excommunication, anathema.
ἁνάθεμα, ἁφορισμός separatio, excommunicatio Դնելն եւ դնիլն ընդ բանիւ եկեղեցական կապանաց եւ արգելման, նզովք. հատումն կամ որոշումն ի հաղորդութենէ.
Զի մի՛ վասն միոյ բանադրանաց զայլսն զրկիցէ։ Թէ առաւելութեամբ իցէ բանադրանքն. (Մխ. դտ.։)
to excommunicate, to anathematize.
ἁναθεματίζω anathema declaro, excommunico Ընդ բանիւ առնել. կապել. նզովիւք արգելուլ եւ որոշել յեկեղեցական հաղորդակցութենէ.
Եւ քանզի բանադրելն՝ ըստ յն. ասի վերադրել, վասն որոյ յայլ եւ այլ միտս բերի ասելն ի (Վարս ոսկ.)
Սաստեա՛, այսինքն բանադրեա՛։ որպէս թէ ասիցէ ոք, ա՛րկ զբանս քո յականջս նորա, զի ծանիցէ՝ թէ գիտակ ես նորա յանցանացն։
key;
lock;
explainer, expounder;
— նուագարանաց a, tuning key;
— հասարակաց, master-key;
— ժամացուցի, watch key;
գաղտ —, false key.
κλείς սեռ. κλείδος clavis Փականք ըստ որում բացօղ. գործի բանալւոյ եւ փակելոյ զդուռն. բալլիք.
Առնին զբանալին, եւ բացին։ Նոքա էին ի վերայ բանալեացն։ Ընդ առաւօտս բանային զդրունս տաճարին։ Տուաւ նմա բանալի գբոյն անդնդոց. (Դտ. ՟Գ. 25։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 27։ Յայտ. ՟Թ։)
Բանալիք քո բանայ զդուռն իմ. այսինքն խօսք քո առիթ լինին եւ ինձ խօսելոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Զքեզ եդ առաջի բանալիք բացարան. (Նար. խչ.։)
oration, discourse, sermon.
Որ հրապարակախօսութիւն. ատենախօսութիւն. քարոզութիւն.
companion of the field.
Զի իցեմք բանակակիցք հրեշտակաց եւ զօրաց երկնաւոր թագաւորին մերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
the middle or centre of a camp or army.
Մինչդեռ գայր նա ընդ բանակամէջն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.
Յիմարամիտն այն ապողինար զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն Քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ազգ բանականաց։ Ի բանականացս դասուց։ Բանականիս էութիւն։ Բանական մաղթողիս։ Գետոցն բանականաց։ Բանական բուսոց, եւ այլն. (Նար.։)
Գինի կոչէ զբանական ուրախութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք, եւ ոմանք խառնք։ Եւ բանականք են, որ բանիւն միայն նշանակեն զշահն։ Պէտք բանականք (իբր վճռական խօսք). (Պիտ.։)
Բանական մասն իմաստասիրութեան։ Բանականն եթէ մա՞սն է իմաստասիրութեան, եւ եթէ գործի, ի ստորոգութիւնսն Արիստոտէլի ուսցուք։ Արմատ եւ հիմն են բանականին՝ ստորոգեալն եւ ենթակայն։ Բանական՝ կատարումն ունի զապացուցականն. (Անյաղթ պորփ.։)
reason, under-standing.
λόγος, λογισμός, λογιότης ratio, rationis compotem esse, rationalitas Ունելն զբան ներքին եւ զարտաքին. տրամաբանօղ եւ խօսուն գոլն. տարբերութիւն բանաւորաց յանբանից. մարդկութիւն. եւ Իմացականութիւն.
Մեք զբանականութիւն յայտնի կացուցանեմք ի ձեռն լեզուիս, եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Գերազարդ բանականութեանցն հոյլք. (Շ. հրեշտ.։)
camp, campaign, place where an army is encamped.
Արարեալ զիւր զօրու բանակատեղս. (Փարպ.։) Ի տեղւոջ միում հանդէպ կղզւոյն (սեւանայ), որ կոչի բանակատեղ. (Ստեփ. սեւան.։)
cf. Բանակատեղ.
κατάλυμα diversorium, σταθμός statio որ եւ ԲԱՆԱԿԱՏԵՂ. Տեղի բանակելոյ զօրաց, եւ ուղեւորաց. բանակ. կայք. բանակութիւն. վանք. իջեւան, օթեվան.
