mendacity, beggary;
alms;
ի — ելանել, շրջել, to beg, to go begging, to ask charity, to beg alms, to mendicate;
ի — տեսանել, to see any one in a begging state.
Զինչսն (զբաժինս աղքատաց) անխղճաբար կորզես, եւ ոչ կասկածես՝ թէ հաւասար է այս մուրոյ. (Կանոն.։)
cf. Մոշենի.
Մուրիկ, մոշի։ Եւ յն. աղրիօմիրիգի՛, թարգմանի ի մեզ Մոշավայրի, կամ մոշայ վայրի. (Երեմ. ժէ՝. 6. 31։) յն. ձայն մռիգի՛, է որպէս թէ մեռոնական, այսինքն իւղային, խժային, կամ իբրեւ զմրտենի։
cf. Մոշենի.
Մուրիկ, մոշի։ Եւ յն. աղրիօմիրիգի՛, թարգմանի ի մեզ Մոշավայրի, կամ մոշայ վայրի. (Երեմ. ժէ՝. 6. 31։) յն. ձայն մռիգի՛, է որպէս թէ մեռոնական, այսինքն իւղային, խժային, կամ իբրեւ զմրտենի։
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
եւ հ. ՄՈՌԱՆԱՄ լինի կր. նաեւ ՄՈՌԱՆԻՄ. (որպէս թէ մեռանիլ իրաց ի յուշն) λανθάνω, λήθομαι, ἑπιλανθάνω, -ομαι obliviscor, oblitus sum, latet me. Հանել յուշոյ. չյիշել. անյիշատակ թողուլ եւ մնալ. զանխուլ լինել. (լտ. մէ՛մօռ է յիշօղ, եւ իմմէ՛մօռ, մոռացօղ) մոռնալ.
Թէ մեք յիշիցեմք զմեղսն, աստուած մոռանայ. ապա եթէ մեք չյիշեմք, եւ ո՛չ աստուած մոռանայ. (Ոսկ. եբր.։)
forgetfulness, want of memory;
ի — գալ, անկանել, to fall into oblivion;
ի խորանկանել, ի մոռացմունս խորոց մատնիլ, to be buried in oblivion.
Քա՛ւ լիցի ինձ տալ ի մոռացումն՝ զոր ասէն, թէ որ սիրէ զկին եւ զորդիս եւ այլն. (Փարպ.։)
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
Բնաւ գիտես իսկ ոչ, թէ մեղար. քանզի մոռացօնս առնես ամենայնիւ (կամ ամենայնի). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
skinner, currier, leather-dresser, fell-monger.
Ովրիգենէս մոլորեալ ի ճշմարտութենէ, վասն մաշկեղէն հանդերձի առաջին մարդոյն ասէ, միթէ մորթագո՞րծ էր աստուած. այլ յետ ուտելոյ ի փայտէն զգեցոյց օասէ) ոգւոց նոցա զայս զմարմինս. (Շիր. քրոն.։)
dressed skin, tanned hide;
leather-bag;
leather table-cover.
Վասն տաշտի, կամ թափուրի (այս ինքն տեփուրի), կամ մորթաղի։ Ի վերայ մորթաղի կամ քրձի՝ յորս իցէ կերակուր։ Այլ թէ ի մորթաղին գտանիցի՝ որ չոր եւ ցամաք իցէ։ Եթէ դալար եւ խոնաւ իցէ մորթաղ, խորտակեսցի. (Կանոն.։)
skins, hides.
Արկեաց սոցա մորթ ազգի ազգի կենդանեաց. եւ ես հարցի զնոսա, թէ է՞ր իրիք են մորթեանս. եւ նոքա ասեն, առիւծուց եւ ընձուց. (Պտմ. աղեքս.։)
leathern, leather.
Որ ինչ է ի մորթոյ կազմեալ. մորթէ, կաշիէ.
to flay, to skin, to deprive of one's skin;
to cut the throat, to butcher, to slaughter;
to kill, to slay.
Զայլոց զգլուխս ի ճակատէն մինչեւ ի մորուսն մորթէին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
Զկէսս չարաչար մորթէին, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Որպէս թէ զշուն ոք մորթիցէ. (Ես. ՟Կ՟Զ. 3։)
cf. Մորչ.
