well carved or sculptured;
smooth, polished;
— քար, freestone.
Մի՛ կոփածու, յայտ է՝ տաշելով եւ բախելով գործեացն ի վերայ. (Վրդն. ել.։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
(լծ. յն. գօ՛փդօ). λαξεύω, λατομέω, κόπτω , τύπτω incido, excido, caedo, tundo եւ այլն. Հարկանել, բախել կռանաւ, կամ մրճով եւ ուռամբ. տաշել, կոկել, հարթել, գործել կամ յարդարել զքար, զերկաթ, եւ զփայտ.
կոփել տախտակս քարեղէնս։ Ի վէմն՝ յորմէ կոփեցարուք։ Միթէ պատկէր կոփաց զնա հիւսն։ Ուրագ սրեաց, եւ կոփեաց նովաւ։ Քաջալերեսցէ զդարբին՝ կռել կոփել, ուռն հարկանել.եւ այլն։
Խուցս այս դարբնոց է. մի տաս, եւ մի առնուս ի խոփելն. (Խոսր.։)
Օ՛ծ զպարանոցդ քո, ես կոփեցից սրովն։ կոփեա՛ ուժով։ Կփեալ ուժգին՝ ետես զպատուական գլուխ նորա հատեալ։ Կոփեալ սրովն եսպան եւ զմիւս տղաձն. (Վրք. հց. ձ։)
stone-cutter;
chisel;
hammer, mallet.
Կոփչէք զարկուցեալ մեռանի։ Եւ զպռիւրիդեայ, որ հաւանիւր զինքն կոփչօքն խորտակել. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Գ։)
crash, din, clash, clashing, noise.
Ձայն կոփելոյ. բախիւն. տոփիւն. դոփիւն. կափիւն.
pissasphalte.
ἁσφαλτοπίσσα bitumen cum pice. Կուպր խառն ընդ յիւթ, խառնուրդ երկոցունց. խաթրան ու զիֆի խառնած՝ նաւ ծեփելու. (եբր. խէմր. լծ. ընդ կուպր)
to tar, to caulk.
ἁσφαλτόω bitumino, pice oblino. Կպրով ծեփել. կպերբ օծանել. սեւձըթել, խալաֆաթ ընել, զիֆթով ու խաթրանով ծեփ տալ.
crooked or bent at the point;
— բեւեռ, hook, crook.
Կրկնապարոյր կռածագ կտցաւն, որ զօրէն ունի խայթոցաց կարճի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cut, carved, sculptured;
laminated, forged;
engraved;
coined;
վարսք —ք, thick, curly hair.
Վարսք նորա կռածոյք՝ կամ եղեւնեայք. որպէս թէ կա՛մ կուռ եւ խիտ վարսք, եւ կամ որպէս զվարսաւոր եղեւնափայտից. (եբր. երեւի նշանակել գանգուր գռուզ)։
given to idols, idolatrous;
— պաշտօն, cf. Կռամոլութիւն.
Կարկամութիւնք կռամոլ ախտին՝ ողորմութեամբ խորտակեսցին. իմա՛ զարծաթասիրութիւն, որ է երկրորդ կռապաշտութիւն։
idolatry, love of idols.
Խաւարելոցն կռամոլութեամբ։ Ընդդէմ կռամոլութեանն։ Զդիւական կռամոլութիւնն. (Նախ. ել.։ Ոսկ. յհ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Կամ զկռամոլութիւն կոչէ շնութիւն. (Մխ. երեմ.։)
beaten with the hammer.
Կռանաւ կռեալ. կռածոյ, եւ ոկւռ. չիքիճով ծեծած, եւ խիստ կռած.
hammering, beating with a hammer;
smith.
Մովսէս բարձրացոյց զօձն. հայեցեալ ի խորհուրդն, ի պղնձոյ առնէ կռանահարաւ առանց ըաղապարի. (Վրդն. աւետար.։)
hammering.
Հարումն կամ բախունմ կռանաւ. կռանարկութիւն. չեքիճ զարնելը, չեքիճով բռնիլը՝ բռնուիլը.
clang of the smithy, ring of hammers on the anvil, hammering, noise.
Ձայնք բախման կռանաց.
hammer-stroke.
to hammer, to beat, to forge.
Եթէ ոք կռանեսցէ զնա (զչանթացեալ նիւթ), նիւթն ընդունի զբախումն կռանին, եւ ոչինչ վնասի ամենեւին հրոյն բնութիւն ի բախողէն զնա. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Ճ. ՟Է.։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
Մի՛ կռապաշտք լինել։ Կախարդաց, եւ կռապաշտք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 7։ Յայտ. ՟Ի՟Ա. 8։ ՟Ի՟Բ. 15։)
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
to worship idols, to give up to idols;
to idolize.
