muddy, dirty, filthy, impure, obscene;
— ձեռք, unclean hands.
βορβορώδης (յորմէ բորբորիտ). coenosus βορβορῶδες colluvies. Ունօղ զխոհերս. տղմատեսակ. Տղմային. գարշ. աղտեղի. պիղծ ինչ կամ անձն. լուալիք. աղտոտ, ցեխոտ, գարշելի.
Իսկ խոհերականքն այնուհետեւ յարուցեալք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանի. (Նիւս. ի թէոդոր.։) յն. ἁλιτήριος , չարագործ. մտախաբ։
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
ԽՈՂԽՈՂԵՄ ἁποκτείνω, παρακλείω neco, occido, interficio, jugulo . որ եւ ԽՈԽՈՂԵԼ. (ի ձայնէ զենման արդեօք առեալ. որ եւ ռմկ. խըխ ընել) Զենուլ. սպանանել սրով. փողոտել. չարաչար մեռուցանել, եւ մահուչափ տանջել. Կիսամահ առնել. սպաննել. մորթել. մահուան դուրսը հասցընել.
Կալան նոքա արս յերկրէն, եւ անդեն խողխողեցին (կամ խողխողեցին)։ Անդէն՝ իբրեւ հան, խողխողեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 61։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 34։)
Տալ հրաման խողխողել սրով. (Խոր. ՟Ա. 26։)
Գայլ ապականիչ յարձակեալ՝ խողխողէր զընտիրսն ի հօտէ գառանց։ Խողխողեցայք պատարագ ընդունելի. (Շար.։)
Ի ձեռնաւազակացն սրոյ խողխողեալն. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Երկնաւոր բժիշկն ոչ սրով խողխողէ։ Թագաւորն սրով խողխողէ, եւ այլ ոչ խօսեցաւ, զի յոյժ խողխողեալ էր ամենայն մարմինն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)
act of killing, massacre, carnage.
Խողխողելն, իլն. սպասումն. զենումն.
Ի խողխողումն սիրելեաց, կամ ի գերութիւն ընտանեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)
to hear a loud burst of laughter.
ԽՈՂԽՈՆՋԵՄ ԽՈՂԽՈՋԱՆԻՄ. περιχέομαι, περιχεύομαι circumfundor, perfundor. Խողխոջել. ուղխօրէն հոսել. ծաւալիլ ի ձայն խոխոջանաց
Արտօսր յորդառատ վտակացծաւալին յաչաց՝ քան թէ ծաղուն խողխոջեն խըխնջմունք. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Խոխոջեմ.
ԽՈՂԽՈՆՋԵՄ ԽՈՂԽՈՋԱՆԻՄ. περιχέομαι, περιχεύομαι circumfundor, perfundor. Խողխոջել. ուղխօրէն հոսել. ծաւալիլ ի ձայն խոխոջանաց.
Արտօսր յորդառատ վտակացծաւալին յաչաց՝ քան թէ ծաղուն խողխոջեն խըխնջմունք. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Խոխոջանք.
Խողխոջանք խոռոչաց որ բխեն իջանեն ի գլխոց լերանց. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Խոխոջեմ.
ԽՈՂԽՈՋԵՄ կամ ԽՈԽՈՋԵԼ. Հոսել ուղխօրէն. զեղուլ. յորդել. իսկ ի վեր ԽՈՂԽՈՋԵԼ՝ է Զգայռել եւ փսխել.
Զոր ի վեր խողխոջեն շուայտեցեալքն եւ պաշտոտեալքն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 25։)
pipe, tube, canal, conduit;
— ջրոյ, spout.
Խողովակի ողջակիզացն էր, ուր զարիւնն եւ զլուացաջուրն արկանէին, եւ այս խողովակի ողջակիզացն ի հարաւակողմն ասէ։
Զջուր յականէ ոք կանի ի պէտս տանել, խողովակով եւ փողորակով պինդ է եւ հաւաքէ, զի մի՛ ճապաղեսցի. (Կանոն.։)
Ըստ ջրոյ ցուցի՝ իջելոյ ի խողովակէ յաւազին տեղիս. (Երզն. քեր.։)
Որպէս ասաց ժանտն եւտիքէս, թէ ոչ մարմին առ իսկապէս, այլ առ աչօք անց ընդ կուսին՝ խողովակի նմանապէս. (Շ. խոստ.։)
Որ ասաց յերկնից բերեալ զմարմինն քրիստոսի. եւ թէ անց ընդ կոյսն որպէս ընդ խողովակ. (Մաշտ.։)
cf. Խոճկոր.
