oxymel, honey, vinegar and water.
• «մեղրով ու քացախով պատ. րաստուած համեմանք՝ կերակուրի համար. իսքէնճէբի» Մագ. թղ. 214 (այլ ձ. ոքսեմելի, ոքսմելի)
• -άն. δέύuελι նոյն նշ. ծագում է όէυς «կծու, թթու»+μέλι «մեղր» բառերից. որից նաև ֆրանս. oxуmel ևն։-Հիւբշ. 369։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Բառ յն. օքսիմէլի. ὁξύμελι . իբր քացախամեղր, մեղրաքացախ. potio e melle et aceto. Օշարակ թթու եւ քաղցր, ի շլորոյ, ի նռանէ եւ այլն. արկեալ իբրեւ համեմ ի կերակուրս եւ յեփոց ձկանց.
Զայլս (ի ձկանց) որակացեալս ոսկետեսակ քրքմով, ռետին մակաւասար արկեալ, եւ ոքսիմելի (կամ ոքսեմելի, կամ ոքսմելի). (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
unpleasant, disagreeable, displeasing.
mark of quotation, inverted commas.
Նշանագիծ իբրեւ զգլուխ բոլորագիր չայ տառի, որպէս կերտօղ զչայ. զոր վարեն գրիչք ի սկիզբն տողի կամ ի լուսանցս՝ ի նշանակ բնաբանի, կամ կոչելոյ զվկայութիւնս գրոց եւ հարց. որպէս եւ ի վերայ տառից եդելոց ի լուսանցս՝ առ ի կոչելի ներքս ի տողն, եւ ի վերայ տառից ինչ տողի՝ առ ի ցուցանել զաւելորդն գոլ նոցին կամ զպակասիլն յայլում օրինակի, եւ այլն։ Են եւ որ դնեն կրկին չակերտ կամ ստորակէտ, եւ կամ երիս միջակէտս, եւ այլն։ Այս բառ ի յիշատակարանս գրչաց յետին դարուց եւեթ գտանի։
indocile.
long-necked wooden water-pot;
large spoon, ladle.
• (կամ յարմարեալ ձևով՝ չամչեայ շերեփ) «մեծ շերեփ, խոշոր գդալ» Յայսմ. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• ՆՀԲ վերիվերոյ մեկնում է «անօթ ջը-րոյ կամ ըմպանակ երկայնավիզ և դըր-գալ մեծ» և կցում է հյ. չամիշ բառին։ Վերի ձևով մեկնեց Աճառ. Արրտ. 1910, 9ç8,
• ԳՒՌ.-Ղրբ. Ջղ. չամչիկ «կարճ կոթով» փայտէ փոքր շերեփ», Երև. չօմչա։
ՉԱՄՉԵԱՅ ՇԵՐԵՓ կամ ՉԱՄՉԱՇԵՐԵՓ. Բառ ռմկ. որպէս Անօթ ջրոյ կամ ըմպանակ երկայնավիզ. եւ դրգալ մեծ՝ վասն ըմպելոյ զխօշաֆ.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
ՉԱՄՉԵԱՅ ՉԱՄՉԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չամչոյ. եւ ըստ յն. եւ եբր. նոյն իսկ չամիչն կամ ողկոյզ չամչի.
Ետուն նմա կոտոր մի պաղատտաց, եւ երկուս չամչեայս։ Հարիւր չամչեայ եւ հարիւր արմաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Սիրէին կտապս չամչեղէնս». (Ովս. ՟Գ. 1.) յն. չամչով. եբր. խաղողով.
ՉԱՄՉԵԱՅ ՇԵՐԵՓ, կամ ՉԱՄՉԱՇԵՐԵՓ. Բառ ռմկ. որպէս Անօթ ջրոյ կամ ըմպանակ երկայնավիզ. եւ դրգալ մեծ՝ վասն ըմպելոյ զխօշաֆ.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
made of raisins.
ՉԱՄՉԵԱՅ ՉԱՄՉԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չամչոյ. եւ ըստ յն. եւ եբր. նոյն իսկ չամիչն կամ ողկոյզ չամչի.
Ետուն նմա կոտոր մի պաղատտաց, եւ երկուս չամչեայս։ Հարիւր չամչեայ եւ հարիւր արմաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Սիրէին կտապս չամչեղէնս». (Ովս. ՟Գ. 1.) յն. չամչով. եբր. խաղողով.
unalterableness, unchangeableness.
cf. Յանդիմանեմ.
ՉԱՇՄԱԿԵԼ. Կործանել զտեղին, եւ կարգել ի լուալիս. ճեմիշ (պ. շէմշէ ) կացուցանել.
Իսկ յերոբոաղ յետ չաշմակելոյ զբահաղ, եւ ունելով զդատաւորութիւն՝ յաղթեաց մադիամու. (Կիւրղ. դտ.։)
cutting or slip for planting;
turnip-leaves or radish-leaves.
to become wicked, bad, evil.
insupportable yoke, unsufferable grievance.
Բեռն չար, ծանր եւ անտանելի.
Հրամայեցեր առնուլ փոխանակ չարաբեռնութեանցն զբարիոք եւ զհանգստաւէտ բեռն եւ լուծ պատուիրանաց քոց. (Սարկ. աղ.։)
bringing ill, disastrous, fatal.
Չարիս բերօղ ընդ իւր կամ յինքեան.
Ո՞ւր եւ ուստի՞ եկն անիծեալ աղքատս այս, եւ չարաբերս տանս այս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Չարաբեր թիւնիւք ելից նա (սիմոն մոգն) զգահագլուխ քաղաքն հռոմայ. (Ճ. ՟Ը.։)
evil-tongued, foul-mouthed;
satirical.
to beat severely, to thrash most cruelly, ferociously, barbarously, to load with blows, to bemaul.
born in a humble village.
κακόπατρις mala patria ortus. Աննշան գաւառի կամ հայրենեաց ծնունդ.
