cf. Հսկայազն.
Սատակեաց զսիսարա զհսկայազնն հեթանոսաց։ Զհսկայազնն զգողիադ. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
Հսկազն հեթանոսաց։ Զհսկազն եւ զքաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Եղիշ. դտ.։)
Զհսկայազուն հասակ (տրդատայ). (Թղթ. դաշ.։)
Կոտորեաց յերեսաց նոցա զհսկայազուսնսն. (Եփր. համաբ.։)
having the strength, vigour of a giant, very strong.
Հսկայազօր երեւեալ։ Առեալ հսկայազօրն։ Ի հսկայազօրն հայկայ. (Ագաթ.։ Երզն. լս.։)
giant's, giant-like, gigantic.
Սկայական. սեպհական սկայից.
Արագապէս զընթացս առեալ հըսկայական ... Լե՛ր գեղեցիկ զինուոր արի հըսկայական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
gigantic, huge, colossal, colossean;
— անդրի, colossus, colosse, colossal statue.
Ունօղ զձեւ հսկայի. վիթխարի. յաղթանդամ եւ բարձրահասակ.
Զհսկայաձեւ գոռոզն զթագաւորն պովրոս. (Պտմ. աղեքս.։)
adb. with giant strides;
— ընթանալ, to walk or advance -;
— յառաջադիմել, to make rapid progress;
— great improvement.
giantship.
Սկայ գոլն. հանգամանք սկայից.
Զօրութիւն հսկայութեան իւրոյ տկարացաւ. (Մծբ. ՟Գ։)
to watch, to abstain from sleep;
to watch over, to guard, to oversee, to take care of, to have an eye upon;
cf. Հիւանդ.
cf. Հսկող.
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
watchful, vigilant.
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հսկութիւն.
Տօնէաք հսկողութեամբ. (եւ երգօք հոգեւորօք. Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
awake.
Նաւապետն հսկուն պահեսցէ զնա ուղիղ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Գեդէոն հսկուն էր յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Հպտանք;
harlequinade, buffoonery.
Հնարս հտպտանաց գտին բոզքն այն։ Այսմ հտպտանաց ոչ հաւանին նոքա։ Հնարից հտպտանօք։ Հտպտանս եւ աղճատանս իմն կարծել։ Մեղկեալ հտպտանօք եւ շռայլութեամբ. (Մագ. ՟Ե. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Թ. ՟Խ։)
Զամենայն ախտաւոր հտպտանսն կանանց. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
Ի հտպտանսն եւ ի զարդարանսն, եւ յայլ ամենայն պչրանսն. (անդ։)
fire-cup;
punishment by fire;
fiery, full of fire.
Այն՝ որ է իբրու հրազէն բաժակ, կամ հրեղէն ըմպելի, ի լուսատու լինել եւ ի ջեռուցանել զոգին, եւ ի կիզուլ զմեղաւորս.
Հրաբաժակ հոսանօք գետահետեալ ցուցանէ զառուս առաքելական աստուածառաքն վտակաց. (Անան. եկեղ։)
Զհրաբաժակ դառնութեան այրմանն ընկալեալ սոդոմ. (Շար.։)
pyrology.
igniferous, producing fire;
pyropherous.
Բերօղ զհուր. կրօղ յինքեան զզօրութիւն հրոյ.
Ի գալստեան աւուր հրաբեր. (Գանձ.։)
Շարժումն հրաբերի կեանք է աստուածասէր. (Վանակ. յոբ.։)
fire-mouthed.
Ունօղ զբերան հրեղէն. յորոյ ի բերանոյ հուր ելանէ. եւ Հրաշունչ.
Եւ սերովբէքըն ճշմարիտքըն հըրաբերան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Քրովբէօրէն հրաբերան բղխօղ նշուլից. (Նար. կուս.։)
Հրաճաշակ եւ հրաբերանն հեղիաս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Ընդ որս եւ զհրաբերանն կարգէ զվիշապն. (Լմբ. յայտն.։)
volcanic.
cf. Հրաբորբոք.
all on fire, it flames, burning, glowing, blazing, flaming;
— սրտմտութիւն, gust of passion;
impetuous, fiery wrath.
Բորբոքեալ հրով, կամ իբրեւ զհուր. եւս եւ Բորբոքիչ հրոյ.