Այս բանակետղք որդւոցն Իսրայէլի։ Գրեաց Մովսէս զչուս նոցա, եւ զբանակետղս իւրեանց։ Եւ այս են բանակետղք գնացից նոցա. (Թուոց. ՟Չ՟Գ. 1։)
camp, to pitch one's camp.
Տալ բանակիլ. կարգել զզօրն կամ զբանակն. եւ Խաղացուցանել զբանակ.
to encamp, to place ones self, to pitch the camp.
Գտին զնոսա բանակեալս առ ծովեզերքն։ Բանակեցան եգիպտացիքն ի թիկնաց նոցա։ Անտի չուեցին, եւ բանակեցան ի ձորն զարեդ։ Եւ դուք բանակեցարո՛ւք արտաքոյ բանակին։ Բանակեցարո՛ւք զդովաւ շուրջանակի։ Եւ ամենայն զօրքն հասանէին, եւ բանակէին ի թիկնաց ամաւոյ։ Բանակեցան անդ յառաջ քան զանցանելն.եւ այլն։
contentious, that is fond of disputing, captious, cavillous;
— լինել, to cavil, to carp, to chicane, to dispute, cf. Բանակռուիմ;
— լինել յոչինչ պէտս, to dispute about trifles.
Տեսանելով եւ զընդդիմակաց զօրութիւնսն առընթեր բանակռիւս. (Ոսկ. ննջ.։)
cf. Բանակռիւ լինել.
logomachy;
disputation.
Միայն զբանակռուութիւնն ունելով առ ճշմարտութեանն հաւատ բանակռուութիւն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։ Գրի եւ կարճելով՝ ԲԱՆԱԿՌՈՒԹԻՒՆ.)
conference, parley.
ὀμιλία, σύλλογος collocatio, conentus Խօսակցութիւն. կենակցութիւն ի զրոյս.
Թագաւոր ընդ տնանկի խօսիցի. չիք ինչ այն, որ զփառաւորեալն՝ տկարին բանակցութիւնն վնասել կարէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
to reason, to narrate, to discourse.
Ճառել՝ զբան կամ բանիւ. արտաճառել.
Առ այժմ բանաճառեսցի յաղագս զգուշագունից ոմանց. (Պիտ.։)
examiner.
Որ ինչ լինի ճարակելով զբան, քննելով եւ խելամուտ լինելով.
to open.
ἁνοίγω, διανοίγω, ἁνακαλύπτω aperio, revelo, relego Պարզել եւ արձակել զփակեալն, զծածկեալն, զմածեալն եւ այլն. բառնալ զարգելս. անցս տալ. ակներեւ եւ յայտնի առնել. հերձուլ. մեկնել. եւ այլն. եբր. ֆաթախ, ֆաձախ (ուստի եփփաթա՝ եւ բացիր, ըստ արմատոյն են մի եւ նոյն)
Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)
Բանջարքն այլ եւ այլ զօրութիւն ունին. զի մին կակղացուցանէ՝ եւ միւսն խստացուցանէ, մին բանայ եւ միւսն կնքէ. մին միս ածէ եւ միւսն հալէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
Բանին դրունք երկնից։ Բանին գերեզմանք։ Դպրութիւնք հրաշիցն բանին. (Շար.։)
Եբաց Աստուած զաչս նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 9։)
cf. Բանակռիւ.
Զանօգուտ քննութիւն, եւ զբանամարտ հակառակութիւնս. յն. մի բառ, բանամարտութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
philologist.
Ուսանել եւ ի բանասէր արանց յաղագս զանազանութեան ոգւոց. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զգտակն բանից իմաստակաց՝ Մովսէս բանասէր զնա գիտէ գոլ, բայց իմաստուն եւ ոչ միով իրօք. (Փիլ. այլաբ.։)
poetical.
Այլ եւ ճառս եւս ինքնախօսս բանաստեղծս յարդարեալ՝ զղջացուցիչս չար գործոց. (Յհ. կթ.։)
to poetize, to versify.
Զօրութեամբ բազկի շարագրական բանաստեղծեալ բաժանեմ. (Մագ. ՟Ի՟Բ։)
poetry;
poem.
Տաղաչափութիւն, որ եւ բանաստեղծութիւն ասի. (Երզն. քեր.։)
Որք զլալեացն յեղանակեն բանաստեղծութիւն։ Ընդ ողբաձայնիցն բանաստեղծութեանց։ Մաղթողական բանաստեղծութիւնս. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
boaster, braggart;
— լինել, to boast, to exaggerate;
to swagger.
λογέμπορος, λογοπώλος verborum venditor Որ վաճառական լինի բանին Աստուծոյ, կամ զբանս իւր վաճառէ իմաստակութեամբ.
