cf. Հրամանակարգք.
ՀՐԱՄԱՆԱԿԱՐ ԿԱՐԳ. ՀՐԱՄԱՆԱԿԱՐԳ ԲԱՆ. δόγμα dogma. Հրամանական կարգաւորութիւն եւ բան աստուածային. վարդապետութիւն հաւատոյ եւ վարուց. (ըստ յն, տօ՛ղմա ).
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
tenet, dogma.
ՀՐԱՄԱՆԱԿԱՐ ԿԱՐԳ. ՀՐԱՄԱՆԱԿԱՐԳ ԲԱՆ. δόγμα dogma. Հրամանական կարգաւորութիւն եւ բան աստուածային. վարդապետութիւն հաւատոյ եւ վարուց. (ըստ յն, տօ՛ղմա ).
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
Indian or Tibet-musk;
pyrausta.
Ազգ մշկոյ, այսինքն միսկի։ Խոր. աշխարհ.։ (Իսկ Ստեփ. լեհ. կամի իմանալ եւ զթիթեռնիկ յածեալ զճրագաւ, եւ խանձողեալ հրով նորին։)
ranunculus, crow-foot.
• «մի տեսակ գեղեցիկ ծաղիկ է, տճկ. տիւյիւն չիչէյի. ֆրանս. renoncule». ունին միայն ՓԲ, Նորայր Բռ. ֆրանս. 1067 և ՀԲուս. § 1753, իբր նոր գրական բառ։
• Այսպէս մեկնեց ՀԲուս. անդ։ Նորայր. Բանաս. 1901, 124 մերժում է, որով-. հետև կայ հրանուկ Բղ. «ցինկ ծաղիկը»։ Ըստ իս այս երկուսը կապ չունին իրար հետ։
of a fine figure, of charming aspect, of wonderful grace, of singular beauty.
Հրաշալի դիտակաւ. սքանչելատեսիլ.
Իբրեւ զհրաշադիտակն սիրամարգ. (Պիտ.։)
Հրաշադիտակ լուսով ի յարերեւլից փայլեալ. (Կիւրղ. խչ.։)
balsamine, balsam.
Նման հրաշալի ծաղկան.
Ո՞ւր է իմ ծնեալ որդեակն այն հրաշածաղիկն. (Տաղ.։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
ἑξαίσιος eximius, magnificus, stupendus. Հրաշիւք իմն, կամ հրաշալի ճարտարութեամբ կերտեալ, կառուցեալ, յօրինեալ. հրաշալի. հրաշափառ, վսեմ. եւ Հոյակապ եւ մեծագործ ինչ. սքանչելի եւ ահաւոր գործք.
Ուրեմն ոչ ընդունիցի ունկն իմ հրաշակերտս ի նմանէ։ Որ առնէ զմեծամեծս եւ զհրաշակերտս։ Հասանէ փառաւորաց եւ հրաշակերտաց. (Յոբ. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 9։ ՟Լ՟Դ. 24։)
Հրաշակերտ շինուած, վայելչութիւն, տեսիլ, յարութիւն, եկեղեցի, պարիսպ. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Արծր.։)
Ի փառս հրաշակերտս։ Հրաշակերտ տեսլեամբ։ Հրաշակերտ աշակերտ. (Անան.։ Մագ.։ Աթ.։)
Հրաշակերտ եւ զօրեղ փայտ խաչի։ Աստուածութեանն գոլով հրաշակերտք. (Շար.։)
Յեօթն չքնաղ հրաշակերտիցն։ Հրաշակերտիցն հանդիսից. (Եւս. քր. ՟Ա։ Նար. ՟Կ՟Գ։)
Ատեան հրաշակերտ ուղղի, դպրութիւնք գործոց մեր բանին. (Տաղ.։)
to make, build or construct wonderfully well.
Հրաշալի օրինակաւ կերտել, յօրինել.
Զայսպիսի կարծրութիւն նիւթոյ՝ ո՛րպիսեաց իրաց պատրաստութիւն հրաշակերտեաց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Երաստոյ վիմօք զնա հրաշակերտեալ. (Յհ. կթ.։)
Բազում ծախիւք հրաշակերտէ շինուածս։ Հրաշակերտէ զեկեղեցին զարմանագործ արուեստիւ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկինն հրեղէն, եւ ի նմա հրաշակերտեաց զհրեշտակս տասնեակ դասուք. (Մխ. այրիվ.։)
wonderful construction, grand and imposing monument, marvelous work, surprising fact.
Հրաշակերտելն, իլն. գործ հրաշակերտ.
Աստուածօրէն հրաշակերտութեամբ նորոգ հաստատեա՛։ Կացուցի ցուցի հաստատելով ի հրաշակերտութիւն միագոյ իրի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ Նար. յիշ.։)
Տաճարացն հրաշակերտութիւն։ Սկիզբն հրաշակերտութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։ Դամասկ.։)
wonderfully painted;
magnificently embroidered;
*very clever (painter).
Ճարտար նկարեալ. գեղեցկանկար. գործած ընտիր կամ ասղնեգործ.
Զգեստս արքունականս ոսկէճամուկս եւ շղաշատեռն հրաշանկարս. (Յհ. կթ.։)
red, red hot, all on fire, incandescent, at a white heat;
fiery, ardent, burning.
πεπυρώμενος ignis factus, ardens, ignitus. Շիկացեալ հրով, կամ շէկ լեալ հանգոյն հրոյ. հրագոյն. շանթացեալ. հրաբորբոք. կրակ դարձած.
