cf. Մշկահոտ.
Ունօղ զհամ մշկոյ. միսկի համ ու հոտ ունեցօղ.
Յաղագս խաղողոյ, որ մշկահամ առնես. (Վստկ. ՟Մ՟Ժ՟Ը։)
musk-scented, musked, muscadine, muscadel.
musk bearing or producing, moschifer, ferous;
— այծեամն, musk, moschifer, musk-animal, Tibet-musk.
Որոյ պորտն ունի զմուշկ կամ զհոտ մշկոյ.
Ելանեն ի հայաստան գաւառ ի խորին խորշ լերինն մշկունեաց. ի սմա ասի այծեմունս մշկապորտս լինել. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
always open.
Միշտ բաց. հանապազ բացեալ. անփակ.
Պատուհանք հրաշագեղք քաջավայելուչք՝ մշտաբացիկք, երկնածագ լուսովն գերափայլեալ. (Անան. եկեղ։)
Որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Սերմնակաթ.
Մի՛ ասէ մերձենար ի բորոտն, եւ մի՛ հուպ լինիր ի մշտակաթն. (Եփր. կողոս.։)
Մշտակաթն պիղծ է. յոգիսդ իմացի՛ր զմշտակաթն, զիա՞րդ ցանկ վատնէ զսերմն բանին. (Ոսկ. տիտ.։)
Եւ նոցա զպատարագս եւ զօրէն բորոտին եւ զմշտակաթին եւ զտեռատեսին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. (տպ. զմշտկային։))
cf. Մշտագոյ.
Տախտակքն մշտակայ՝ տեառն մատին գիծն որ ի նմա. (Տաղ.։)
(Հիւսիսային աստեղք՝ սայլքն) մշտակայ երեւմամբ շրջագայանան. (Շիր.։)
որ եւ ՄՇՏԱԿԱՅՈՒՆ. ἁεί ἐστώς semper stans, sempiternus. Որ միշտ կայ ի նմին վիճակի. միշտ կայուն. յարակայ. մշտնջենաւոր. անշարժ. անփոփոխ.
Բղխումն եւ ծագումն մշտակայ լուսոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Անդ մշտակայ լուսովն զուարճանամք. (Նանայ.։)
(Հանցո՛ւք փառս) յանցեալն՝ յայժմուս, եւ յապագայ, երրորդութեանն մշտակայ. (Շ. խոստ.։)
Ընդ մշտակային. (Տօնակ.։)
Կանաչն զմշտակայ (վիճակ), եւ զանմահութիւն նոցա նշանակէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Մշտաբուխ.
Միշտ կայլակեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.
Բղխմունք հանապազահոսք՝ մշտակայլակք. (Նար. առաք.։)
very solid, firm, stable, enduring for ever.
Միշտ կամ հաստատուն կառուցեալ. անդրդուելի. անշարժ.
Մշտակառոյց հիմամբ անսասանելեաւ զսա հաստատէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
annual;
accustomed;
established.
Որ միշտն կատարի ամ ըստ ամէ. սովորական. տարեւոր.
Զմշտակատար զսորա կենդանի յիշատակն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
continuous, quotidian.
Որ միշտն կրի՝ կայ՝ գոյ յիմիք կարգի. յարակայ. հանապազորդեան.
Վասն պատուիրանակատար մշտակիր հանապազորդութեան նորա. (Բուզ. ՟Դ. 7։)
Մշտակիր յարամնաց հանապազամուխ բեւեռեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
never failing spring.
Ակն (այսինքն աչք, կամ աղբիւրակն) մշտնջենաւոր.
Զարեգակն ասեմ, զմշտակն տուընջեան. (Վրդն. ծն.։)
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Միշտ կամ ստէպ կոխեալ. որպէս ոտիւք՝ արահետ ճանապարհ. եւ ատամամբք՝ ծասկելի ինչ.
Ումեմն զնեղն եւ զանկոխն ընտրել բազմաց. եւ այլում զընդարձակագոյնն եւ զմշտակոխն. (Յիշատ. ի լմբ.։)
Զանուանակիրն աստուածակիր պատգամացն՝ զմիջամուխ իմաստութեան զմշտակոխ որոճումնն. (Նախ. գծ.։)
Ever Virgin.
ἁειπαρθένος semper virgo. Միշտ կոյս. մշտնջենաւորակոյս. (իրօք՝ սեպհական սուրբ աստուածածնի. եւ նմանութեամբ՝ եօթն թուոյ).
Մարմնաւորութիւն էմմանուէլի յանամուսնական որովայնէ մշտակուսէն. (Պրպմ. ՟Խ՟Դ։)
Յամենանուշակ մշտակուսէ, երիկածին մանուկ, կուսամօր որդի՝ աստուած գոլով. (Պիտառ.։)
Եօթներորդն (կամ եօթն թիւ) մշտակուսի եւ անմօր միակի նմանեալ է. (Լծ. ածաբ.։ եւ Նչ. եզեկ.։)
holy water-sprinkler, asperges-brush;
— զոպայի, bundle of hyssop.
• , ի-ա հլ. «փնջիկ կամ կապոց. որով որևէ հեղուկ էին սրսկում» (սովորա-բար զոպայից կամ ծոթրինից շինուած, ար-դի յոյն եկեղեցիներում ռեհանից) ՍԳր. Կոչ. 29. Բրն. մրկ. «սպունգ» Պղատ. տիմ. 146 (հմմտ. Զբջիշքն ի ներքոյ ունելով (թոքն) ծախտեալ իբրև զմշտիկ. =յն. σήραγγας ἔντός ἔχουσαν οέον σπόγγον ϰατατε τρημένας. Plat, opera. Paris 1883, էջ 233, հտ. II. տող 18. որից երևում է որ պէտք է կարդալ ծակոտեալ փխ. ծախտեալ).-Տիրացուեան, Contributo § 442 մշտիկ դնում է իբրև բոյս՝ զոպայ. hyssopus angustifolius M. B, որ սխալ է. քանի որ հին մատենագրութեան մէջ յաճախ ասւում է մշտիկ զոպայի։
• -Պհլ. *muštīk հոմանիշ ձևիզ. սոա հետ հմմտ. պհլ. ❇ must կամ mušl «ափ, բուռ», mustīh «բռունցք», պրս. [arabic word] mušt «ափ, բռունցք», ❇։︎ muštī «մի բուռ», բելուճ. mušt «ափ», զնդ. mušti-«ափ, բուռ», muštimasah-«մի բը-ռունցքի մեծութեամբ», սանս. mušti-«ափ. ճանկ, բուռ», muštika-«մի բուռ»։ Իմաստի զարգացման համար հմմտ. լտ. manipulus «մի բուռ. 2. տրցակ», պրս. [arabic word] dast «ձեռք» և պրս. dasta=պհլ. dastak «տըր. ցակ»։-Հիւբշ. 195։
• ՆՀԲ լծ. իտալ. mazzo «կապոց»։ Ու-ղիղ մեկնեց նախ Lag. Urgesch. 690. նոյնը նաև Հիւնք. 197։
ἴσσωπος hyssopus, -pum. Տրցակ՝ խուրձ՝ իբրեւ աւել փոքրիկ ի սրսկել ինչ.