Խոզ մի մատակ յղի՝ երեսուն խոճկործն անէր։ Ըստ թուոյ խոճկորացն ծնելոց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to be thoughtful, anxious, absorbed in thought.
(լծ. հյ. խոկալ. լտ. գօճիթա՛ռէ. թ. հիճէլէմէք) որպէս Խորհիլ. վարանիլ ի խորհուրդս. որոճել ընդ միտս.
Ինքեանք միայն խոճոճելով առանձին զարմացմամբ՝ որպէս յանզգայութիւն ընկղմէին. (Փարպ.։)
capital of a column.
κεφαλίς capitellum, capitulum ἑπίθεμα quod superimponitur եւ ψαλίς forfex, fasciae եւ այլն. Գլուխ կամ վերնախարիսխ սեան՝ ոլորտացեալ ի ձեւ գլխոյ խոյից.
Երկուս սիւնս արասցես. ըստ նմին օրինակի լինիցին զոյգք խոյակաց նորա։ Ի վերայ ոսկիապատ սիւնացն, եւ խոյակք նորա ոսկիք։ Խոյակս իվերայ գլխոց սեանցն։ Շուրջ զերկրորդիւ խոյակաւն. եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 23. 32։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 16. 18. 20։)
ԽՈՅԱԿ կոչին եւ Վերին ծայրք սիւնակաց խորանին եւ վարագուրի. Նոյնպէս եւ զօդիչ զարդք դրանդեաց կամ բարաւորաց դրանց. Տե՛ս (Ել. ՟իզ. 37։ ՟իէ. 10. 11։ ՟լը. 26։ Թուոց. ՟գ. 36։ Եզեկ. խ. 48։ ՟Խ՟Ա. եւ 3։)
to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.
ὀρμάω, ὀρμῶμαι impetum capio, irruo, praerumpo. Բուռն յարձակիլ որպէս զխոյ. թափով իմն դիմել. սլանալ. սրանալ. վարգել.
Ածցէ ի վերայ քո ազգ ի հեռաստանէ՝ իբրեւ զխոյանալ արծուոյ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 49։)
Ինքն խոյացեալ սլացեալ գայր ըստ արագաթեւ նմանութեան արծուոյ. (Ագաթ.։)
Որպէս արծուի խոյացեալ ի տկար թռչունս, այսր անդր ցրուեալ տապաստ դաշտացն արկեալ վանէր. (Կաղանկտ.) (գրեալ էր, խոյացեալ, ի սխալագիր մատենիս։)
Սրաւառեալ խոյանայր զկնի գիշատեալ այլազգեացն. (Յհ. կթ.։)
conquest of the golden fleece;
violation, rape, ravishing.
որպէսթէ խոյանալով գողութիւն, կամ գողանալնզոսկի գեղմն խոյ ըստ քերթողաց. եւ նմանութեամբ՝ Յափշտակութիւն աղջկան. հափնփումն.
Խարդաւանցն զուգել ամուսին, եւ զնորին խոյգողութեանն զարմ՝ թագաւորութեանն ցուցանել ժառանգաւոր։ Գործոնեայ շնութեան, գողութեան, եւ խոյգողութեան. (Պիտ.։)
rams.
Արածեայ զխոյանս իմ։ Խոյանք իմանալի է զեկեղեցական քահանայապետութիւնս. (Մխ. ապար.։)
crocodile.
cf. ԽԻԹ, որպէս խեցեմորթ գազան ծովու, կամ կոկորդիլոս.
cap or hat-maker, hatter.
Այսոքիկ ի խոյրագործսն է խնդիր. (Մագ. լ։)
cf. Խոյրագործ.
Զխոյրարար ոմն մետաքսագործ մկրտեալ, եւ անուն կոչեալ ագդէ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
crowning, covering anothers head.
Որ դնէ ի գլուխ իւր կամ այլոց զխոյր. եւ Խոյրարար.