Պղնձոյ ծխելոյ ի մէջ հնոցի հրաշէկ. (Յայտ. ՟Ա. 15։)
Ձգեալ ի հրաշէկ հալոց. (Լմբ. պտրգ.։)
Ցոյցք առաքինութեան հրաշէկ լիբանանու. (Նար. ՟Բ։)
fire-screen.
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
• , ի-ա հլ. «ընդարձակ տեղ քաղաքում, արձակավայր. 2. ատեան, ար-քունի ատեան. 3. աւագանիի ժողով. 4. բազ-մութիւն, ժողովուրդ» ՍԳր. Մծբ. Ոսկ. փի-լիպ. Ագաթ. որից հրապարակաւ «ամէնքև առաջ» ՍԳր. հրապարակագոյժ Ոսկ. մ. բ. 1Ո. հրապարակախօս Առակ. լ. 31. Ագաթ. Ոսկ. հրապարականէծ Առակ. ժա. 26. հրա-պարակատես Ոսկ. ես. հրապարակախօսու-թիւն Եւս. քր. հրապարակախօսական, հրա-պարակային (նոր բառեր) ևն։
• = Հիւս. պհլ. *frapāδak ենթադրեալ ձևից, որ կազմուած է fra-մասնիկով. երկրորդ մասի համար հմմտ. պհլ. pāyak «աստի-ճան, ճանապարհ» <զնդ. *pāδaka-(որ է paδa-«ոտք» արմատից)։
• Lag. Urgesch. 182 զնդ. frapere ձևի հետ։ Հիւնք. պրս. օ ︎ lārvara «ամառանոց, վերնատուն» բառից։ (Այս բառի մեկնութիւնը որոշ չէ. Horn, էջ 183 դնում է պհլ. frayār, զնդ. *fra-vārana-և կամ համարում է պրս. bar-var հոմանիշի արաբացեալ ձևը։ Սրան-ցից ո՛չ մէկը չի կարող տալ հյ. հրա պարակ)։ Հալաճեան, Արևելք 1893 նոյ" 10 հուր+պար ձևերից։ Վերի ուղիղ մեկ. նութիւնը տուաւ Meillet MSL 11, 398 և 17, 247։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ურაკბარაკი ուրակպա-րակի «հրապարակ», ურაკმარაკად ու-րակպարակադ «հրապարակաւ». բառիս նա-խաձայնի վրայ՝ իբրև իրանեան f-ի ներկա-ւացուցիչը խօսում է Meillet MSL 11, 398. tra-դարձել է նախ -մր-, որի ւ ձայնը եղել է վրաց. ու. այսպէսով վրացին ներ-կայացնում է հայերէնի հնագոյն ձևը (անձ-նական)։ Վրաց. ლაბარაკი լապարակի «խօսակցութիւն, խօսք»՝ իբր «հրապառա-կում», կամ հրապարակը ըմբռնելով իբր ἔխօսելավայր» (հաղորդեց Աբուլաձէ՝ Թիֆ-լիսից)։
ἁγορά forum πλατεῖα platea ἅμφοδον bivium γυμνάσιον gymnasium δημόσιον publicum. Արձակավայր ի մէջ քաղաքի, որպէս եւ պալատան. վաճառանոց. փողոց. պողոտայ. գռեհ. կիցք ճանապարհաց. եւ Գաւիթ, դիւան, դահլիճ. ատեան. եւ Բազմութիւնն ժողովեալ ի նոսին. ամբոխ. աւագանի.
Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։
Առաջի բազմամբոխ հրապարակին։ Յանդիման ամենայն հրապարակին. (ՃՃ.։)
Ի հրապարակ արքունի եկեալ. (Ագաթ.։)
Եկա՛յք ի դուռն, եւ յանդիմա՛ն լերուք մեծին հրապարակին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Առաջի թագաւորի, եւ հանդիսական նորա հրապարակի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի տիեզերական ի հրապարակին։ Ծնան զհրապարակս ծերոց. (Շար.։)
Արքունիքն հրապարակ կոչէին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Ձեւով ատեան թուէր, եւ ճշմարտութեամբ՝ աւազակաց հրապարակ երեւէր. (Երզն. մտթ.։)
Ազգ ճնճղկաց հրապարակ եդին (այսինքն ատեան կարգեցին, կամ ժողով արարին) խորհել զորսողաց. (Մխ. առակ.։)
Աստ հրապարակ իսկ առնիցէ։ Հրապարակս առնիցեն վասն ամօթոյ. (Մխ. երեմ. Մծբ. ՟Է։)
public orator, haranguer, preacher;
tax-collector, tax-gatherer.
δμήγορος concionator եւ φορολόγος tributi exactor. Որ խօսի ի հրապարակի, եւ որ քաղէ զհարկ արքունի.
Տասանորդիչք, եւ հրապարակաբանք զքաղաքս ունին. (Ոսկ. սղ.։)
cf. Ատենաբանեմ.
Հրապարակաբանէր յատենին։ Ընդէ՞ր սա այնուհետեւ հրապարակաբանէ կրկին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ատենաբանութիւն.
δημηγορία concio. Բան հրապարակաւ յատենի. ատենախօսութիւն.
Առ անօրէնութիւնս, եւ հրապարակաբանութիւնս, եւ առ այլսն իշխանութեանց. (Պղատ. սոկր.։)
Լուարո՛ւք ասաց՝ ոչ վարդապետութեանս, եւ ոչ հրապարակաբանութեանս. (Ոսկ. գծ.։)
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
δημοσιευόμενος, ἑκπομπευόμενος divulgatus, publicus, -ce. Գուժեալ կամ հռչակեալ ընդ հրապարակ. հրապարակեալ. եւ Հրապարակաւ.