Մշտիկ ցանիչ. (լծ. իտալ. մա՛ցցօ. իսկ յն. է տէ՛սմի, կապոց. այլ առաւել ի՛սսօբօս, Զոպայ)
Առնուցուք մշտիկ զոպայի թաթաւեալ յարեան, եւ սրսկեսջիք։ Ցօղեա՛ յիս մշտկաւ։ Շուրջ եդեալ զմշտկաւ զոպայի.եւ այլն։
Ի զոպայ մըշտիկդ։ Զոպայիւն մշտկաւ։ Ի մշտկաց սրսկմանց. (Կոչ. ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
Մշտիկ զոպայի, որ է տրցան ծայթրնի. (Բրսղ. մրկ.։)
Զթոքին տեսակն ... եւ ապա զբջիջքն ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Մշտնջենաւոր.
ἁείναος, ἁένναος sempternus, perpetuus. Մշտնջենաւոր. յաւիտենական. յաւերժական. անմահ. հանապազորդեան.
Կենդանին եւ մշտնջենականն աստուած։ Նորա մեծութեանն եւ աստուածութեանն մշտնջենականի արքայութեան ։ Մշտնջենականի փառացն իմոց մեծութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Որ եմս մշտնջենական, տեսանեմ զձեզ՝ զի փոփոխէք աստուածս. (Ոսկ. ես.։)
Մշտնջենական եւ աստուածամերձ կենացն վայելչութեամբ. (Ագաթ.։)
Կորուսին զանուն եւ զկեանս մշտնջենական. (Յհ. կթ.։)
Միեւ լիցի ինձ փրկիլ յայսց տանջանաց, այլ ի մշտնջենականացն փրկեսցէ զիս. (Ճ. ՟Բ.։)
Զգեցցի մարմին մշտնջենական՝ անքակ եւ անփակ յաւիտեան. (Ճ. ՟Գ.։)
Մշտնջենական եւ ոչ առժամայն զենումն զ՝ի սմա զենեալն հաւատայ եկեղեցի. (Անյաղթ բարձր.։)
fixed, permanently established, perpetual, inalterable.
Ունօղ զկարգ մշտնջենաւոր. յաւէժաբար կարգեալ. միշտ պահելի որպէս սահման անյեղլի.
Թուղթս հոգեպատումս աստուածախօսս ծաղկեցուցեալ, զի կանոնք մշտնջենակարգք աշակերտելոցն լինիցին. (Ագաթ.։)
stable, immovable, lasting perpetually, immutable.
Կէսքն կալ մնալ մշտնջենակաց։ Տուիչ այնմ կենաց՝ որ հանդերձեալ է յաշխարհն մշտնջենակաց. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Զ։)
living for ever or eternally.
Որ միշտ կեայ. անվախճան.
Անդէն եւ անդ կամէր, զի ի մշտնջենակեաց անմահութիւնն փոխեսցին. (Ագաթ.։)
co-eternal.
Եթէ մշտնջենակից է, որպէս ասենն։ Մշտնջենակիցք նորա իցեն. (Եզնիկ.։)
Հօր մշտնջենակից եւ անսկզբնակից եւ աթոռակից։ Իմաստութիւնն աստուծոյ՝ մշտնջենակից բանն հօր. (Ժմ. յն.։)
Որ զորդի եւ զհոգի մշտնջենակից հօր ասէ։ Անսկզբնակից եւ մշտնջենակից հօր եւ հոգւոյն սրբոյ գոլով։ Արտափայլմանդ ի քէն՝ մշտնջենակցի հոգւոյդ. (Սոկր. ՟Է. 6։ Դամասկ.։ Բենիկ.։)
perpetual, continual, eternal, everlasting, endless;
— շարժումն, perpetual motion.
ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐԱԿ կամ ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐԱԿԱՆ. cf. ՄՇՏՆՋԵՆԱՒՈՐ.
Որ էրն եւ միշտ է՝ ի մշտնջենաւորակէն ի հօրէ. (Զքր. կթ.։)
Մի էութիւն մշտնջենաւորական է, եւ պատճառ ամենեցուն լինելոյ. (Եզնիկ.։)
Վաստակքն առ ժամանակ մի են, եւ պսակքն մշտնջենաւորականք։ Մշտնջենաւորական օրհնութիւնք (այսնիքն անդադար). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 29. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Զյաւիտենականն եւ զմշտնջենաւորականն ունի նշանակ. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Մշտնջենակից.
Զմշտնջենաւորակից քո եւ զէակից սուրբ հոգիդ. (Պտրգ.։ եւ Մաշտ.։)
Արդ պիտոյ է ոչ պարզաբար մշտնջենաւորակից աստուծոյ վարկանիլ՝ որ նախ քան զյաւիտեանսն է, զյաւիտենական ասացեալս. (Դիոն. ածայ.։)
որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱԿԻՑ. συναΐδιος coaeternus. Յաւիտենակից. միասնական՝ համագոյ յաւիտենից ցյաւիտեանս.
Մշտնջենաւորակից զէակից որդին։ Ի հրեշտակաց մշտնջենաւորակից հօր քարոզեցաւ. (Շար.։)
(Հելլենք) դնեն եւ բնաւ իսկ զաշխարտ մշտնջենաւորակից նմա։ Ի բազում աստուածսն անկանել, եւ զաշխարհս նմա մշտնջենաւորակից դնել՝ անհնարին ամբարշտութիւն է. (Եզնիկ.։)
co-eternity.
