that resembles the sanctuary.
Ըստ օրինի կամ զօրէն դաբիրայ.
to endeavour, to study, to labour.
Նայեսցիս ընդ ծիծառն անջատ եւ միանձն, տեսանե՞ս զիա՛րդ դալակիցի, տկար զօրութեամբն առնիցէ դադար անձին. (Վեցօր. ՟Ը։)
green, that is not dry;
fresh;
—, գեղ —, verdure, herb, grass, greens.
Զդալար եւ զչոր խորտկացն հանդամանս եւ զօրէնս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
bit, curb;
bridle;
gag.
Իբրու դանդանաւանդ ինչ արկանէր սմա զտիրողացն զօրութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Գ.)
drinking vessel, cup or pot.
Ջուր խնդրեաց, եւ ետ կաթն՝ դաշխուրանաւ զօրաւորաց մատոյց կոգի. (Դատ. ՟Ե. 25։)
cf. Դողդոջոտ.
trepidation;
start;
shudder, horrour;
convulsive motion;
whim;
shiver, shivering;
ի դողման լինել, կալ, զդողման հարկանիլ, to tremble;
ահիւ եւ դողութեամբ, with fear and trembling;
եմուտ — յոսկերս իմ, (the shudder penetrated to my bones), I trembled with fright, I shuddered with fear;
— կալցի ի քէն զլերինս, at thy presence the mountains will tremble;
— երկրի, earth-quake.
Եղեւ շարժ մեծ. եւ ի դողմանէն երկեան իշխանն եւ զօրականքն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ի.։)
cf. Դողութիւն.
Եղեւ շարժ մեծ. եւ ի դողմանէն երկեան իշխանն եւ զօրականքն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ի.։)
as much as.
Որչափ խօսիս զմեծամեծսդ, դոյնչափ զաստուծոյ զօրութիւնն յայտ առնես. (Ոսկ. ես.։)
cessation, intermission, pause, relaxation, truce;
— եւ դադար լինել, to cease;
— եւ պատուէր տալ, to permit;
to give directions;
to order, to bid, to command;
to exhort;
— տալ, to cause to cease;
to give rest, to repose;
— առնել, to halt;
to pause;
— առնուլ, to cease, to break off, to take rest or relaxation, to stop;
— զինուց, armistice, truce.
Ոչ տայ դուլ զօրուն. յն. արձակել. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։)
cf. Դոյզն;
— ուրեք, seldom, rarely.
cf. Դաշոյն.
Ընդ զօրութիւն տեառն միաբանեալ հաւատք կնոջն, որ ակն է մտացն, փրկութիւն եղեւ հրաշալի, եւ (ի) դուն ամանակի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Դուռն.
Ի դուրս բերել (զբան, զզօրութիւն)։ Ի դուրս հանել ընկենուլ։ Ի դուրս ելանել (ի տապանէ)։ Ուղէշքն ի ծառոյ ի դուրս բուսեալք. (Փիլ.։)
duke;
general, chief.
Բառ լտ. տո՛ւքս. dux Առաջնորդ. զօրավար. պետ. իշխան. բդեաշխ.
cf. Գռոյթ.
cf. Դսրով.
Եցոյց զայս զօրութիւն ի դսրովումն չարին. (Իգն.։)
courtier.
Ամենայն զօրացն հրամայեաց ելանել ի վերայ մեր, բաց ի դրանկացն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
beggar, that begs from door to door.
Ամենայն զօրացն հրամայեաց ելանել ի վերայ մեր, բաց ի դրանկացն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
banner, ensign, flag, standard;
gonfalon;
idol, statue;
—ս արձակել, to hoist a flag;
ի ջուցանել զ—, to lower the flag, to strike one's colours.
Նշանք դրօշիցն զօրաւոր արանց. (Փարպ.։)
ensign, standard-bearer;
gonfalon-bearer;
banneret.
Գունդ զօրացն յառաջանան դրօշակիրքն եւ նշանաւորքն. (Ոսկ. ի խաչել.։)
duchy, dukedom.
ducatus Իշխանութիւն դքսի. բդեշխութիւն. զօրավարութիւն.
ebon.
Գիր անուանեալ Եչ, ունակ զօրութեան կրկին ձայնաւորացս ի մի յարելոց սղելով, իէ՛. որպէս ձայնաւոր կիսաձայն, կամ երկբարբառ անկատար, յար եւ նման յ տառի անկելոյ ի մէջ բառի. եւ Օ ե տառի դաղմ. ըստ ձեւոյն եւ ըստ հնչման. նման է եւ արաբ. եէ՛. եւ լտ. j, որ ասի ի՛ երկայն, եւ ընդ բաղաձայնս գրի։ Սորին վասն առ նախնիս մեր անխտիր գրեալ տեսանեմք՝ լեալ, կամ լիեալ. եւ եթէ՝ ըստ յն. գրի էիթէ, եւ վերծանի ի՛թէ։
singular.