Զզօշաքաղսն, եւ որք կամիցին ցուցանել զանձինս, հետաքնինք, բանավաճառք. (Մխ. դտ.։)
Շաղփաղփելով բանավաճառ լինիք ի բամբասել զարդարն. (Վանակ. յոբ.։)
poet;
writer, composer;
complaisant, obedient;
delegate, deputy.
Եւ Ատենախօս. քարոզատու. ճառաբան.
Կամակատար, կամարար. հնազանդ, որ առնէ զբան հրամայողին. ὐπήκοος morigerus
composition, work of sense;
poem, poetry;
delegation, deputation.
Առընկալեալ ծնօղս (մայրն Սամփսոնի) զծնիցելոյն բանարարութիւն։ Իբրեւ զարուեստագէտ զբանարարութիւն մանկանն ի հասարակ ժողովրդեանն փրկութիւն ընդունի. (Փիլ. սամփս.։)
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
Զիա՞րդ ոչ գիտէր զբարի եւ զչար՝ բանաւոր գոլով բնութեամբ, եւ ազատ խորհրդովք. (Աթ. ՟Դ։)
Անշնչական եկեղեցի, անբանն ի բանաւորէն կառուցեալ, մեծ է քան զմարդ, առաւել քան զբանաւոր, գերազանց քան զմտաւոր. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Ասի եւ զհրեշտակաց, որք չեն տրամաբանօղ, այլ ունակք գերագոյն բանի յիմացական կարգի.
Զայն տեսցո՛ւք, թէ բնաւ գուցե՞ն այլ ինչ արարածք բանաւորք՝ քան զհրեշտակս, եւ զդեւս, եւ զմարդիկ. (Եզնիկ.։)
Զոչխարսն քան զհովիւս՝ բանաւորս արարեր. (Փարպ.։)
Խորին բանաւորքն եւ պերճացեալքն ի ճարտարութիւն լեզուոյ. (Լմբ. սղ.։)
Զանբանն (զէշն բաղաամու) բանաւոր կացոյց, եւ զանարժանսն մարգարէութեամբ պատուեաց. (Սարգ. յռջբ.։)
Կամ Որ ինչ հայի ի բանս Աստուծոյ, կամ ի քարոզութիւն.
Եթէ զբանաւոր հացն սիրես ուտել. (Լմբ. ժղ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Բանաւոր հօտ, գառինք։ Ողջակէզք բանաւորք. (Ժմ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։)
wiser, more reasonable.
Որք թանձրագոյնքն էին, նշանքն ձգէին զնոսա. եւ որք բանաւորագոյնքն էին, մարգարէութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.
Ի պատկեր Աստուծոյ արար զնա. մի՝ վասն իմաստութեանն, բանաւորութեանն, կենդանութեանն, հոգեւոր շնչոյն ... Զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան, բանաւորութեան. (Ագաթ.։)
Աստուած է աղբիւր ամենայն բանաւորութեան. (Եզնիկ.։)
Ելից զմարմինս զգայարանօք բանաւորութեան. (Եփր. ծն.։)
Ասեն իմաստունքն յունաց զխոհականութիւնն գոլ բանաւորութիւն։ Զարդ ականջաց լսողաց անախտ բանաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)
plagiary;
compiler;
curious.
Որ քաղէ կցկտուր բանս ի կարկատել զսնոտի կարծիս, եւ այլն. բանակրկիտ. բանորսակ.
Ո՛վ բանաքաղ մարկիոն, որ զմին լսէ, եւ զմիւսն ստգտանէ. (Եզնիկ.։)
messenger, envoy.
Ոչ գոյր նորա մեզ գնել բանբերին։ Բանբեր անդամ ոչ ապրէր. (Բուզ. ՟Դ. 5։ ՟Ե. 57։)
erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.
Ոչ բաւականանամ իմով աղքատիմասն բանագիտութեամբ զսորայս բացայայտել զչափ ներբողականին։ Զմեծս զայս բանագիտութեան ընթանալ ասպարեզ։ Երանելին Մաշտոց (երկրորդ) ուսումնական բանագիտութեանն քաջահմտագոյն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2. եւ 8։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.
Իբրեւ զայն՝ որ երկնիցէ, բանդագուշի սիրտն. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 6։)
Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Խտրանօք եւ դիւթօք վարին, եւ սուտ երազօք պատրեալ բանդագուշին. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)
Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)
Զստահակսն, որ բանդագուշեալ շրջին, եւ ինչ որ գործեն։ Զդատարկսն եւ զբանդագուշեալս. (Եփր. ՟ա. թես.։)
cf. Բանտեմ.
