creator, that gives existence or being.
Մեծ է առաքինութիւն հաւատոցն եւ ակեւոր, եւ գոյացուցիչ անյայտից իրաց. իբր յանդիման կացուցիչ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
Չի՛ք արարածս գոյաւոր, որ ոչ է ստեղծուած ճշմարիտն աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Բուն գոլոլվ գոյաւոր, եւ կենդանի ի կենդանի հօրէ։ Քանզի է որդի կենդանի եւ գոյաւոր կամք հօր, եւ բանն նորա՝ որով զամենայն ինչ գործէ. (Կիւր. գնձ.։)
ԳՈՅԱՒՈՐ. εὑπορώτερος opulentior Ունօղ զգոյս ընչից. ընչեղ. մեծատուն. ունեւոր. վարշը.
Քան զմեծատունսն գոյաւորք հանդիպին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Ի գոյաւորացն հացի՝ ողորմածութիւն (պահանջի). (Փարպ.։)
to be created, to exist;
to be formed, produced;
to grow rich.
Ի ծովէ գոյաւորեալ (լորամարգին). (Վրդն. ել.։)
ԳՈՅԱՒՈՐԻԼ. իբր Մեծանալ ընչիւք.
existence;
substance;
creature.
Ոչինչ աւելի ունել վայելչութիւն կամ գոյաւորութիւն քան զպայծառութիւն ծաղկին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
ԳՈՅԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. իբր Գոյք. ինչք. մեծութիւն. ունեւորութիւն, ունեցածը.
substantially.
Եթէ գոյեղինապէս ծնեալն ժառանգէ զծնողին էութիւն՝ ունելով զայս յինքեան, եւ ունի զամենայն ինչ զհօրն որդի, գոյեղինապէս ուրեմն ծնաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
substantial.
Աստ բան ի մտացդ ի տես ծնեալ. իսկ անդ գոյեղուտ եւ անձնաւոր բան իմացի՛ր ի հօրէ ծնեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
in divers colours.
Ի գոյնագոյն ծաղիկս պսակեալք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Ոսկի եւ արծաթ եւ գոյնագոյն պատմուճանք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
Ոչ ուրեք զարդէն էն ի գոյութիւն ածէ, այլ զոչէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւն. որպէս մարդ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն. (Սահմ. ՟Ա։)
Նորոգ գոյութիւն երկնի եւ երկրի։ Գործարան գոյութեան լուսատու մարգարտին. եւ այլն. (Նար.։)
Ձայնդ որդի՝ ո՛չ է գոյութիւն, այլ՝ գոյութեան նշանակիչ։ Աստուծոյ գոյութիւն զի՞նչ է։ Որ ինչ է, եւ զի՞նչ է աստուած, այն՝ գոյութիւն ասի։ Ոչ այլ ինչ իմանալ, բայց ի գոյութենէ աստուծոյ եւ հօր զորդին ծնեալ. եւ այլն. (Աթ. ՟Ը։)
Համագոյ քան զհամագոյ ո՛չ եղիցի մեծ ըստ գոյութեան բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Էակ. որ էն. աստուած. աստուածութիւն.
Ես զպատարագն աղտեղացեալ պղծեալ առաջի աթոռոյն գոյութեան ոչ մատուցանեմ. (Մծբ. ՟Թ։)
at least, above all things, however;
only, yet.
ԳՈՆԵԱ ԳՈՆԵԱՅ ԳՈՆԷ. τουλάχιστον ad minus, καίτοι, καίτοιγε, κᾷν, καὶ ἅν, μόνα, ἁλλά saltem Գէ՛թ. հիչ որ չէ նէ. (լծ. յն. գէ՛ ան, գա՛ն, գէ՛թի, եւ այլն)
Գոնէ ի քղանցս հանդերձի նորա մերձենայցեն։ Գոնէ հովանին նորա հասցէ ումեք ի նոցանէ. (Մրկ. ՟Զ. 56։ Գծ. ՟Ե. 15։)
Գոնեայ մեք արժանի ըստ մեղացն մերոց՝ զոր գործեցաքն, ընդունիմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Ապաւինութիւնք կարծողականք. մինն՝ գոնէ, եւ միւսն՝ թերեւս. (Նար. ՟Լ։)
to have the scurf.
