curiously, inquisitively, pryingly.
Հետաքրքիր լինելով. ընդվայրաքննութեամբ.
syllogism.
συλλογισμός syllogismus. Հետեւութիւն բանի կամ բանից. ըստ յն. հաւաքաբանութիւն.
consequently, in consequence, of course.
ἁκολούθως consequenter, et convenienter. Հետեւմամբ. ըստ հետեւութեան. ըստ կարգի. օրինօք. յաջորդաբար. եւ Ի հարկէ. ի դէպ.
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
πεζός, πεζόν, πεζικόν pedes, peditus, peditatus. Որ հետի գնայ, կամ ի հետիոտս ընթանայ. ոտանաւոր. ոտքով քաշօղ կամ գացօղ.
Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Քսան հազար արանց հետեւակաց։ Զօրս բազումս հեծեալս եւ հետեւակս։ Զհետեւակն եւ զհեծելազօրն։ Ամենայն զօրականի հետեւակաց իմոց։ Ել արքայ, եւ ամենայն ծառայք նորա հետեւակք, եւ այլն։ Հետեւակ զօրօք։ Մարտիկ հետեւակօք։ Ընդ հեծեալ եւ ընդ հետեւակ. (Փիլ.։ Պիտ.։ Եղիշ.։)
ՀԵՏԵՒԱԿ. περιπέζιος, ὐποπέζιος terrae propinquus, humilis, dejectus, vilis. Գետնաքարշ. ստորին. ցած. ընկեցիկ. նուաստ. անշուք.
walking or travelling on foot.
Հետեւակ գնալն. հետի ընթանալն.
cf. Հետեւակախումբ.
Հետեւակագունդն հայցո։ Ի հետեւակագնդէն ըռուզաց. (Ասող. ՟Գ. 25. 42։)
cf. Հետեւակախումբ.
Հետեւակագունդն հայցո։ Ի հետեւակագնդէն ըռուզաց. (Ասող. ՟Գ. 25. 42։)
foot-soldiers, infantry.
Նոյն ընդ վ (=ՀԵՏԵՒԱԿԱԶՕՐ)
ambulatory.
Զընթացից գործին ... զհետեւականն բարձողութիւն շինուածոյ մարմնոյս. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.
πεζεύω pedibus iter facio, pedito, gradior. Հետի ընթանալ. քայլել. ընդ ցամաք գնալ.
Ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով՝ հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
triviality, vulgarity.
Գիտէք զնախնին ամենայն թագաւորաց զնեբրովթ, որպէս գրեալ է զնմանէ, եթէ զառիւծ եւ զայծեամն ի հետեւակուց ըմբռնէր նա, եւ զամենայն էրէ եւ զգազան. (Պտմ. վր.։)
cf. Հետեւիմ.
Եւ ուղղեսցես զիս ընդ նմին՝ հետեւանալ քեզ ի յերկին. (Յիսուս որդի.։)
Միակն (յորդւոց) ըստ կարգին հետեւանայ ի թագաւորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 1։)
Բան ... հետեւանայ ընդ բռասն ցիր եւ ցան, եւ շարադրէ առ միմեանս. (Երզն. քեր.։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
ՀԵՏԵՒԱՆՔ ἁκολούθημα, ἁκολούθησις , ἁκολουθεία, τὰ ἁκολούθα consequentia, circumstantia. որ եւ ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ, ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ, ԶՀԵՏԵՐԹԱՆՔ. Հանգամանք. պարագայք. ընթացք. գնացք. կարգ. շարունակութիւն.
cf. Հետեւիմ.
ἁκολουθέω, ἔπομαι, ἕπειμι sequor, consequor, subsequor, imitor . Զհետ երթալ ուրուք. գնալ զկնի հետոց կամ ընթացից ուրուք. եւ Զհետ լինել. հետամուտ լինել իմիք. վարիլ իւիք. նմանիլ. անսալ. ետեւէն երթալ.
