to lie, to tell lies, untruths, stories.
Զո՛ւր ստաբանէք զինէն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ստախօսութիւն.
Եթէ ընդ քարոզութեանն ստաբանութիւն խռովեալ ես, զինէն է, ո՛չ զքէն՝ ո՛վ մարգարէ, ամբաստանութիւնդ. (Փիլ. յովն.։)
false opinion, fallacy, error.
Ո՞չ ապաքէն ստակարծութեան է՝ զերկաքանչիւրոցս այսոցիկ աստուստ առնուլ զերեւոյթ. (Պիտ.։)
to grow insolent, to become a rascal, to disobey, to revolt, to plague, to behave badly.
Ոչ երբէք ստահակեցաք առ ձեզ։ Ստահակեալ ապախտ առնել։ Յարարչէն իւրմէ ստահակեսցէ սիրտ նորա. (՟Բ. Թես. ՟Գ. 7։ Յուդթ. ՟Ա. 11։ Սիր. ՟Ժ. 15։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
Ոմն ի հրեշտակաց յանմահ գնդէն ստամբակեալ։ Ոչ ոք գտաւ ստամբակեալ, եւ ելեալ ըստ ձեռն նոցա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
Ստացաւ, նման է՝ մինչ ասիցէ, թէ հայր ինձ մարմին հաստատեաց. եւ որպէս մարդ ստացաւ զիս յաղագս մարդկան փրկութեան։ Իւր արարիչ է ըստ ձեզ, եւ որ ստացաւն (այսինքն ստեղծ զայլս), ստացանի. եւ զայս ինքեամբ։ Ասեն՝ թէ զըստ պատկերին առաք անդէն ի ստացանիլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
Ոչ տէր խոստովանէր (մակեդոն) զհոգին սուրբ, այլ՝ օտար յաստուծոյ բնութենէն, եւ ստացական, եւ պաշտօնեայ. (Խոր. ՟Գ. 33։)
Ստացական մարմնովն արար սկիզբն փրկութեան մերոյ իմաստութիւնն։ Էնն անեղ յանեղագունէն իջեալ հօրէ՝ մարմին ստացական յարգանդէ կուսին զգեցաւ. (Նախ. առակ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Զանճառելի տնօրէնութիւն փրկչին անզգամաբար ստացուցանեն։ Զխորհրդոյն զօրութիւն անհանճարաբար սըտացուցանեն. (Պրպմ.։)
cf. Ստացումն.
Ստացական է, որ ընդ ստացիւքն ստորանկեալ է, ներբակառեալ ի ստացողէն. ո՛րգոն, դաւթեան երիվարն. (Թր. քեր.։)
cf. Ըստգիւտ.
Վասն որոյ մարգարէն անկելոցն ըստգիւտ լինէր (այսինքն մեղադիր) պարսաւանօք. (Աթ. անտ.։ 1)
go-cart.
to create.
Ո՞չ ապաքէն զսատանայ մի ի հրեշտակաց ստեղծագործեաց աստուած. (Պիտառ.։)
Ինքն անձամբ իւրով կուսէն ընկալեալ մարմին՝ ստեղծագործեցաւ մարդ։ Ամենայն մարմինն ստեղծագործի. (Լաստ. ընթերց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
Ձեռօքն ստեղծանէր ի մոմոյ նաւս, եւ մարդիկս մոմեղէնս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Ստեղծող.
Ստեղծիչն մանկանց գոյացուցանէ իւր մարմին ի քէն, եւ զգենու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
creature;
invention, production.
Լցաւ երկիր ստեղծուածովք քովք։ Հնազանդ լերուք ամենայն մարդկեղէն ստեղծուածոյ վասն տեառն։ Զի նա գիտաց զստեղծուածս մեր, եւ յիշեաց թէ հող եմք։ Մի՛ թէ ասիցէ՞ ստեղծուածն ցստեղծիչն իւր.եւ այլն։
Եւ Կազմութիւն կամ դիւտ եւ հնարք մարդկեղէն.
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.
Ի գաւազանէն յեսսեայ ստեղնեալ ստեփաննոս, առաջին պտուղ ծառոյն՝ որ ի գողգոթա. (Շ. տաղ.։ 1)
to go astray, to be led astray, to leave the right path, to wander, to err, to fail.
Եւ ոչ ստերիւրեցայց ի ճշմարտութենէն. (Իմ. ՟Զ. 24։)
Մերթ պահեն զօրէնսն, եւ մերթ ստերիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
deviation, wandering, error.
