that has committed suicide;
self-murderer.
αὑτόκτονος, αὑτοφόνος. qui se ipse interficit, perimit. Սպանօղ անձին իւրոյ. որ զիւրովի երթայ. անձնամահ. ինքը զինքը մեռցնօղ.
that sells himself.
Վաճառօղ անձին իւրոյ. ինք զինքը ծախօղ.
that burns himself.
Տոչորիչ անձին, ոգւոյ, սրտի. ինքը զինքը էրօղ մրկօղ.
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
որպէս յն. ἕμψυχος, ἑμψυχώμενος. animatus, anima praeditus. Հոգիաւոր. շնչաւոր. բանաւոր. հոգի ունեցօղ. ճանլը. եւ հոգեւոր. հոգեկան. իմանալի. րուհանի.
Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)
personal;
hypostatical.
Մարմնաւորականաւ եւ անձնաւորականաւ ընդ մեզ եղեալ. զի եւ մեք յանձնէ եմք բանականէ, եւ ի մարմնոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Մարմնոյ ընդունել զանձնաւորական ազդմունս։ Վասն անձնաւորական ներգործութեանցն. (Սահմ. ՟Թ։ Լծ. պորփ.։)
personality;
hypostasis;
person.
Զիւրաքանչիւր դասս զանազանս ըստ անձնաւորութեան. (Լմբ. սղ.։)
given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
ԱՆՁՆԴԻՒՐ որ եւ ԱՆՁՆԱԴԻՒՐ. Խնդրող զանձին դիւրութիւն. փափկակեաց. բարեկեցիկ. դատարկասէր. թուլամորթ. քէնտի րահաթընա պագան.
Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։
dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.
Ըստ անձնդիւրի եւ ըստ փափկութեան շրջէին։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
free, that has freewill, independent.
Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)
freewill, choice, free agency, independence.
αὑτεξουσιότης, τὸ αὑτεξούσιον. sui juris esse, libertas, liberum arbitrium. Իշխանութիւն. ազատութիւն կամաց եւ ընտրութիւն. կամք. յօժարութիւն. իրատէթ, հիւսնի, իխթիյար.
ԶԱստուած անձնիշխանութեամբ պաշտէին. յն. սեպհական ընտրութեամբ, կամ յօժարութեամբ. (Սեբեր. ՟Է։)
self-esteem, presumption.
αὑθαδιασμός. arrogantia, amor sui. Անձամբ զանձն յարգոյ ընծայեցուցանելն. անձնագովութիւն. անձնասիրութիւն. անձնահաճութիւն.
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։
that brings rain, rainy.
the first letter & the first vowel of the alphabet;
one, first;
It is sometimes changed for ե, է, ը & օ, as, աղտիւր — եղտիւր, Եւրոպա — Եւրոպէ, անկողին — ընկողին, աճառ — օճառ, And sometimes it is used for ornament, as, ատեամ — ատեմ, ղեակ — ղեկ.
abbess, superioress.
մարապետներու գլուխ, ճառընտ.
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
monachal.
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously.
Ագահացեալ յուտելն եւ յըմպելն. (Ասող. ՟Բ։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Ծով զվճիռ գրոյն լուեալ՝ ոչ ագահէ զցամաքս. (Ճառընտ. ՟Ա։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ըստ ագահութեան իւրոց մտացն ի ցանկութիւն ընչից հարեալ։ (Յհ. կթ.։)
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)
clothes, attire, dress, garb, raiment.
Տո՛ւք ագանելիս ոտից դորա. (Ճառընտ. ՟Բ։)
cf. Ամոք.
Բարեխառն. մեղմ. կակուղ, անուշ. ի թիտալլը, միւթետիլ.
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
Լերդին ընկալեալ յորովայնէն զնիւթն՝ ամոքէ, եւ նմանեցուցանէ իւր։ Փայծաղն ոչ փոքր ինչ նպաստ լինի առ ի յամոքել (զկերեալ կերակուրն)։ Բարութեամբ եղեալքն, որդոն՝ ամոքելն եւ աճելն։ Ամոքելն եւ աճելն ո՛չ կամաւոր է, եւ ոչ ակամայ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Ամպք ցօղեցին զջուր։ Ծրարէ զջուր յամպս իւր։ Ամպք անջրդիք հողմակոծեալք։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ (այս ինքն ի վեր յարուցանէ, ըստ յն)։ Սիւն ամպոյ (իբր ամպեղէն)։ Ամպ միգախառն, կամ թեթեւ, մեծ, լուսաւոր։ Իբրեւ զամպ ջնջեալ յերկնից։ Անցցեն կեանք մեր իբրեւ զհետս ամպոց։ Ընդ ամպս երկնից. եւ այլն։
Որպէս բառ ռմկ. (լծ. ընդ հյ. ումպ, ըմպել. եւ թ. էմմէք, որ է ծծել. ) Բոյսն եւ ճճին սպնդոյ, կամ սպունգ. սպունկ. սիւնկէր.
having the colour or appearance of a cloud.
Արեգակն շող ամպագոյն ի վերայ ծագեաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 22։ (Իսկ իբր ամպատեսիլ՝ ըստ յն. ասի))
moving towards the clouds, rising to the clouds.
