to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.
Ազգամն ծփէ զմարմինն ի մէջ ալեաց զանազան ախտից։ Ծփէ ընդդէմ ալիքն զմիտս, եւ տատանէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զըրպարտութիւն ծփեցուցանէ (կամ սահուցանէ) զիմաստունս. (Ժող. ՟Է. 8։)
cf. Ծփեմ.
Ազգամն ծփէ զմարմինն ի մէջ ալեաց զանազան ախտից։ Ծփէ ընդդէմ ալիքն զմիտս, եւ տատանէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զըրպարտութիւն ծփեցուցանէ (կամ սահուցանէ) զիմաստունս. (Ժող. ՟Է. 8։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
ըստ օրինակի խռովութեան մրրկաց ծովու ծփեցայ։ Ի կոծ մրրկաց ծփիմ։ Թէ զծփեալս հաստատեսցես. (Նար.։)
Ողորմութիւնք աղքատացն անցուցանեն զմեզ ընդ սահելի եւ ըստ ծփելի կեանս աշխարհիս. (Մանդ. ՟Ե։)
cf. Խնոցի.
cf. Ծփանք.
Նստաւ տիկինն աղլայիս, եւ խելաց ծփումն առնէր ... Զի՞նչ եղեւ քեզ, ընդե՞ր հարկանես զսիրտդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
the fifteenth letter of the alphabet &, the tenth of the consonants;
sixty, sixtieth.
Տառ բաղաձայն, անձայն, լերկ, անուանեալ Կեն. միջակ ընդ գ եւ ք.
որպէս եւ ասի ի Քեր. թրակ. ըստ հյ.
Գիմն ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան կենն թաւ է, եւ քան զքէն եւ զխէն զերկ. ուր ըստ յն. գրի, γ միջին է ընդ κ , եւ χ ։
Սմին իրի, Կ. Երբեմն է լծորդ ընդ գ. զոր օրինակ ծունկք, ծունգք, գայթակղիլ, գայթագղիլ. անկ, անգ. ընկենուլ, ընգենուլ։ Եւ երբեմն ընդ ք. որպէս՝ ծասկել, ծասքել. պասկիլ, պասքիլ. կանովն, քանովն. եւ այլն.
cf. Կագեմ.
ԿԱԳԵՄ. եցի. չ. Ի կագ մտանել. մարտնչել, մաքառիլ. կռու. հակառա. իլ - կիլ. վիճել. կռւըտիլ. կռիւ անել.
Կագեցայ ընդ պատուականս եւ իշխանս նոցա. (Նեեմ. ՟Ե. 7։ ՟Ժ՟Գ 11։)
Ընդդեմ եղբորդ կագիս։ Սատանա կագեր ընդդեմ նորա։ Կագի ընդ մնա։ Լմբ. (ատ. եւ Լմբ. սղ.)
Որ զչորս կագեցողսն ընդ միմեանս ի հաշսութեան եւ ի հաւանութեան պահեալ նուաճէր. (Եզնիկ.։)
to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
Աստուածընկալ սուրբ խաչին խնդիր արարեալ՝ կարացին գտանել նովիմբ կազմածաւ. (Արծր. ՟Բ. 3։)
ԿԱԶՄԱԾ. Ի թանձրացեալն, Կահ կարասի, սպասք, զարդք. զէնք. իրք կազմք. κατασκευή, ἁποσκευή, σκεῦος եւ այլն. apparatus, supellex, vasa եւ այլն. բաները, զարդերը.
implement.
Թողին լքին զղեկս, եւ զամենայն կազմակերպս ըստ կազմածոյ չափուն իւրեանց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
constructing;
preparing.
Կազմօղ. որ կազմէ կամ կազմեաց (ըստ ամենայն առման).
cf. Կազմած.
construction, organisation, order, arrangement, mechanism, constitution, formation, structure, composition;
preparation, equipment;
— մարմնոյ, oonstitution, temperament, complexion.
Կազմելն, եւ իլն. կազմուած, եւ կազմած՝ ըստ ամենայն նշանակութեան.