Ի վերայ կացի ձեր՝ փոքրս ես, եւ չարագաւառեայ. (Առ որս. ՟Ը։)
ill-favoured, deformed, ugly, monstrous.
Վատթար գեղով. տգեղ.
Զմարմնոյն բարեշքութիւն ի չարագեղն դարձոյց տեսիլ. (Պիտ.։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Եւ զի՞նչ է՝ զոր չարագործեաց վատշուէր դեւն այն. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
Եթէ զայս ամենայն՝ ոք չարագործէ, այսոքիկ նմա անաստուածութիւնք. (Բրս. սղ.։)
κακουργέω maleficus et fraudulentus sum, maligne ago, dolum struo. Չարիս գործել. մանաւանդ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարիս նիւթել. չարաչար հնարիլ. խարդախել, դաւաճանել, եւ խեղաթիւրել.
Զիա՞րդ ոչ գիտէին՝ թէ զորդիս զենուլ արտաքոյ է քան զբնութիւն. բայց կամաւ չարագործէին. (Գէ. ես.։)
Հնարաւորեալք զամենայն հնարս առ ի չարագործել զմիմեանս եւ յապիրատել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Յաղագս մարդանալոյն զբարեպաշտագոյն բանս խօսին. բայց յաղագս մտացն (քրիստոսի) չարագործեն։ Զնոյն եւ վասն մարդանալոյն զձայնն չարագործեն։ (Դեւն) զիւրաքանչիւր ոք, առ որ մերձենայն, խարդախէ յոլովս եւ չարագործէ. (Առ որս. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ գոյ ինչ քան զճշմարտութիւնն ստուգագոյն եւ պարզագոյն, յորժամ մեք ոչ չարագործիցեմք». այսինքն չնենգիցեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
Չարագործ լինել, չարանալ.
Անձնիշխան կամօք չարագործեցան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
κακοδαίμων malus daemon, sive genius, perditus, miser, infelix. Ունօղ զչար դեւ ի հոգւոջ քան ի մարմնի. չար որպէս զդեւ. եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարաբաստ. թշուառ. թշուառական.
Ա՛յ չարադեւ այր։ Զաստուածազգե՛ստ այր՝ չարադեւ ոչ ոք կոչէ. քանզի դեւք հեռի են ի ծառայից աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ. վրք. իգնատ.։)
Վասն չարադեւ այս այր. (Պիտ.։)
Չարադեւն (յազկերտ) լի ամենայն նենգութեամբ։ Իբրեւ զքեզ եւ զչարդարեւ իշխանն քո. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Չարդարեւ մտաց ստեղծուածք։ Չարադեւ արք. (Ածաբ. յայտն.։)
Երթեալ թշուառականն միաբանեցաւ ընդ չարադեւ կանայսն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք են։ Ոչ կամին վերամբարձ ուղղել վատշուէրքն եւ չարադեւք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Կարի յանդուգն եւ չարադեւ ոք էր. (Երզն. մտթ.։)
Իբրեւ զչարադեւ մի ոչ դադարէր յուզել եւ շարժել զբուք ձմերայնոյ. (Եղիշ. ՟Բ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա. նշ)։
Սաստեա՛ եւ իմ չարադիւին, որպէս եւ յա՛յն ժամ ըզնոսին. (Յիսուս որդի.։)
very ferocious.
Կարի դժնեայ, դժնդակ.
Զի մի՛ գուցէ չարադժնեայ լծակցեսցին հոգւոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Չարազգի.
Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ զնա (զկերպարանն աստուծոյ) պահեաց առաքինութեամբ՝ առ ի սկզբնատիպն հայելով. իսկ չարազգեայ՝ որ չարութեամբն հեղաւ, եւ կերպարան այլ ի վերայ էարկ զօձին. (Առ որս. ՟Ը։)
armed with malice;
incited by the devil.
Զինեալ չարութեամբ կամ ի չարէն.
Ապա չարազինեալ թագաւորն՝ տայր հրաման սրամահ առնել զհաւատացեալսն. (Ճ. ՟Բ.։)
evil-tongued, slanderous.
Որոյ լեզուն է չար, կամ սրեալ ի չարութիւն. չարախօս. եւ հայհոյիչ.
Որ զլեզուն սուսեր սատակիչ պատրաստեալ ... զսուրմակն չարալեզու փոխանակ սրբոյն սահակայ կացուցանէ. (Յհ. կթ.։)
Աքիտոփէլ մտախաբ չարալեզուն, նիւթողն խաւարի. (Համամ առակ.։)
Զչարալեզուն եւնոմիոս զեպիսկոպոսն գերմանիկոյ. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Ը.։)
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
եւ ն. καταλαλέω maledico, obloquor διαβάλλω, ἑνδιαβάλλω defero, traduco, criminor. Չարիս խօսել զումեքէ կամ ընդդէմ ուրուք. բամբասել. զրպարտել. գէշ խօսիլ ուրիշի վրայ, անունը աւրել.
Որ չարախօսեսցէ զհօրէ կամ զմօրէ, մահու վախճանեսցի։ Նստան իշխանք, եւ չարախօսէին զինէն։ Զի որով չարախօսիցեն զձէնջ, յամօթ լիցին.եւ այլն։
Մի՛ սիրեր զչարախօսել. (ա՛յլ ձ. զչար խօսել) (Առակ. ՟Ի. 13.) զոր սուրբն բարսեղ մեկնէ. Մի՛ ունկնդիր լինիր չարախօսին։
Որ չարախօսէ զեղբօրէն կամ զառաջնորդէն։ (Մարիամ) չարախօսեաց զմովսէս. (Բրս. հց.։)
Կամ κατηγορέω accuso. Չար խօսել. չարախօս լինել. ամբաստանել.
