to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Սեաւ.
Հեթանոսք սեւք եկին յարեցան ի քրիստոս։ Չգարշեցաւ ի մէնջ ի սեւոցս եւ ի գարշելեացս. (Վրդն. երգ.։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.
Բարձաւ ի մէնջ քաջ փեսայն, յանկարծակի ոգով սեւացեալ եղաք. (Ոսկ. մելիտ.։)
county, earldom;
order of knighthood.
Պատուեալ ի յունաց արքայէն սեւաստութեամբ. (Ժող. հռոմկլ.։)
blackness, black or brown colour, swarthiness.
Տեսեալ զմարդկային բնութիւնս ի սեւութենէն գեղեցկացեալ։ Սպիտակացեալք ի սեւութենէ անգիտութեանն։ Զաղջամուղջին սեւութիւն գունոյն փոխարկել ի ձեան պայծառութիւն։ Զագռաւացեալ սեւութիւն մեղաց մերոց հրով ապաշխարութեամբ սրբեսցուք. (Նիւս. երգ.։ Արշ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. յովէդ.։)
Զգայութիւն՝ կին կոչեսցի, վասն զի յառնէ ի շարժողէն զսէ առեալ լինի։ Սէ ասէ. արգ ընդ՞էր սէս առկայ։ Զգայութիւն հռաքէլ, կարծեցեալ սորա (այսինքն սորա) ի մտացն զշարժմունսն գոլ։ Սէ ասէ, տուր ինձ որդիս։ Ետես աստուած, զի ատելի է լիա, եբաց զարգանդ սարա։ Աստուած զսէ պատուեաց։ Երկու կանայք. մի սացա սիրեցեալ, եւ մի սացա ատեցեալ. (Փիլ. այլաբ.։ Տես եւ Պիտ. ստէպ։) (Ոճ խափանելի)։
gentle breeze.
Յորժամ ջինջ երկին լինիցի, ի խոնաւութենէն վերնոյ ձիւնակերպիկ իջեալ սփռմամբ նօսր բնութեամբ հողմոյն, զոր սէրոնսիտ կոչեմք, գնի ի վերայ երկրի, զոր եղեմդ անուանեմք. (Շիր.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
Գնաց յինէն ծարաւն եւ կարճմտութիւն, եւ սթափ եղեն ոտք իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
weedy, grassy, abounding in weeds, in grass.
Ցանեն զթրմուղն ի սիզուտ եւ իփշաբեր վայրին. նա սրբէ զտեղին, եւ չորցնէ զամէն վայրի խոտքն։ Զսիզուտ եւ զհիլանու վայրսն. (Վստկ. ՟Խ՟Թ. ՟Ծ՟Ա։)
syllable.
Փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց։ կարգեալ յօրինէր սիբողայիւք եւ կապօք. (Խոր. ՟Գ. 53։ Կորիւն.։)
senator.
ՍԻՆԿՂԻՏԻԿՈՍ կամ ՍԻՆԿԼԻՏԻԿՈՍ, ՍԻՆԳՂԻՏԻԿՈՍ. Բառ յն. սինգլիդիգօս . լտ. սէնա՛դօր. συνκλητικός senator. Ոմն ի կարգէ սինկղիտիկոսաց՝ այսինքն ծերակուտի. ծեր ատենական. մի յատենակալաց. Տես (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։) Արք եօթն՝ իշխանք սինկլիտիկոսք հռովմայեսցիք միանձնացան. (Վրք. հց. ՟Է։ 1)
senate.
ՍԻՆԿՂԻՏՈՍ որ եւ ՍԻՆԿԼԻՏՈՍ, ՍԻՆԳՂԻՏՈՍ, ՍԻՒՆԿՂԻՏՈՍ. Բառ յն. սի՛նգլիդօս. լտ. սէնա՛դուս. σύγκλητος senatus. Ծերակոյտ. ատեան ծերոց. աւագանի հռովմայեցւոց։ Տես (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։ ՟Բ. 2։ քր. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 19. 30. ստէպ։)
cf. Սահման.