Հրաբորբոք ջահք, կանթեղք, ճառագայթք. (Խոր. հռիփս. եւ Խոր. վրդվռ.։)
Հրաբորբոք բարկութեան տեղացումն։ Հրաբորբոք հրկիզեալ։ Ի հրացայտ չարութենէ հրաբորբոքն յուսփայ. (Յհ. կթ.։)
Արծաթագործ հրաբորբոք ճարտարապետն. (Արծր. ՟Դ. 9։)
phlegethon.
Տանջին ի հրաբոց կիզանողն։ Իսկ հրաբոց կիզօղն տեղի գոլով հրային եւ կիզանօղ. (Նոննոս.։)
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
Որ բղխէ զհուր.
ՀՐԱԲՈՒՂԽՔ ա. Բղխմունք հրոյ. հրեղէն անձրեւք.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք, եւ հրաբուղխք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. 44։)
fiery, igneous;
spiritual, celestial, divine.
ἕμπυρος, ἑμπύριος igneus, ignitus, caelestis. Ի բնէ հրեղէն. հրանիւթ. լուսեղէն, զուարթուն. հրեշտակային. եւ Աստուածային.
Հոյլք անմարմնոցն հրաբուն սեռիցն։ Հողեղէնքս ընդ հրաբուն սեռիցն. (Շար.։)
Ի ձեռն նոցին իսկ հրաբուն զօրացն. (Դիոն. առ տիտ.։)
Հրաբուն հրեշտակք. (Մեկն. ղկ.։)
Զհողեղէնս ի հրաբուն մերձեցոյց սեռս. (Խոր. հռիփս.։)
Բանն մարմնացեալ զհրաբուն փառացն էական ճառագայթ անդանօր փայլեցոյց. (Խոր. վրդվռ.։)
pyrotartaric.
pyrogallic.
cf. Հրագնդակ.
fire-ball.
flame-coloured, red, red as fire.
Որ է ի գոյն հրոյ. նման հրոյ. հրացեալ. ջերմեռանդն.
Ջեռուցեալ հրագոյն շողացուցանէ (դարբինն յերկաթ). (Ագաթ.։)
Ջեռուցեալ եւ հրագոյն ի գոհութիւն աստուծոյ։ Բարկութիւն եւ սրտմտութիւն բոցաձեւ է եւ հրագոյն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Կարկեհանն կայծ կոչի, որ է հրագոյն. (Նչ. եզեկ.։)
heaping up fire.
Դիզեալ իբրեւ զհուր. կամ դիզօղ զհուր.
Հրադէզ զօրութեամբն յաղել պնդել։ Ահեղ որոտմամբ փայլակնաբորբոք հրադէզ զօրութեամբ. (Ագաթ.։ Խոր. վրդվռ.։)
cf. Հրահար;
—ք, fire-arms, guns, muskets, rifles;
artillery, ordnance.
artillery-man, gunner.
to arm or furnish with fire;
to inflame, to kindle.
Հրով սպառազինեալ. հրեղէն լեզուօք եւ զօրութեամբ վառել ի հոգեւոր մրցանս.
Ի նմանութիւն լուսոյ փայլման հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Հրազինել զընտրեալ զդասս առաքելոցն։ Աստուածազարդ հրազինեաց զսուրբ զառաքեալսն. (Շար.։)
Հրազինեաց զնոսա ի լեզուս հրանիւթս. (Լմբ. հանգ.։)
artillery.
very poisonous.
Որ ունի զթոյն հրեղէն.
Ժանեաց հրաթոյն օձից։ Ի տուրեւառութենէ հրաթոյն շնչոյս։ Հրաթոյն կապարճք։ Զսլաքս մրրկատարափս՝ հրաթոյնս դաժանութեամբ. (Բենիկ.։)
renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.
Նշանակ հրաժարելոյ, ի բաց կալոյ կամ խորշելոյ, կամ մեկնելոյ. բացասական. հրաժարելի. եւ հրաժարեցուցիչ. արգելող. որպէս ո՛չ, եւ մի՛.