Հարցին, զի չարախօսեսցեն զնմանէ։ Ի չարախօսելն (այսինքն ի չարախօսիլն) նորա ի քահանայապետիցն եւ ի ծերոց՝ ոչինչ ետ պատասխանի.եւ այլն։
Չարախօսի չար ծառայի այն, որ վիրօք տանջէր զաստուծոյ ծառայսն. (Նիւս. երգ.։)
incorrigible old man.
κακόγερων malus senex. Չար ծեր.
Դատապարտեաց (դանիէլ) զչարածերսն. (Նախ. դան.։)
Ո՛վ չարածեր։ Միայնակեաց չարածեր. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ձ։)
wretched life.
presenting the characteristics of a malignant ulcer, pestilential, infectious, contagious;
pestilence.
Կեղ չար. ժանտ ախտ.
Սկսաւ հատանել (այսինքն ջարդել, ախտն) զոր չարակեղն իմն կոչեն. իսկ այլքն ժանդ անուանեն. (Բուզ. ՟Դ. 13։ Իսկ Եւս. պտմ. ՟Ա. 8.)
Կեղ չարակեղ». (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8.) յն. այլազգ։
execrable, abominable, ignominious vices.
Բերօղ զչար կեղտ. գարշ եւ վատանուն.
Ի բաց քերել յանձանց զբարս չարակեղտս. (Յհ. կթ.։)
evil-eyed, envious, malignant, malevolent.
Որ ոչ բնութեամբ չարակնեայ եւ չարասէր. (Փիլ. իմաստն.։ 1)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
βασκαίνω, βασκίζω τῷ ὁφθαλμῷ fascino, invideo. Յաչաղել. նախանձիլ. մախալ. աչքիլել, աչք տնկել.
Չարակնեսցէ յեղբայր իւր, եւ ի կին կամ յայր ծոցոյ իւրոյ. (Օր. ՟Լ՟Ը. 54. 56։)
Վասն ա՞յնորիկ ինչ չարակնիցես։ Որ ընչասէրն է, բիւրս ունի չարախօսս, բազում չարակնողս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Ընդ ոմանս նախանձել եւ չարակնել։ Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. (Փիլ. իմաստն.։)
Ոչ հայրն ընդ տալն չարակնեաց։ Շնորհք առանց չարակնելոյ. (Կոչ. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Թ։)
Չարակնելով չարակնէք, եւ խաբէք զիս». (Մաղաք. ՟Գ. 9.) իմա՛ խոժոռ հայել ի բացուստ. խնայել չարակնութեամբ։
ՉԱՐԱԿՆԵԼ. ն. նովին նշանակութեամբ.
Դու արդեօք՝ ոչ կալեալ ընդ մեզ ոխս՝ չըչարակնիցես զմեզ. (հին տպ. եւ զչարակնիցես) (Ագաթ.։)
Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)
cf. Չարահամբաւեմ.
to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.
ՉԱՐԱՀԱՄԲԱՒԵԼ. Հանել համբաւ չար զումեքէ. բամբասել. չարախօսել. անունը աւրել.
Զիա՞րդ յանձին ունիք հայհոյել եւ չարահամբաւել։ Ի մեզ յարել զայդպիսի օտար խորհուրդ զրաբանութեան՝ առ ի չարահամբաւել զմեզ. (Փոտ. առ աշոտ. եւ ի պատասխանին.։)
Երթեալ առ հրէայս, չարահամբաւեաց զբառնաբայ (կամ զբառնաբաս). (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)
Զսոսկալի խորհրդոյն ժամն չարահամբաւել. (Կլիմաք.։)
spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.
Չարաչար սկսեալ. չարահաւ. չարահիւթ. խանգարեալ.
Չարահաւեալ զխորհուրդս իւրեանց՝ սկզբնականին մատենագրել այսպէս. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Մարմնոյ ուրուք չարահաւելոյ, եւ անպատկանաւոր ելոյ առ ի յընդունելոյ զանձնաւորական ազդումն. (Սահմ. ՟Թ։)
libel.
cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.
Չարաչար մահուամբ մեռեալ. չարամահ.
Երթա՛յք իջուցէ՛ք զչարամեռ մարմին խաբողին թէոդորոսի. (Հ. յունիս. ՟Ը.։)
Որո՞վ սպանմամբ չարամեռ արասցուք։ Չարամեռ եղան, եւ սատակեցան. (Սիսիան.։ Գանձ.։)
Եւ Չարաչար մեռուցիչ.
Գողացայ զնա ի սառամանեաց եւ յանդնդային պտուտից չարամեռ եւ խաւարային գործոց չար պաշտամանցն ձերոց. (Ճ. ՟Բ.։)
foul, very stinking.
Չարաչար նեխեալ. չարահոտութեամբ. կամ չարահոտ.
Տաղտկալի աղտովն մեղաց չարանեխ փետեցեր զմարմինդ քո. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
false-hearted, perfidious, double-tongued;
— դաւաճանութիւն, foul treachery.
cf. Չարադէմ.
Տգեղ պատկերաւ կամ տեսլեամբ. գարշատեսիլ. ձառադէմ.
Պատրաստեաց զմանուկն՝ չարապատկեր ծնանիլ. (Նոննոս.։)
Թշնամանէր զնա, գարշերես՝ օտարակերպ՝ եւ չարապատկեր ասելով. (Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Թ.։)
producing evil fruit;
wicked offspring.
Սերմն ժանտ. չար ծնունդ.
Որ յանկարգ խառնմանէ եւ ի չարասերման սանդարամետականին են առեալ զկերպարանս. (Ճ. ՟Ա.։)
ill-made, deformed, disfigured, very ugly.
Չար ըստ կազմութեան մարմնոյ. չարապատկեր. տգեղ.
Տեսանէր մայրն՝ թէ հանդերձեալ է բազում պարսաւ հասուցանել նմա ծնեալ մանուկն՝ չարաստեղծ գոլով. (Նոննոս.։)
detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.