Հանգիցէ ի վերայ նորա հոգի աստուծոյ. ի վերայ գաւազանի, եւ կամ ծաղկի, կամ ոստոյ, կամ մորճոյ. ըստ ասելոյ ակիւղայի եւ սիմմաքոսի եւ թէոդոտոնի. (Դամասկ.։)
to grieve, to be torn with pain, to be afflicted with spasms, to regret much, to be very sorry, greatly displeased;
to be affected, touched, moved, to melt with compassion.
Մորմոքէին մանաւանդ ի վերայ բանին, թէ ոչ եւս տեսանելոց են զերեսս նորա. (Գծ. ՟Ե. 38։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
Մեկնէ իսկ, թէ յորո՛ւմ մթի էին. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.
Միթէ տապար՝ թէ եւ կարի մուխ իցէ կամ պողովատիկ, կոտորիցէ՞ զփայտս առանց ձեռին ուրուք. (Գէ. ես.։)
to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.
εἱσάγω, ἑπεισάγω, εἱσφέρω induco, introduco, infero ἑμβιβάζω deduco, impello, impono. որպէս թէ Մատուցանել. Տալ մտանել. մխել ի ներքոս. յառաջ վարել. մտցընել, խոթել.
Երկու երկու յամենայնէ մուծցես ի տապանն։ Մո՛յծ ընդ քեզ։ Դու էիր՝ որ մուծանէիր եւ հանէիր զիսրայէլ։ Եմոյծ ի ներքս զպետրոս։ Ածին եւ մուծին ի տուն քահանայապետին։ Խնդրէին մուծանել զնա ի ներքս, եւ ոչ գտանէին՝ թէ ընդ ո՛ր մուծանիցեն զնա ի ներքս՝ վասն ամբոխին։ Գտեալ նաւ մի՝ եմոյծ զմեզ անդր.եւ այլն։
dumb, mute;
cf. Համր;
— առնել, to strike dumb;
— լինել, to be mute, to become dumb or speechless.
Խուլ եւ համր եւ մունջ դեւ։ Խուլ եւ մունջ գոլով ի դիւէն. (Բրսղ. մրկ.։ (Արմատն է Ունչ. որպէս թէ ընդ ունչս եւեթ մրմռացօղ. ուստի եւ Մնչել. եւ Մնջիկ։))
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
Որ ի դրաց անտի ուրացեալ է, զիա՞րդ առ հայր մտին արժանի լինիցի։ Եթէ ուրանաս դու զդուռն, փակեալ է քեզ ճանապարհ մտին առ հայր. (Կոչ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
begging, mendicant, poor;
cf. Մուրականութիւն.
Եթէ տեսանիցէ ոք զոք ազատի կերպարանօք ի մուրականս, խաբեբայ է ասէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
to beg, to mendicate, to ask alms, to solicit charity, to be a vagrant.
Միթէ զվայրօք ինչ գալ, եւ մուրանա՞լ պարտ էր վարդապետին. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
roasted wheat.
Եթէ մուրկ ոք բերիցէ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 92։)
mendacity.
Սիրով յանձն առցուք զաղքատութիւն եւ զմուրողութթիւն։ Թէ մուրողութեամբ իցէ, եւ թէ օտարութեամբ, նովաւ եւեթ կեցցուք։ Կամ թէ յօտարութեան մուրողութեան եւ վախճան. (Փարպ.։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
Առն կամ կնոջ եթէ լինիցի արած բորոտութեան ի գլուխ կամ ի մօրուս։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Կալաւ զմօրուացն ամեսայայ։ Ամենայն մորուք խզեսցին։ Որպէս իւղ զի իջանէ ի գլուխ եւ ի մորուսն ահարոնի. ի մորուացն իջանէ, եւ այլն։
dog-muzzled;
dog-faced.
ՄՌՈՒՂ կամ ՄՌՈՒՏ. Որպէս թէ նմանակ մռմռալոյ շանց՝ ի ձեւ ամփոփ ուռուցիկ կզակի.
flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.
Եթէ ոք գարշեսցի ի մսակերաց, նզովեալ լիցի. (իմա՛ կա՛մ ի կերողաց զմիս, կամ ի մսակերութենէ։)
flesh-food;
excess, debauch.