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
ՀԵՏԵՒԵՄ ՀԵՏԵՒԻՄ ἁκολουθέω, ἔπομαι , ἕπειμι sequor, consequor, subsequor, imitor. Զհետ երթալ ուրուք. գնալ զկնի հետոց կամ ընթացից ուրուք. եւ Զհետ լինել. հետամուտ լինել իմիք. վարիլ իւիք. նմանիլ. անսալ. ետեւէն երթալ.
Հետեւեցիք զհետ չար ընթացողին. (Մաշկ.։)
Հետեւել հայրենի առաքինութեան, կամ հաւատոյ առաջնոց իսրայէլականաց, կամ ընդ համառօտ հաւաստութիւն։ Ումպէտ գործոց հետեւիք։ Փառաց հետեւեցաւ։ Յէժարութեամբ հետեւի ուղիղ շաւղաց. (Խոր.։ Արծր.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
ՀԵՏԵԻԵԼ Երթալ. յառաջ գնալ. շարունակել հետզհետէ զճանապարհ. դիմել. ընթանալ. ուղեւորիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Ընդ անկոխ հետեւել եւընդ անճանապարհ։ (Ընդ) լայն ճանապարհն հետեւել. (Փիլ. բագն.։ Շ. յիշատ.։)
Հետեւել յըղձալի քաղաքն երուսաղէմ. (Եպիփ. սղ.։)
Չի՛ք երբէք ի լրումն պատուիրանին ժամանել, որչափ ընդ կենացս շաւիղ հետեւիմք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Ճանապարհ է կենցաղոյս ընթացքն, ընդ որ հետեւիմք ի գերեզմանն։ Ընդ որ այսօր հետեւիմք. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատ.։)
Յարմարութեամբ հետեւին միմեանց կարգք սաղմոսաց. (Լմբ. սղ.։ (որ հայի եւ ի նախընթաց նշանակութիւնս։))
to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.
ՀԵՏԵՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ՀԵՏԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ, ՀԵՏԵՒԵՄ. Տալ հետեւիլ՝ ըստ ամենայն նշ. զհետ իւր ածել, ձգել. հետեւաբար եւ ըստ կարգի բերել. մակաբերել. շարունակել. յարել. յարմարել, ընծայել, ի վերայ բերել.
Բարեխօս եւ օգնական ընդ աջմէ հօր. որոյ պարտիմք եւ զյուսալն ի նա հետեւեցուցանել։ Զուղիղ դաւանութիւն հետեւեցուցանել. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
ἁκόλουθος pedissequus, assecla, comes, adsectator, auditor. Որ հետեւի զկնի հետոց այլոյ. նմանօղ. պաշտօնեայ. աշակերտեալ. ընթացօղ ընդ նոյն ճանապարհ.
cf. Հետեւողութիւն.
ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ ἁκολουθία, ἁκολούθημα, τὸ ἁκόλουθον sequela, sequentia, consequentia. Հետեւանք. հետեւողութիւն. հետեւելն ըստ ամենայն նշ. կարգ. ընթացք, եւ այլն։
Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)
Ոչ հակադարձի ըստ գոլոյն հետեւութեան։ Հետեւութիւնք բանի եղիցին. (Արիստ. ստորոգ.։)
Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)
Զաշխարհիս հետեւմունս ծաղր առնէին (այսինքն զընթացս). (Նոննոս.։)
cf. Հետեւողութիւն.
ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ ἁκολουθία, ἁκολούθημα, τὸ ἁκόλουθον sequela, sequentia, consequentia. Հետեւանք. հետեւողութիւն. հետեւելն ըստ ամենայն նշ. կարգ. ընթացք, եւ այլն։
Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)
Ոչ հակադարձի ըստ գոլոյն հետեւութեան։ Հետեւութիւնք բանի եղիցին. (Արիստ. ստորոգ.։)
Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)
Զաշխարհիս հետեւմունս ծաղր առնէին (այսինքն զընթացս). (Նոննոս.։)
cf. Հետիոտից.
