cf. Ընդոստնում.
Յերկիւղէ տերանց իբրեւ սուր խթանով հարեալ՝ ընդոստչի. ի վեր վազէ։ Ու՛ր ուրեմն ի խոր ընկղմութենէն ի վեր ընդոստիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.)
to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.
Ընդոստուցից փախստական զամենեսին։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ընդոստուցանիցէ (զգիշակերս)։ Դարձո՛ զաչս քո յինէն. վասն զի դոքա ընդոստուցին զիս (ա՛յլ ձ. սրարբեցուցին). (Ես. ՟Խ՟Գ. 14։ Օր. ՟Ի՟Ը. 26։ Երգ. ՟Զ. 4։)
Զարթուցանէ եւ ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին։ Այս երեւութիւն եւ զմարգարէն զԵսայի զարթուցեալ ընդոստոյց. (Փիլ.։)
exciting;
stimulating, spurring on.
Յայնպիսւոյ ընդոստուցիչ եւ կսկծողական խթանէ իմաստայիղձն պակասեալ բանից. (Սկեւռ. լմբ.։)
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
καταπατέω conculco Ընդ ոտիւք կոխան առնել, նուաճել. եւ Առ ոտն հարկանել. արհամարհել. ոտից տակ առնել.
to twist or break the neck;
to tame, to bridle.
որ եւ ԸՆԴՎԶԵՄ. Ոլորել զուլն՝ ոգորելով. ընդ ուլամբ առնուլ, ընդ ուլն բախել.
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
Ընդունակ լինել շնորհաց մարգարէութեան։ Ընդունակ առնէ կենդանարար բանին. (Յճխ. ՟Ե։)
Ներհական խաւարի է լոյս. յայտ է թէ (եւ) ընդունակք լուսոյ իմաստութեան՝ ընդունակաց տգիտութեան խաւարի. (Սարկ. քհ.։)
vain, void, useless;
empty;
indolent, idle;
in vain, uselessly, empty;
— առնել զակնկալութիւն, to deceive, to disappoint, to frustrate, to destroy the illusions of;
ամենայն ինչ — է, all is vanity.
Ի յընդունայն երկրագործութիւնս։ Աշխատութիւնք ընդունայնք. (Նար.։)
romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker
Ունայնաբան. զրախօս.
prate, prattle, chitchat, nonsense, chattering
ματαιολογία vaniloquentia Բան սնոտի. դատարկաբանութիւն. փճախօսութիւն, փուճ կամ դատարկ խօսք.
vain, frivolous, foolish.
Ընդունայնամիտ զրախորհուրդ (յն. մի բառ) հեթանոսք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
vase, vessel, receptacle;
recipient, reservoir;
asylum, refuge, shelter;
well, tank, cistern;
— օդոյ, air-box;
— շոդւոյ, steam-chamber;
— ջերմջրոյ, hot-water well.
Յոսկիակիր կորբան՝ տապանակին ընդունարան։ Ընդունարան մտաց, կամ խելագարութեան։ Ընդունարան Աստուծոյ Բանին, կամ երկնից արքային, կամ կամաց անբաւին. (Նար.։)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
to receive, to take, to admit, to embrace, to accept, to make welcome;
to gather together;
to derive;
to impetrate, to obtain;
to suit, to agree;
to approve, to confess, to consent, to acknowledge;
ոչ —, to deny, to disavow, to disapprove;
— զոք յաւազանէ, to stand godfather, godmother to a child;
մեղս —, to fall into sin;
— մտաց աչօք, to conceive, to seize mentally;
պատուով — զոք, to receive with honour;
ոչ բարւոք — զոք, to give a bad reception;
— յինքետն, to learn by heart;
յաստուածս ընդկալաւ զնոսա, he has made of them his gods;
ի քէն ընդկալայ զկեանս, I owe you my life.
Որ ընդունի զձեզ, զիս ընդունի։ Խնդութեամբ ընդունին զբանն։ Ոչ ընկալան զնա։ Ընկալցին զիս ի տունս իւրեանց։ Ընկալեալ բաժակ՝ գոհացաւ։ Զաղաչանսն ընկալաւ։ Ընկա՛լ զծառայս քո ի բարի։ Ընկալարո՛ւք զխրատ նորա։ Ընկալցի զնա խաւար։ Ի բազուկս իւրեանց ընկալցին զքեզ.եւ այլն։
Զօտարս ընդունեցէ՛ք, զհիւրս ընկալարո՛ւք. (Եփր. ապաշխ.։)
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Գթութիւն՝ խլիչ ագահութեան, եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
griming, grimacing, mimicking;
grumbling.