Խրատուս ոմն հրաժարական, եւ ոմն յորդորական. (Պիտ.։)
Կատարողական ոչ գոյ, այլ եւ հրաժարական. (Անյաղթ պորփ.։)
Յօրինացն ոմանք հրամայական (կամ հրամանական) էին, եւ ոմանք հրաժարական. (Երզն. մտթ.։)
Հինգ հրաժարական պատգամք. (Տօնակ.։)
Իւրոց գործոցն հրաժարական ողջոյն տայ, եւ աստուծոյ կարօտի խնամոցն եւ ողորմութեանն. (Լմբ. սղ.։)
Ամենայն աստուածաշունչ գրոց գրեթէ հրաժարական ողջոյն տուեալ. (Պրպմ. (որ է բարեաւ մնալ ասել։))
Լուան ի նմանէ զհրաժարականն. այսինքն հեռացեալ յընտանեաց. (Շ. առ ապիրատ.։)
Հրաժարական (կամ հրեշտակական) զգեցեալ ես կերպարանս. այսինքն կրօնաւորական. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Նաեւ չէքն յոչխարաց իմոց՝ ո՛չ եթէ հրաժարական ինչ իցէ, որպէս թէ չէ հնար լինել յոչխարացն իմոց. (Նանայ.։)
unbecoming, indecent;
prohibited, forbidden.
Մեզ հրաժարելիք, նոցա մեծարելիք։ Զիա՞րդ ի հրաժարելին ինձ ձեռնամխեցից։ Ոչ խառնակիլ ի հրաժարելիսն. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Նար. կ.։ Սարգ. ՟ա. պ.։)
Թո՛ղ եթէ ի հրաժարելեացն, եւ որ ոչ հաճոյք են աստուծոյ։ Ի հրաժարելեացն առնել (ինչ) կամ ասել. (Բրս. հց.։)
to cause to renounce or abdicate;
to dismiss, to discharge;
to forbid, to prohibit, to interdict;
to renounce, to abstain, to deprive oneself of, to forego, to forbear, to refrain, to desist, to resign;
to deny, to disown, to refuse;
to take leave of, to bid farewell to;
to die, to decease;
— յաղանդոյ, to abjure, to recant, to renounce;
— յաշխարհէ, to renounce the world;
to enter a convent;
— յիշխնանութենէ, to abdicate, to resign, to tender, to lay down or throw up one's commission;
— ի թագաւորութէնէ, to abdicate the crown;
աղաչեմ զքեզ կալ զիս հրաժարեալ, I pray thee have me excused, I beg you excuse me, I pray you to be kindly indulgent towards me.
Հրաժարեսջի՛ր (կամ հրաժարեա՛) զքեզ ի նմանէ (այսինքն յառնէ հերետիկոսէ). (Եփր. տիտ.։)
Հրաժարեալ զնոսա նիխորոյ՝ արձակէր սիրով։ Հրաժարեալ թագաւորին վաղարշու զվահան եւ զամենայն նախարարս, արձակէր խաղաղութեամբ. (Փարպ.։)
ՀՐԱԺԱՐԵՄ, եցի. չ. παραιτέομαι, ἁποτάσσομαι renuncio, recuso, detrecto, evito, recedo, discedo ἁσπάζομαι valedico, valefacio ἁπέπω, ἁπαναίνομαι nego, renuo. Հեռի յօժարելոյ լինել կամ խորշիլ. հեռի կամ ի բաց կալ. հեռանալ. չառնուլ յանձն. մերժել. մեկնիլ. թողուլ գնալ. չուել. զատանիլ. որոշիլ. բարեաւ մնաս ասել. օտարանալ. պատճառանս դնել. հրաժարիլ, ետ քաշուիլ, չուզել, մէկդի գնալ, զատուիլ.