Ի սկզբանէ էրն՝ զմշտնջենաւորութիւն ցուցանէ ... սա էր ի սկզբանէ առ աստուած՝ զնոյն մշտնջենաւորակցութիւնն մեզ ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
magical;
—ն, magic, magic art.
μαγικός magicus, praestigiatorius. Սեպհական մոգուց եւ մոգութեան. դիւթական. յորմէ՝
Ետես մոգական կախարդութեանն զօրութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զմոգականն ասէ գամիրք գտին, եւ ապա պարսիկք (կամ մարք)։ Զանազանի մոգականն ի կախարդութենէ. (Նոննոս.։)
cf. Մոգակրօնիկ.
ՄՈԳԱԿՐՕՆ եւ ՄՈԳԱԿՐՕՆԻԿ. Կրօնիւք մոգ. եւ մոգական.
Զմոգակրօն զքաղդէական մոխրապաշտութեանցն զիղձս. (Անան. եկեղ։)
Առաքեաց ի մոգակրօնիկ աշխարհ զմոգսն։ Զմոգակրօնիկ աշխարհն ո՛չ հրեշտակիւ կոչեաց, եւ ոչ մարգարէիւ, այլ աստեղբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ Ոսկ. տիտ.։)
professing the religion of the magi.
ՄՈԳԱԿՐՕՆ եւ ՄՈԳԱԿՐՕՆԻԿ. Կրօնիւք մոգ. եւ մոգական.
Զմոգակրօն զքաղդէական մոխրապաշտութեանցն զիղձս. (Անան. եկեղ։)
Առաքեաց ի մոգակրօնիկ աշխարհ զմոգսն։ Զմոգակրօնիկ աշխարհն ո՛չ հրեշտակիւ կոչեաց, եւ ոչ մարգարէիւ, այլ աստեղբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ Ոսկ. տիտ.։)
cf. Մոլեգին.
Մարդս մոլեգնական։ Մոլեգնականս տալ հրաման. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 2։)
cf. Մոլի.
ἑμμανής, μανικός furiosus, insanus եւ այլն. Մոլի. մոլեգնեալ. մոլեգին. մոլեգնոտ. վայրենի. կատաղի. խելագար. այսահար, ցնորեալ. եւ Խելագարական. այսահարական. ցնորական.
Դուք մոլեկանք էք, եւ կարծէք զմեզ լինել մոլեկանս։ Բարկացողք եւ մոլեկանք։ Ցասումն մոլեկանաց։ Իբրեւ մոլեկանս բանդագուշեալս. (Ճ. ՟Բ.։ Արիստ. որակ.։ Ճ. ՟Գ.։ Վեցօր. ՟Է։)
Իբրեւ եբաց նա զաչս կուրին, մոլեկան կոչեցին զնա. (Եփր. համաբ.։)
Դադարեսցէ գունդ մոլեկան (յն. նախանշանակեալ) սիմոնի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 50։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 23։)
Մոլեկան մանիքեցիք. (զի եւ մանգօ՛ս. նշանակէ մոլեգնոտ) (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ասի եւ զդիւաց. մանաւանդ զբանսարկու սատանայէ.
Զբռնութիւն չար եւ մոլեկան դիւաց հալածեաց ի մարդկանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Շուրջ կայ մոլեկանն, եւ սահեալս եւ ծփեալս առնէ։ Այսպէս եւ զառաջին ստեղծուածն՝ մոլեկանն տանէր եւ հանէր ի դրախտէ անտի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Մոլեկան կատաղութիւն, կամ ալիք, ախտ, տռփանք, վաւաշոտութիւն, խելայեղութիւն, վարք, բարք, եւ այլն. (Սեբեր.։ Նանաւ։ Եղիշ. դտ.։ Խոր. հռիփս.։ Պիտ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Շամբուշ ցանկութիւնք, եւ տռփմունք իբրու մոլեկանք. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Դարձեալ այլ մոլեկան հուր հրդեհի բորբոքէր ի կողմանց արեւելից. (Ղեւոնդ.։)
Մի ի դժնդակ չարացն ճանաչի մոլեկանդ տունկ՝ որթ. (Պիտ.։)
Առնուլ վարձս ըսի մոլեկան խորհելոյն իւրոյ (այսինքն խորհրդոց) զթագաւորութիւնն իսկ հայոց. (Փարպ.։)
Մոլեկան արտակցութիւն, ափշութիւն. (Արիստ. որակ.) յն. մի բառ. ἕκστασις extasis, mentis amotio.
planet, wandering star.
πλανήτης planeta, errans, erraticus, vagus. Աստղ մոլորական կամ մոլար՝ անհաստատ յընթացս իբրեւ մոլոր եւ թափառական. որ են եօթն երեւելի լուսաւորք. թո՛ղ եւ զմանունս յետոյ ուրեմն դիտակամբ նշմարեալս.
Անմոլարքն ամենայն ընդ նմին ընդ երկնի շրջարարեալ լինի. բայց մոլորակքն ոչ նոցին յառաջագունիցն համընթաց շարժիլ բնաւորեալ են. (Արիստ. աշխ.։)
Առակելով զմոլորակացն պարայածումն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 79։)
Եօթնաստեղն մոլորակացն եւ մոլորեցուցչացն (հեթանոսս). (Մագ. ՟Ե։)
Որք են եօթնից՝ մոլորակացըս կայարան. (Շ. իմ. եղակ.։)
Մոլորակաց թիւ եւ անուն՝ որ ասացան, են ի վերոյ եւ առ ներքոյ արեգական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
planetarium;
orrery.
planetary system.
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
πεπλανήμενος, πλανηθείς, πλάνος, πλανήτης errans, aberrans, erroneus, in errorem adductus, et seductor. Նոյն ընդ Մոլոր եւ Մոլար. խոտորեալ. խոտորնակ. սխալական. պատիր, եւ պատրիչ.