Բազմաւորական եդ զօրինակս չարեացն, եւ ո՛չ եզական. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ox;
Taurus;
եզին ագի, mullein;
եզին աչք, camomile;
cf. Եզնակն.
Ուր ոչ գոն եզինք, մսուրք սուրբ են. եւ ուր բազում արդիւնք են, յայտնի է եզին զօրութիւն. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
if;
provided, on condition;
perhaps;
be it so;
— սիրէք զիս, if you love me;
— ասեն քեզ, if you be told;
— արասցէ եւ — ոչ, whether he do it or not;
— իցէ, whether;
perhaps;
— ոչ, save, if not, except;
unless.
ԵԹԷ εἵ, εἵτε si որ եւ ԹԷ, ԵՒ ԹԷ. գրի եւս՝ ԵԹԵ, այլ նոյնպէս հնչի. Մասն բանի թէական՝ ի նշանակ պայմանի. թէ որ ... Ունի եւ զզօրութիւն բառիցս՝ Երբ, յորժամ. ἑάν, ἅν dum, quum, siquam երբոր.
Ոչ եթէ կարօտ ինչ իւիք էր (աստուած) եթէ (այսինքն՝ իբր զի) վասն այնորիկ խնայիցէ ... եւ անզօր եւ տկար, եթէ զանձին եւեթ խորհիցի զզօրութիւնն. (Եզնիկ.։)
to go out, to go from the inside to the outside;
to ascend, to go to a higher place;
to be horn, to take rise, to be produced, to proceed, to emanate, to flow from, to derive;
to attain, to arrive;
to agree, to be proper and suitable;
to surmount, to surpass, to go beyond, to overflow, to advance;
to stray;
ելանէ արեգակն, the sun rises or begins to appear on the horizon;
— ի վեր or ի վերայ, to reascend;
to leap over, to cross;
to gush out;
— աքաղաղի ի վերայ մարւոյն, to tread the hen;
— ի վերայ մատակի, to cover a mare, a bitch;
— ի ցամաք, to disembark;
— յորջոյ, to dislodge;
— զմիմեամբք, to concur;
to surpass;
յոգւոց —, to sigh;
ի գլուխ, ի լրումն —, to be ended, finished;
—ի գենաց, ի կենցաղոյս, to make one's exit from this world, to depart this life, to die, to decease;
to become defunct;
— ի հիւանդութենէ, to recover;
— ընդ սուր, զէնս, to commit suicide, to run one's self through with a sword;
ի պխտիւ —, to exalt or raise one's self to honour;
— յանկողինս ուրուք, to commit adultery;
to seduce;
անմասն, դատարկ —, to have no part, to be excluded;
— զհետ ուրուք, to pursue, to give chase;
յաչաց —, to render one's self hateful or odious, to fall in disgrace;
— ըստ չափ, to pass beyond, to exceed;
— կուսին ըստ չափ, to pass the flower of her youth;
— ըստ ձեռն՝ ընդ իշխանութիւն ուրուք, to revolt, to rebel, to rise up against;
— ըստ քաղաքն, ըստ դուռն քաղաքին, to leave the city;
— ի նաւ, to embark;
— ի կառս, ի ձի, to mount in carriage, on horseback;
— ընդ առաջ, to meet, to go out to meet;
— ի պատերազմ, to go to battle;
ի յորս —, to go hunting;
— յանկողինս մահճաց, to go to bed;
ընդ հակառակս —, to oppose one's self to, to resist;
— ընդ ինչ, to occupy one's self, to dedicate one's self to;
ի չարեաց ի չարիս ելին, from one perverseness they passed to another;
յայլոց յայլ ճառս —, to pass from one subjeet of discourse to another;
ընդ գին —, to buy, to traffic;
— ի սիրտ, to think, to conceive an idea;
to hope;
զարդարիլ եւ ընդ ոսկի —, to clothe or adorn one's self with golden apparel;
— իմիք յայդ, to remain, to rest over for the next day;
— յաջողութեան գորղացն ի ձեռս ուրուք, to progress, to succeed, to promote an affair by another persons means;
օրհնեալ լիցիս դու յ— եւ ի մտանել քում, (blessed be thy going out and coming in), God be with you, good luck to you.
to asssemble, to convoke.
Եկեղեցացո՛ առ իս զժողովուրդդ։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս ... եկեղեցացուցեալ զժողովուրդն. (Օրին. ՟Դ. եւ ՟Լ՟Ա։)
hoar-frost, rime, frost;
իջանել եղեման, to drizzle.
reed, cane;
pen;
stem, stalk of corn;
rush;
straw, stubble;
percb, pole;
sweet calamus;
walking-stick, stick, cane;
— ապակադործաց, glass-blower's pipe, blowing-iron, bunting-iron;
— շաքարի, sugar cane;
— հնդկային, bamboo;
— (glass or brass) blow-pipe.