μισοπόνηρος nequitiae osor. Ատեցօղ զչար. բարեսէր. առաքինի.
Վասն ոնեայ քահանայապետի բարեպաշտ չարատեաց սրբութեանն։ Ծուրացիքն չարատեացք առաւել եւս հանդերձեցին զնոսա. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1։ ՟Դ. 49։)
Չարատեաց եւ առաքինասէր միշտ վարելով բնութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յայտյանդիման երեւէր՝ թէ չարատեաց է. (Վեցօր. ՟Ա։)
Յաղագս չարատեաց բարուցն դեղակուր եղեալ մեռանի յանաստուածից ոմանց։ Վստահանալով՝ թէ ոչ ունի ակն չարատեաց. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)
Այր չարատեաց է նա ... զի՞նչ է ատել զչարն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Եթէ՛ գեղեցիկ դէմս եւ վայելչական, եւ եթէ չարատես եւ անվայելուչ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Անծագելի մռայլ՝ չարատես աչացս երեւի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)
Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)
Այր մի երկայն եւ չարատեսակ եւ ահաւոր. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)
Տեսանել՝ չարատեսիլն զգեղ պատկերի իւրոյ. (Իսիւք.։)
(Կերակուրն մարսեալ) փոխանակ ցանկալի տեսլեանն՝ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Եթէ՛ գեղեցիկ դէմս եւ վայելչական, եւ եթէ չարատես եւ անվայելուչ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Անծագելի մռայլ՝ չարատես աչացս երեւի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)
Մի՛ վրդովիր ի չարատես տանջանացդ. պատրաստեալ է քեզ փոխանակ մրցանացդ անթառամ պսակ. (Տօնակ.։)
Այր մի երկայն եւ չարատեսակ եւ ահաւոր. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)
Տեսանել՝ չարատեսիլն զգեղ պատկերի իւրոյ. (Իսիւք.։)
(Կերակուրն մարսեալ) փոխանակ ցանկալի տեսլեանն՝ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
hatred of vice or depravity, benignity, goodness, virtue.
μισοπονηρία pravitatis odium. Չարատեացն գոլ. ատելութիւն ընդդէմ չարի. խորշումն ի չարութենէ եւ յանիրաւութենէ.
Հետեւի արդարութեան ... չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Ցո՛յց զչարատեցութիւնն, դարձի՛ր ի մեղացն. (Մաշկ.։)
to do evil, to harm, to injure.
ՉԱՐԱՐԱՐԵԼ. Չար առնել ումեք. չարիս հասուցանել.
Եթէ այլք կամիցին մոլել, եւ այնպէս ինչ ընդ մեզ չարարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 34։)
malicious, artful, shrewd, cunning, knavish;
— հնարք, artifices, intrigues.
κακότεχνος, κακοτεχνής malis artibus deditus, malignus, malitiosus. Չարիս արուեստակօղ. չարանիւթ. չարահնար, չարախորհ. չարագործ. եւ Չարագործական.
Յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ։ Ոչ մոլորեցոյց զմեզ մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմաստ. ՟Ա. 4։ ՟Ժ՟Է. 4։)
Ի ձեռն անաստուած հրամանաց չարարուեստ թագաւորացն։ Չարամի՛տ եւ չարարուեստ, մինչեւ յե՞րբ կաս յամառութեան։ Ոչ երբէք տեղեակ են չարարուեստ աղանդոյ կախարդութեանն. (Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Գ.։)
Զչարարուեստ մշակ այգւոյն։ Չարարուեստ եւ պիղծ հերձուածողաց. (Նար. յովէդ.։)
artfulness, craft, shuffling, cheating.
κακοτεχνία pravum artificium. Արուեստ չարութեան. պատիր հնարք. չարախոհութիւն. խորամանկութիւն.
Վասն ընդունայնարուեստութեանց եւ չարարուեստութեանց։ Չարարուեստութիւն է կախարդութիւն եւ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ գիտէ զբանից դարձուածս, կամ զարիստոտէլի արուեստիցն զչարարուեստութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ ի զրախօսութիւնս, եւ ի չարարուեստութիւնսն անկաք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Ոչ մերձենայ յանդամս մարմնոյ իմոյ գործարանք չարարուեստութեանդ քո. (Ճ. ՟Ա.։)
Խաբէութիւնն եւ բիւր չարարուեստութիւնն. (Մաշկ.։)
to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.
κακόω, κακείνω, ἑπιτρέπω depravo, conturbo, ad iracundiam concito. Տալ չարանալ. ի չարութիւն փոխել. եւ Զայրացուցանել զչարն. գրգռել ի չարութիւն եւ ի զայրոյթ.
Չարացուցին զանձինս հեթանոսացն ի վերայ եղբարց. (Գործ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Դիւայինն ցեղ զիա՞րդ բարի ի բարւոյ եղեալ այլայլեցաւ, եւ զի՞նչ որ չարացոյցն զնա։ Չար՝ թէ չար է, եւ ոչ մի էութիւն եւ ծնունդ առնէ, բայց միայն չարացուցանէ եւ ապականէ. (Դիոն. ածայ.։)
Որք զկամսն են չարացուցեալ, բնաւ ոչ տան խրատողին տեղի. (Լմբ. առակ.։)
Չարացուցին զնա ի վերայ բարեպաշտ իշխանին. (Կիր. պտմ.։)
Որք կարօղ են չարացուցանել զվէրսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Զչար խորհուրդս՝ մինչ զգամ եկեալ ի միտս իմ, բարկութեամբ չարացուցանեմ զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
Մերթ որպէս Չարչարել. նեղել.
(Աստուած զեղիա ի ձորն քոռաթու) չարացուցանէ զնա, եւ առաքէ զերկայն ճանապարհն. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)
culpable, guilty.
Չարեաց պարտական. վնասապարտ. մեղապարտ.