Որ ինչ լինի ընդ ունչս արկանելով, շարժմամբ ընչաց միմոսաբար, կամ կախարդական մրմնջանօք. քիթուպոչ ընելով եղածը.
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, եւ ընդունչսարկու քըրթընջմանց խօսսն՝ որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)
to abandon, to despise;
to compel to walk;
to vex, to harass.
Մի՛ ընդպահկեսցես զդեդեւեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է.) որպէս թէ ընդբախել, սանձակոծելով շարժել զտկարն ի վտանգ կործանման։
in vain, uselessly;
— հարկանել, to throw away, to abandon, to despise;
— յածիլ, to run here and there, to rove, to wander;
— խօսել, to talk in vain right or wrong, at random;
— պայթարումն, idle dispute.
quackery, idle talk.
Ընդունայնաբանութիւն. վայրապար խօսք. շաղփաղփութիւն. շատխօսութիւն. փճախօսութիւն.
Ընդվայրաբանութեամբ շատխօսութեամբ։ Շատխօսութեան ընդունայնաբանութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Ի շատխօսութիւն եւ յընդվայրաբանութիւն. (Մամբր.։)
Շատխօսութեամբ եւ ընդվայրաբանութեամբ առաւելեալ. (Ոսկ. եզեկ.։)
cf. Ընդվայրաբեր.
Ոմանք զորդիս իւրեանց ոչ խրատեն, այլ խակ եւ ընդվայրագնաց թողուն. (Մանդ.։)
abject, vile, despicable, useless, vain.
Ընդ վայր հարկանելի. անարգ. խոտան. չնչին. անպիտան.
cf. Զրախորհուրդ.
vagabond;
prating, chattering.
Խոյս տալով յընդվայրայածն եւ փախուցեալ յերկայնագոյն բանից. (Պիտ.։)
shameless, lewd;
— պչրանք, coaxing, dalliance, coyness, affectation, coquetry.
Որոյ յօնք զվայրօք յածին. խենէշ.
ill-bred, rough, rude;
idle, lazy, sluggish, unoccupied.
Ոչ այլուստեք են շնութիւնքն եւ պոռնկութիւնքն, այլ յընդվայրասուն լինելոյ մատաղ մանկըտւոյ։ Իբրեւ զմանկտի ընդ վայրասուն եւ շատխօսս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
to be dragged along the ground, to be fastened to the ground.
Կերակրոյ խոզիցն բաղձացաք, ընդվայրաքարշեցաք, աղտեղացաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զառ ի մեղաց ապականեալ (զոգի) եւ զընդվայրաքարշեալն ապաշխարութեամբն վերստին նորագործէ. (Բրս. ապաշխ.։)
curious, that seeks after useless things.
περίεργος curiosus եւ supervacaneus. ընդ բայի, πολυπραγμονέω ardelionem ago Ընդ վայր կամ վայրապար իրաց քննօղ. սնոտիախնդիր. աւելախնդիր. հետաքրքիր. եւ Հետաքրքրական. աւելորդ.
Որ բանիւ է աւելորդ, եւ ընդվայրաքնին։ Փախիցուք ի քոց ընդվայրաքնին ընդդիմութեանցդ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Գ։)
to twist, to wring the neck.
Ընդուլնել. զվիզն կամ զուլն ոլորել եւ ջախել.
Սա զերկուց ցլուց վայրենեաց միով ձեռամբ կալեալ զեղջերէն՝ թափեաց, հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Յաղագս այսպիսի մախանաց նենգութեան՝ ընդվզեալ մեռուցանէր զնա. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
Արտաւազդայ փոխանակեալ ... ի խորափիտ ինչ ընդվզեալ. (Շ. վիպ.։)
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
Նոյն ընդ Ենթադրել. ներքոյ արկանել. առ ոտն կոխել. տապաստ արկանել. նուաճել. վանել. ընկրկել.