Ի ճշմարիտ քրիստոսէ անտի հրաժարեցան, եւ մոլորականին մոլորականքի ակն ունին. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Հեթանոսականն (պաշտօն) մարմնական եւ մոլորական էր. (Ոսկ. հռ.։)
Բառնալ ի մտաց զիմաստութիւն մոլորական. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Սթափեսցին եւ զգաստացին մոլորականքն։ Մոլորական նախնեացն յիմարութիւնք. (Ագաթ.։)
Նմանեալք զաստուծոյսն՝ որ են ամենեւին առանց մոլորութեան, զմեր մոլորականքս հաստատեսցուք յուղղութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Մոլորական միտք, կամ կարծիք։ Խոտորնակս ինչ եւ մոլորական. (Եւագր. ՟Ե։ Նիւս. կուս.։)
Ոլոմպիա մոլորականս կրեաց (այսինքն պատրեցաւ) ի կախարդական զօրութենէն. (Պտմ. աղեքս.։)
Եւ յարարչէն իւրեանց լինին մոլորական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Կամ ի համար հաշուոյն եղեն մոլորական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
ՄՈԼՈՐԱԿԱՆ. ա.մ. Թափառական. թափառեալ. մոլորեալ. տարտամ. տատանեալ.
Եղիցին մոլորականք ի մէջ ազգաց. (Ովս. ՟Թ. 17։)
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Էշ առակաւ է մարմինս այս, եւ մոլորական է ամենեւին եւ ընդվայրածու. (Փիլ. ել. ՟Բ։ 42։)
Էաք իբրեւ ոչխարք մոլորականք. (Լծ. կոչ.։)
Անտերունչ հօտն քրիստոստ եւ մոլորականք շրջին. (Խոսր.։)
Գերութեամբն մոլորական շրջին յազգս. (Լմբ. ովս.։)
Շրջեցայց մոլորական յանապատի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Թ։)
Շրջէր մորթովք մեռեալ մաշկին, մոլորական յանապատին. (Յիսուս որդի.։)
Ի միում գիշերի հասանի ցաւ յանկարծակի իբրեւ զնետ մոլորական. իբր վրիպակաւ կամ յանպատրաստից եկեալ. (Վեցօր. ՟Ե։)
Եւ ահա առեալ տանէր մոլորականն. (Վրք. հց.։)
Առեալ ունիս դու նշանս գալստեան մոլորականին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
ՄՈԼՈՐԱԿԱՆ ա.գ. πλανήτης planeta. Մոլար աստղ. մոլորակ.
Արեգակն եւ լուսին, եւ հինգ այլ աստղ, որ ունին մականունութիւն մոլորականք. (Պղատ. տիմ.։)
Աստեղս մոլորականս, եւ անմոլարս։ Յաստեղաց մոլորականաց։ Զմոլորականացն աստեղաց շարժութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ա։ Մագ. ՟Ե։ Մաքս. ի դիոն.։)
Ցրուեցան զօրէն աստեղաց մոլորական կոչեցելոց։ Աստեղացն՝ որ մոլորական անուանակոչին. (Լաստ.։ Զքր. կթ.։)
Է եւ պատճառ՝ մոլորական սոցա կոչման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Անմոլարիցն բազմութիւն անգիտելի է մարդկան. իսկ մոլորականացն՝ առ եօթն մասն գլխաւորին. (Արիստ. աշխ.։)
Եօթն բազմակքն նշանակք են մոլորականացն։ Մոլորականքն ո՛չ ի ձեռն ամենայն մասանացն եւ կողմանցն երկնային գնդին շուրջ յածին. (Փիլ. ել.։)
ՄՈԼՈՐԱԿԱՆ. ա. իբր Մոլեկան.
Խորշել ի մոլորական ունակութենէ համբակաց. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
planetolabe.
planetoids.
ash-heap, ash-hole.
Հանցէ զնա առ սեղանովն ի տեղի մոխրակուտին։ Ի վերայ մոխրակուտին այրեսցի. (Ղեւտ. ՟Ա. 16։ ՟Դ. 12։)
Արաբացւոց մոխրակուտին (այլ ձ. մըոխրակուտին), որ ըստ անուանն իսկ ոչ թուին. (Շ. եդես.։)
fixed or established measure of ashes.
Ըստ կապճաթիւ մոխրաչափ կարգին. (Եղիշ. ՟Բ։)
like ashes, ashy.
Որ մոխրատեսակ փոշի բերէ. (Արիստ. աշխ.։)
Ուժգին բախմամբ հարկանէին զմոխրատեսակ կեդարացին. (Ներս. մոկ.։)
cineraria.
oil-cloth, oil-skin;
floor-cloth.
chamber-candlestick or flat-candlestick;
taper-stand.
Ետ թագաւորն ի նոսա մոմակալ ոսկի. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
Մոմակալ սպիտակ ի քարէ պատուականէ։ Մոմակալն կամ ճրագն այն. (Մարթին.։)
Ակօլիտին պարտ է զմոմակալն կրել։ Ա՛ռ զմոմակալս հանդերձ մոմեղինաւ։ Երկուս մոմակալս մոմեղինօք լուցելովք. (Մաշտ. ջահկ.։)
cerotic acid.
made of wax;
գուբ —, cell, alveolus.
Ի մոմոյ կերտեալ.
Զմեղրն ի խորս մոմակերտ գրոցն համբարեալ դնէ։ Բազում գուբք մոմակերտք զմիմեամբք հոծծք (այսինքն բճիճք)։ Ծածկեալ խաղաղեալ մոմակերտ ծեփօքն. զի յողդողդեալք խորտակեսցին մոմակերտ հիմունք մաղոցն. (Վեցօր. ՟Ը։) յն. φρέαρ , գուբ. եւ κοιλότης κηρίων , խորք մոմոյ։
candlestick.
λυχνία candelabrum. որ եւ ՄՈՄԱԿԱԼ. գրի եւ Մոմեղընկալ. Աշտանակ՝ որ ի վեր կալեալ ունի զմոմեղինակալն. ճրագարան. բազմակ. բազմակալ.
Սէր՝ մոմեղինակալ ոսկի։ Աւետարան ոսկէգիր, եւ մոմեղինակալս երկուս. (Սիսիան.։ Ճ. ՟Բ.։)
Ջահընկալքն ունիցին ի ձեռս զմոմեղինակալսն, եւ զմոմեղինակալսն լուցեալս, եւ զաշտանակնսն ճրագօք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
galoche.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «ոտնաման, հողաթափ, եօ-չիկ» Բուզ. 209, Փարպ. Վրք. հց. որից միա-մոյկ Փրպ. արմատը գրուած է նաև մոյգ, մոգ.-նոր գրականում (արևմտեան բար-բառ) ընդունուած էր միայն մոյկ ձևը և նշա-նակում էր «մինչև ծունկը հասնող կօշիկ, ճիզմէ»։-Իսկ ձորձմոյկ տե՛ս ձորձ.