Բորոտք, անդամալոյծք, գօսացեալք ... գոնջացեալք, եւ պատագրոսք. (Ագաթ.։)
to cry, to exclaim, to cry out;
to call;
to bellow, to roar.
Գոչեա՛. եւ ասեմ, զի՞նչ գոչեցից։ Զի՞ գոչես առ իս։ Գոչել առ աստուած։ Ի մէջ արձագանգաց գոչեսցեն։ Գոչել ուրախութեամբ։ Դիմեսցեն իբրեւ զառիւծունս։ Գոչեսցեն եւ յարձակեսցին։ Զոր օրինակ գոչեսցէ առիւծ։ Գոչեցին եւ խռովեցան ջուրք նոցա։ Գոչեսցեն ալիք նորա։ Ձայն նոցա իբրեւ զծով գոչեսցէ։ Մկանունք ազդաց բազմաց իբրեւ զջուր գոչեսցեն, եւ այլն։
to sound, to cause to sound or resound.
Խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 15։)
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
Եհաս գոչիւն նոցա առ իս։ Գոչիւն մատակ առիւծու։ Ի գոչիւն փողոյ։ Զգոչիւն ալեաց. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 16։ Յոբ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 25։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 56։)
sonorous.
Մեծաբարբառ. հնչողական.
to make a great noise, to be violently angry;
to assault, to attack;
to insult.
ἑχθρεύω, φιλονικέω, ἑγκαλέω contendo, altercor եւ այլն. Իբր Մռնչելով գրգռիլ ի մարտ. գոռոզանալ. խրոխտալ. խիզախել ի կռիւ. մարտնչիլ. մաքառել. ջանալ յաղթահարել, մեծաբանել. գոչել կենդանեաց եւ տարերաց.
Գոռոզանայր, եւ գոռալով հողմն հանէր ընդ չորս կողմանս երկրի. (Եղիշ. ՟Ա։ Պարծանօք իմն եւ գոռալով ասիցէ, թէ զոր ես սպանի։ Ո՛չ յախուռն ընդ ծերութեան ինչ գոռայցեմք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Մռնչեն իբրեւ զառիւծ, գոռան որպէս վիշապ. (Վրդն. խրատ.։)
haughtily, proudly.
Յաւանակ նստար, ի ձի ոչ հեծար դու գոռոզաբար. (Գանձ.։)
to be proud of, puffed up, elated.
ἑπαίρομαι efferor, effero me, περπερεύομαι perperam vel temere ago, ostento Փքանալ. բարձրամտիլ. խրոխտալ. ամբարհաւաճիլ. պերճանալ իշխանութեամբ. բան կամ մեծութիւն ծախել.
very heavy, troublesome;
very tired.
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
(իբր կր). Դժուարաւ լսելի. զոր ծանր է լսել. կամ Դժուարին առ իմանալ, հաւատալ.
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
impracticable, difficult to execute.
Եթէ թողոյր ամենեցուն, դժուարակատար զառաքինութիւնսն գործէր. (Ոսկ. ես.։)
burdensome, onerous, heavy;
difficult, painful, vexatious.
Կապեն բեռինս ծանունս եւ դժուարակիրս. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 4։)
Որոց վէրք ժանեաց դժուարակիր է ի բժշկութիւն. այսինքն դժուարաբուժելի. (Ածազգ. ՟Գ։)
Զմարմինն դժուարակիր եւ հզօրագոյն ընկալեալ։ Կողիցն դիրք ընդգրկէ զմէջն, եւ դժուարակիր գործէ. այսինքն անվնասելի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
difficult to gather.
Դժուարակութ պտուղս ծառոց անհասանելեաց. (Նար. ՟Է։)
warlike, invincible.
Բռնամարտիկ տեղի.. եւ դժուարակռիւ. (Ոսկ. գծ.։)
Դժուարակռիւն փութալի՛ է. (Ածաբ. յայտն.) այսինքն առաւել փութոյ պէտս ունի։
discontented, disgusted, weary;
disgusting, unpleasant, disagreeable, tiresome.