Յարձակմանէ քառաձիոցն ընթադրեալք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կոխեսցէ զնա ընթադրելով ընդ ոտիւք իւրովք. (Տօնակ.։)
Ընթադրեալ զիս ի խոնարհ՝ քարշէին ընդ երկիրն. (Ճ. ՟Զ.։)
Ընթադրեալք զմահու խրոխտումն. (Շար.։)
Պարտեալ յետս ընթադրէր։ Զչարախօս թշնամին ամօթով ըըթադրէ։ Զգետս սատանայական խորհրդոցն յաղթահարեալ ընթադրեաց։ Զխնդրողսն պատուոյ յետ ընթադրէ (կամ ենթադրէ), եւ զարհամարհողսն յառաջ ձգէ։ Հեռի՛ ընթադրեա՛ց յինէն բա՛րկութիւն. (Լմբ. պտր.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ.։ առկ։)
Ի կոյտս աղբեւաց զքեզ անխտիր ընթադրեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
Զորս ընթաց բանիս գումարէ. (Նար. խչ.։)
Արեգական եւ լուսնի անբաղբաղելի ընթացն։ Մարդկան, եւ ձիոց մարտկացն ընթացի՝ մրցանակ եդեալ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լիւս.։)
Զընթացից գործին (զոտս)։ Արագաթռիչ ընթացիւք մտաց։ Ընթացք երկրածնաց, կամ կենցաղոյս, կամ ամանակաց։ Ընթացից ձայնի։ Յընթացս անիրաւութեանց խորհրդոց, կամ ախտի։ Ընթացքն հրեշտակական (այսինքն վարքն), եւ այլն. (Նար.։)
concurring;
accompanying;
agreeing, concordant;
coincident;
concomitant.
Ի մեզ է ընթացակիցն լինել չար խառնուածոցն. (Նիւս. բն.։)
concurrence;
accompanying;
concomitance;
retinue;
coincidence.
Ընթացակցութիւն խորամանկութեան բանսարկուին. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Յառաջնորդացն ընթացակցութենէ ոչ խոտորեցան։ Պահեն զարդարս եւ զմեղաւորս ընթացակցութեամբ գլխոյն իւրեանց Քրիստոսի. (Լմբ. պտրգ.։)
to cause to run.
Որ ընթացուցանեն զճանապարհորդն ի դուռն կենաց եւ փրկութեան։ Յառաւելութիւն բարեաց զմեզ ընթացուցանեն։ Ի կատարումն ընթացուցանեն հաճոյիցն Աստուծոյ. (Յճխ.։)
Ընդ խաւար որպէս ի լոյս ընթացուցանելն. (Լմբ. ատ.։)
to read;
— ընդ միտս, դաշն ձայնիւ, — to one's self;
— ի ձայն, բարձրաձայն —, — aloud;
— յականջս ուրուք, — in the presence of;
անսայթաք —, — currently;
կակազելով —, — hesitatingly;
to stammer;
— հարեւանցի, վեր ի վերոյ, to look through, or to skim over a book;
յառաջ վարել զ—ն, — on;
կրկին եւ երեքկին —, — over and over again;
տալ —, to cause -;
մանուկ քո գիտէ՞ —, can your boy read ? ընթերցեալ զթուղթդ, after the perusal of your letter;
յետս ընդդէմ —, cf. Ընդդէմ.
Առեալ զգիր ուխտին՝ ընթերցաւ յականջս ժողովրդեանն։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս առաջի Իսրայէլի յականջս նոցա։ Ընթերցի՛ր զայդ. եւ ասիցէ, ոչ կարեմ ընթեռնուլ։ Ո՞չ իցէ ընթերցեալ ձեր։ Կամ թէ չիցէ՞ ընթերցեալ յօրէնս։ Ընթեռնոյր զԵսայի մարգարէ, եւ այլն։
Զոր թէ կամիցիս, ընթե՛րց խնամով. եւ այսպէսգտցես. (Ղեւոնդ.։)
cf. Առընթեր.
Թրասկիաս լինի ասացեալ (հողմն), որ ընթեր է Արգեստեսի. (Արիստ. աշխ.։)
Այլ ո՞յր ընթեր (կամ Առ ո՞յր ընթեր) նստի քո գլուխն. (Լմբ. պտրգ.։)
Կայր մեծ քահանայն բեհեզազդեաց՝ աւազանին ընթեր, որ ի դրախտէն բղխէր. (Տաղ.։)
adjacent, adjoining;
assisting, present.
Իբր ընթերակայ եւ խորհրդակից. (Լծ. կոչ.։)
Զո՞ր կանայս՝ ընթերակայս քահանայիցն ասիցէ։ Ընթերակայս զայնոսիկ ասէ, որ առաջի քահանային ննջէին, որպէս այժմ ի մատրունս, վասն ցաւոց ինչ կամ վասն ախտից. (Կիւրղ. թագ.։)
Ո՞վ ոք խիթայ ... ընթերակաց կենաց՝ մահանալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Ընթերակայ.