Որ խաղայ ընդ ամպս. եւ խաղալով ընդ ամպս.
Ձագախառնեալ ազգըս մարդկան, ամպախաղաց յերկինս թռեան. (Գանձ.։)
to be struck by lightning.
Հարուածիլ յամպոց. շանթահարիլ. կայծակէ զարնըւիլ.
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
complaisance, obligingness, kindness.
Ոչ պատուեաց կամակատարութեամբն զարարիչն. (լաւ եւս կամակարութեամբն. ըստ յն. յօժարութեամբ. Ոսկ. ղկ.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
ἐκουσιάζομαι sponte ago. Ըստ կամս անձին գնալ. իշխել առնել ինչ ըստ կամի. ուժել. քեֆովը շարժիլ, կրնալ ընել.
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)
Քաղցրութեամբ եւ կամակարութեամբ զամենեսեան ձգէ առ ինքն։ Կամօք կամարութեամբ եւ մտօք յօժարութեամբ կոչէ զամենեսեան։ Կամօք կամակարութեան ընդ հնազանդութիւն մտանել բարութեանն։ (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 9. 11։)
Վարձս ընդ կամակարութեանն առնուլ. (Եզնիկ.։)
wilful, headstrong, froward.
Որ կացուցանէ կամ պնդէ զկամս իւր. անձնահաճ. կամակոր, իր քեֆը պաշտօղ.
agreeing with, privy to, instrumental in;
accomplice, partaker in;
— լինել, to be a party to or instrumental in, to agree with, to approve of, to consent to.
Կամակից էին ընդ տէրութիւն պապայ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
διεστραμμένος, σκολιός, καμπύλος perversus, tortuosus, obliquus, inflexus, curvus, flexuosus. լծ. եւ նոյն ընդ Ծամածուռ. խեղաթիւր. ոլորեալ. որ եւ ԳԱՆԳՈՒՐ (ՆՄԱՆԱՁԱՅՆ). եւ Մոլորեալ. թիւրեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. (ի ձայնէս Կամ, ուստի եւ կամն, կամար կամուրջ, կարկամ. յորս կայ կորութիւն ինչ. որպէս եւ յն. գա՛մբի, գամբի՛լօս, է կոր. թիւր. պ. փէման, աղեղն. եւ թ. գամպուր, եամփուրի, քէմէր, եւն) զի եւ Կամակորն վարի ըստ նախնեաց որպէս ռմկ. ծուռումուռ. ծուռծռկած.
Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)
ԿԱՄԱԿՈՐՍ. մ. διεστραμένως perverse Խոտորնակի, թիւրութեամբ. ոլոր մոլոր. Կամակորս գնայ ընդ քեզ. (Սիր. ՟դ. 18։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
Կամակորեալք ի ձրիցն զոր ընկալաք. այսինքն խոտորեալք. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Ը։)
Իսկ թէ ոք առ այս խորհրդոյ գիտութիւն կամակորի. այսինքն մոլար ընթանայ. (Լմբ. պտրգ.։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Զոր կամակորութեամբն մերկացան, բաժանեալք եւ որոշեալք ի շնորհաց. (Շ. ընդհ.։)
Չաչաչար (կամ չա՛ր չա՛ր) է կամակորութիւն, ընթերցիր Կամակարութիւն. զի յն. է՝ ինքնիշխանականն. αὑτεξούσιον.
to consent to, to agree with, to approve of.
Յուդիթ ընդ իւրումնաժշտին կամակցեալ՝ զայլազգին զողոփոռնէ սատակեաց։ Տուբիթ ընդ հրեշտակին կամակցեա՛լ զայրասպան յիւմէ ամուսնոյն ի բաց կապեաց, եւ զհօր իւրոյ զաչսն եբաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
consent, accord, complicity.
Ի բաց ընկենլի է յեղբայրակցութենէն զանվայելուչ կռիւ եւ զբաժանեալ կամակցութիւն. (Բրս. ճգն.։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ideal, fantastic, chimerical.
cf. Կամայ.
ἐκούσιος . Կամաւորական. կամայ. կամաւոր. իսկ յոքն. τὰ ἐκούσια կամաւոր նուէրք, ռմկ. սրտէն փրթածը.
cf. Կամայորդոր.
Որք կամայօժար եւ դիւրահաւան ընդունին զչար սերմանս սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
wilful, selfwilled, stubborn.
cf. Յամառութիւն.
Ինքնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
girdling, girding.
Որ ածէ կամար ընդ մէջ. գօտիածու
girdled;
enclosed.
Ունօղ զկամար ընդ մէջ իւր, գօտեւոր.
spontaneous, voluntary, free.
Զակամայիցն ընդ կամաւորացն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
cf. Կամաւոր.
Կամաւորական նուէր, կամ լքումն շնորհին. ընդունելութիւն. կիրք. խաչ. (Նար. ՟Ա. ՟Խ՟Ե։ Կանոն.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)
cf. Կամովին.
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
cf. Կամիմ.
Թէ զայլ ոք ընտրել կամենայք։ Որքան կամենայ ոք, եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ ՃՃ.։ Վրք. հց.։ Յայսմաւ.։ (Իբր կամիցիմ, ցիս, եւ այլն. կամ յօժարիլ. ուզելու ըլլալ )։)