Շրջեաց զմիտս նորա՝ զամենայն չարեացապարտ զմենեղաւոս արձակել ի պարտեաց անտի». յն. զամենայն զչարեաց պարտականն կամ զպատճառն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։ 19)
enduring, suffering.
cf. Չարամբեր։
cf. Թանձրախիտ.
Խռնեալ թանձրութեամբ. թանձրախիտ.
Ի վերայ թանձրախուռն ոսկերաց հնացելոց (ի տեսիլն Եզեկիէլի). (Ագաթ.։)
very deep mud;
pond, marsh.
Թանձր եւ խորին. (որպէս պաթախ չամուռ)
Դիպեցան թանձրախոր սաստիկ մօրից. (Փարպ.։)
very thick, very dense.
Հոծեալ թանձրութեամբ. խիտ.
Ամպ թանձրահոծ իբրեւ զթաղ լմեալ՝ բալաձեւ սպիտակափայ յոյժ. (Արծր. ՟Ա. 3. (գրի թանձրախոծ ի կրկին ձձ)։)
thick with earth, fertile.
βαθύγειος cujus solum profundum est, fertilis, pinguis Ուր կայ թանձր հող մինչեւ ցխորս. արգաւանդահող. հողը շատ ու պարարտ.
Թանձրահող երկիր, կամ անդաստան, դաշտք. (Պիտ.։ Փիլ.։)
Երկրիս՝ թանձրահող ծանրութեամբ ի վայր կալով. (Շիր.։)
Զխտացեալ թանձրահողն դիւրեսցէ. (Պիտ.։)
Գոն եւ ծառք սակաւագոյն, եւ թանձրահող բազում ի նմա. (Եղիշ. երէց.։)
thickened, condensed;
heavy, hard;
viscous, curdled, clotted, congealed;
bushy.
Թանձրագոյն կամ թանձրութեամբ մածեալ. թանձր եւ մածուցիկ. խիտ. խուռն. խռկեալ. խորին եւ ստուար. ծանր. թանծր ու կպչուն.
Ճառագայթք արեգական յորժամ ծագեսցեն, պատառեն զօդն թանձրամած. (Ոսկ. ես.։)
Բնակեալ ի կեանս իւրեանց իբրեւ թէ ի թանձրամած խաւարի. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Արծր. ՟Բ։)
Զլերինս թանձրամած ձիւնն ծածկեաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Որովայնք թանձրամածք զխորհուրդս սուրբ եւ առողջս ոչ ծնանին. (Եփր. պհ.։)
Թողցես զթանձրամած մարմին քո. (Ճ. ՟Բ.։)
Թանձրամած տերեւք. (Անան. նին.։)
Երկիր թանձրամած ախիւքն իւրովք դողացեալ երերէր. (Զքր. կթ.։)
Որպէս զհուրն նշանաւոր եւ զարմանաւոր՝ թանձրամած, հրաշիւք մակարդեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Զթանձրամած քունն ի բա՛ց թօթափեսցուք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
thickness;
viscidity, tenacity.
Խաւար ամբարշտութեան թանձրամածութեամբ ունելոց է զսուրբ եկեղեցիս մեր. (Փարպ.։)
bushy, thick, woody, wooded, sylvan, woodland.
δασύς densus Ուր են խիտ մայրք. անտառացեալ թաւ ծառովք.
Փառան՝ անտառախիտ եւ թանձրամայրի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
heavy;
plump, fat, corpulent, obese, fleshy, bulky.
Ի մարմնաւորացն են որ թանձրամարմինք են, եւ են որ անօսրամարմինք. (Եզնիկ.։)
fleshy, muscular, plump, fat, greasy.
Մաշեցաւ թանձրամիս պարարտ եւ փափուկ մարմինն նորա. (Վրք. ոսկ. ի մի ձեռ։)
thiek-seulled, stupid, dull, block-headed, dull-witted, awkward.
παχύτερος, παχύτατος, παχύφρων stupidus, rudioris animi Թանձր մտօք. տխմար. որ եւ ԹԱՆՁՐԱԳՈՅՆ ասի. գապա.
Քան զամենեսեան վատթարագոյն եւ թանձրամիտ էր Աքազ։ Երեւելի իրաց իմն կարօտանան թանձրամիտք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
Ընդ այսպիսի թանձրամիտս խօսելով՝ ասէ, մի՛ անմտութեամբ զաթոռոցն առաջինն ընտրեր. (Իգն.։)
Թանձրամիտքն յիմարէին, եւ վատասիրտքն լքանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
thick-skinned.
Ոչ էած շուրջ զմեօք մորթ թանձրամորթիւքն, եւ ոչ մազ կուռ. (Նիւս. բն.։)
obesity, stoutness, corpulency.
Քամեալ մզեցաւ թանձրամսութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
Զի մի՛ թանձրամսութեամբ արտաքս անկցիս ի պիտանացուաց. (Մաշկ.։)
stupidity, dulness, heaviness of mind, slowness of apprehension.
Մի՛տ դիր թանձրամտութեան առնն ... երեւելի իրաց իմն կարօտանան թանձրամիտք։ Թանձրամտութիւն եւ տկարութիւն լսողացն։ Ի թանձրամտութենէն ի բաց տանի զնոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։ եւ Ոսկ. գծ.։)
Ըստ հրէական թանձրամտութեանն. (Շ. մտթ.։)
Հարկաւորի բանս, թանձրամտութեանս՝ մամնական իշխանութեանս յարացուցիւ՝ զսոյն երեւելի առնել։ Թերեւս կարասցեն այսոքիւք մարդկան թանձրամտութիւն հպել յիմաստ վերին պայծառութեանն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
thick bottomed;
having a solid foundation.
Երկիր թանձրայատակ աղխեալ սեղմեալ. (Ագաթ.։)
Զհարաւ հարթ թանձրայատակ զառ ի հետս. (Վանակ. յոբ.։)
densely leaved, leafy.