Ապա եթէ արուեստ է, եւ ըստերիւրումն ինչ յեղելոցն զնոսա, եւ կամ արգելլոյ զորս ի ճակատագրէն, արդեօք ամենայն մարդկան կարելի՞ է ստերիւրելն, եթէ ոմանց է, եւ ոմանց ոչ. (Նիւս. բն.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Օրէնս ստորագրեաց։ Նզովս ստորագրեցին։ Ոչ խուն մի ստորագրին։ Որ ի կանուխ ժամանակաց ստորագրեցեր տնօրէնութեան քոյ զտեղի։ Ստորագրէ բոլոր ի վերայ տախտակի. (Անան. ի յհ. մկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. մծբ.։ Շար.։ Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
Մի՛ ստուեր ստորագրեր զտնօրէնութիւնն. (Աթ. համբ.։)
subscription;
signature;
description.
Զի՛նչ էն՝ կա՛մ ի ձեռն ստորագրութեան, կամ ի ձեռն սահմանի յայտնի։ Ստորագրութիւն կարօղ գոյ եւ՛ ի վերայ գոյիցն եւ՛ ի վերայ ոչ գոյիցն առնուլ։ Պատկեր սահմանի է ստորագրութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Ենթադրական.
Ի դնելն զգերագոյնն դրութիւն՝ քան զամենայն յազգակցէ եւ ի մերձաւորագունէն պիտոյ է դնել զստորադրականն ճառումն. (Դիոն. ածայ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Ի ստորակային զանազանութիւն գտանեմք։ իւրաքանչիւր ուրուք որակութեան տեսիլ բանիւ ի ստորակայէն մեկնեալ որոշի. (Նիւս. կազմ.։)
Շարժեալ լինի զգայութիւնն ի ստորակայէն, իսկ միտքն ի զգայութենէն. (Փիլ. լին.։)
to be subdued, subject to.
Յաշտարակէն՝ յոր վերելեալ, ի բախմանէն ստորակայեալ. (Շ. վիպ.։)
comma.
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
to shorten, to dock, to cut, to retrench.
ՍՏՈՐԱԿՏՈՒՐ ԱՌՆԵԼ, ՍՏՈՐԱԿՏՐԵՄ. ὐποτέμνω succido, praecido Ի ստորէ կտրել. ստորախուզել. կարճել. տակէն կտրել.
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Ստորանկեալ մարդոյն ի բարեվայելուչ դրախտէն. (Ճշ. եւ Մաշտ.։)
antarctic pole;
comma.
Ենթամնայն եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց. ենթամնայդ՝ ի խառնել զբանն, իբր թէ օրէնս ուսոյց. իսկ ստորատն ի բաժանել զսոյն (զոր օրինակ օրէնս, սւսոյց)։ Ենթամնայդ ներքսադրական, ստորատդ ներքեւահատ. (Երզն. քեր.։)
underground;
subterranean.
κατάγειος, καταχθόνιος, γεώδης terrenus, terrestris. Որ ինչ կայ ընդ երկրաւ, ի խորս երկրի. սանդարամետական. եւ Բնակեալն ի ներքոյ երկնից. հողեղէն. գետնամած.
cf. Ստորնային.
Ստորին. ստորնային. ստորային. ներքին. որ ինչ է ի ներքոյ երկնից. երկրաւոր. հողեղէն. եւ Ստորերկրեայ. խորին. անդնդական.
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
որ է որպէս յն ըստոգել, κατηγορέω praedico, dico, tribuo, adscribo. Ստորասել՝ մանաւանդ տրամաբանօրէն. ընծայել ումեք կամ հաստատել զյորջորջումն ինչ զիմեքէ. յայտնել։ Տե՛ս Արիստ. ստորոգ. ստէպ։
predicament, class;
category, kind.
Ամենայնքն ի սոցայցն ստորոգութիւնք կա՛մ զանհատիցն ստորոգին, կամ զտեսակացն, քանզի զառաջնմէ գոյացութենէն եւ ոչ մի ինչ է ստորոգութիւն։ Երեւեցուցեալ զայլսն ստորոգութիւնս։ Եւ ոչ յայլոց ստորոգութեանցն յարմարեալ պատկանի ընդ անիրաւութեանն. (Արիստ. ստորոգ.։)
four-lettered, quadrilitteral, tetragrammato.
τετραγράμματος quatuor litteris constans. Բաղկացեալ ի չորից նշանագրաց կամ տառից. որպիսի է անունն աստուծոյ անթարգմանելի առ եբրայեցիս, եհւհ. այն է եհովահ, իմա՛, է՛եւէ՛. թստ մեզ՝ Որ էն. այլ ի թարգմանութիւնս ստէպ դնի Տէր.
Զչորեքգրեանն դնէ. զոր յայլում վայրի գտաք ադովնայի իսկ գրեալ։ Չորեքգրեանն ե՛ւ ադովնայի ե՛ւ ահիահ զաստուծոյ անունն նշանակեն եբրայեցերէն։ Եւ աստ առընթեր կայ չորեքգրեանն, որ նշանակէ զտէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Չորեքդիմի.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. (Շ. բարձր.։)
four-faced.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. (այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. Շ. բարձր.։)
tetradrachma.