Ոչ էր ի դրախտին գինի, ոչ կենդանեաց զենմունք, ո՛չ մսակերութիւն։ Որո՞ց անկան ոսկերքն յանապատի անդ, եթէ ոչ մսակերութեան տենչողացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Զամուսնութիւն եւ զմսակերութիւն խոտեն (մարկիոնիտք)։ Որք մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք ի մսակերութենէ եւ յամուսնութենէ. եւ ապա լուծանեն զուխտն. (Եզնիկ.։)
abstaining from flesh.
Եթէ ոք մսահատ լիցի (կամ մսահատի) վասն պղծութեան, նզովեա՛լ լիցի. (Կանոն.։)
to abstain from meat.
Եթէ ոք մսահատ լիցի (կամ մսահատի) վասն պղծութեան, նզովեա՛լ լիցի. (Կանոն.։)
rivalry in gluttony, emulation in voracity.
Զի՞նչ խառնումն գինւոյն է, եւ դարձեալ թէ զի՞նչ յետ արբեցութեանն աստուծոյ մսամրցութիւնն. (Դիոն. թղթ.։)
being broken-backed;
adenotomy.
Կարկամեալ կինն մսանահատութեամբ էր զգածեալ։ Միթէ զախտ ախոնդանացն եւ զմսանահատութեան ո՞չ ներգործէ գինին. (Երզն. մտթ.։ եւ Պիտ. ըստ Լեհ.։)
cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.
Որոյ մարմին եւ արիւն, ճարպ, եւ ոսկերք են, հա՛րկ է թէ մսեղի է եւ կենդանի. (Եզնիկ.։)
Ո՞ մսեղի իցէ, որ լուաւ զձայն աստուծոյ կենդանւոյ։ Փայց եթէ դիքն, որոց ոչ է բնակութիւն ի մէջ ամենայն մսեղեաց. (Օր. ՟Ե. 26։ Ես. ՟Կ՟Զ. 24։ Դան. ՟Բ. 11։)
Որպէս փորձ իրացն իսկ զուղեղս ամենայն մսեղեաց ցուցանէ։ Զմիս շնչաւորացն հրամայէր չուտել, որպէս թէ հոգի աստուածեղէն իցէ ի մսեղիսն. այսինքն յանբան կենդանիս. (Եզնիկ.։)
to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.
Մսեսցի ոտն, զի հանապազ ընդ հրեշտակս պարեսցէ. (Բրս. ՟խ. մկ. յն. այրեսցի, որպէս թէ կսկծեսցի յերեսաց ցրտոյ. ռմկ. մզմալ, խշխշալ։)
to emaciate, to become extenuated.
Բառ անստոյգ, որպէս յն. ἁπολεπτήνομαι extenuor, premor. որպէս թէ Սղիլ, սղանալ, բարականալ, կամ տափակիլ. կծկիլ որպէս զմսեալն. (թերեւս գրելի է, Մռողիլ, ի բառէս Մռուղ. զոր տեսցես)
cf. Մսուտ.
cf. Մսեղ;
touched with meat;
contaminated.
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
Ուր ոչ գոն եզինք, մսուրք սուրբ են։ Կամ թէ գոչիցէ՞ եզն առ մսուր, յորժամ ունիցի զկերակուր։ Եդ զնա ի մսուր, զի ոչ գոյր նոցա տեղի յիջեւանին։ Ո՞չ արձակէ զեզն իւր կամ զէշ ի մսրոյ.եւ այլն։
sharpness, shrewdness, sagacity.
Վասն մտաբացութեան, իմա՛ ընթերցեալ փոխանակ բառիս յն. զայլ բառ որպէս. որպէս եւ ապաշխարութիւնն ասի ըստ յն. որպէս թէ փոխելն զմիտս.