Եթէ թշնամի դէպ լիցի գոլ, զդժուարահաճելի զոգւոցն զախտ յառաջագոյն զեկուցանէ (աչք)։ Դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին, դրակցութիւնքն։ Վասն որոյ եւ ծառայքն նմա դժուարահաճոյք եւ խռովարարք էին. (Փիլ.։)
Դադարեա՛ այսուհետեւ դժուարահաճոյ լինել ընդ աստուածային տնօրէնութիւնսն. (Բրս. չար.։)
disgut, bitterness.
Այնու փոքր դժուարահամութեամբ (դեղոց) զերծանի ի բազմաժամանակեայ հիւանդութենէն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
obscure, difficult to understand.
Ուսցիս եւ յայնմ մատենէ, զոր ժողովեալ է մեր յաստուածայնոց գրոց առատագոյնս, եւ ոչ դժուարահաս ինչ կարի. (Սարկ. հանգ.։)
incredible, unheard of.
Որ դժուարաւ հաւատս ընծայէ.
cf. Դժուարամեռ.
Ազգ քրիստոնէից դժուարամահ են եւ վիճող։ Չարիմա՛ց եւ դժուարամահ, զիա՞րդ կախարդեցեր զջուրս ծովուն. (Ճ. ՟Ա.։)
inaccessible, steep, cragged.
Ամրական տեղի դժուարամատչելի ասպատակող հինից. (Արծր. ՟Դ. 11։)
incredulous, capricious, peevish, odd.
Դժուարամիտ դպիր. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
difficult to enter.
Դժուարամուտս ոմանս յօրինէ շինուածս. (Խոր. ՟Ա. 15։)
to be difficult, to have trouble;
to be angry, perplexed.
δυσκολαίνω, δυσχεραίνω, βαρύνομαι indigne fero, morosus sum, gravor Դժուարին եւ ծանր համարել. դժուարիլ. դժկամակիլ. նեղասրտիլ. վշտանալ. դժար սեպել, եւ դժարը գալ, նեղանալ.
Թէեւ ընդ առաջինն դժուարանայր՝ զամենայնն տալ աստուծոյ. (Շ. ընդհանր.։)
difficult to explain or narrate.
Մեծամեծ են դատաստանք քո, դժուարապատումք. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 1։)
difficult to strike out.
ԴԺՈՒԱՐԱՋԻՆՋ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՋՆՋԵԼԻ. Որ ինչ դժուարաւ ջնջի, եղծանի, կամ մաքրի, քաւի.
cf. Դժուարաջինջ.
ԴԺՈՒԱՐԱՋԻՆՋ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՋՆՋԵԼԻ. Որ ինչ դժուարաւ ջնջի, եղծանի, կամ մաքրի, քաւի.
that sees, comprehends with difficulty;
obscure.
Կամ Որ դժուարաւ տեսանէ. ոչ պայծառ իմացօղ. աղէկ չիտեսնօղ, կարճատես, հաւկուր.
difficulty or trouble of seeing, of understanding;
obscurity.
Դժուարատեսութեամբն ընդ գեր ի վերոյն քան զամենայն սքանչանայցեմք։ Որքան ինչ մեք հասու եղաք՝ փոքր չափով չափեալ զդժուարատեսութիւնն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)
difficult to awake, profound (sleep).
indissoluble, difficult to loose.
δυσαπόσπαστος Դժուարալոյծ. դժուարաքակ. զոր կամ յորմէ դժուար է արձակել, քակել, կորզել, լուծանել.
with difficulty, hardly, painfully.
(ի գործիականէ բառիս Դժուար) δυσκόλως, δυσχερῶς difficulter, aegre, morose, moleste, vix Դժուարութեամբ. ո՛չ դիւրաւ. բազում աշխատութեամբ. հազիւ. դուն ուրեք. եւ իբր Դժկամակութեամբ. բռնի. դժար.
Լաւ ծառայի տէր դժուարաւ կարէ լինել. (Փարպ.։)
Ի տունս աստուծոյ դժուարաւ (ընթանամք). (Լմբ. ատ.։)
cf. Դժուարարձակ.