• = Պհլ. պազ. mōk «կօշիկ» բառից, որից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] muq, ասոր. ❇ muqā, թալմ. [hebrew word] muq, վրաց. მოვვი մոգվի «կօշիկ», յն. βαυxίς «մի տե-սակ կանացի կօշիկ» (Boisacq 117 այս բառի ծագումը անյայտ է համարում)։-Հիւբշ. 196։ [arabic word]
• ՆՀԲ պրս. մուզէ և հյ. մուճան բառև րի հետ. իսկ սանդալ բառի տակ՝ լծ մակոյկ և մագուգ։ Lag. Btrg. baktr. Lex. 49 թալմ. արաբ. ասոր. և յն. ձևե-րի հետ դնում է muč արմատից։ Հիւբշ KZ 23, 29 պհլ. mok և աֆղան. moca-rah «կօշիկ»։ Հիւնք. մակոյկ բառից։
ՄՈՅԿ գրի եւ ՄՈՅԳ, եւ ՄՈԳ. (ուստի Մուճակ) պ. մուզի, կօշիկ. շիզմէ եւս եւ սանդալ. հողաթափ՝ ազգի ազգի. ագանելիք ոտից. ... եւ այլն.
Զվարտիսն զեգեցեալ, եւ մոյկս ագուցեալ։ Մոյգս անգամ ոչ ագանէր. (Բուզ. ՟Ե. 6. ՟Զ. 8։)
Մի՛ այսօր բոկք, եւ վաղիւն մոյկս (կամ մոգս) եւ կօշիկս ագցուք. (Ճ. ՟Ժ.։ Վրք. հց. ձ։)
forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.
Ստէպ մոռացօղ. դիւրամոռաց. մոռացական. չյիշօղ. անհոգ. անմտադիր.
Յիշողքն յիշեսցին, եւ մոռացկոտքն յայլում ժամանակի յիշեսցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Մի՛ բնաւ մոռացկոտք լիցուք ի սաղմոսս եւ յօրհնութիւնս. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Մի՛ թուեսցի քեզ հաշուել զիս կարի մոռացկոտ. (Փարպ.։)
Մարդիկ հանապազ յամենայն տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)
Ոչ վայելուչ է լռութեամբ եւ մոռացկոտ մտօք անփոյթ առնել. (Արծր. ՟Բ. 6։)
Մոռացկոտ է բնութիւն մարդկան, եւ ոչ կարեն առանց գրոյ պահել զյիշատակս։ Որպէս այժմ մոռացկոտաց զմատն կապեն. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
Mosaic.
built or constructed by Moses.
skin-dyer.
Ներկօղ մորթոյ, կամ մորթի. կաշի ներկօղ.
Մորթաներկքն, եւ որք զծիրանի պատմուճանսն ներկանեն. (Բրսղ. մրկ.։)
sheepskin mat.
Մորթիկ մի փոքր ի ներքոյ նորա ի տախտի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
nonsensical, foolish.
Յիմարական. եւ Նախատական, որպէս յասելն՝ վա՜հ քեզ մո՛րոս.
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ քան զայն բանս մորոսականս կացցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
books;
writings.
βίβλοι, βιβλία libri, codices, γράμματα litterae Յոքնականն բառիս Գիր, որպէս Գիրք. մատեանք. գրքեր.
Զգրեանն ժողովեաց զկախարդաց. (Ոսկ. կոր.։)
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիս, որպէս եւ զայլ գրենոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Քան զպաղեստինացոց գրեան եւս ուղղագոյն. (Ոսկ. ես.։)
Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)
written.
Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրեղէն ի վերայ ջուրց մկանաց ... եւ թուղթս գրեղէնս ի վերայ ջուրց. (Ոսկ. ես.։)
to write, to compose;
to engrave, to carve;
to paint;
to esteem, to value;
ոչ ինչ —, to despise, to disesteem.
γράφω scribo Դրոշմել զգիր ի վերայ թղթոյ, տախտակի, քարի, եւ այլն. գծել. ծրել զնշանագիրս. շարադրել զբան գրաւոր. Ընդ գրով արկանել զբան.
Գրեաց Մովսէս զամենայն պատգամսն տեառն։ Տախտակս քարեղէնս գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Գրեսցէ քահանայն ի մատենի։ Գրեալ է ի գիրս ուղղութեան։ Գրել զբանս իմ գրչաւ երկաթեաւ։ Գրեաց առ ամենայն ազգս.եւ այլն։
Գրիմ, եւ իսկոյն եղծանիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
ԳՐԵԼ. γλύφω, γράφω sculpo, incido Փորագրել. քանդակել. դրուագել. դրօշել.
Առցես երկուս ականս զմրուխտս, եւ գրեսցես ի նոսա զանուանս որդւոցն իսրայէլի. (Ել. ՟Ի՟Ը. 9։)
ԳՐԵԼ. որպէս Կենդանագրել. նկարել. նկարագրել. գծագրել.