Հրապարակագոյժ ձաղանօք։ Հրապարակագոյժ ինքեամբ զիւրն ի մէջ ածել կորանս. (Պիտ.։)
Տեսեալ զանարգանս հօր իւրոյ, ելեալ հրապարակագոյժ բողոքէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Հրապարակագոյժ աղաղակէր, թէ բարւոք ասաց վասն ձեր հոգին սուրբ։ Ստեփաննոս իսկ յորժամ հրապարակագոյժն բարբառէր. (Ոսկ. գծ.։)
Հրապարակագոյժ լինել վասն անամօթութեանն. (Նիւս. երգ.։)
Յորժամ հրապարակագոյժ լինի, ոչ կարէ հաճոյ լինել աստուծոյ. կամ որ կայցէ հրապարակագոյժ՝ հազիւ կարէ լինել հաճոյ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԳՈՅԺ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω divulgo, publico. Հրապարակել. հռչակել, եւ նշաւակել.
Հրապարակագոյժ արարեալ յանդիմանէ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զայնպիսի տարակուսանս անձին իւրոյ հրապարակագոյժ առնէ պատմութեամբ. (Նիւս. երգ.։)
Մի՛ ձաղել առաջի բազմաց, մի՛ հրապարակագոյժ առնել զյանդիմանութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Մովսէս զհատուցումն վրիժուց գործոց մերոց հրապարակագոյժ առնէ. (Յհ. կթ.։)
Խորհեցաւ լռելեայն արձակել զնա, ոչ համարձակեալ հրապարակագոյժ առնել զնորայն. (Բրս. ծն.։)
Աստուած գաղտ հրամայէ տալ, եւ դու ի հրապարակագոյժ արկանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
public;
— տեսարան, — spectacle.
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
δημηγόρος, δημηγόρων concionator. Խօսօղ ի հրապարակի, կամ հրապարակաւ. ատենախօս.
Արհամարհիցէ ոք զհրապարակախօսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Կամ δημηγορικός concionalis, publicus. իբր Հրապարակախօսական. ատենական. հանդիսական.
Հրապարակախօս վարդապետութիւն. (Ագաթ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2. եւ 6։)
Օգնեա՛ ինձ ի քում հրապարակախօս ատենին. (Գանձ.։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω divulgo. Հրապարակագոյժ առնել. հրապարակել.
Չիշխէին հրապարակախօս առնել զբամբասանս։ Զնոցա խորամանկութիւն հրապարակախօս առնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Սոկր.։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍԵԼ. δημηγορέω concionor. Խօսել հրապարակաւ կամ առ հրապարակն. ատենախօսել.
to pronounce or recite in public, to harangue, to address, to declaim, to recite;
*to spout, to speechify.
discourse pronounced in public, oration, harangue, sermon, declamation.
Պօղոս ի հրէից հրապարակախօսութեանն ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զասացեալսն մեծին իսահակայ ի պարսից հրապարակախօսութեանն. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Պետրոս ի հրապարակախօսութեանն ասէր։ Ի միոյ հրապարակախօսութենէն պարսպեցան եւ ամրացան. (Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
democratic.
Իբր Ռամկապետական. δημοκρατικός democraticus.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
democracy.
δημοκρατία democratia, popularis potestas. (որ առ մեօք Ռամկապետութիւն ասի)
Կալողութիւն հրապարակի. կամ Ունելն հրապարակի ժողովրդեալ զտնտեսութիւն քաղաքի եւ տէրութեան.
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Արիագոյն ասես լինել զքաղաքն ի հրապարակակալութենէ. (անդ. ՟Դ։)
Հրապարակակալութիւն, սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
public, notorious;
solemn.
publicly reproved, blamed by every one.
Հրապարակաւ յայտնի նախատեալ, յանդիմանեալ.
Ի հրապարականախատ լինելոյն ոչ զղջասցի. (Շ. ընդհ.։)
to be publicly cursed.
δημοκαταράτος maledictus in plebe. Հրապարակաւ յամենեցունց անիծեալ.
Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)
street-pacing, roving, vagrant, wandering, tramping.
seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.
Հրապարակաւ յայտ յանդիման տեսանելի. հրապարակեալ. հանդիսական.
Ոչ ուրեմն հնար է ուրանալ կամ սուտ առնել, զի գործք են հրապարակատեսք։ Երթեալ ի հրապարակատես ատեանն. (Նանայ.։)
Մի՛ կացցուք մերկս ի հրապարակատես ատենին. (Մամբր.։)
Պատմեցին առաջի նորա ի մէջ հրապարակատես ատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ (Ոսկ. ես.)
Ի թատերցն եւս հրապարակատես տանիցիմք զայնպիսին. իմա՛ ի տես հանդիսական։
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՏԵՍ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Հրապարակել, իլ. յայտնել, իլ. հանդիսացուցանել.
Հրապարակատես զայն (գործ) արարեալ։ Հրապարակատես առնել զուրախութիւն սրտին, կամ զմարմինն յայտնութեամբ, կամ զծածուկ առաքինութիւնս. (Յհ. կթ.։ Նչ. եզեկ.։ Ածաբ. կիպր.։ Նար. երգ.։)
Հրապարակատես լիցին վէրք արդարք։ Առաքինութիւն նոցա հրապարակատես լիցի։ Առ ի ցոյցս հրապարակատեսք լեալք։ Զի մի՛ հրապարակատեսք լիցին. (Իսիւք.։ Երզն. մտթ.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Կանոն.։)
to expose to public view, to show up in public.