δυσκαθαίρετος qui aegre destrui vel vinci potest, δυσδιάλυτος vix dissolubilis Զոր դժուարին է քակել. որում դժուար է քակտիլ, տապալիլ. եւ Դժուարալոյծ օրինակաւ. անխզելի.
Դժուարաքակ իմն հպեալ էին ի բարս եգիպտականս. (Ոսկ. գծ.։)
that has trouble in conceiving or understanding;
difficult to understand, ohscure.
δυσπαράδεκτος, δυσκάθεκτος molestus Որ դժուարաւ ընկալեալ կամ ընդունելի լինի, եւ պահի. անհաճոյ. դժկամակելի. ծանրատաղտուկ.
Զդժուարընկալ մեծաբանութիւնս նոցա յայտնէ. (Ոսկ. հռ.։)
to be angry, enraged, vexed, offended;
to have trouble or difficulty.
δυσχεραίνομαι, χαλεπαίνω, δυσαρεστέω , σφαδάζω, ἅχθομαι moleste vel aegre fero, indignor, gravor եւ այլն. որ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՆԱԼ. Դժկամակիլ. զայրանալ. նեղիլ. ծանր համարել. չախորժել. ընդդիմութիւն կրել.
Յորոց ի վերայ յիրաւի աստուած դժուարեալ։ Յերեսաց նոցա դժուարեալք։ Ոչ դժուարելով ընդ թափառանսն։ Ո՞ ոք ոչ դժուարեալ լիցի յամենայն քաղաքէ վարիլ. (Փիլ.։)
difficult to understand, ohscure, unintelligible.
Որ են բանք աստուածային գրոց՝ դժուարիմանալիք. (Շ. թղթ.։)
Զդժուարիմաց բանսն պայծառ եւ յայտնի առաջի ամենեցունց դնէր։ Թարգմանէր զաստուածային գիրս զդժուարիմացս. (Վրք. ոսկ.։)
difficult, hard, impracticable, painful, laborious, fatiguing, grievous, unpleasant, vexatious, thorny, delicate, imposing;
heavy, weighty, onerous, rough, rugged.
ԴԺՈՒԱՐԻՆ որ եւ ԴԺՈՒԱՐ. δύσκολος, δυσχερής, χαλεπός եւ այլն. difficilis, operosus, molestus, gravis, durus, saevus Աշխատալի. տարժանելի. ծանր. խիստ. նեղիչ. սաստիկ. անհնարին. դժկամակելի. դժար, ծանտր.
Դժուարին է՝ որ զինչսդ ունին, մտանել յարքայութիւն աստուծոյ. (Մրկ. ՟Ժ. 23։)
Ի յոյժ դժուարինս կարծեցեալ է մեզ. (Փարպ.։)
Դժուարինս եւ ծանր համարէիք. (Ոսկիփոր.։)
ԴԺՈՒԱՐԻՆ. մ. Դժուարութեամբ. եւ Իբր հիւանդ ծանր.
Գործեցեալ չարն դժուարի՛ն ջնջին. (Մաշկ.։)
difficult to be caught in hunting or fishing.
Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)
cf. Դժուարորս.
Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)
difficulty, trouble, fatigue, distress, perplexity, intrigue, inconvenience, contrariety;
difficult point, knot, hinderance, obstacle;
asperity, rigidity;
բայց ոչ առանց դժուարութեան, but not without fatigue;
բառնալ զ—, to smoothe difficulties;
— կրել, to meet with difficulties;
—ս հանել, to make difficulties;
յաղթել դժուարութեանց, to overcome difficulties.
δυσκολία, δυσχέρεια, χαλεπότης difficultas, incommodum, molestia, acerbitas Դժուարին կամ դժուարն գոլ. ծանրութիւն. նեղութիւն.
indecent, unsuitable, unbecoming, unworthy, impertinent, loathsome;
—ս or —ս իմն, indecently, impertinently, slovenly.
Դժպատեհ իմն թուէր նաւահանգիստն առ ձմերել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 12։)
to confound, to convince, to cover with shame.
Դժպարտեցոյց զհաման. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)