Որոյ թանձր եւ խիտ են սաղարթք, այսինքն տերեւք. խտասաղարթ։ (Վանակ. յոբ.։)
thick-witted, rustic, stupid, half-witted, hard, obstinate.
Ուսանիցին թանձրասիրտքն անհանճարքն։ Թանձրասրտացն, որ միշտ յերկիր եւեթ հայէին. (Ոսկ. ես.։)
Տեսիլս ահագին երկիւղի, զոր ետ Աստուած թանձրասրտացն. (ա՛յլ ձ. թանձրաստեղծացն). (Եփր. աւետար.։)
thorny, having many hard thorns.
Թանձրութեամբ փշոց պատեալ. յն. ցանկատեսիլ. αἰμαισιώδης ad modum maceriae factus
Ցանկ արկանեն թանձրափուշ, եւ պարսպաց բարձրութիւնս առնեն ի սակս գազանաց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
diarrhoea, looseness;
dysentery;
piles, hemorrhoids;
colic;
fistula
Անկաւ նա յախտ հիւանդութեան թանչից. (Վրք. ոսկ.։)
δυσεντερία, ἔδρα dysenteria, intestinorum tormina, fluxus ventris (լծ. թ. սանճը, խուտուկ). Խիթք աղեաց. որովայնալուծութիւն ծիւրիչ արեամբ չափ. ախտ ընդերաց եւ երաստանի. փորհարութիւն.
Եղեւ հօրն պոպլեայ ի ջերմ եւ յախտ թանչից հիւանդանալ դնիլ. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 8։)
Հարցէ զքեզ տէր կեղով եգիպտացւոց, եւ թանչիւք. (Օր. ՟Ի՟Ը. 27։)
Հարան յերաստանս իւրեանց ի թանչս (այսինքն թանչիւք). (Եփր. թագ.։)
Թանչ, ի փորին ցաւ. (կամ թանչի, փորին ցաւ). եւ կեղ կամ կեղտ արտաքուստ։
affected with the hemorrhoids.
Ըմբռնեալ ի թանչից.
Ադրիանոս վճարեցաւ ջրգողեալ թանչակալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
roosting place, perch;
bar, stake for supporting vines;
*swing;
see-saw.
πέτακρον lignum, aut asser super quo gallinae dormiunt;
pertica Որպէս թէ տեղի դարելոյ դադարելոյ. Ոստ, ձող, գաւազան՝ եդեալ ի յենարանս երկուստեք, ուր հանգչին եւ ննջեն հաւք եւ թռչունք, կամ կախին ողկոյզք եւ պտուղք ի պահեստ.
Թառեր հաւուց։ Թառեր դի՛ր, եւ զխաղողն ընտրով զառողջ կուզերն ի թառերն կախէ՛։ Զնուռն եւ զայլ մրգերն թառերով կախեն. (Վստկ.։)
Ուստի եւ ԹԱՌԻԼ ասի՝ Հանգչելն կամ ննջելն հաւուց ի վերայ ոստոց։
Իսկ ՀԱՒՈՒՑ ԹԱՌ, նմանութեամբ իւիք է յատուկ անուն վանաց հանդէպ Գառնւոյ։
faded, tarnished.
Թառամեալ, թարշամեալ. թոռմած, թօշնած.
Չորեցունց պտուղք վտիտք էին եւ թառամք. (Փարպ.։)
Դոյն ինչ ժամանակ կանաչագեղ եւ զուարճ երեւին, եւ յետ այնորիկ թառամ, ազազուն, եւ տգեղ տեսանին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
μαραίνομαι marceo, marcesco, flaccesco, contabesco, exaresco Թարշամիլ. նուաղիլ, շիջանիլ՝ եւ որպէս թէ մեռանել ծաղկանց եւ բուսոց. գունաթափ, ուժաթափ, եւ ուշաթափ լինել. խամրիլ. հաշիլ մաշիլ. ապականիլ, խանգարիլ. թոռմիլ, թօշնիլ, մարիլ.
Բոլորորիւք վարդից պսակեսցուք, մինչչեւ թառամեալիցեն. (Իմ. ՟Բ. 8։)
Սկսաւ սաղարթ օրինացն Քրիստոսի թառամել. (Լմբ. ատ.։)
Գոյնքն թառամեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Գեղեցիկ դէմք պատանեկաց թառամեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Թառամեսցի գեղ երեսաց նորա. (Վրդն. ծն.։)
Ո՞վ ոք ի վերայ սգոյ սիրելւոյ ո՛չ թառամեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Ափրոդիտականն նուազեալ թառամի. (այսինքն հեշութիւնն շիջանի) (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
fading, withered state, decay.
Զուարթացան ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
cf. Թառամութիւն.
Զուարթացան ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
sigh, groan;
colic, bowel complaint.
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ, նաց. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար
Ի թառանչ սրտին՝ հագագին դուռն հրդեհեալ։ Թառանչս թշուառութեանց։ Թառանչ թախծութեան. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ. ՟Խ՟Ը։)
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
cf. Թառանչ.
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար.
Ի թառանչ սրտին՝ հագագին դուռն հրդեհեալ։ Թառանչս թշուառութեանց։ Թառանչ թախծութեան. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ. ՟Խ՟Ը։)
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
cf. Թառանչ.
ԹԱՌԱՆՉՈՒՄՆ ԹԱՌԱՉՈՒՄՆ. cf. ԹԱՌԱՆՉ, եւ այլն.
Խիտ եւ հոծ թառանչմամբ վտանգեալ. (Բրս. մկրտ.։)
Հալածումն հեծութեանց, թեթեւութիւնթառաչմանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Եղջերուաց ... փախուցանել թառաչմամբ զօձից ազգ. (Նիւս. երգ. (յն. ա՛սթմա. հեւք)։)
to wheeze, to pant, to be out of breath, to breath short, to breath gaspingly;
— ոգւոց, to be asthmatic, to have difficulty in breathing.