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՑՈՅՑ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω publico. Ցուցանել ի հրապարակի. հրապարակատես կամ հրապարակագոյժ առնել.
Հրապարակացոյց առնէ զմեծութիւն իւր սնափառն. (Նեղոս.։)
Հրապարակացոյց առնելով զարուեստն. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ հրապարակացոյց զինքեանս վասն վաճառուցն լինել. (Բրս. հց.։)
to expose to infamy, to defame, to slander, to lampoon.
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
δημεύω, δημοσιεύω publico, evulgo, divulgo, diffamo եւ այլն. Յայտնել հրապարակի կամ ամբոխի. հրատարակել. յայտնի առնել. հռչակել, հրապարակագոյժ առնել. նշաւակել. մէյտան հանել. լավ ընել.
Գիտացեալ հովուին, եթէ կոնքեղն այնպիսի ներկական բնութիւն ունի, հրապարակեաց զայն։ Այլ աստուած կամեցեալ հրապարակել զսնափառութիւն նորա եւ այլն. (Նոննոս.։)
Զհպարտութիւն նոցա հրապարակէ. (Շ. մտթ.։)
Հրապարակել զգաղտնիսն, կամ զմեղանս։ Ծածկութիւնք գործոցն հրապարակին։ Քեզ հրապարակեալ են աներեւոյթքն. (Նար.։)
Փութա՛ ծածկել զյանցանս նորա՝ որքան ի ձեռսդ է, եւ մի՛ հրապարակեր. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Որքան պատերազմի ընդ քեզ թշնամին, եկ առ իս, եւ հրապարակեա՛ զնա, եւ ինքն փախչի ի քէն շնորհօքն. (Վրք. հց. ՟Զ։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԵԼ. փոխանակ գրելոյ Հրապուրել.
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Զերկոսեանն աստուած խափանեսցէ. (յայտ է՝ զի զանկարգ ցանկութիւնս հրապարակէ սովաւ. Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)
publicity, divulgation, promulgation, making known.
Հրապարակելն, իլն։ Անյաղթ վերլծ.։
surrounded by fire.
Հրով պարփակեալ, շրջապատեալ, ամրացեալ.
Պատուար հրապարփակ՝ անմատոյց ընդդիմողացն հինից. (Նար. կուս.։)
attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.
Հրապուրիչ. պատրողական. ամոք.
Ընկալեալ զհրապուրական թուղթս սուտակասպասաց ոմանց. (Խոր. ՟Գ. 60։)
Հրապուրական քո բանիւքդ ծովացուցեր։ Լուաւ զբանս գայթակղեցուցչացն զհրապուրականս. (Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)
Ճաշակեաց նախահայրն զհրապուրական պտուղն. (Զքր. կթ.։)
publisher, announcer, crier;
bill, poster, advertisement;
— մարտի, declaration of war.
• (սեռ. -ի) «մունետիկ, հրա-պարակող» Յս. որդի. որից հրատարակ ար-նել «լուրը տարածել, ամէնքին քարոզել» Շնորհ. ոտ. բարձր հրատարակաւոր Կղնկտ. հրատարակել Պիտ. Անյ. բարձր. հրատարա-կիչ Լմբ. հրատարակումն Լմբ. հրատարա-կօրէն Անան. եկեղ. հրատարակութիւն, հրա-տարակչական (նոր բառեր) ևն։
• = Պհլ. *fratarah ձևն է ենթադրում, որ կազմուած պիտի լինի fra-մասնիկով՝ tar «այն կողմ անցնիլ» արմատից. հմմտ. վտա-րել, վտարակ, որոնք ծագում են նոյն ար-մատից՝ vi-մասնիկով։-Աճ
• ՆՀԲ ի հեռաւորս տարածել կամ հրա-պարակել։ Lag. Urgesch. 265 լիթ. tarti «քարոզել» բայի հետ։
Քարոզ (որ ի հեռաւորս տարածէ զբանն). հռչակօղ. մունետիկ. հրապարակիչ.
Սոփոնիայ հրատարակին, եւ անգէայ քարոզ բանին. (Յիսուս որդի.։)
Պարտիմ առնել զայս հրատարակ՝ որոց աստ կան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Հրատարակեմ.
to publish, to make public, to divulge, to promulgate;
to denounce, to declare;
to inform the public, to cry, to proclaim;
to pronounce, to intimate;
to spread a report;
to post up, to set up a bill or paper, to publish;
to edit.
Հռչակել. քարոզել. հրապարակել. հանդիսացուցանել.
Եւ ես զնոյն ... առբերելով զբանս հրատարակեմ. (Անյաղթ բարձր.։)
Ձայն աւետաւոր հրատարակէր առ մետասան երամս օդապարիցն. (Պիտ.։)
Հրատարակէր ի լուր նոցին։ Ի հրատարակիլն յայտնութեամբ. (Շ. եդես.։ Նար. խչ.։)
cf. Հրատարակող.
Որ հրատարակէ. հրատարակ. քարոզ, հռչակիչ.
Հրատարակիչ լինել յաղթութեանց նորա։ Բնութիւն էիցս՝ հրատարակիչ աստուծոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
bill-sticker;
publisher;
editor.
cf. Հրատարակումն.
publication, publicity, promulgation, proclamation.
Հրատարակելն, իլն.
Եւ այս դարձեալ՝ հրատարակումն յաղթութեանն քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հրատեսիլ.