Վկայքն սինօռին։ Դնեն ի սահմանս սինօռին. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
whose base or root is love.
Սիրաբուն սննդեան (ի կուսէն), որով զարգացար. (Բենիկ.։)
eloquent, persuasive, sweet-spoken.
Սիւն լուսեղէն դու նոր սիոնի, եւ սիրաձայն վարդապէտ բարի. (Գանձ.։)
beloved of God.
Զամենեսին սիրաստուածս միանգամայն եւ աստուածասէրս, սիրօղս զճշմարիտն աստուած, եւ անդէն (կամ անդրէն) սիրեցեալս ի նմանէ. (Փիլ. իմաստն.։)
amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.
ՍԻՐԵԼԻ, լիք. ἁγαπών amans, diligens φίλος amicus. Սիրօղ. սիրիչ. որ սիրէն՝ կամ սիրեաց.
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
Դու ինքնին ասացեր՝ զքեզ սիրողին սիրիլ ի հօրէն եւ ի քէն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրել (իսկապէս). (Խոսր.։)
Քանզի ինքն կարի յոյժ սիրեաց զմեզ, նոյնպէս կամի եւ ինքն ի մէնջ սիրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Զի եթէ ոք ի թագաւորէն սիրեսցի քան զամենեսին՝ երանելի է, որ յաստուծոյն սի սիրեսցի սերտ սէր (այսինքն սիրով), ի՞մ ինիք արժանի լինիցի. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Սիրող.
ՍԻՐԻՉ ՍԻՐՈՂ. ἁγαπών . Որ սիրէն. սիրօղ. որ ասի եւ Սիրելի.
loving, fond of;
amateur, lover;
— նկարուց, amateur of pictures;
— երաժշտութեան, dilettante;
— գեղարուեստից, virtuoso;
— ազատութեան, փառաց, lover of liberty, of glory;
չես դու — մարդահաճութեան, you do not like flattery;
— է նա գրենոց, books are his passion;
— եմ ես տնկաբանութեան, I have a great taste for botany.
ՍԻՐԻՉ ՍԻՐՈՂ. ἁγαπών . Որ սիրէն. սիրօղ. որ ասի եւ Սիրելի.
cf. Սիղղոբայ.
Ողջ ածել զսիւ ղոբայ եւ զկապս հայերէն լեզուոյն. (Կորիւն.։ 4)
columnshaped.
Ճաճանչ նշուլիցն սիւնաձեւ յիւրմէն փողփողէր զլոյսն յետոյ ինքնեան, զոր անուանել կոչէին աստղ գիսաւոր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Հինգտերեւեան.
ՍԻՒՐԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՍԻՐԱԼԱԽՈՒՐ. Որպէս թէ՝ Լախուր սիւրոյ, այսինքն քերեվիզ երկրին ասորոց. որ եւ պենդափիւղսն, ըստ յն. πεντάφυλλον quinque folium. ի բառս Գաղիանոսի։ Որոյ թարգմանութիւն դնի ի Բժշկարանի ՝ հինգտերեւան, հինգտերեւէն, հինգմատնէ. ... Այլ է եւ Ձիալախուր։
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Սլացեալ սերովբէն սաւառնացեալ նստէր ի վերայ վիմին ոսկիապարտ թեւօքն. (Տաղ.։)
to cause to fly swiftly.
Աստիճանօք սլացուցանէ ի պահպանելն սիրով զօրէնս. (Լմբ. իմ.։)
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
Ո՞վ ոչ սխրասցի եւ սքանչանայ ի վերայ անճառ անօէնութեանն։ Սքանչացեալ ընդ անհասութիւն խորհրդոյն՝ սխրանայր. (Բրս. ղկ.։)
cf. Սխրալի.
Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)
cf. Սխրալի.
Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)
cf. Հսկեմ.