Սրբոյն թադէի զադդէ ոմն խոյրադիր ձեռնադրեալ. (Յհ. կթ.։)
hook;
pick-lock.
Խոյօղքն նոցա եւ խոյակք սեանցն պատեալ արծաթով։ Դրուագք սեանցն, եւ խոյօղք նոցա արծիւք։ Ի խոյօղսն սեանցն. (Ել. ՟Ի՟Է. 11։ ՟Լ՟Ը. 17. 19. 28։)
humbly, submissively.
Կազմէ դարձեալ խոնարհաբար վասն տկարութեան լսողացն։ Խոնարհաբար եւ հանդարտապէս ասէր։ Տե՛ս զիարդ խոնարհաբար ընդունի զնա՝ լուանալով զոտս նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 24։)
Խոնարհաբար հետեւիս հայցել. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
ԽՈՆԱՐՀԱԲԱՐ առեալ զտեղի. (Շ. խոստ.։)
inferior;
lower;
below.
ταπεινότερος, ἤττων, καταδεέστερος, κατώτατος humilior, minor, inferior, infimus. Առաւել խոնարհ (ըստ ամենայն նշ). Ցածագոյն. ստորնագոյն. վայրագոյն. նուաստագոյն. յետնագոյն.
Եղիցի խոնարհագոյն, եւ մի՛ եւս բարձրասցի ի վերայ ազգաց։ Հազարաւորն իմ խոնարհագոյն է ի մէջ մանասէի։ Զկնի քո յարիցէ այլ թագաւորութիւն խոնարհագոյն քան զքեզ։ Կացուցի ի խոնարհագոյն տեղիսն յետոյ պարսպին. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 15։ Դտ. ՟Զ. 15։ Դան. ՟Բ. 39։ Նեեմ. ՟Դ. 13։)
Այլովքն խոնտրհագունիւք պաշտօն մատուցանեմք. (Եզնիկ.։)
Առ խոնարհագոյնն քան զինքն վարել եղբորորդի (առ զովա)։ Քան զխոնարհնգոյնս ի տարերացն. (Պիտ.։)
Ոչ բարձրագոյն, այլ խոնարհագոյն բանք. իբր նուաստագոյն կամ պարկեշտագոյն. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26. 29։)
Առաւել խոնարհ սրտիւ կամ սիրտ.
Որոյ սիրտ խոնարհագոյն է, սիրուն է նա բարձրացելոց. (Մծբ. ՟Թ։)
Խոնարհագոյն կամ խոնարհագոյնս խօսել։ Խոնարհագոյն իմն բարբառել կամ խօսել. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
Եխից զելս ջրոյն զվերին, եւ ուղղեաց խոնարհագոյն յարեւմուտս կողմն. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Բ. 30։)
Անտի ելեալ խոնարհագոյն նաւեցաք ի կիպրոս։ նաւեցաք խոնարհագոյն ի կրետէ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 4. եւ 7։)
inclining, aslant.
Ջուրն բնութեամբ ունի զխոնարհահակ լինելն. (Վրդն. ծն.։)
humble, meek, modest.
ταπεινόφρων humilis, qui est animo humili. Խոնարհ մտօք կամ սրտիւ. խոնարհասիրտ. հակադրեալ բարձրամտի կամ մեծամտի.
Խոնարհամիտն յամբարտաւանութենէն զատուցեալ է. (Նիւս. երգ.։)
Խոնարհամիտ է առ ի փառս ժուժկալն. (Բրս. հց.)
Ուսուցանէ զնա խոնարհամիտ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Է դեղ ամենայն վիրաց չարաց խոնարհամիտ՝ լե՛ր առ ընկերն բարեմիտ. (Շ. այբուբ.։)
to grow weak or faint, to decay, to languish, to droop.
Թառամիլ. նուաղիլ. թուլանալ. թողուլ անձամբ զանձն. (յն. խոնարհել զինքն)
Սկսաւ թօշնիլ, եւ մեկնեցաւ ի նմանէ զօրութիւն նորա. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
Որպէս ի ցրտութիւն մարմինն (ծերոց) դառնայ տկարանայ, ըստ նմին եւ ցանկութիւնն հանդարտեալ թօշնի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Թաղեմ.