πυροειδής, πυρώδης igneae formae, igneus, ignitus. որ եւ ՀՐԱՏԵՍԻԼ. Ունօղ զտեսիլ եւ զհանգամանս հրոյ. հարգոյն. հրախառն. կրակի նման.
Որպէս երկաթ ոմն հոգիքն քաղցելոց (ուսման) հրատեսակ լինելով՝ կակղագոյն լինել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Տեսանեմք զայս ինչ լինել առ երկրայնումն, կամ ի ջրայնում, կամ ի հրատեսակում. (անդ. ՟Ժ։)
Զեթերն ոմանք վասն հրատեսակ լինելոյն՝ կիզական գոլ զնա ասացին. (Արիստ. աշխ.։)
Հրատեսակ նիւթ, կամ ոսկի, պղինձ, անիւք, հանդերձ, սատանայ կամ բանսարկու. (Նոննոս.։ Մագ. քեր.։ Նչ. եզեկ.։ Դիոն.։ Աթ.։ Նիւս.։)
Ունչք երկայն եւ սուր, ձայն խոշոր եւ թիւր, աչք հրատեսակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Սէրն հրատեսակ է, միշտ ի շարժման գոլով, եւ ի վեր կոյս ընթանալով. (Լմբ. սղ.։)
sparks;
embers;
squib;
— օդաձիգ, sky-rocket.
Հրատկք. կայծակունք.
Հրահոսանք գետոցն հրեղնաց, եւ հրատիկք վառեալք. (Մանդ. ՟Ը. ա՛յլ ձ. ՟Ե. հրատիք։)
pyrotechnical.
fusilier, musketeer, arquebuseer, rifleman.
inviter, host, hostess.
ἁπαγγελτήρ, παραγγελλεύς nuncius, denunciator, invitator. որ եւ ՀՐԱՒԻՐԱՏՈՒ. Պաշտօնեայ հրաւիրօղ ի կողմանէ տանուտեառն կամ հանդիսադրի.
Օր կոչման հրաւիրակի. (յն. պատասխանատուութեան). (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 6։)
Եւ նոքա անարգեցին զհրաւիրակսն. (Եփր. համաբ.։)
Հրաւիրակ կոչման ի մի եկեղեցի. (Նար. խչ.։)
Երկնային հրաւիրակօք կոչեցեալք ի սկզբանէ։ Շնորհելով մեզ հրաւիրակ զերանելին զսուրբ գրիգոր. (Շար.։)
Հրաւիրակ առաքէ, կամ առաքին։ Հրաւիրակք առաքեցան. (Յհ. կթ.։ Շ։ բարձր։ Սարկ. քհ.։)
Զմեզ՝ հրաւիրակս կարգեաց տէր։ Հրաւիրակ լինիս մեզ յաւիտենական հրոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Սուրբ եւ երկնաւոր հրաւիրակիդ աւետարանի ոչ կացեալ է ոք ընդդէմ. (Փարպ.։)
inviting, alluring;
person invited, guest.
Նշանակ հրաւիրման. հրաւիրողական, եւ որ ինչ լինի հրաւիրմամբ.
Երեխայութեանն օծումն զհրաւիրականն ունի դրոշմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յառաջագոյն եւ կանխագոյն է հրաւէր քան զվայելումն հրաւիրականացն բարութեանց. (Սարկ. քհ.։)
Հրաւիրական բան, բանք. (Լմբ. սղ.։ Մաշտ.։)
Կամ Հրաւիրեալ անձն, կոչնական.
Նա պատուեաց զհրաւիրականսն. (Եփր. համաբ.։)
combustible, incentive.
Ղամբարեցին հրդեհական հոգւոյն զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
to be burnt.
incendiary;
fire-brand.
handsome, charming, polite, pretty, genteel, graceful.
ԳԵՂԱԶԱՆ ԳԵՂԱԶԱՆԱԿ. Գեղեցիկ որակաւ, զանազանութեամբ. պայծառ. վայելուչ. եւ Վայելչութիւն.
Այսօր ցնծան բերկրական կցորդիւք, եւ գեղազտնակ պարախնդութեամբ երկնայինք եւ երկրաւորք. (Գանձ.։)
Ի նիւթս վեհագունիցն եւ գեղազանիցն զոսկին սոփերայ. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Եբրայեցւոց ամիսք ցուցանեն.. զախտարաց եւ ժամուց տուրեւառիկ գեղացանակս. (Սարկ. տոմար.։)
well adorned, polite, pretty, spruce.
Գեղազարդ (կամ գեղեցկազարդ) ալեքսիանոս, կամ ալանն. (Վրք. հց.։ Վրդն. ծն.։)
Զփայլումն երեսաց գեղազարդ (կամ գեղազարդութեան) մովսիսեան կերպին. (Նար. առաք.։)
to ornament, to embellish.
Զարդարել գեղով. պաճուճել. պճնել. կիւզել տօնաթմագ.
Պսակապաճոյճ գեղազարդելոց։ Ընդ նմին պատկանութեան գեղազարդեցին. (Նար. ՟Լ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Իննամսեայ ժամանակաւ գեղազարդեալ ի քում հոգենկար արգանդիդ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Հռիփսիմէ գեղազարդեալ կուսից պարծանք. (Շ. տաղ.։)
Գեղազարդեցին զորոգայթն, եւ կամեցան պատրել. (Լմբ. սղ.։)
embellishment.
Զարդ գեղոյ. գեղեցկութիւն զարդուց եւ կարգեաց. չքնաղութիւն. պայծառութիւն. վայելչութիւն.