Արարին որթ, եւ կռապաշտեցին։ Կռապաշտեցան մինչեւ ցգերիլն ի սաղմանասարայ։ Ամբաստանութիւն կռապաշտելոյն իսրայէլի. (Նախ. ել.։ Նախ. դտ.։ Նախ. յես.։)
Մի՛ ագահութեամբ կռապաշտեսցուք։ Մի՛ խաբեսցէ զմեզ բանսարկուն՝ ի պատճառս ոգէսիրութեան կռապաշտել ագահասիրութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
idolatry;
heathenism, paganism.
Փախերուք ի կռապաշտութենէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 14։ Տե՛ս եւ Գաղ. ՟Ե. 20։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 3։ ՟Ա. Յհ. ՟Ե. 21։)
cf. Կռապաշտ.
Կռապարիշտ է ... որ զոչ ախորժելիս ստեղծ չէին կատարէ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Կռէզ.
ԿՌԷԶ ԿՌԷԺ. κόμμι gummi, -is, -a;
gummi arabica. (լծ. եւ շրէժ. թ. չիրիշ) Խիժ, հոյզ ծառոյ՝ որ մածնու եւ մածուծանէ. ... (ասի եւ Զամխ արապի. տաճկի կռէզ։ Իսկ Կուոյ կռէզ. սագահում, իբր հում սագըզ։) (Բժշկարան.։ Գաղիան.։ Հին բռ.։)
Ծաղիկ պարտեզից, կըռէժդ ի խնկից. (Գանձ.։)
ԳԱԶԻ ԽԻԺ կամ ԽԷԺ կամ ԿՌԷԺ. τραγάκανθα (նոխազափուշ). tragacanthum, hyrcina spina, gummi adraganthum. Ձիւթ փշուտ բուսոյ գազի՝ յարմատոյ նորին ճեղքելոյ. քիթրա, քիթրէ։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
the least noise, the least thing;
a mere nothing.
Ոչ ծախեսցի յամենայն որդւոցն իսրայէլի կռինչն. (Ել. ՟Թ. 4. յն. բան մի. (իբր կնճռումն, կնճիռն։))
cf. Աճառ;
cf. Խաղճախուղճ.
antagonistic;
champion;
ally.
συμμύξας congrediens. Որ կռուի ընդ այլում. իբր ոսոխ. ախոյան. հակառակորդ.
Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս իւր ախոյեան գնացեալ, ասէ. վա՛չ քեզ՝ վա՛չ զիմ կռուակիցս։ Կռուակից յարեաւ անմարմինն մարմնաւորացս. (Լմբ. սղ.։)
hold;
— գտանել, ունել, to get a hold on.
ԿՌՈՒԱՆ ԳՏԱՆԵԼ՝ է որպէս Գամագիւտ լինել. բռնելու տեղ՝ իլիշիկ կամ խուլբ գտնել.
Զխիղճ մտացն սրբիցեմք, եւ գտանիցին ի մեզ կռուանք, եւ մի՛ կարծիք չարեաց. (Ոսկ. մ. 4. 87. (որպէս ըմբիշ սերկ եւ օծեալ իւղով է անըմբռնելի ի կռուի։))
wrestling-place, palcestra, arena, lists, tilt-yard;
battle-field.
Թողեալ է զսատանայ իբրեւ ի հրահանգս կռուանոցաց յաշխարհի. (Եզնիկ.։)
cf. Կռուանոց.
Ըմբիշ ես մենամարտ կալ ի կռուարանի աշխարհիս. (Տօնակ.։)
contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
στασιάζων seditiosus, contendens. Որ առնէ կամ յուզէ զկռիւ. խռովարար. ապստամբ.
Այն իսկ իցէ ասէ առաւել խաղաղութիւն, յորժամ զփուտն հանիցէք, եւ զկռուարարն ի միջոյ բառնայեցէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
cavil, chicanery, contention, dispute.
Զկռոնոս (պատուեցին) վասն յոխորտաբար առ կռուարարութիւնսն յարձակելոյ, զարէս վասն արին գոլոյ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ (որ են յարմարական ստորագրութիւնք յունական անուանաց ի հայումս։))
cf. Կռուիմ.
Մարտ եդեալ կռուիցիմք ընդ անօրէն իշխանին. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ես եւ արդարութիւն ուխտապահութեանն ի միասին կռուեմք. (Փարպ.։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
Գնալ ի յանապատ, եւ կռուիլ ընդ ախոյեանին. (Շ. մտթ.։)
Կռուեցայ ընդ ախտսն. (Վանակ. յոբ.։)
Ի ցօղոյ անկեալ զխոտով կռուի. (Խոր. աշխարհ.։)
Օծ իւղովն քրիստոսի, զի մի՛ կռուեսցի (ի) քեզ ձեռք ախոյանին. (Եղիշ. խրատ.։)
crunk, crunkle (of the crane).