Բանդեցին զմեծն սամփսոն։ Բանդեաց զյափշտակողն. (Եփր. թաղմ.։)
Տեսցուք զբանդեալն. յն. զ՝ի բանտին. (Ոսկ. յհ.։)
Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
Բանդէր զհոգիսն. (Վրդն. օր.։)
Բանդեաց ի փոր կիտին (զՅովնան). (Երզն. մտթ.։)
feud, quarrel, dispute, wrangling;
cf. Բան.
Զծառայսն Ղովտայ, որ զբանեարսն սիրէին. (Եփր. ծն.։)
verbose, eloquent, voluble, fluent.
Ի ձեռն բանեղ կնոջն զարթոյց յովաբ զկամս Դաւթի. (Նախ. ՟բ. թագ.։)
Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)
Թէ զսա սիրես, լինիս բանեղ. (Կրպտ. ոտ.։)
Զանբանս՝ բանեղս արար (որպէս զէշն բաղաամու). (Նար. յովէդ.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Զնոյն անուանս դնէ ջրհորոցն, զոր հայրն եդ. զի բանիբուն հայրն կոչեաց, շատացաւ եւ նա. (Փիլ. լին.։)
joyful, gay.
Դէմք սիրելւոյն յայտնեալ՝ ամենայնիւ փոխէ, եւ ուրախ եւ անտխուր գործէ զմեզ. (Կլիմաք.։)
strong, able.
inseparable.
Անտղելի. անշարժ, կամ անբաժին. (Հին բռ.) (որպէս անդրդուելի, կամ անճղելի)։ (Կայ եւ ռմկ. ԱՆՏՂԵԼ, իբր ԱՆԹԵՂԵԼ, մոխրով ծածկել զկրակ)։
of low birth, ignoble.
ἁγενής. ignobilis. Ապատոհմիկ. անազգի. ցած ազգէ կամ տնէ. ասըլսըզ, հագըր.
Զանտոհմս աշխարհի եւ զարհամարհեալս ընտրեաց աստուած. (՟Ա. Կոր. ՟Ա. 28։)
Մի՛ ոք կարծեսցէ, թէ վասն այնորիկ բարձաւ իրաւունք դատաստանին, զի ամենեւին անտոհմ էր եւ վատազգի. (Սկեւռ. ես.։)
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.
Տնակից առնեն զանտունն. (Ոսկ. ես.։)
Դժոխազգի՞ ոք ես, եւ անտուն. (Բրս. հայեաց.։)
(Ադամ) տրտմէր ընդ իւրն միայն անտուն ամայութիւն եւ զրկանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
ἅλυπος. doloris et tristitiae expers. Որ չէ տրտում. ազատ ի տրտմութենէ. անտխուր. անվիշտ. զուարթ. եւ Անտրտմական. զուարթագին. գայզըսըզ, գասավէթսիզ, շէն.
Ազատ եւ անտրտում զերծանի յայսմ աշխարհէ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
clavicle, collar-bone.
որ եւ ԱՆԴՐԱԿ. զոր տեսցես. κλείς սեռ. κλείδος. clavis (կամ junctura, jugulus ) (լծ. թ. փիլիտ, փիլատէ) ռմկ. ախլագ, կղպակ. որպէս թէ Անուր փոքրիկ. այսինքն Ոսկերք պարանոցին ի ձեւ անրոյ կամ աղխից, որովք զօդին ուսք ընդ վզին, եւ թեւք ընդ ուսս. Վզին առջեւի ոսկորները.
that relates to dreams;
visionary.
Որ ինչ հայի յանուրջս, յերազս, ի տեսիլս.
Անրջական երազոց. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ անրջական բաջաղմամբ զանհաստատսն տեսանէր երազս. (Տօնակ.։)
passport;
— տալ, to give a -;
հաստատել զ—, to viser the -.
cf. Անցաւոր.
Անցականն զանանցէդ. (Ագաթ.։)
Անտե՛ս արա զմարմինդ, քանզի անցական է. (Բրս. հայեաց.։)
soft, affable.
Հեռի ի ցասմանէ. անբարկանալի. հեզ.
Միամիտ եւ անցասումն (որպէս զաղաւնի). (Տօնակ.։)
passage.
πάσχα. pascha. Անցանակ որ եւ ԱՆՑԻԿ. ԱՆՑ. որպէս եբր. ֆասէք. այն է Պասեք. զատիկ. տօնն, եւ գառն զենեալ ի տօնի անդ։
Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)