Բարձրանալ ի փառս գերապայծառս պանծալի եւ վայելուչ գեղազարդութեան. (Անան. եկեղ։)
Մատռուակացն գեղազարդութիւն։ Փառք եւ գեղազարդութիւն։ Որ ի նմա խնդութիւն՝ հարսանեաց նմանեցաւ, եւ գեղազարդութիւն ժառանգողացն՝ արեգական. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)
to float gracefully.
Գեղեցիկ ծփմամբ ծածանիլ.
Բազմահոլով գետոց յորձանասոյզ պտոյտք՝ անարգել գանգրեօք գեղածփեալ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
pretty, genteel, charming.
ԳԵՂԱՂԷՇ որ գրի եւ ԳԵՂԵՂԷՇ. Գեղեցիկ յոյժ. գեղափայլ. պայծառ. կայտառ. վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր, աղուորիկ, սիրուն, պինտ աղեկ. տիլպէր, կիւզէլ, լադիֆ.
Գեղաղէշ ծաղիկ, կամ աշխարհիս տեսիլ։ Ծառայք եւ աղախնայք գեղեցկակերպք, եւ յոյժ գեղաղէշք. (Փիլ.։)
Աչս գեղաղէշս, այտս փայլեալս. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Յոյժ քան զթրակացոց կուսանսն գեր ազանցեալ գեղաղէշ պայծառութեամբ. (Ոսկիփոր.։)
Գեղաղէշ երեսս ունիմ, եւ կամ ընչաւէտ եմ. (Կանոն.։)
Գեղաղէշ մանուկն (մովսէս). (Երզն. քեր.։)
Գեղաղէշ պատկերն (եւայի). (Վրդն. ծն.։)
Գեղաղէշ գեղեցկութիւն. (Յհ. կթ.։)
Գեղաղէշ տնկօք. (Ճ. ՟Ժ.։ Վրք. հց. ձ։)
Զգեղեղէշ (զգեղաղէշ) արմատն պտղաբերեցեր որպէս ի ծարաւուտ երկրի. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Գեղապաճոյճ.
Գեղեցիկ յօրինեալ. գեղազարդ.
well adorned, adjusted, compounded;
embellished, decorated;
— զարդարել, to embellish;
to adorn, to decorate.
Պաշտել զգեղապաճոյճ պատկերն. (Լմբ. իմ.։)
Գեղապաճոյճ աշտարակ կանգնեալ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Գեղապաճոյճ փառօք զարդարեալ կողածնաւն ի դրախտն ադենայ. (Շ. գանձ վերափոխ.։)
Եւ Գեղեցիկ պաճուճող. որ գիտէ գունագեղել.
Գեղապաճոյճ նկարողաց սեւել զիս տամ. (Յհ. կթ.։)
glorious, graceful, charming, superb, excellent.
Գեղապանծ հարսն, կամ մայր, կամ թագուհի. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
ԳԵՂԱՊԱՆԾ որ գրի եւ ԳԵՂԱՊԱՆՁ. Գեղեցիկ եւ պանծալի գեղով. չքնաղ. գեղաղէշ.
Պոռնիկ գեղապանծ. (Նաւում. ՟Գ. 4.) յն. καλή καὶ ἑπίχαρις գեղեցիկ եւ հաճոյական։
Գեղապանձ վայելչութիւն, կամ զարդ, կամ գեղ. (Ագաթ.։ Շար.։ Վրք. հց.։ Ճ. ՟Ա.։)
Գեղապանծ եղեր ի գեղ քո. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 15.) իմա, պանծանօք վստահեցար։
becoming, well made, pretty, graceful.
Գեղեցկայարմար. վայելչագեղ. բարեյօդ.
Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9։)
beautiful, attractive;
that dances well.
Ուր իցէ գեղեցիկ պար, եւ քաղցրանուագ գեղապարութիւն.
Շուրջ սոցա կացեալ գեղապար երգով, պատմող եղեալ նոզին հանդիսական մրցման. (Տաղ.։)
to dance prettily;
to advance excellently.
եւ չ. χοραγέω, χοραγέομαι chorum duco, et in quocunque genere abundo, praeditus sum aliqua facultate Գեղեցիկ պարու հրճուիլ եւ նուագել.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս։ Տօնական ձայնիւ գեղապարեսցէ սմա զյարմարական բանից պարտս. (Պիտ.։)
Գեղապարելով համաձայնապէս ընդ սերովբէիցն զեռահիւսակ սրբասացութիւնս աստուծոյ. (Շ. հրեշտ.։)
(Միջակքն յարուեստից են՝) աղեղնաւորութիւն, գեղապարել. (Երզն. քեր.։)
Մերթ՝ Յառաջ խաղել գեղեցիկ ընտացիւք իբր պարելով. յառաջադէմ լինել. զարգանալ.
Պանդուխտ է իմաստակութիւն, եւ ի ձեռն ներշրջանակացն գեղապարէ։ Ի ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ այր առաքինի։ Որք ուղիղ խղատուք գեղապարեցին. (Փիլ. լին. ՟Գ. եւ ՟Դ։ Զգեղապարելն ուսեալ ներշրջանակացն. Յհ. իմ. ատ.։)
encompassed or endowed with beauty, very handsome, graceful, charming.
Պարուրեալ գեղով. լի գեղեցկութեամբ.
Պաղոյն գեղեցկութիւն զգեղապարոյր ստեղծուածն ի ստեղծուածէն իգացոյց. (Ճ. ՟Գ.։)
dance or agreeable movement of the feet.