Դաս դաս խորհրդոց հաւատուց, փողք եղեալք, զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալք, զարթուցանեն ի քնոյ. (Ագաթ.։)
cf. Կռփեմ.
κολαφίζω colaphizo. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփել. մուրցացի տանջել. խոշտանգել. եւ որպէս թէ Կառափնահարել. եւ հարստահարել. Գլխուն զարնել, չարչրկել.
Զոր պիղատոս դատապարտեաց, եւ հրէայքն կռփահարեցին։ Նեղել եւ կռփահարել եւ ձաղել։ Անօրէնք նեղեցին զմեզ, եւ հակառակորդ կռփահարեցին յանխնայ. (ՃՃ.։)
Դատաւորեալքն կռփահարէին զայրիս եւ զորբս՝ ոչ խնդրելով զվրէժ իրաւանց նոցա։ Այպանելով երգիծանեն, կամ սաստիւ կռփահարեն. (Լմբ. մաղաք. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կռփամարտ.
πυγμή pugnus, pugna. Բռնամարտիկ, եւ Բռնամարտութիւն. ազգ ըմբշամարտութեան՝ կռուփս տալով, կամ բռնցի եւ մուրցացի բախմամբ.
Ի տեսարանի աշխարհիս ո՛չ զոդւոցն ուսուցեալ հրահանգս, կամ զոլոմպիականն, զկռփամարտիկ. (Սարկ. քհ.։)
blow with a fist;
ill treatment, atrocious offence, wrong, injury.
κονδυλισμός (յորմէ լտ. contumelia ). talitrum, plaga pugno incussa. Կռփելն, իլն. կռփահարութիւն. կռուփք. գլխահարութիւն. խոշտանգանք. Նախատինք. թշնամանք. կծանելն. խայթ.
Լուայ զնախատինս մովաբու, եւ զկռփանս որդւոցն նմոնայ. (Սոփ. ՟Բ. 8։)
Անձամբ անձինս կռփանս եւ դատապարտութիւն։ Զկռփանս անձին նախապատմեալ։ Ի կռփանս խղճմտութեան մատնիլ։ Եւ ոչ կռփանօք ստգտանացս զնա խոցոտիցեմ։ Կռփանս եւ ցաւք է խղճի մտացս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
"cf. Կռուփս հանեմ;
"
to vex, to plague, to use ill, to injure or affront contumeliously, to outrage;
— զաղքատս, to smite with the fist of wickedness;
to trample the poor under foot, to oppress.
κολαφίζω, κονδυλίζω, τύπτω πυγμαῖς colaphis caedo, pugnis caedo, vel percutio κολάζω punio եւ այլն. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփահարել. բռնցի կամ մուրցացի տանջել՝ մանաւանդ զկառափն. ապտակել. խոշտանգել. նեղել. հարկանել. կատել. կծանել. խայթել. նախատել. թշնամանել. հարստահարել. մուշտա զարնիլ, գլխուն զարնել, մշտել, չարչրկել, ծեծել. (լծ. թ. խըրփալաամագ ).
Կռփէք զանաւագն։ Կռփեն զորբս։ Կռփէին զգլուխս աղքատաց։ Ի բարձրութիւն այնոցիկ, որք կռփեալք էին յիսրայէլի. (Ես. ՟Ծ՟Ը. 4։ Մաղ. ՟Գ. 5։ Ամովս. ՟Բ. 7։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 6։)
Ի չարն՝ կռփիս ի խղճէ մտացդ, եւ ի բարին մխիթարիս. (Լմբ. առակ.։)
Ի կռփելոյ խղճի մտացն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)
Կռփեաց խստագոյնս զգլուխս նոցա. (Ոսկ. գծ.։)
who strikes with the fist;
who uses harshly.
Խաւարն թանձրամած՝ կռփիչ խաւարելոցն կռամոլութեամբ. (Նախ. ել.։)
Գթութիւնն կռփիչ հպարտութեան. (Յճխ. ՟Ժ։)
Կռփիչ հանապազորդեան՝ գլխոյ գագաթան հպարտացեալ չարագործին շերտս այս տաշեցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Իշխանն կռփիչ է չարաց. (Եփր. հռ.։)
Եղիա կռփիչ իսրայէլի։ Ճրագ լուսատու՝ կռփիչ խաւարի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
cf. Կռփանք.