Ի հետիոսս ի բաբիղոն գնալ։ Գնայ ի հետիոտս։ Ի հետիոտս սպառազինեալք՝ գնացին։ Ի ճանապարհ ի հետիոտս ընթանայր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Արծր. ՟Ե. 2։ Ղեւոնդ.։ Սկեւռ. ես.։)
Ի նաւ եմուտ, եւ էանց, թէպէտեւ կարօղ էր հետիոտից անցանել ընդ ծովն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4. իբր ի հետիոտից։)
on foot;
— գնալ, ընթանալ, to go on foot, to walk;
գնալ — նեղութեամբ, to trudge along.
hair-producing, hair-growing.
Եթէ ընդ ուղիղ հերագործացն հիւթից համոցն եղիցին. (Նիւս. կազմ.։)
tonsure.
Հերակտրութիւն առնել ըստ հերակտրութեան եգիպտացւոցն. (Մաշտ.։)
hairless, bald.
Ճեղատ. կունդ. մազը թափած կամ կտրած. տաղ։ (Բժշկարան.։)
brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.
Որպէս թէ Հերքն կամ ի հերաց հատեալ, թօթափեալ. Նախատական մակդիր ջատուկ կնոջ կամ աղջկան. հոլանի. հերարձակ, անպատկառ. լիրբ. անամօթ. լկտի. տաղ գլուխը ճատը, գլխիբաց գէշ կնիկ.
dishevelled;
with — hair or locks.
λύουσα τάς τρίχας solutis crinibus. Որ արձակ թողու զհերս գլխոյն. կամ հոլանի, որպէս լկտի կամ սգաւոր կին. արձակ հերովք. մազերը բաց ու ցրցնքած, փաչատած մազերով.
cf. Հերեսութիւն.
ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. է՛րէսիս αἴρεσις haeresis. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ.
heresy.
ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. է՛րէսիս αἴρεσις haeresis. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ.
tillage, plough, culture, tilth;
ploughed land;
— or —ս հարկանել, —ս հերկել, cf. Հերկեմ.
Հերկս հարցուք, եւ պատրաստեսցուք երկնային սերմանցն ընդունելութեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
to plough, to till, to cultivate.
cloven-winged.
anatomic;
— տեսութիւն, anatomy.
Որ ինչ հայի ի հերձումն, եւ յանդամահատութիւն (ըստ անդամազննութեան). ἁνατομικός ad sectionem corporum pertinens.
cf. Հերձեմ.
ՀԵՐՁԱՆԵՄ որ եւ ՀԵՐՁՈՒՄ, ՀԵՐՁԵՄ. (լծ. թ. էըրթմագ, էարմագ ). σχίζω, διασχίζω, ἁνασχίζω scindo, findo, seco ῤίσσω, ῤήγνυμι, πήγνυμι lacero, discerpo, frango եւ այլն. Խզել. ցելուլ. պատառել. ճեղքել. բաժանել. պայթուցանել. բեկանել. ճղքել, պատռել։ cf. ՀԵՐՁՆՈՒՄ. չ։
Հերձեալ բռնութեամբ (զօդս)։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Զծովն կարմիր հերձեր։ Հերձ զծովն, կամ զվէմն։ Զյղիս նոցա հերձցես։ Հերձուին զյղիս։ Հերձաւ վարագոյր տաճարին ընդ մէջ։ Հերձցէ զքեզ ընդ մէջ։ Լուար ինչ բան, մեռցի ի սրտի քում. պի՛նդ կաց, ոչ հերձու, եւ ելանէ արտաքս. եւ այլն։
Զորովայն վիշապին ընդ մէջ հերձանել. (Ոսկ. ղկ.։)
Ամենայն հերձողաց կորստեան եղեր ընկեր. (Վրք. հց. ձ։)
to split, to rive;
to crack, to chop, to cut, to tear.
lentisk, mastic-tree.
σχίνος lentiscus, mastix. Կուենի ընտանի՝ պտղատու՝ մշտադալար, որոյ տերեւքն են հերձոտեալ հանգոյն սնոյ իւվէզի. խիժ ունի ծամելի, այն է մազտաքէ կամ կիւ. ձութ .... յաճախ է ի կղզին քիայ. (որ է սագըզ ատասը ). ըստ յն. սխինօս. սագըզ ազաճը, վէքլէք.