χορεία chorea Գեղեցիկ պարաւորութիւն. պար, հանդերձ երգովք նուագաց.
Ուր զուարճացելոցն ամենեցուն է բնակութիւն, եւ պարողացն զանդադար գեղապարութիւն. (Ածաբ. ի կիպր.։)
Իմանալի գեղապարութեամբ զեռահիւսակ սրբասացութիւնս յօրինէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Գեղապարութեամբ երաժշտական ձայնիւ երգեն։ Երգեն զհոգեւորական գեղապարութիւն. (Զքր. կթ.։)
villages, fields.
ԳԵՂԱՍՏԱՆԵԱՅՔ կամ ԳԵՕՂԱՍՏԵԱՅՔ, ԳԵՕՂԱՍՏԱՅՔ. Իբր գիւղք, գիւղօրէք. կալուածք. գեղեր.
Կոխեցին քանդեցին զգեղեցիկ ստացուածս այգեստանեացն եւ գեղաստանեացն։ Հրամայեցին (տալ) նմա գեօղաստեայս բնաբար ծառայութեան, եւ գետ ձկնորսաց։ Որ միանգամ առաջին թագաւորացն աղուանից գեօղաստայք եւ սահմանք լեալ էին. (Կաղանկտ.։)
well looking.
Գեղեցկատիպ. գեղեցկատեսիլ.
Ո՞ւր հրանտ հրատեսակ գեղատիպ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
broken or opened by a lance.
Ձեր խառնեցաւ արիւնն ընդ կողին՝ գեղարդնախոց արեան վըտակին. (Գանձ.։)
lancer.
Տիգաւոր. նիզակաւոր.
Մի՛ գուցէ կարծեսցուք ... գեղարդնաւորս հրեշտակապետս. (Շ. հրեշտ.։)
Եւ զշաւուղ գեղարդնաւոր կոչէ. (Կիւրղ. թագ.։)
handsome, graceful, pretty, charming;
dancer.
Գեղանի. գեղեցիկ.
Տգեղագոյնքն իբրեւ զգեղաւորս երեւէին սքանչելիք, եւ գեղաւորք՝ ըստ ժամանակին առ հասարակ դիւցազնացեալք։ Գեղաւոր կուսից համեմատ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 39։)
Ժամանակ պատերազմի է, եւ դու զգեղաւորացն արուեստն առնուս ի ձեռն. (Ոսկ. եփես. ՟Ծ՟Է։)
cf. Գիւղաքաղաք.
Եկա՛յք երթիցու՛ք եւ յայլ մօտաւոր գեղաքաղաքսն. (Մրկ. ՟Ա. 38։)
modulation, melody, trill, shake, quaver.
որ եւ ԳԵՂԳԵՂՈՒՄՆ. μελῳδία melodia Խաղ ձայնից երգոց. եղանակ. բեկբեկումն կամ ոլորք հնչման. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի.
Գութ գեղգեղանացս յօրհնութեան իբրեւ վարդապետ իմն լինի ածել յուղղութիւնս. (Ոսկ. ես.։)
brilliant, resplendent, fulgid.
Փայլուն՝ բեկբեկմամաբ կամ ցոլացմամբ լուսոյ. կամ գեղեցկանշոյլ.
to trill, to modulate, to quaver, to shake, to sing agreeably.
μελῳδέω modulor, laudo carmine Բեկբեկ կամ խաղուն ձայնիւ երգել. եղանակել.
Զարմանալ պարտիմք ընդ քաղցրանուանդ բարբառ, զոր գեղգեղեալ յօրինէ ճպուռն։ Անդադար գեղգեղէ զբարբառն առաւել քանզերգս արուեստականաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ընդ եղանակս արկեալ գեղգեղեն (դպիրք). (Լմբ. պտրգ.։)
Զեռահիւսակն գեղգեղեն սրբասացութիւն. (Նանայ.։)
Անդաստան ծաղկաց ցցունազարդ գեղգեղեալ բազմագունակ երանգօք եւ յարազուարճ առատացօղովք. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Գեղգեղանք.
Ո՞ւր քաղցրաձայն երաժշտի, կամ գեղգեղումն եղանակի. (Շ. եդես.։)
Հրաշաձայն եղանակօք՝ պէսպէս գեղգեղմամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)
to polish;
to paint, to plaster;
to paint one's self.
Փորագրեցին, գեղերեսեցին ... արձան պատմաբանական. (Նար. խչ.։)
to embellish, to adorn with good colour.
ԳԵՂԵՐՓՆԵԼ. Գեղեցիկ երփնիւ կամ գունով զարդարել. վայելուչ նկարել, ներկել.
to desire, to wish, to be inclined, moved, to grow tender.
ԳԵՂՁԱՄ ԳԵՂՁԻՄ Սաստիկ ըղձմամբ բերիլ, ձկտիլ, վառիլ, փղձկիլ. cf. ԳԵՂՑԵՄ.
Սակս գեղձացեալ ինչ քինուց. (Պիտ.։)
cf. Գեղձամ.
ԳԵՂՁԱՄ ԳԵՂՁԻՄ Սաստիկ ըղձմամբ բերիլ, ձկտիլ, վառիլ, փղձկիլ. cf. ԳԵՂՑԵՄ.
Սակս գեղձացեալ ինչ քինուց. (Պիտ.։)
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
ԳԵՂՁՈՒՄՆ ὅρεξις desiderium, appetentia որ եւ ԳԵՂՁ. Ուժգին ըղձումն, ձկտումն. տենչ. փափաք. եւ Գորովումն, գելումն սրտի, փղձկումն. գութ աղեաց.