ԹՕՍԵԼ. Այսպէս գրի ի Վրք. հց. տպ. ՟Ի՟Զ. փոխանակ գրելոյ ԹԱԶԵԼ, զոր տեսցես։
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ժէ, ի կարգէ կիսաձայնից, միջակ ըստ հագագին՝ ընդ շ եւ չ.
Ժէն միջակ է շայի եւ չայի. (զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լերկ. Թր. քեր.։)
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։
Ժէն, ժամանակեայ զկեանքս անցաւոր, կարծել չտայ քեզ փառաւոր։ Ժէն, ժուժկալ լինել ասէ յուսումն, թէ եւ ապտակ առնուս յարբումն. (Շ. այբուբ.։)
witchcraft, sorcery.
Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
horse-radish;
spurge.
բոյս բժշկական. որ եւ ասի ԿԱՂՆՉԱՆ. ռմկ. կաղնչնայ. եւս եւ աղխիս, եւ խալամանիս. յն. եւ լտ. Վայրի բողկ. ῤαφανίς ἅγρια raphanus silvestris, apios, aphius. Քաճլի պարրի, պուռչալախ։ (Բժշկարան.։)
ugliness of countenance, ghastly, dreadful look or appearance.
գարշ տեսիլ դիմաց. տգեղութիւն. ձառադիմութիւն. պէթ սուրաթ.
Վասն առաւել ժահադիմութեան ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
stink, stench, offensive smell, taint;
mephitism, miasma;
****-*****, to stench, to cause to stink, to taint.
Պղծել զտարերս չար ժահահոտութեամբ մարմնոյ մեռելոյն. (Պիտ.։)
Ո՞չ տեսանես զարեգակն ի վերայ աղտեղութեանց ծագեալ, եւ ի ժահահոտութենէն ոչինչ վնասեալ. (Բրս. ծն.։)
Արեգակնս այս զգալի ճառագայթիւքն իւրովք զաղտեղութիւն մաքրէ, եւ զժահահոտութիւն ցամաքեցուցանէ. (Խոսր.։)
Երկիր անձրեւօքն լուացեալ եւ մաքրեալ լինի յամենայն ժահահոտութեանց. (Արիստ. աշխ.։)
Որք եւ զժահահոտութիւնս բուրեն անօրէնութեանց։ Զաշխարհական ցանկութեանց, որ լին է ժահահոտութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի։)
Արտաքս ժայթքէ զորս ամբարեալ մեղացն ժահահոտութիւն. (Շ. մտթ.։)
astrologer, caster of nativities.
ὠρονόμος horas distribuens, vel regens Աստեղագէտ ծննդաբան, որ ըստ մտի բաշխէ զժամս ծագման աստեղաց՝ առ ի գուշակել զբախտ մանկան ծնելոյ յայն ինչ պահու.
Եթէ այլուր եւս դիպեսցի ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն արտաքոյ տանն, ուր ծնաւ մանուկն, եւ ի նմին ժամաբաշխ րոպէահամար աստղագիտին պարտ եւ պատշաճ է փոյթ յանձին ունել առ ի գիտել ճանաչել զժամ մանկան՝ ուր ծնաւ. (Վեցօր. ՟Զ։)
breviary;
hours;
prayer-book.
μήν (որ է ամիս). officium (պաշտօն). breviarum (համառօտութիւն). horarium, liber horarum canonicarum Գիրք ժամակարգութեան, կամ հասարակաց աղօթից. որոյ լրագոյնն հանդերձ սաղմոսարանաւ, երգովք, եւ տօնացուցիւ կոչի Մայր կամ Ատենի ժամագիրք։ Ժմ. ձ. եւ տպ։ (Յիշատ.։)
horoscope, nativity.
ὠροσκόπος horoscopus, observans horas եւ այլն. եւ ὠροσκοπία consideratio horarum natalitiarum եւ instrumentum observandi horas Դիտօղ ժամուց. որպէս նոյն ընդ ժամաբաշխ. եւ Դիտօղութիւն ժամուց. դիտեալն աստղ կամ կողմն երկնից վասն ծննդաբանութեան.