Է եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուխին խաղացելոյ, որ աստէն եւ աստ շլացութեամբ զիս պաշարելով սկէ. (Պիտ.։)
father-in-law;
cf. Կեսրայր.
Ի սկեսրայրէն իւրմէ ի յուդայէ. (Բրսղ. մրկ.։)
propagated first;
— բողբոջք, the first offshoots or branches.
Սարկաւագունք առ ի նմանէն եւ ընդ նմին սկզբնասերեալք որպէս սարկաւագակիցք նորին. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
commenced, created, primitive, first.
Եղական է աշխարհս, եւ սկզբնաւոր։ Մի դնիցես անսկիզբն սկզբնաւորս։ Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սկզբնաւորք զանսկզբնականէն. (Նախ. ծն.։ Վեցօր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
cf. Սկսանիմ.
Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)
the first existence or creation.
Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
Ոչ թիւրի յիւր սկզբնէն եւ ի վախճանէն. (Ի գիրս առաքին.։)
Անդէն ի սկզբանն կանգնէ լնա. (եւ այլն. Ոսկ. ՟բ. տիմ. ստէպ։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Սկսնում.
Բնաւ ոչ սկսայ զկրոնաւորութիւն։ Սկսի՛ր յառաջինմէն, եւ է՛ջ յերկրորդն, եւ հա՛ս յերրորդ օդդ։ Սկսի՛ր այսուհետեւ յիշել զմարդիկ ողորմութեամբ. (Վրփ հց. ՟Ժ՟Ը։ Եղնիկ։ Լմբ. պտրգ.։)
beginner, novice.
Ինքնեամբ առանձինն սկսող կատարելագունիցն եղեալ։ Սկսող փոխանորդելով ի նախաստեղծէն՝ երկրորդ ազգիս նահապետն նոյ. (Պիտ.։)
cf. Սկսումն.
Րէն տառ չէ բանի սկըսուած, այլ ակամայ բռնազբօսած. (Շ. այբուբ.։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)
cf. Սողոխ.
Մատուցանեն զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն ... ստէպ ստեպ սղոխք օդոյ, անօրսունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն որ ի լճէն. (Փիլ. տեսական. յորսէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Զսառնամանեաց ասելով աստ (ի լերինս) հանչերձ բերմմամբ ի վերայ իրեանց զձեանցն եւ զկարկտիցն եւ զնոցուն համանմանիցն, յոյց ի հետ ապա վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւ. երկդիմի տեսանի իմաստս. իմա որպէս հողմ, եւ կամ որպէս հատոր սառին, որ ռամկօրէն սղոխ ասի։
to saw, to cut with a saw.
Մխիթարութիւն ոչ կարէ գտանել ախտին, այլ յընդիմակէն ողոցի. (Բրս. բրկ.։)
hoof;
առ — պզտորել զջուրս, to foul or muddy water by walking through it.
Որպէս ձիոյն ի սմբակէն վարելոյ. (Եզնիկ.։)
"cf. Սմբակակոխ առնեմ."
Սմբակակոխեալ ի բազմութենէն ճանապարհն՝ (յետ անձրեւաց ՝) դժուարինս գործիւր ճեպողացն. (Ճ. ՟Գ.։)
to trample down with cavalry.
Սմբակակոխեալ ի բազմութենէն ճանապարհն՝ (յետ անձրեւաց ՝) դժուարինս գործիւր ճեպողացն. (Ճ. ՟Գ.։)
tasting like water fouled by horses.
Զջուրս պղտորեալս ի ձէնջ զսմբակահամս ըմպէին։ Ոչ ըմպել զջուրս պղտորս եւ սմբակահամս։ Ոչ ըմպեն զջուր յստակ բանին աստուծոյ, այլ զպղտորն եւ զսմբակահամն. (Մծբ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)
cf. Սնապարծիկ.
Սնապարծ, որ յոչ գոյսն իւր մեծաբանէ, եւ առաւել քան զոր էն՝ երեւել ձեւանայ. (Բրս. հց.։)