Շարժեսցէ զկենդանին առ գեղձումն ցանկութեան (կերակրոյ). (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Բարեկամացս գեղձումն այսքան փղձկի ի դորա ողորմելիսդ՝ որ վասն իմ, կերպարանք. (Լմբ. պտրգ.։)
Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)
fleece, wool.
Ի կթոց արօտականաց, եւ ի գեղմանց. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Գեղմն իմանալի, զոր ետես գեդէովն։ Գառինքն օրինականք ... ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
Զարանցն արեամբ ներկելոցն յեղանակել ի պատահումն գեղման. իբրեւ ասր սուրբ եւ սպիտակ առնել. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
woolly, hairy.
Իբրեւ զորոջ անարատ ... ասրաբոյս եւ ստեւագիսակ գեղմնաբարձ մաքուր պատարագ. (Նար. կուս.։)
peasant, countryman;
rustic, rural, country.
որ եւ ԳԵՂՋԵԱՅ, ԳԵՂՋՈՒԿ. Բնակ գեղջ. շինական. գեղացի, գեղի մարդ.
burgomaster, major of a village.
Աւագն կամ իշխանն գեղջ.
Գեղջաւագ՝ որ յաղագս արքունի հարկաց զդուռն եկեղեցւոյ փակել տայ. (Կանոն.։)
country priest.
Նման ես դու գեղջերիցու ի գեօղդ որ առ ձեզ մօտ է ... բախել սկսաւ, եկն արտաքս գեղջերէցն. (Վրք. հց. ձ։)
to modulate the voice.
ԳԵՂՑԵՄ կամ ԳԵՂՁԵՄ (կամ ներկայն է Գեղուլ, եւ գեղցէ՝ է ապառնի). որպէս թէ Կարի գելուլ, գալարել. թեքել. խոնարհեցուցանել. ծեքծեքել. ցածուցանել.
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
Զամենայն զերգսն վնասակարս, եւ զաղտեղութեան գեղօնս, ուր ... եւ պարք են. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Միթէ ի գեղօ՞ն (կամ ի գեղաւ) յառնիցես, եւ ի ցոյց շպարիցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը.) յն. մի բառ, իբր պաճուճանք հանդիսի։
cf. Գայռ.
Իբր Գայռ, այսինքն տիղմ գռեհաց. (լծ. թ. կէրիզ).
engendered or produced in a river.
Վկայական արձանք գետածինք (քարինք բարձեալք ի յորդանանէ). (Նար. առաք.։)
cf. Գետակուր.
to make flow like a river;
to flow like a river.
ԳԵՏԱՀԵՏԵԼ. Խաղացուցանել կամ յորդել իբրեւ զհետս գետոյ. բղխել զհոսանս գետօրէն. գետահոսել յարբեցումն եւ յոռոգումն.
Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուխ աղբերն՝ չորիւք բաժանմամբք գետահետեալ. այսինքն իբր գետ ձեւացեալ. (Տօնակ.։)
Ջրոյն կենաց գետահետեալք՝ բղխեցին մեզ յարբուցումն. (Շար.։)
that divides a river.
Որ հերձու կամ եհերձ զգետ.
Գետահերձ մաշկեակն (եղիայի) սքանչելահրաշ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
cf. Գետահետեմ.
Գետահոս վտակօք հոսեցելոյ ի կենաց աղբերէն. (Բենիկ.։)
Գետահոսել մեզ բանից գոյաւորութիւն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
dead in the river.
ԳԵՏԱՄԵՌ. Մեռեալ ի գետն։ Իսկ ԳԵՏԱՄԵՌՔ. գ. Մեռանիլն ի գետ, կամ ի ջուրս. որպէս յն. καταποντισμός
Պատերազմունք ... գետամեռք ... կորուստք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ (գրեալ էր, գետնամեռք)։)
over-flow of the river, inundation, flood.
Յարոյցք՝ այսինքն բարձրանալն կամ զայրանալն գետոց.
Ի թուլանալ ձեան՝ ա՛հ է ասեն մարդոյ ամենայն ուրեք, զի գետայարոյցք է. (Վանակ. տարեմտ.։)
surrounded by a river.
Պատեալ գետով. որպէս հռոմկլայ, զորով պատէր եփրատ.
Յորում բնակեմք յայսմ ամրոցի, ի գետապատ քարանձաւի. (Յիսուս որդի.։)
ospray, sea-eagle.
ἀλιάετος haliaetum, aquila marina Արծուի գետոյ կամ ջրոյ. թռչուն ձկնորս. (ըստ յն. ծովարծուի).
Արծուի, եւ պասկուճ, եւ գետարծուի։ Ոչ ուտիցէք զարծուի եւ զկորճ եւ զանգղ եւ զգետարծուի եւ զցին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 13։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 13։ եւ Գաղիան.։)
cf. Գետափն.
Առ գետեզերբ երկրին. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 5։)
that burrows in the earth.
Կճղակացեալք էին իբրեւ զգետնաբիր եւ զարմատակերն կնճթաց. (Ագաթ.։)
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
Որ գնայ ընդ գետին, սողի կամ քայլէ ի վերայ երկրի.
Ըստ երկուց օրինակաց գետնագնացացն (անասնոց) յանդգնաբար յարձակմանց. (Պիտ.։)
that rolls on the ground.
Թաւալեալ կամ թաւալելով ընդ երկիր.
Գետնաթաւալ եւ փրփրերախ՝ դիւին խոնարհեալ երկիր պագանեն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)