Ընդ որո՞վ ծառով հասեր առ դոսա. եւ նա ասէ. ընդ հերձեաւն. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 54։)
to be split or cloven, to crack, to burst;
to be torn or rent.
Ուռուցեալ հերձաւ ընդ մէջ. (Գծ. ՟Ա. 18։)
to be divided, separated.
dissenter, schismatic;
heretic;
sectary.
Այլ սովորաբար դնի ի մեզ որպէս յն. էրէդիգօ՛ս, կամ էրէսիօ՛դիս. αἰρετικός որ եւ αἰρεσιότης haereticus. Հերետիկոս. հերեսիովտ. այն է Մոլորեալ եւ յամառեալ ի մոլար կարծիս ընդդէմ ուղղափառ վարդապետութեան կաթողիկէ եկեղեցւոյ.
cf. Հերձուածութիւն.
schism;
heresy;
sect.
Յաստուածընդդէմ հերձուածութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.
Հերձեալ զգազանն՝ անցանէր ընդ պարանոցն հերձումն. (Փիլ. սամփս.։)
to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.
ՀԵՐՔԵԼ (որպէս լծ. յն. արքէ՛օ եւ հյ. Հերիքանալ) Կարօղ լինել. բաւել. զօրել. տոկալ. ընդդէմ կալ.
Եթէ պատրաստի հերքել չարին զօրութեանն, ի հաղորդութիւն զնա ընկալցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
Vulcan.
ՀԵՓԵՍՏՈՍ կամ ԵՓԵՍՏՈՍ. Բառ յն. է՛ֆէսդօս Ἤφαιστος որ ըստ լտ. վուլգանուս Vulcanus. cf. ԲԱՌԿԱՆՈՍ. Չաստուած կաղ՝ գտակ հրոյ, եւ գլուխ դարբնաց ի հրաբուխ լերին ետնայ՝ ըստ առասպելաց. եւ Հուր. հրաբուխք.
to grow stronger, to become more powerful, to make or render oneself potent, mighty;
to gather strength, to be strengthened.
ἱσχυρός εἱμι fortis sum κατισχύω, κατακρατέω confortor, praevaleo. Զօրանալ. զգենուլ զզօրութիւն. արիանալ. զօրաւոր գտանիլ. ուժ առնել կամ ունենալ, կտրիճ ըլլալ, ուժովնալ.
cf. Հզօրագոյնս.
Ոչ ոք ընդդիմանայ նմա հզօրապէս. (Խոր. ՟Բ. 11։)
to render stronger, more powerful;
to strengthen, to invigorate, to fortify.
Զօրացուցանել. ամրացուցանել. ուժովցընել, ամրցընել, ուժ եւ սիրտ տալ.
strengthening, invigorating.
Զօրացուցիչ. զօրավիգն. ըստ յն. զօրութիւն, ամրութիւն. κραταίωμα, κραταίωσις, ἁντιστηρυγμα robur, firmitas, fulcimentus
cf. Հիանալի.
to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.
(լծ. հյ. ահի, վհի, ի՛հ, հի՛մ) Բերանաբացեալ կալ զարմացմամբ եւ ահիւ. ապշիլ. պակնուլ. սքանչանալ. յակճիռս կալ. թմբրիլ. ընդարմանալ. պաղիլ մնալ արմննալով ու վախնալով. ... Ի թարգմանութիւնս դնի որպէս յն. ἁπήνεομαι, κατανύσσω, διαπορέω obstupesco, compugnor, sileo, haesito եւ այլն.
Հիացաւ իբրեւ ժամ մի։ Կայի հիացեալ։ Եւ եղեւ ընդ հիանալն նոցա վասն այնորիկ։ Հիանային վասն նոցա, թէ զի՞նչ արդեօք լինիցի այն.եւ այլն։
Հիացան զօրք երկնից ընդ քո յանձն առնուլ զծառայի կերպ։ Զարհուրեալ հիացայ ընդ քո ընդ անհաս մարդասիրութիւնդ. (Շար.։)
charming, ravishing, surprising, stupendous, admirable.
Հիանշմար մրրիկ ահարկու՝ ընտրող հրեղինաց լեզուացն. (Նար. գանձ հոգ.։)