ԹԱՍԱՄ ԹԱՍԵՄ. Իբր ռմկ. թասայել, թասա էթմէք. այսինքն Հոգալ, տխրիլ. ոգւով եւ շնչով նեղիլ. ուստի Թասել ոգւոց է Շնչարգելութիւն. ὁρθόπνοια, ὁρθία, δύσπνοια contentio anhelitus, asthmaticum
Որդնալից եղեւ (Հերովդէս), եւ թասայր ի տապոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Որդնալից եղեւ, եւ ի թասել որդւոցն՝ եւ նա եւս տառապեցուցանէր զնա ... Եւ դարձեալ ի թասել ոգւոցն, որ ասի ի յոյն անդր որթո՛փնիա, եւ տի՛սփնիա, եւ ճգնութիւն նեղութեան. եւ այլն։
panting for breath, asthmatic, short-breathed, wheezy;
— or Արքունի գինի, Taxos wine;
strong, generous wine.
ԹԱՍՈՒՆ ԳԻՆԻ, որ եւ կոչի ԱՐՔՈՒՆԻ ԳԻՆԻ, է ազնիւ գինի Թասոս կամ Թաշոս կղզւոյ. որ եւ յն. թա՛սիօն, այսինքն թասեան կամ թասոսեան կոչի.
Դու զթասուն գինին ըմպես, նմա եւ ոչ բաժակ մի ցուրտ ջրոյ տաս ի ծարաւ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
ԹԱՍՈՒՆ ա. Որ թասէ շնչով որպէս շնչարգել, կամ խռընչէ իբրեւ զխոզ շատակերութեամբ.
theatrical, scenic;
— նկարք, scenery, scene;
— բանասերծութիւն, dramatic poetry, the drama.
purulent, sanious.
Բազում շարաւով լի, եւ որդնալից, եւ բազում թարախալից վիրօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
cf. Թարախալից.
Առեալի չաստուածոցն ծրարս թարախածորս. (Խոր. առ արծր.։)
that draws off corrupted matter.
Մակդիր տզրկի, որ ծծէ զթարախ՝ զապականեալ արիւնն.
Զթարախածուծս ի կենդանեացդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to become sanious, to be purulent, full of corrupted matter.
Թարախեցան վէրք քո. (Նաւում. ՟Գ. 19։)
φλεγμαίνω intumesco Շարաւ կապել. խղխայթիլ. այտնուլ եւ փտիլ. թարխօտիլ.
Բազմապատիկ մեղօք թարախեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
translator;
interpreter;
—ք. The Seventy, (translators of the Septuagint);
the Interpreters of the Armenian Scriptures.
ἐρμηνεύς, ἐρμηνευτής, ἑξηγητής interpres, enarrator, explicator Թարգման. թարգմանօղ. եւ Մեկնիչ. է եւ Սեպհականեալ անուն սրբոյն Սահակայ եւ Մեսրոպայ եւ աշակերտաց նոցա.
Ի ձեռն թարգմանչաց ձայնէ ի բանակն Արտաշէսի (հին տպ. թարգմանաց)։ Ինքն (Մեսրովբ) էր ընթերցօղ եւ թարգմանիչ, յաղագս ոչ լինելոյ (այլ) թարգմանիչ։ Երթ թարգմանչացն ի բիւզանդիոն։ Եկեալ թարգմանիչքն մեր՝ գտին զՄեծն Սահակ եւ զՄեսրովբ յԱշտիշատ. (Խոր. ՟Բ. 17։ ՟Գ. 47. 60. 61։)
Ի ձեռն սրբոց թարգմանչացն. (Շար.։)
translation, version;
interpretation, explanation;
ճոխագոյն, ընդարձակ —, paraphrase;
ազատ —, բառական —, free translation;
literal -.
ἐρμηνεία interpretatio, versio, expositio, explicatio Թարգմանելն, իլն. թարգման գոլն. եւ Գործն թարգմանեալ. եւ Մեկնութիւն գրոց. մեկնաբանութիւն մթին եւ գաղտնի իրաց. ճառ. վերլուծութիւն. միտ բանին. իմաստ. նշանակութիւն.
Այլում թարգմանութիւն լեզուաց։ Եթէ թարգմանութիւն ունիցի. (՟Ա. Կոր. ՟Ի՟Բ. 10։ ՟Ժ՟Դ. 26։)
Յունարէն թարգմանութեանս տըւչութիւն։ Եօթանասնից արանց հեբրայեցւոց թարգմանութիւն՝ յաշխարհին լեզուէ ի յունարէն լեզու դարձուցեալ։ Այս ըստ եօթանասնիցն թարգմանութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի թարգմանութիւն ձեռն արկեալ։ Անպարապ ի թարգմանութեանց. (Խոր. ՟Գ. 53. 65։)
Իբր Մեկնութիւն եւ այլն.
Թարգմանութիւնս ժողովրդոց։ Թարգմանութիւնք սոցին տեսութեան։ Հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար.։)
Ի սատարողէ այսմ թարգմանութեան. (Վրդն. ել. յռջբ։)
by translation;
by interpretation.
Թարգմանաբար. մեկնաբար. բացատրական.
Աղօթք թարգմանօրէն վասն սրբալոյս իւղոյն մեռոնի։ Յիշատակարանս թարգմանօրէնս բանից մաղթանաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Թարթափումն.
որ եւ ԹԱՐԹԱՓՈՒՄՆ. Թափառումն, դեգերանք, յածումն.
Պահեսցուք զանձինս մեր ի թարթափանց ցանկութեանց. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
to wander, to loiter, to lounge about;
to be involved in difficulty, perplexed with business;
to haunt, to frequent;
ի — ական, cf. Թարթափ.
ῤέμβομαι vagor στρέφομαι versor Թափառիլ, յածիլ. զբօսանել. պատաղիլ. դեգերիլ. ընդ վայր շրջիլ.