Կռփումն գլխոյն. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Զմարմնոյս խայթ դնէ, եւ զնորայն կռփումն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
smarting, poignant, sharp, acute;
bitter, mournful, sorrowful, painful, woeful, sad;
painfully.
Զմանուկ տըղայդ քո զբաղձալին՝ այլ ո՛չ ողբաս կըսկըծագին. (Շ. մխիթ.։)
cf. Կսկիծ;
causticity, bitterness, sarcasm, taunt, scoff, mockery;
կսկծանաց բանք, sharp, cutting, outrageous expressions.
Խստագոյն քան զխստագոյն՝ բանս կսկծանաց առ միմեանս յղէին. (Բուզ. ՟Ե. 37։)
biting, cutting, satiric, poignant, tart;
witty, sarcastic, mordacious, keen, venomous, taunting, virulent, grievous, harrowing;
բանք —ք, keen words, bickering, teazing, taunt, rub, wipe.
Որ տայ կսկծիլ մարմնոյ կամ սրտի. մորմոքելի. մորմոքիչ. կսկծեցուցիչ. զկծեցուցիչ. դառն. ցաւագին. խշխշըցնելու, խշխշցընօղ, սիրտ տաղելու, էրօղ, տաղօղ.
Բանս կսկծելիս թշնամանաց։ Բանիւք նախատանաց կսկծելեօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 34։ ՟Ժ՟Բ. 14. (յն. ըստ իմաստից։))
to smart, to make smart, to cause pain;
to peck at, to bite, to taunt, to scoff;
— զսիրտ, to break a persons heart, to grieve most deeply, to wound, to rend, to harrow;
— զոք բանիւք, to nettle, to sting, to pique one with taunting or satirical words.
Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ. (Եփր. աւետար.։)
δάκνω, δακνάζω, ὐπονύσσω mordeo, pungo, stimulos subdo, vellico, affligo καταψάω defrico. Տալ կսկիծ մարմնոյ կամ սրտի. կծանել. կիզուլ. խայթել. մորմոքեցուցանել. կիզուլ. խայթել. մորմոքեցուցանել. զկծեցուցանել. կսկծցընել, խշխշցընել, կճել, էրել, տաղել.
cf. Կսկծելի.
Զայս կսկծեցուցանօղ ինքնաբանական նախատինս։ Զայս յանդիմանութեան դատակնիք կսկծեցուցանողականս բանի։ Անիծք ... կսկծեցուցիչք եւ մարմաջողականք. (Նար. ՟Հ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Կ՟Թ։)
to be in pain, in sorrow or affliction;
to grieve, to take to heart, to mourn for, to feel very sorry, to be too much vexed;
to repine at.
δάκνομαι mordeor, pungor, molestia affligor. Կսկիծ կրել. կրել զցաւ ի մարմնի՝ մանաւանդ ի սրտի. մորմոքիլ. տոչորիլ յերեսաց տխրականաց եւ մախականաց. խշխշիլ, երիլ մրկիլ.
testator.
Վասն դաշնաւորութեան կտակի, եւ կտակագրացն դիմաց. (Մխ. դտ.։)
Եւ Օրինագիրն աստուած տուիչ տախտակաց ուխտի.
Մարդ եթէ մեռանի առանց կտակագրի։ Թէ չառնէ կտակագիր, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
to make one's will.
Որ կտակագրէ, շնորհէ նոցա զխորհուրդն. (Մխ. դտ.։)
Testament;
Հին՝ Նոր —, the Old, the New-.
διαθήκη testamentum (vetus, et novum). Ընդունարան կտակի կամ ուխտին աստուծոյ. եւ նոյն իսկ կտակն կամ ուխտի աստուածեղէն. օրէնք. գրաւոր պատգամք տեառն. աստուածագիծ տախտակք, եւ աստուածաշունչ մատեանք հին եւ նոր օրինաց.
Տապանակ կտակարանաց. (Ել. ՟Լ՟Ա. 7։ Երեմ. ՟Գ. 16.) որ եւ ասի Տապանակ կտակի կամ ուխտի։
Ի վերայ ուխտի կտակարանացն աստուծոյ. յն. մի բառ, որ է անխտիր՝ ուխտ եւ կտակ եւ կտակարան. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 36։)
Կա՛մ ազգս այս ասի՝ նոր կտակարանս՝ մի՛ անցցէ, մինչեւ եկեսէ աւետիսն խոստացեալ. (Մեկն. ղկ.։)
lin-seed;
cf. Իւղ.
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի, եւ կնճըթան. (Մխ. առակ. ՟Խ։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
of linen, linen.
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
cf. Կտաւեայ.
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)