Ետուն նմա իւրաքանչիւր՝ մէն մի որոջ, եւ չորեքդրամեան մի ոսկի անդիր. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։)
cf. Չորեքկերպեան.
Որ ի հրեղէն կառսն չորեքկերպիցն վերայ հանգչի. (Զքր. կթ.։)
four-faced, four-figured or four-formed.
Որ ի հրեղէն կառսն չորեքկերպիցն վերայ հանգչի. (Զքր. կթ.։)
wednesday;
cf. Օր.
Ի կիւրակէի եւ ի չորեքշաբաթու եւ յուրբաթու։ Զչորեքշաբաթի եւ զուրբաթ անսուաղ անցուցանէին։ Մինն ի մէնջ հրեշտակ չորեքշաբաթի է, եւ միւսն ուրբաթու. (Սեբեր. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Չորեքին.
Ընդ չար գործելոյն չորեքպատիկ զդարձն անդրէն տալ. (Իգն.։)
Չորեքպատիկ հատուցանել յօրէնսն հրամայեցաւ զգողութեանն վճարումն. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Չորքոտանի.
Եւ զամէն կենդանի՝ չորք ըստ ոտիցն, զոր չորրեկ կոչեն. (Վրդն. ծն.։ 4)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
ἅπαρσις, πορεία, ἁναζύγη discessio, discessus, profectio, iter, castrum motio, expeditio. Արմատ Չուելոյ. Ելք ի տեղւոջէն իւրովքն հանդերձ, եւ երթ այլուր. ուղեւորութիւն. շարժումն բանակի կամ վրանաւորաց. կէօչ.
Եւ այսպէս աշտիճանօք ելիցն եւ չուոց յանապատէն գալ յերկիր վտակաց իւրոց. (Արշ.։)
Ի նախընթաց չուս աստիճանաց (բանիս՝) օթեւանացս պատրաստութեան։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան. չուոցն յարմարութիւն պակասեցան. (Նար. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
uneatable;
unfit for food.
Զոր չէր օրէն ուտել՝ ըստ օրինաց.
cf. Չքնաղաշէն.
cf. Չքանամ.
Սեւագունդք դիւացն աներեւոյթք եղեալ՝ չքոտեալք ի տեղւոյն՝ իբրեւ զծուխ պակասեցան։ Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին յոյժ չքոտեցաւ։ Անդէն չքոտեցաւ այսն չար ի միջոյ նոցա։ Չքատէին (դեւքն) ի նոցանէ՝ յորս էինն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
Անդէն չքոտեալ հետակորոյս եղեւ հակառակորդն հպարտացեալ. (Արիստակ. մկրտ.։)
the twenty sixth letter of the alphabet and the twentieth of the consonants;
eight hundred;
eight hundredth;
It is sometimes used instead of the letters բ and փ as : ամպ — ամբ, ոսպն — ոսբն, ամպարիշտ — ամբարիշտ, սեպհական — սեփական, կարապ — կարափ.
Տառ բաղաձայն՝ անուանեալ Պէ, ի կարգէ լերկ կամ նուրբ տառից. զի նրբագոյն է քան զբ, որ արդէն նուրբ է քան զի, եւ առ կարի նրբութեանն շփոթի ընդ վ, եւ ընդ ւ, առ եբր. եւ յն։
Պէն պատուիրէ պարկեշտ լինել, մի զորովայնըդ խըճողել. մի՛ զգինի բնաւ սիրել, մի տարաժամ զբերանդ յածել. Շ. այբուբ։
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
լծ. ռմկ. պաչիկ ընել. պ. պուսիտէն. եւ իտ. պաչիարէ. որպէս համբուրել. համբոյր տալ. եօփմէք, պուս էթմէք։ Այլ ի մեզ սեպհականեալ է համբուրելոյ զերկիր ի պատիւ ուրուք. վասն որոյ միշտ յարի յանունդ Երկիր՝ որ յառաջոյ կամ զկնի. զոր օրինակ.
cf. Պալատն.
Գայ ի պաղատէ անտի բազում իւիք զբաղեալ։ Նստաւ անդէն ի պաղատին. (Ճ. Ժ։)
Անդէն իսկ ի պաղատ թագաւորին պարսից. (Պտմ. վր։)
studded, adorned or set with studs.
Սպիտակ ջորւովք, ոսկեղէն եւ արծաթեղէն զարդուք. եւ վերջաւորս փողփողեալս՝ նշանակապ՝ պալարակապ՝ մետաքսիւքն, եւ ոսկւովք պսակօք. (Ագաթ.։)