Որ թարթափի ընդ անզգամս, յայտնի եղիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 20։)
Որպէս զորդիս մարգարէիցն կամիք թարթափել յընդունայնս, որք զեղիայն խնդրէին ափշեալք. (Փարպ.։)
Զի՞ եւս աստէն ի սմին թարթափիմք յաշխարհիս. (Եղիշ. միանձն.։)
Մի՛ լինիր դու թարթափեալ ընդ ամենայն կողմանս նմանութեանն. (Եփր. համաբ.։)
ԹԱՐԹԱՓԻԼ ԱԿԱՆ. ῤοπή, ῤιπή ictus, vibratus oculi Թարթել. քթթել. վայրկեան ժամանակի. րոպէ. (յն. րօբի՛, ռիբի՛, արկուած. ձգուած)
Ոչ եղեւ եւ ոչ ական թարթափել ի բանալ արտեւանացն. (Եփր. ծն.։)
Ի դուզնաքեայ ժամու իբր ի թարթափել ական։ Եթէ՛ ի թարթափել ական կամիցիս, եւ եթէ՛ առ սակաւ սակաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Տիպ նիւթոյն երեւի ի միում ժամու ի թարթափել ական. (Երզն. մ.։)
loitering, idling, lounge, sauntering;
perplexity, entanglement in business;
frequent resort;
— ական, cf. Թարթափ.
Փրկեսցուք զանձինս մեր ի թարթափմանց ցանկութեանց. (Ճ. ՟Գ. ի մեկն. ՟ա. թես.։)
ԹԱՐԹԱՓՈՒՄՆ ԱԿԱՆ կամ ԱՉԱՑ. ῤιπή ictus, vibratus oculi, momentum Թարթափիլն ական. թարթելն աչաց. աչք բանալ գոցելը.
Անհատ անուանեալ, եւ թարթափումն ական զանմասն այնր ամանակի. (ըստ առաքելոյ՝ յանկարծակի յական թօթափել). (Նիւս. կազմ.։)
Եւ ոչ թարթափմամբ աչաց ընդմիջեալ։ Հուպ առ հուպ ի քթիթ աչաց միայն թարթափման. (Նար. ՟Լ՟Է. եւ Նար. խչ.։)
cf. Թառամիմ.
Թարշամեսցի իբրեւ զբանջար ի տօթի. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 24։)
նոյնպէս եւ մեծատունն հանդերձ շահիւքն իւրովք թարշամեսցի. (Յկ. ՟Ա. 11։)
Եւ ոչ թարշամեցան երեսք նորա. (Եփր. ել.։)
Թարշամեալ պասքութեամբ արբուցմանց խրատու. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Թարշամեալ որպէս ի կարկտէ սաղարթ տերեւոց. (Լմբ. իմ.։)
Վասն թարշամելոյ գեղոյ նորա. (Վրք.։ Ծնօտք նոցին թարշամեալք էին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. ՟Դ։)
Բոց թարշամեալ. (մարած). (Նեղոս.։)
Ծնկեալք թարշամէին (թշնամիքն, իբր սըմփիլ) (Փարպ.։)
victuals eaten with bread, made dishes;
pittance.
(առաւել ռմկ) իբր Թացեալ. թրջեալ. խոնաւ. եւ Լի խոնաւ իրօք.
Իսկ թէ իցէ թաց, յինքն առնու զոր ի թաց մարմնոյ խոնաւութիւն եղեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Եթէ ունայն իցէ աման ... իսկ եթէ ի թաց (աման) անկանիցի ... եւ յամենայն թաց աման ... ի փայտէ ի թաց աման անկանիցի. (Կանոն.։)
shock-headed, hairy, long-haired.
βαθυχαίτης densam habens caesariem Ոյր գէսք են թաւ. թաւ վարսիւք. թաւամազ. մազը շատ.
Քանզի թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին. (Փիլ. տեսական.։)
shock-headed.
Ծածկեալ անձն ի հերաց մարմնոյն ծերունի թաւագլուխ։ Յոյժ թաւագլուխ է, եւ հաստանձն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Բ. եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Թաւուտ.
Հոծեալ թփովք. թաւ.
Զորպիսի՛ անտառս, զթանձրախիտ մայրիսն, զթաւաթուփսն, եւ զստուարածառսն, եւ զերկայնաճիւղսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
rolling, that rolls.
հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)
cf. Թաւալիմ.
Սեմէի թաւալանէր առաջի ոտիցն Դաւթի. (Եփր. թագ.։)
bog, marsh, muddy place, miry hole, puddle.
Առ ի թաւալ վայր. զառ ի վայր տեղի, կամ թաւուտ վայր. թաւ ալոցք.
Սակս շուրջանակի մացառախիտ մօրացեալ թաւալոցացն. (Յհ. կթ.։)
rolling, turning, wheeling;
rotation, revolution;
inclination, propension.
Եւ խոզ լուացեալ՝ ի թաւալմունս իւր. (Մեկն. ղեւտ.։)
Թաւալիլն. թաւալ. տապալումն. հոլովումն. գլորումն. եւ Թարթափումն. եւ Միտումն. բերումն.
Որպէս անիւ թաւալմամբ գնայ արեգակն. Թաւալմունս յաւելու։ Գնայ լուսին, ո՛չ թաւալմամբ, այլ սողալով. (Վանակ. տարեմտ.։)
Յորդորէ յերեւելեացս թաւալումն. (Լմբ. սղ.։)
Դոյզն ինչ թաւալումն լինի տէրունեան սուրբ բանիցն առ այնոսիկ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 34։)
shaggy, woolly, hairy;
woollen.
Թաւ մազիւք. խիտ հերօք.
Պօղոսի ճաղատն լինել, եւ Պետրոսի թաւամազն, առանձնաւորութեան են սահմանադրութիւնք. (Դամասկ.։)