Բանից կազմութիւն զուարթացուցանէ զլսելիս։ Պատրաստեցին զզոհարանն ըստ կազմութեան իւրում։ Մտին ի քաղաքն կազմութեամբ (զինուց). յն. զգուշութեամբ). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 40։ ՟Բ եզր. ՟Գ. 3։ Ծն. ՟Լ՟Դ. 25։)
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
Արիւն ասի կաթել ընդ արտասուացն. (Խոսր.։)
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
little drop.
Փոքրիկ կաթ. շիթ մի. պտիկ մը.
Ի ձէնջ հայցէ լեզուին ջըրիկ, դուք ոչ տայցէք նըմին կաթիկ. (Շ. եդես.։)
milk-fed;
suckling.
Կթնասուն եղեր։ Կաթնասուն եղեւ որպէս զմարդ. (Շար.։ Շ. ընդհ.։)
to oppose.
ἁντιτίθημι oppono. Դէմ ընդդէմ դնել. դիմադրել.
Զըստ որակին դադարութիւն հակադրիցէ այնմ եւ այլն. (Արիստ. շարժ. ՟Բ։)
opposition;
contrast;
antithesis.
Գրեալ ըստ հակադրութեան դիմաբանութեան. (Շ. բարձր.։)
equal, even, exact.
Ո՞ւր հայկակ, որ ըստ հաւուն իւր հակակ, որ հարթակ հաւասար. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
opposite, contrary.
ἁντικείμενος, -ον oppositus, -um. Որ ի մի կողմն հակեալ՝ հակառակ կայ միւսումն. հակադրեալ. ներհակ. դէմընդդէմ գտեալ յիմիք կարգի. դէմ ելած՝ եղած՝ կայնած.
Ըստ քառից սեռից որակութեանց՝ ըստ խառնուածոց հակակայից շարժմանց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to oppose, to withstand.
ἁντίκειμαι, ἑναντίουμαι opponor, adversor, obsisto. Հակառակ գտանիլ կամ ելանել. հակադրիլ. դիմադրիլ. ընդդէմ դառնալ.
Մոլութիւնն հակակայի առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։ (որ ըստ յետնոց ասի՝ Հակադրիլ։))
Այս ինչ է՝ որ ինձ հակակայի գործել՝ զքաղաքականս. եւ ամենեւին գեղեցկապէս իսկ թուի ինձ հակակայիլ։ Եւ միայն ի պահանորդացն հակակայեցայ (ընդ) ձեզ. ոչինչ առնել առանց օրինաց. (Պղատ. սոկր.։)
Երբեմն հակակայեալ (դէմ ընդդէմ կացեալ), եւ երբեմն ընկողմանեալ. (Պղատ. տիմ.։)
opposition, resistance;
antiperistasis.
ἁντίστασις resistentia, oppositio, obluctatio Հակադրութիւն. ընդդիմութիւն յիմիք կարգի. հակառակութիւն. խտիր.
Ամենայն եղեալ կա՛մ ի հակակայց եկաց, եւ կամ ընդունակ է հակակայութեան. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
Ոչ գոյ այլ հակակայութիւն ի յաստուած, եթէ ոչ ըստ առնչական յատկութեանց եւ ծագմանն. (Մխ. ապար.։)
counterpoise;
— գոլ, to counterbalance.
ՀԱԿԱԿՇԻՌ ԳՈԼ. ἁντερίζω (իբր մաքառիլ) Ի կշիռ գալ ընդ այլում. զուգակշիռ գտանիլ, կամ ջանալ յաղթել. contendo per emulationem
contradictor, disputer, debater, controversialist;
dialectician.
Դիոնեսիոս աղեքսանդրացին ի հակաճառին, որ ընդդէմ պօղոսի սամոստացւոյ. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to contradict, to dispute, to debate.
Հակաճառեցից ընդդէմ քեզ. (Մագ. ՟Ժ։)
Հակաճառեն եւ նոքա ընդդէմ մեր. (Լմբ. ատ.։)
contradiction, controversy, dispute, discussion;
dialectics;
ոգի հակաճառութեան, spirit of contradiction.
Այսպիսում առն եթէ ոք հռետորաբար կամեսցի ըստ արժանն հակաճառութիւն ինչ (առնել). (Մագ. ՟Խ՟Գ։)
leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Յիւրաքանչիւր ուրուք յախտս հակամէտ (յն. հակամիտութիւն) լինելով՝ ընդ իւրաքանչիւրովք ախտիցն ընդ կերպարանօք մտանէ. (Նիւս. երգ.։)
Կարգէր ի վերայ երկրիս ըստ հակամէտ բարուց իւրոց հրամանատարս, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
to emulate;
to rival, to vie with, to antagonize.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
emulation, competition, strife, contention.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
contradictor;
contradictory, thwarting.