Իբր ընթերակայ եւ խորհրդակից. (Լծ. կոչ.։)
Զո՞ր կանայս՝ ընթերակայս քահանայիցն ասիցէ։ Ընթերակայս զայնոսիկ ասէ, որ առաջի քահանային ննջէին, որպէս այժմ ի մատրունս, վասն ցաւոց ինչ կամ վասն ախտից. (Կիւրղ. թագ.։)
Ո՞վ ոք խիթայ ... ընթերակաց կենաց՝ մահանալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
that loves study, studious, well-read.
to study, to read with pleasure.
cf. Ընթերցիչ.
catechism (of St. Cyril).
Դարձեալ դադարեցուցանէ ընթերցուածագիրն զապաշխարութեան քարոզն. իմա՛ կա՛մ զմատեանն, եւ կամ զմատենագիրն։
present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.
Երթային ընծայքն յառաջ քան զնա։ Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց։ Մատուցին նմա զընծայսն՝ զոր ունէին ի ձեռս իւրեանց։ Ետ ամենայն Յուդա ընծայ Յովսափատայ։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն Աստուծոյ։ Զոհ նաշհւոյ եւ գինի ի նուէր, ընծայ ի հոտ անուշից Տեառն։ Դիցէ զձեռն ի վերայ գլխոյ ընծային (որ ունի լինել ողջակէզ)։ Այց արարից ընծայից ձերոց (այսինքն երախայրեաց).եւ այլն։
Զառաջին պտուղ ընծային մատուցանէին կապեալ նախարարացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.
Ընծայաբեր լինել ճշմարիտ հաւատով՝ ամենասուրբ Երրորդութեանն։ Ընծայաբեր լինել Տեառն ըստ միոյ միոյ պարգեւին. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Լինի եւ հյց. խնդրով, որպէս Ընծայաբերել, կամ իբրու ընծայ մատուցանել իրս ինչ.
to carry presents, to offer, to make a present.
Նախ դու ընծայաբերեցի՛ր Քրիստոսի. (Յհ. կթ.։)
Որպէս հաստատես մեր յաւետաւոր բարբառս քո, որով ընծայաբերին եւ հրճուին խորհուրդք մեր. (Ճ. ՟Գ.։)
offer, offering;
offertory.
sacred;
dedication;
— գիր, թուղթ, dimissory letter, testimonials;
—գեսպանաց, credentials;
— բարեկամաց, letter of recommendation.
Խայտացեալք ընդ ընծայական շնորհադրուատ բացատրութիւն զուարթնոյն. (Թէոդոր. խչ.։)
Ընձայական թղթովք շրջէին. (Մխ. դտ.։)
that offers;
that is offered.
Ձօնարան ընծայամատոյց գառինն անմահի խա՛չ ամենազօր. (Նար. խչ.։)
cf. Ընծայաբեր.
place of offering, altar
Սեղան ընծայից. մատուցարան. որպէս խորան պատարագի, եւ որպէս փոքրիկ սեղան առընթեր ի պէտս պատրաստութեան.
Զի՞նչ էր արդեօք պատարագարան կամ սեղան ընծայարան. (Նար. խչ.։)
cf. Ընծայաբեր.
Մատուցանեն ընծայս իշխանացն, յորոց ընկալեալ մասն ինչ նախարարացն՝ ըստ կամի պարգեւեն եւ նոցա ի յիւրեանց բերոցն՝ ըստ առաւելապէս բաւականի ընծայաւորացն. (Փարպ.։)
to offer, to present, to sacrifice, to give, to dedicate, to attribute, to lend, to propose, to refer, to confer, to devote, to render, to ascribe;
to make, to furnish;
to impose, to inscribe;
ի լոյս —, cf. Լոյս;
— զոք ի կեանս, to give life to;
to vivify;
— զոք առատ պարդեւօք, to load with presents;
to confer great services.
ԸՆԾԱՅԵՄ կամ ԸՆՁԱՅԵՄ. προσφέρω, καρπόω offero Ընծայ մատուցանել. ընձեռել ընձեռայս, այսինքն ի ձեռանէ տալ տուրս եւ նուէրս. նուիրել. պատարագել. եւ Պտղաբեր լինել Աստուծոյ. տալ երախայրիս.
Ընծայի ի նմա խորհուրդ լուսատեսակ խոստովանութեանն. այսինքն ի վեր երեւի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)