Ի պատկեր գրեալ գեղեցիկ նայեսցի. (Կիւրղ. գանձ.։ ՃՃ.։)
Րախաբ զխորհուրդ եկեղեցւոյ գրեալ նկարէր. (Եփր. յես.։)
Հրեշտակ էր՝ որ խօսէրն, եւ աստուծոյ գրին խօսքն, քանզի աստուած հրեշտակաւն խօսէր. (Կիւրղ. թագ.։)
ԳՐԵԼ. որպէս Վերագրել, այսինքն առդնել. համարել. դատել. դասել ի կարգ ինչ. առ մեծ կամ առ փոքր ունել զիմն. սեպել. սայմագ. Հրամայէ գրել զնա արշակունի. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Ոչ ի թիւս մարդկան գրիլ։ Գրեալս ընդ անմարդիս։ Որդիս թշնամի գրեցայ։ Իբր զայր մի ի նզովս գրեալ։ Զվնասն մեր քեզ գրեցեր։ Զվիմին գթել ոչ գրեցեր։ Որ է աստուծոյ մեծ գրեցեալ. եւ այլն. (Նար.։)
Ոչինչ գրել զցաւս, զվիշտս, զսէր եւ այլն. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Շ. մտթ.։)
Աստուած գիտէ զկամսն որպէս զգործ գրել. (Լմբ. սղ.։)
Գրեսցուք թէ հրէայն յանձնէ խօսիցի սուտ. (Եզնիկ.։)
Գրեսջի՛ր, թէ յինէն գայթագղեցէք։ Գրեսջի՛ր, թէ նոքա վասն օտարութեանն կոչէին զանձինս. յն. լիցի՛. (թո՛ղ լիցի. Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ. եւ այլն։)
Գրեսջի՛ր թէ զայլսն ամենեսեան ունէիր իբրեւ զպատժապարտս մեղաց. յաստուծոյ որդին զիա՞րդ իշխեցեր ժտել։ Գրեսջիր թէ զնա ի խաչ հանէք, ի կայսր զի՞ խրախուսէք. (Ոսկ. ես.։)
Ո՛չ չոքան առ նա, եւ այն՝ գրէ՛, թէ վասն երկիւղի հալածանացն. բայց ... եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Գրէ՛, թէ ի թշնամեացն փախչիցիս. յաստուծոյ բարկութենէն ու՞ր փախչիցիս. (Գէ. ես.։)
Գրէ՛, թէ այնպէս ասաց, որպէս դուք կարծէ՛ք. զի՞նչ վնաս բերէ այդ. (Երզն. մտթ.։)
Գրէ՛ իսկ թէ տայ քեզ այնչափ ժամանակս. եւ զի՞նչ օգուտ է քեզ. (Ճ. ՟Ժ.։ Տե՛ս եւ զորս զկնի։)
ԳՐԷ. իբր բայ հրամայական ռմկ. այսինքն Գրեա՛.
Գրէ՛ գիր, եւ տու՛ր կտակ թագաւորին. (Լաստ. ՟Բ։)
Այլ գրէ ակնյայտ երեւակի. (Խոր. վրդվռ.։)
Գրէ՛, զապականութեան յաջորդեալ վիճակ. (Պիտ.։)
Եւ կամ գրեթէ որպէս զերքունի գործակալութիւն նմա հաւատացեալ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Մինչ գրեթէ լի իսկ լինել. (Մրկ. ՟Դ. 37։)
Գրեթէ բոլոր աշխարհս կախեալ էր զնմանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գրէ՛ իսկ թէ զիս բախելով զարթուցեր. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Շարժութիւնք եւ ձայնք սու՛րք են, եւ գրէ՛ թէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)
Արտօսր ինչ թորեալ, գրէ՛ եթէ կերտարեան որակացեալ արտահոսեաց. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
cf. Գրթախաղաց.
Բառ անյայտ, իբր պ. քէրտիքեար. Խաբեբայ. մոլար. պատիր. գթեցուցիչ. կարթիչ.
Ընդ վայրակոշկոճ գրթաղաց քարանցն եւ փայտից յիմարութիւնքն. (Ագաթ. յռջբ. (մի ձեռ. գրթախաղացք)։)
cheater, sharper.
Խաբեբայ եւ գրթիչ եւ կեղծաւոր կոչիցես. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
to knock, to strike.
(ի բառէս կռթունք. թ. սըրթ. յորմէ ռմկ. կռթնիլ ). διωθέω impello, perpello Ուսովք կամ թիկամբք մղել, վանել, մերժել, խթել. թօթվել, հրել, զարնել.
Կողամբք եւ ուսովք ձերովք գրթցէիք, եւ ոգորէիք ... եւ ի բաց մերժէիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Ո՛վ խաշինք գէրք, մի՛ ոգորայք. գրթցէք, հարկանէք զհիւանդացեալսն. (Մծբ. ՟Է։)
Որք գրթցեն եւ խեթկեն եւ խածանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Գրթցէիք, խեթկէիք, եւ առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
to assault, to storm.
ԳՐՈՀԵԼ կամ ԳՌՈՀԵԼ. ԳՌՈՀԻԼ. (լծ. եւ յն. խռա՛օ). Ամբոխիւ դիմել. խուռն յարձակիլ.
Զմիմեամբք գրոհեալք՝ խնճոյս կացուցանէին. (Ագաթ.։)
burin
γραφίς stylus Գրիչ, եւ քերիչ. գործի քանդակելոյ, դուր, եւ այլն. գալէմ.
Ուռանց եւ սալից, եւ գրոցաց, կարակնաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աներկեղ գրեա՛ ի գրոցէս հարցմամբ այսպիսի բանս. (Մխ. ապար.։)
bushel.
μόδιος modius Աման՝ որ տանի գրիւ մի, կամ քանի մի գրիւս. անօթ չափելոյ զարմտիս. մոգ.
Դնեն ընդ գրուանաւ։ Ընդ գրուանակ դնիցի. (Մտթ. ՟Ե. 15։ Մրկ. ՟Դ. 21։)
Զի մի՛ ի ներքոյ գրուանին ստորածածկեցայց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
writing.
Անպակաս գրութեամբ.
Ի գրութիւն մատենի բանին։ Գրութեան նամակի ձերում պատճենի։ Յարմարական գրութեանդ։ Յամենասուրբն գրութեան աւետարանական պատմաբանութեան. (Նար.։)
grasshopper.
ἁττέλαβος, ἅττακος locustae species Ազգ մարախոյ՝ փոքրիկ, որպէս խարագուլ.
Ջորեակն եւ գրուիճն եւ մարախն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զմնացորդս ջորեկին եկեր գրուիճն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
written;
manuscript.
Գրչաւ գրեալ. մանաւանդ իբր Բոլորագիր կամ նօտրգիր.
Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
inkstand.
Աման պահելոյ զգրիչս կամ զեղեգունս գրելոյ.
Գրիչն, գիր, գրչամանն, թանաք. (Ոսկիփոր.։)
writing, manner of writing.
Արհեստ գրչաց կամ գրութեան. գրելն. գրութիւն.
