψόφρων, ὐψηλόφρων altum et elatum habens animum որ եւ ԲԱՐՁՐԱՍԻՐՏ, ՄԵԾԱՄԻՏ. Ամբարտաւան. փքացեալ. յոխորտ. մենծսիրտ, հպարտ.
Պիղծ է առաջի Աստուծոյ ամենայն բարձրամիտ։ Վասն բարձրամիտ անապատականին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զոր եւ ոչ առ ծառայակիցսն բարձրամիտքն երբէք ցուցանեն. (Նանայ.։)
fortified in a very high place.
Բարձր եւ ամուր. հզօր եւ անառիկ.
Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն. յն. ակառն կամ բերդ. ( ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 35։)
presumption, pride, arrogance, haughtiness.
ἕπαρσις elatio, tumor, superbia Ամբարտաւանութիւն, փքացումն, մեծամտութիւն, գոռոզութիւն, հպարտութիւն.
Ոչ գիտէի զնորա սրտին բարձրամտութիւն, եւ զամբարտաւանութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Նոցունց իսկ լինիցի բարձրամտութեան առիթ. (Բրս. հց.։)
Մի՛ հպարտասցին բարձրամտութեամբ. (Վրդն. ղեւտ.։)
lofty, proud, supercilious, haughty.
Ահարկութիւնն՝ առ ապստամսն ի պատուիրանէն է պիտանացու, եւ առ բարձրայօնսն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Իբր Ամբարտաւանութեամբ.
Ամբարտաւանս եւ բարձրայօնս փքայր. (Յհ. կթ.։)
ԲԱՐՁՐԱՅՕՆ՝ ասի լեառն՝ Որոյ բարձր է արտեւան կամ եզր ի դուրս քուաձեւ երեւեալ-բարձրագաթն.
Թանձրութիւնքն ձեան բարձրայօն լերանցն սպառին. (Երզն. լս.։)
haughtiness, pride, arrogance.
Բնութիւն ունելով զբարձրայօնութիւն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Բարձրայօնութեամբ խօսիմք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Հի՞մ առնես յամօթ զեղբայրն բարձրայօնութեամբ. (Շ. յկ. ՟Ի՟Ա։)
remarkable, signal, signalized, famous, renowned.
Հրաշանշան. մեծահրաշ, սքանչելի յոյժ.
Տեսանե՞ս զբարձրանշան, զհռչակաւոր, եւ զյանկարծահաս զմուտ հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)
built very high.
Բարձր շինեալ. բարձր շինուածով.
Ի բարձրաշէն եւ գեղեցկայարմար ապարանք. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։ եւ Եղիշ. երէց.։)
very honourable, much esteemed.
Մեծապատիւ, մեծաշուք. հռչակաւոր.
Նարեկայ մեծափառ եւ բարձրապատիւ ուխտի. (Նար. յիշ.։)
Թէպէտ եւ այսպէս բարձրապատիւ եւ պայծառանշան առաքեցաւ (Պօղոս) ի Քրիստոսէ. (Ագաթ. (հին տպ. պանծապատիւ։))