Այսպիսի իմաստք զօրաւորք ... ո՛չ արուեստին են, եւ ո՛չ եղեգանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Եղծուած.
Յաղագս եղծման։ Եղծումն է ի բաց բարձումն առաջիկայ իրի ... Ամենայն արուեստիս զօրութիւն եղծմամբք եւ ստեղծմամբք դատեալ լինի. (Պիտ.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
Պատմ. զօրութեամբ յարակից բառին. զոր օրինակ.
Պարառ. զօրութեամբ նախադր. Շուրջ. զոր օրինակ.
Ահեղ ելոյն։ Գոլոշի զօրէն խիտ ամպոց եալ. (Մաշկ.։)
(Ատելութիւն) առ տգէտս եւ վայրենաբարոյս առաւել զօրանայ. է՝ որ վասն յափշտակելոյ ի ժողովրդենէ միմեանց՝ ագահութեան ախտիւ, եւ է՝ որ յաղագս հարստահարելոյ զընկերն՝ փառասիրութեան աղագաւ. (Շ. ընդհանր.։)
to subsist;
to exist.
hyphen, mark of division of a word.
Ի ձեռագիր մատեանս դնի եւ ի վերայ տառիս ը, ի նշանակ սղելոյ, կամ որոշ հնչելոյ. որպէս թէ զօրութեամբ եւս լինի իմանալ զեդեալն ներգործութեամբ. զոր օրինակ հ՟ըզօր, հ՟ընարք, անն՟ըման։
prefect;
viceroy, vizier.
Թէ եպարքոս ոք փոխադրէ զօրէնս թագաւորի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
arrival, approach, accession.
Ի գալուստ ամին միւսոյ զօր հատանէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 28։)
throne;
seat, chair;
dignity;
precipice, high and very steep place;
անկանել ի —է, —է ի ժ կործանիլ, հտիլ ի —ից, ի —իցն վիժել, to be precipitated, to be thrown or to fall from one precipice to another;
ի —ից մղել, to precipitate.
Ի ժամ գահուն պատրաստութեան։ Արութեամբ եւ գահու ի վեր։ Գահ երկրորդական։ Գահուց հայրենականաց։ Թագաւորական գահ։ Որ էին ի գահուդ յայդմ։ Աւագ գահուն եւ աւուրբք։ Գահ թագաւորութեան, կամ զօրավարութեան, կամ վարդապետութեան. (Եղիշ.։ Խոր.։ Փարպ.։ Պիտ.։)
idea, notion, imagc;
opinion, thought;
design, project, plan, conception;
pattern, model, exemplar, form, example, cast, mould;
copy, apograph.
Օրինակ անուանի, որ զգաղափար գոյին ունի, եւ ոչ զզօրութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
Զշնորհսն հոգւոյն սրբոյ եւ զօրութիւնն ջրով գաղափարէ. (Նանայ.։)
cf. Գաղթ.
to complain, to implore, to grumble;
— զմիմեանց, to quarrel together.
cf. Գանձատուն.
crest, tuft, plume.
Զարդ սաղաւարտի կամ խուրի. (գուցէ իբր յն. զօրղօլօֆա. լտ. գրիսդա. թ. սօրղուճ, չէլէնկ, խըռվէշանէ, խօչիէ)
barley;
grain;
of barley.
Ունել արմատոցն զօրութիւն գարւոյ հացի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very handsome.
Վարազ եւս զօրագոյն. (Ոսկ. փիլիպ. է։)
of fine form.
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ որթ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ իկոխումն։ Ի գետնանախանձիցն եւ յերկրաքարշ պատաղելոցն. (Պիտ.։)
that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.
Ի բարձանց ասել, ի գետնաքարշից աստի զօրութեանց՝ որ լի է տկարութեամբ, կամեցաւ ի բաց տանել. (Իգն.։)
like a river.
cf. ԳԵՏԱԲԵՐ. յն. զօրէն գետոց. ποταμῶν δίκην fluminum more
weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
on, up, above;
more, very, much.
Գեր օրինացն անցանել։ Գեր մարդկան գտան սովաւ զօրացեալ. (Լմբ. եկեղ.։)
Սովորութիւն եղեւ ասել, որ գեր ի վերոյ գլխոյս է, ի վեր։ Ամենայն զօրութեան գեր ի վերոյ աստուածութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 68։)
Գեր ի վերոյ զօրութիւնք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
Որպէս զմիութիւն եւ միակ վասն պարզութեան եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեան։ Գերաբնից պարգեւաց։ Գերաբնիցն տեսութիւն։ Գերաբնիւ զօրութեամբն. (Դիոն.։)