ἁντιλόγος contradicens. Դիմախօս. ընդդիմաբան. դէմ խօսող.
to contradict.
Վրիպեալ գտանին հերետիկոսք, որ հակառակաբանեն (ընդդէմ պատկերաց). (Վրթ. քերթ.։)
contradiction;
antilogy, antiphrasis.
Ի շատախօսութիւնս եւ ի հակառակաբանութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։ Շ. ընդհ.։)
in a contrary manner, in opposition.
ἑξ ἑναντίας ex adverso. Ընդ հակառակս. հակառակ կալով կամ լինելով. դէմ ընդ դէմ.
Առ որ դու հակառակաբար ընդդէմ յարուցեալ գրեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
dissonant, discordant.
ՀԱԿԱՌԱԿԱԲԱՐԲԱՌ ἁντίφθογγος contra sonans որ եւ ՀԱԿԱՌԱԿԱՁԱՅՆ ἁντίφωνος contrariam vocem edens. Դէմ ընդդէմ բարբառեալ. նուագեալ դէմ առ դէմ, համաձայն կամ անհամաձայն.
running contrary.
Որ հակառակ գնայ, կամ ընթանայ աննման այլոց.
contraposition.
Ընդ հակառակս դասաւորութիւն. ընդդիմութիւն. բաղդատութիւն ըստ տարբերութեան. ἁντίταξις.
Մի՛ կարծեր այժմ ա՛րս ըստ առ կանայս հակառակադասութեան ասացեալ. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
cf. Խոտորնակի.
ἑναλάξ, ἑνηλλαγμένος praeposterus, -re. Դէմ ընդդէմ. ընդ հակառակս. խառնակ. խոտորնակի.
opposed;
opposing, adverse.
Զի՞ կայր ինձ ընդդիմանալ, իբրեւ ի հակառակադիր կշռոցն հակամիտել. (Փիլ. լին.։)
cf. Հակադրութիւն.
ἁντίθεσις oppositio.Հակադրութիւն. դիմադրութիւն. հակակայութիւն. ընդդիմութիւն. առարկութիւն.
Անուանեաց զդրախտն փափկութիւն՝ ըստ հակառակադրութեան ցաւագին եւ դժնդակ կենացն։ Անծանր ըստ առ ծանր հակառակադրութեան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Երկնեա՛ զհակառակադրութիւնս, եւ ես զբանից զընթացս. (Ճ. ՟Գ.։)
occupying a station, an office to the prejudice of another;
— պատրիարք, pseudopatriarch.
Զի լիցի ընդդիմափառ մեծին սահակայ, եւ հակառակաթոռ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
antagonism.
quarrelsome, mischief-making, meddlesome, seditious, mutinous, litigious;
— միտք, spirit of contradiction, of contrariety.
φιλόνεικος contenstiosus, altercator. Սիրօղ հակառակութեան. կռուասէր. ըմբոստ.
love of contention, factious spirit.
φιλονεικία rixarum amor, contentio, pertinacia, aemulatio. Սէր եւ ոգի հակառակութեան. որ եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Յաղթասիրութիւն.
contrary, adverse, opposite.
ἁντίτυπος, ἁντιτυπής adversam formam habens, contrarius. Որոյ տիպն եւ կերպարանն հակառակ է այլում. աննման. դէմ ընդդէմ. ներհական.
Երեւումն ծագման լուսոյ արեգական արդարութեան հակառակատիպ գոլով եւ ընդդիմահար դիցն պաշտամանց։ Ներհակասէրն հակառակատիպ պարտաւորեալ՝ զպարտուցն իւրոց հատոյց զտոյժս. (Անան. եկեղ։)
to oppose, to resist, to thwart, to object, to be repugnant to, to revolt, to cross, to withstand, to impugn;
to clash, to rencounter;
to contest, to dispute, to debate;
to cavil;
to quarrel;
to disagree;
— ընդ ումեք, to rival, to vie with;
առանց —կելոյ, without resistance.