Երագագիր դպիր գրչութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Զպատիւ գրչութեան աւետարանին տայր նմա։ Զպատճառս գրչութեան դնէ առաջի, թէ վասն էր եկն ի գրել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ եւ ՟Բ. պ. ՟Ե։)
Տառապեալ ներսէս ... զբօսանս իմոյ զբազմացն ստացայ զվաստակ գրչութեան ի մատեանս աստուածային. (Լմբ. յիշ. ի համաբ. եփր.։)
Յարուեստ գրչութեան։ Գրչութեան դուռն խրատու. (Արիստակ. գրչ.)
pocket;
purse;
դնել ի —ի, to pocket.
Բառ ռմկ. Քսակ կարեալ ընդ հանդերձս. որ եւ ԳՐԱՊԱՆ. ճէպ, ճէյպ σάκκος saccus. (Բժշկարան.։)
cf. Գրգլիք.
Իբր Գրգլեակ. գրգլիք. քուրջ. կամ Քուրձ.
Հող ի գլուխ, եւ մոխիր զգրջլօք շրջեսցի. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. յն. լոկ, մոխիր ցանեալ։)
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Կօշել, եւ Յօշել. ահաւոր գոչմամբ ի վերայ յարձակիլ ի գիշատել.
Գազանաբար զչարդ գօշել աճեցեալ հասակ. (Պիտ.։)
Մի՛ կեղեքեր զգիշատեալս, մի՛ գօշեր զմորմոքեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
to dry, to become dry.
Ամենայն փայտ ագարակի գօսացաւ. (Յովէլ. ՟Ա. 12։)
Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Զգօսացելովքն սփռեսցէ զանձրեւ փայլատականցն ի կիզուլ յայրել։ Անդամալոյծք եւ գօսացեալք. (Ագաթ.։)
Տունկս գօսացեալ։ Խլեալ գօսասցի։ Ոստ տնկոյն բերկրութեան, յորմէ գօսացայ. (Նար.։)
Գօսացաւ ձեռն նորա։ Որոյ ձեռն իւր գօսացեալ էր. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 4։ Մրկ. ՟Գ. 1. եւ 3։)
Ոչ գօսանալ ձեռաց կռփողացն հրամայեցեր։ Կաշկանդեալ գօսացեալ ի կոր կործանմամբ ընդ կնոջն, եւ այլն. (Նար.։)
Յոռոգումն դալարութեան գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)
to dry.
Առ ի չտալ բերել զպտուղսն, նա եւ միանգամայն իսկ ի գօսացուցանել. (Ագաթ.։)
dryness, aridity.
Զնորայն անկումն եւ գօսութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
that has untied his girdle.
Առնուլ նոցա օրէնս (հաղորդութիւն) զուրբաթ եւ զշաբաթ եւ զկիւրակէ, եւ ի ժամ օրինացն գօտելոյծք եղիցին. (Վրք. հց. ձ. (եդաւ ըստ այլ ձ. Գօտելած. բայց եւ ի լտ. ասի, լուծանեն զգօտիս։))
who girdles;
the girdling one's self.
Իբր Գօտիածու. կամ Գօտի ածելն.
Եւ զգօտեւածն հանգուշն իմն խորշաքաղ զպարեգօտս ի կուրծսն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. յն. գօտեաւ։)
girdled, girt.
Ածեր գօտի ընդ մէջ ... պետրոս եւ պօղոս երեւին թէ գօտեւորք էին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
to gird one's self.
ԳՕՏԵՒՈՐԵՄ ԳՕՏԵՒՈՐԻՄ περιζώννυμι praecingor Գօտի ածել ընդ մէջ. գօտի կապել.
Պնդակազմ զմէջսն գօտեւորեն. (Նանայ.։)
Գօտեւորեալ առ ստեամբքն գօտի ոսկեղէն։ Գօտեւորեալք էին առ ստեամբք իւրեանց գօտիս ոսկեղէնս. (Յայտ. ՟Ա. 13։ ՟Ժ՟Ե. 6։)
Սակաւ մի կազդուրեալ, եւ գօտեւորեալ՝ չուեցի գնացի յաշխարհն տարոնոյ. (Յհ. կթ.։)
wrestle.
Եւ գօտէմարտ (կամ գօտէմարտի) լինելն. (Վրդն. ծն.։)
Մարդ ընդ մարդ գօտէմարտիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestling, struggle.
Զայս տեսցուք զգօտէմարտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
ԳՕՏԷՊԻՆԴ կամ ԳՕՏԵՊԻՆԴ. Որ պնդապէս կապէ զգօտին. եւ Արի, պատրաստական ի գործ.
cf. Գօտեւորիմ.
Զօրացեալ արիանայ գօտէպնդեալ ի գործիականն. (Լմբ. առակ.։)
that girds the body;
that girds on the sword.
Որ անձամբ անձին գօտի կամ կամար ածէ ընդ մէջ. որպէս պատանի, երիտասարդ ժիր, գօտեւոր.
thou, thee, you;
this, that, it;
these;
սուրբդ սրբոց, you who are the holy of holy ones;
կորուսեր զհոգիդ եւ զինչսդ, you have lost your soul and your property.
that, this.
ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.
Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։
Դովաւ եւ ի դմին մեծն եւ հրաշալին կայ ծածկեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. շ. ἁτάρ δε, νυνί δε, τί ὄτι nunc autem, quid? quod? Իսկ արդ. բայց արդ. այլ արդ. իսկ այժմ աւադիկ. զի՞ է՝ զի. տէ՞. հա՞
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
Դա աւադիկ զարհուրեալ իմն են. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 5։)
Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
that resembles the sanctuary.
Ըստ օրինի կամ զօրէն դաբիրայ.
Դաբիրայօրէն յօրինմամբ ի ստորնայնոցս աստի մեկուսեաց. (Նար. խչ.։)
of laurel.
Որ ինչ սեպհական է դաբնի ծառոյ.
Անահտական դից մատուցեալ ըզդաբնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
laurel.