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
Զի թէ ոչ ոք բարկանայցէ, եւ ոչ զգործ սպանութեան մտաբերէ։ Որք զաստուածն ոչ ճանաչեն, զիա՞րդ զաստուծոյ ճառել մտաբերիցեն. (Եզնիկ.։)
Իսկ թէ եւ զգործս եւս նոցա մանր համարել մտաբերիցեմք, երկայնաձիգ տողին պատմութիւնքն։ (Եւս.քր.։)
Ուրիա ի ձեռն պարգեւացն ոչ մտաբերեաց երթալ ի տուն իւր։ Եւ ոչ մտաբերեցին այլ մարտնչել թնդ յովսափատու։ Որ զերկաթն գողանալ մտաբերեաց, նա թէ եւ ոսկւոյ երբէք դիպէր, ոչ ակնածէր. (Եփր. թագ. եւ Եփր. մն. եւ Եփր. գող.։)
willfully forgetting, purposely omitting.
Որ զկնի բանն է, մոռացեալ ես ո՛վ մտագող դու (բանսարկուդ), որ վասն քո եւ քոյոցն է մարգարէացեալ, եթէ ի վերայ իժի եւ քարբի գնասցես. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։ (կամ է Մարդագող։))
pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
Ստեղծուածն մեր առաջին՝ նոր էր, եւ մեղքն մեր առնեն հին եւ մաշ։ Ձորձն հին եւ մաշ։ Ոչ եթէ ի բնէ հին եւ մաշ էին, այլ իբրեւ աղտեղանան եւ պղծին՝ ապա լինին հին եւ մաշ. (Եփր. աւետար.) cf. ՀԱԼ ԵՒ ՄԱՇ։
made of leather, of skin, membranous.
ՄԱՇԿԵԱՅ ՄԱՇԿԵՂԷՆ. Որ ինչ է ի մաշկէ. մորթեղէն. կաշեայ. մորթէ, կաշիէ.
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
ՄԱՇԿԵԱՅ ՄԱՇԿԵՂԷՆ. Որ ինչ է ի մաշկէ. մորթեղէն. կաշեայ. մորթէ, կաշիէ.
to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.
μαδίζω depilis sum, pilis careo. (լծ. յն. մատի՛զօ ). ըստ հյ. որպէս թէ մազատիլ. այսինք Ճաղատ լինել. թափիլ հերաց. լերկանալ իբրեւ զմաշ կամ զմաշկ.
Եթէ մաշտեսցի գլուխ ուրուխ, կունտ է, սուրբ է։ Եւ եթէ յերեսաց կողմանէ մաշտիցի գլուխ նորա, ճեղ է, սուրբ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 40. 41։)
partial;
partitive.
Իմաստասիրութիւն ոչ եթէ ի մասնականացն լինի, որք ի ծորման եւ ի հոսման են, այլ ի հանուցն լինի, որք ոչ փոփոխին. (Սահմ. ՟Ա։)
participation, share.
particularly, specially, in particular.
Որոց՝ թէ կամեցեալ էին, կարօղ էին մասնաւորապէս վնասել. (Փարպ.։)
Մասնաւորապէ՞ս, եթէ կիսոյ գանիցն եմք պարտական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
Ուստի՞ ունիցի (յոբ) զմատակարարութիւն բանից. հոգին մատակարարութէ. (Իսիւք.։)
Գտէք զխորհուրդ մատակարարութեանն, որ եղեւն ի մարդիկ, թէ ո՞յր աղագաւ արար տէր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
Մատաղատունկ զնորահաւատն ասէ, եւ ոչ զմանկութիւն տիոցն։ Մատաղատունկ աստ ոչ զմանկութենէ ասէ, այլ զնորահաւատէն, ըստ այնմ, եթէ ես տնկեցի, ապողոս ջուր ետ, աստուած աճեցոյց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
book-learned, lettered, learned, erudite, skilled in literature;
man of letters;
bibliographer.
Եթէ զինուոր տեսանեմ, մահու ակնունիմ, եթէ մատենագէտ, մուրհակի կորստեան. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
cf. Մատենակալք.
Ադրիանոս յաթէնս ձմերեաց, եւ մատենադարանս գործեաց։ Սաստիկ հրայրեացք զմատենադարանսն եւ զայլ եւս բազում կողմանս այրեցին։ Որ զմատենադարանսն ժողովէր դիոդորոս սիկեղացի։ Դիոդորոս յառաջնումն ի պատմական մատենադարանին գրէ։ Ի գումարելոյ դիոդորի մատենադարանացն. (Եւս. քր.։)