Ի ժամադիտէն բաշխեն ի մասունս եւ ի կրկնամասունս։ Կենդանատեսակ առիւծիլ ... եւ ինքն արդեօք ժամադէտ. (Շիր.։)
Զեօթն աստեղսն եւ ժամադէտ ... երմէս զմրխտեայ, եւ ժամադէտն լիկտինոս. (Պտմ. աղեքս.։)
Իսկ յասել (Շիր.)
Երկակի տրոհեալ քառակի միջօրէի եւ ժամադիտի շարժմամբ. լինի իմանալ կա՛մ զաստղն, կամ զգործին դիտելոյ զաստեղս։
appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.
ԺԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԺԱՄԱԴԻՐ. գ. συνταγή constitutio, coordinatio ὀρισμός τοῦ καροῦ definitio temporis եւ այլն։ Դրութիւն կամ սահման ժամանակի եւ տեղւոյ. պայմանեալ ժամանակ. Դաշն բանի վասն որորշեալ ժամու՝ ժամանակի, նշանի, եւ այլն. խօսք դնելը.
Աղաղակեաց մովսէս վասն ժամադրութեան գորտոյն, որպես ժամադիր եղեւ փարաւոնի. (Ել. ՟Ը. 12։)
Ժամադրութիւն էր առն իսրայէլի առ դարանակալսն՝ հրով հանել նոցա զբոց ծխոյ քաղաքին. (Դտ. ՟Ի. 38.) (ուր յօրինակս ինչ յն. դնի, նշան)։
Տալ նմա երից աւուրց ժամադրութիւն. (Աթ. զաքէ.։)
Կանխագոյն քան զասացեալժամադրութիւնսն յարուցեալ. (Եղիշ. թաղմ.։)
ԺԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Սահմանեալ ժամանակ կենաց կամ կենցաղոյս. կատարած. օրհաս. կեանքին ու մահին միջոցը, մահուան կետը.
Կատարեաց զժամադրութիւն կենաց իւրոց, եւ փոխեցաւ ի հանդերձեալսն. (Վրք. ոսկ.։)
Մերձ է օր տեառն.. . իրաւանց ժամադրութեանց, որ կենցաղականաւ այսր յաւիտենիս զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն. (Նար. ՟Ա։)
canonical hours, divine service, hours.
Ժամակարգութիւնն որ ի սմա՝ ոչ վայրապար, այլ մեծ իմաստութեամբ, եւ ծածկեալ խորհրդով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կամեցայ հաւաքումն առնել սրբոցն բանից՝ որ վասն աղօթից եւ ժամակարգութեանց. (Ի գիրս խոսր.։)
Մի խափանիցես զժամակարգութիւնս (այսինքն զկարգեալ ժամ աղօթիցն). (Վրք. հց. ՟Բ.)
transitory, temporal.
Որ հարեւանցի համբոյր իմն տուեալ ժամուց եւ աւուրց՝ սահեալ գնայ. անցաւոր։ (Հին բռ.։)
rattle;
bell-ringer.
κρόταλον crepitaculum եւ այլն. որ եւ ԺԱՄԱՁԱՅՆ. Գործի ժամ հարկանելոյ. այսինքն ազդելոյ ժողովիլ յեկեղեցին. որպէս կոչնակ ի փայտէ, եւ զանգակ, եւ այլն.
Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հնչեցուցանել զձայն ժամահարին. (Ասող. ՟Գ. 43։)
cf. Ժամահար.
cf. ԺԱՄԱՀԱՐ. որպէս գործի ձայնելոյ ի ժամ, կամ Ձայն ժամահարի.
Արգելին զժամաձայն հայոց ի քաղաքէն սեբաստու. (Ասող. ՟Գ. 20։)
introit.
Մուտ ի ժամ պատարագի. այսինքն նախկին բան նուագելի ի դպրաց, որ երբեմն էր երգով, եւ այժմ ասի ի Ձայն ի միոյ դպրէ. Ժմ.։ Տօնաց.։ Յիշատ.։ յն. լտ. Մուտ ասի. εἵσοδος introitus.
at a fixed or established time.
χρονικῶς temporaliter Ընդ ժամանակաւ. Յորոշեալ ժամանակի. առ ժամանակն.
Յոլովք ժամանակաբար ասացեալքն (ի սուրբ գիրս՝) այլափոխելով ի ժամանակացն ցուցանին. (Առ որս. ՟Գ։)
chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.