ԴԱԲՆԻ լաւ եւս ԴԱՓՆԻ. գրի եւ ԴԱՓՆԷ, ԴԱՓՆԻԴ, կամ ԴԱԲՆԻԴ, Բառ յն. տա՛ֆնի. δάφνη laurus յորմէ ռմկ. տէֆնի, դէֆնէ. ըստ հյ. Սարդ կամ սարդի, եւ Կասլայ. ծառ մշտադալար՝ անուշահոտ, յորմէ պսակ կապէին ի գլուխ յաղթականաց. կոչեցեալ δαφνίς laurea
Պսակեալ դափնեաւ (կամ դաբնեաւ)։ ՃՃ.։
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
Դաբնիդն, եւ սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրտն. (Ագաթ.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
παύομαι, ἁναπαύομαι, καταπαύομαι cesso, desino, sedo, quiesco Դար եւ դադար առնուլ. զկայ առնուլ. հանգչել. հանդարտել. լռել. կասիլ, դադրիլ.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
Դադարէ առ վարդապետ արուեստին։ Ոչ դադարէ ի խցի իւրում. իբր ռմկ. տիտիկ ընել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Եմուտ յայրն, եւ դադարեաց։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Անկղ ի վերայ բունոյ իւրոյ նստեալ դադարիցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 27։)
to cease, to stop, to calm, to interrupt;
to extinguish, to stanch, to quench;
to drain.
καταπαύω quiescere facio, sedo Տալ դադարել. հանգուցանել. յանգել. կասեցուցանել. խափանել. աւարտել. դադրեցնել
Դադարեցուցանել զտապանակն (ի կայս իւր)։ Դադարեցուցանել զմարախ ի վերայ ամենայն սահմանացն եգիպտացւոց։ Դադարեցուցանել ի մարդկանէ զյիշատակս նորա։ Դադարեցուցանել զթագաւորութի տանն իսրայելի. (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 31։ Եւ. ՟Ժ. 14։ Օր. ՟Լ՟Բ. 26։ Ովս. ՟Ա. 4։)
Դադարեցոյց զմանուկն ի մսուր. (Ճ. ՟Գ.։)
Դադարեցուսցուք զառաջիկայ տեսութիւնս. (Սահմ. ՟Ա։)
Զիարդ ահագինս սկսեալ՝ եւ ի նոյն դադարեցուցանէ զբանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
cf. Դադարեմ.
Ես ոչ դադարեցայց, կամ ոչ դադարեցից օրհնել զքեզ. (եւ այլն. Ժմ.։)
cessation, desistance, repose, rest, pause;
discontinuance, vacation;
extinction, redemption, act of stanching;
silence;
interruption;
inaction.
κατάπαυσις, ἡρεμία quies, requies, cessio, finis Դադարելն. անշարժութիւն. հանդարտութիւն. հանգիստ. նիստ. կասումն. դադար. վերջ.
Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ։ Ի սկզբան թագաւորութեանն պարթեւաց մինչեւ զդադարումն։ Դադարումն եղեւ ուստերաց նորա. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 66։ ՟Գ. 51։)
Դադարմունք եւ պարզք (օդոց). (Ոսկիփոր.։)
wild, fierce, savage;
rude, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԲԱՐՈՅ կամ ԴԱժԱՆԱԲԱՐՈՒ. Դաժան բարուք. ժանտ. անզգամ.
Բաղակիոս եւ զվանականս մերկացուցանէր, եւ գանհարկանէր, զի դաժանաբարու էր. (Աթ. անտ.)
whose productions are harsh or hard.
Որոյ բոյսն է դաժան. խիստ, դժնդակ.
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԳՈՅՆ որ եւ ԴԱՐԺԱՆԱԳՈՅՆ. πικρότερος, χαλεπώτερος acerbior Առաւել դաժան. դժնդակագոյն. դառնագոյն. խստագոյն.
Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)
Նոյն սովորութիւն է եւ առ հայաստանեացս ե՛ւս դաժանագոյն (կամ դարժանագոյն). (Լմբ. առ ոսկան.։)
Հողմ դաժանագոյն (կամ դժնդակագոյն). (Սիսիան.։)
Դաժանագունից տեսութեանցն ոչ կամիմ կաճառակից լինել. (Անյաղթ պորփ.։)
that has a bad smell, stinking.
Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Դաժանահոտ պոռնուկութինն ուրախացուցանէ զդեւս. (Կլիմաք.։)
cf. Դաժանատեսակ.
to be angry, mad, to sour, to turn sour, to get worse.
Ոչ դաժանեցաւ, եւ ոչ թողեալ փախեաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
δυσχεραίνομαι aegre fero Դժկամակիլ. դժուարիլ. դառնանալ. դժարը գալ, երեսը թթուեցնել.
atrocity, haughtiness, austerity, harshness;
sharpness, asperity.
որ եւ ԴԱՐԺԱՆՈՒԹԻՒՆ. Դաժանն գոլ. անհամութիւն. տտպութիւն. դառնութիւն. դժնդակութիւն. խստութիւն.
Դաժանութիւն առիւծու, օձին, հարուածոց, հերձուածոյ, մեղաց, դժոխոց. (Եղիշ. դտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. առ ոսկան.։ Նար.։ Բենիկ.։)
Մշակք վարձու յուսով տանին զդաժանութիւն աւուրն. այսինքն զտարժանութիւն կամ զխստութիւն. (Լծ. սահմ.։)
that produces verdure, grass.
χροηφόρος viridia gramina ferens Բերօղ յիւրմէ կամ յինքեան զդալարի եւ զդալարութիւն. կանանչեղեն բուսցընօղ, կամ կանանչութիւն ունեցօղ.
Ի վերայ բուսոյ եւ դալարաբեր երկրի։ Ի հրոյն դալարաբեր լինել արգելեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Եւ վայր դալարաբեր հայրական ծոցածին ծաղկին. (Նար. կուս.։)
Միւսանգամ երկիր դալարաբեր լինէր (յետ ջրհեղեղի). (Եղիշ. մատն. տն.։)
Ցողով հոգւոյն շնորհի դալարաբեր լինել. (Սկեւռ. աղ.։)
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
to produce verdure;
to become green, to become green again.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
green, covered with verdure, verdant, fresh.
Գեղեցիկ դալարութեամբ. կանաչագեղ.
Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ դալարագեղ ծագի ճղաց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Դալարագեղ.
Զծերացեալ եղէդն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս. (Ոսկ. յաւետիս.։)
furnished with new hair.
Որոյ հերքն միշտ են դալար կամ նորաբոյս. որպիսի է գերծեալն.
Զգլուխն իւր դալարահեր կալցի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ը։ (որ ի Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 45. գլուխ մերկ ասի։))