Զոր եւսեբի ժամանակագրի հաստատեալ է յեօթներորդ դպրութեանն. (Վրթ. քերթ.։)
Ժամանակագիր արարեալ ի թագաւորութենէն խոսրովու որդւոյ տրդատայ. (Բուզ. ՟Գ. 1։)
Զժամանակագիրս կտրեաց, եւ այլուստ մատենագրեալ յօրինէր. (Զքր. կթ.։)
Իսկ ասելն (Միխ. ասոր.)
Ասացեալ ժամանակագիրք փարթամագոյնս գրեցին անխտիր հայի ի մատենագիրս եւ ի մատեանս գլխովին։
chronological.
կամակարագոյնս նաւիցիմք զալեօք ժամանակագրական ծովուն. (Ագաթ.։)
Տումարին անուն ի մերասեր ազին լեզու թուի թէ զհամարողականն դնե թիւ, եւ զժամանակագրականն. (Գր. տղ. թղթ.)
to chronicle, to write a chronicle;
to write on chronology.
χρονογραφεύω scribo de temporibus, vel historiam Գրել պատմութիւն ըստ իւրաքանչիւր ժամանակաց. ժամանակագիր առնել.
chronography;
chronology;
chronicle;
վրիպակք ժամանակագրութեան, anachronism.
Հետեւելով եւ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս. (Յհ. կթ.։)
of time;
temporal, worldly;
—ս, recent, modern, of our time.
Բանականն եւ անբանն ոչ ունին ժամանակական բաժանումն. իսկ անուանեալ տեսակք ճարտասականիդ ժամանակական ունին առ միմեանս զանազանութիւնս. վասն զի բաղխոհական վասն ապառնոյ ժամանակի ունի զգոյութիւն. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Մինչդ ո՛չ ժամանակական է, այլ յաւիտենական. (Երզն. մտթ.։)
Ի ժամանակական երեւմանցն փախչել. (Առ որս. ՟Գ։)
Ամենայն որ լինելութիւն մարմնական ունի, համանգամայն եւ ժամանակական՝ ապականացու է եւ մահկանացու. (Նիւս. բն.։)
Ի ժամանակականս աւանդութեանց հրաժարեմք։ Բուռն հարցուք նախ զժամանակականս առկայացեալ անկարգութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
expiration, falling due, term, last moment, close;
— պայման, appointed time;
assignation;
expiration of a term agreed upon.
προθεσμία (ἠμέρα, ὤρἁ praefinitum tempus, statutus dies Կէտկամ սահման ժամադրութեան. որոշեալ ժամ.
Ընթա՛ յառաջ քան զժամանակակէտն այցելութեան. (Ոսկ. մտթ.։)
Կամ ա. προθεσμίος, -ία, -ίον praefinitus, -a, -um;
ante constitutus Ժամանակադրեալ, որոշեալ, սահմանեալ.
contemporary, ceetaneous, synchronous, happening at the same time.
σύγχρονος contemporaneus, coaevus, aequalis Որ իցէ ընդ այլում ի մի եւ ի նոյն ժամանակի հաւասար տեւողութեամբ.
that measures or counts the time;
chronometer, time-keeper, time-piece.
Լինել լուսաւորացդլ նշանացոյցք, ժամանակաչափք. (Ագաթ.։)
that shows the time.
Իսկ զայս ո՛չ արդեօք կարէին ընդ նշանաւոր ժամանակացոյց արկանելշարագրութեամբ. (Պիտ.։)
temporary, of short duration.
χρονικός temporalis πρόσκαιρος temporarius Անկեալ ընդ ժամանակաւ. առժամանակեայ. սակաւատեւ. քիչ մը ատենուան. աս աշխրքիս.
Պատմեմք ոչ զժամանակաւոր կենացս կամ զանցաւոր, այլ զմշտնջենաւոր եւ զյաւիտենական կենացն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Կաստովր յառաջնում ժամանակաւորացն համառօտ մատենի վիպագրէ։ Գրեալ ժամանակաւոր մատենիւք. (Եւս. քր.։)
Մասնաւոր եւ ժամաակաւոր ընդունէին մարգարէքն զշնորհս հոգւոյն։ Ոչժամանակաւոր, այլ մշտնջենաւոր ընդ նոսին կացեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)