Հրաժարելով հրաժարեաց յինէն դաւիթ երթալ։ Համան կամէր հրաժարել ի տիկնոջէն։ աղաչեմ զքեզ, կալ զիս հրաժարեալ։ Հրաժարել ի տանէ, կամ հոգւոյ ի մարմնոյ։ Հրաժարեալք կամ հրաժարեցաք ի միմեանց, եւ ելաք ի նաւն։ Որ ոչ հրաժարեսցէ յամենայն ընչից իւրոց։ Ողորմութիւն հրաժարեաց յինէն։ Ի խրատուէ ամենակալին մի՛ հրաժարեսցես, եւ այլն։ Ընդէ՞ր հրաժարեցաք յաշխարհէ։ Եւ եթէ հրաժարեմք, ընդէ՞ր յետս դառնամք. (եւ այլն. Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
Ի հրաժարել արկադեայ ի կուսակցելոյն խոսրովայ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
Ամենեւին հրաժարեցաք յընթերցմանէ աստուածային գրոց. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Հրաժարեցից յանիրաւ աշխարհէս. (Ճ. ՟Գ.։)
Առանց մօտակաց ուրուք հրաժարեսցէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պօղոս հրաժարեաց ի մէնջ. (Ոսկ. հռ.։)
Ի հրաժարելն ի մարմնոյ. (Պիտ.։)
Հրաժարելոյն մխիթար լինել ի հանդերձեալսն։ Վասն հրաժարելոյն յերկրէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի քեզ կերպարանեալ տեսանեմք զամենեսեան զհրաժարեալսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ընկա՛լ եւ հանգո՛ զհրաժարեալ հոգիս։ Ողորմեա՛ տէր հրաժարելոյս. (Շար. որ եւ Ննջեցեալ ասի։)
cf. Հրաժարեմ.
Կարճել զյօժարութիւնն. արգելուլ. չթողուլ. հեռացուցանել. խրատել. յետս կալ.
Հրաման տալով, կամ հրաժարեցուցանելով։ Զմկրտեալսն հրաժարեցուցանեն ի սատանայէ։ Հրաժարեցուցանել ի մսոյ, կամ ի ծառոյ, ի մարմնական իմաստից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։ Մագ. ՟Ե։)
Օրէնք հրաժարեցուցանէ. եւ հրաժարեցուցանելով յաղագս քաղաքին երեւի իսկ, եւ երեւեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Զամենայն մեռելոտի հրաժարեցուցանէ (ուտել). (Մեկն. ղեւի.։)
Եթէ ուտես ի հրաժարեցուցեալ փայտէդ։ Ի ճաշակումն հրաժարեցուցեալ պտղոյն. (Կամրջ.։)
cf. Հրաժարեմ;
հրաժարեցան ի միմեան, they left each other, they separated.
that has resigned;
deceased;
cf. Հրաժարեմ.
cf. Հրաժարումն.
ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ժողովեալքս ի հրաժարումն ծառայի քո յաշխարհէ։ Ասէր ի ժամ հրաժարման իւրոյ։ Ծանեաւ զկէտ հրաժարման իւրոյ։ (Շար.։ Ագաթ.։ Վրք. ոսկ.։)
Ըստ ուխտի եւ հրաժարման յաշխարհէ։ Առնուլ զձեւս սուրբ հարցն՝ խոստովանութեամբ եւ հրաժարմամբ. (Յճխ. Մաշտ.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.
ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ժողովեալքս ի հրաժարումն ծառայի քո յաշխարհէ։ Ասէր ի ժամ հրաժարման իւրոյ։ Ծանեաւ զկէտ հրաժարման իւրոյ։ (Շար.։ Ագաթ.։ Վրք. ոսկ.։)
Ըստ ուխտի եւ հրաժարման յաշխարհէ։ Առնուլ զձեւս սուրբ հարցն՝ խոստովանութեամբ եւ հրաժարմամբ. (Յճխ. Մաշտ.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
Հրաժեշտ ի մահաբեր գործոյ, կամ ի պատարագաց (զոհից). (Նախ. իմ. եւ Նախ. ես.։)
Ոչ զատեաւ առաջին հրաժեշտիւն։ Տեսին զհրաժեշտ խնդրոյն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ե։ Երզն. մտթ.։)
ՀՐԱԺԵՇՏ. Յուղարկումն մեռելոց. ելք յաշխարհէ.
Կոծ դնեն, թողեալ զյուսով եւ զօրհնութեամբ զհրաժեշտն. (Կանոն.։)
Խնդրէ զաստի հրաժեշտն. (Իսիւք.։)
Արձակիչ կապելոց, հրաժեշտ վնասակարաց։ Խնդրեաց ի տեառնէ հրաժեշտ տկարութեանն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Եկն թագաւորն խնդրեաց հրաժեշտ ի սրբոյն գրիգորէ. (Ագաթ.։)
Ապա հրաժեշտ ինքեան հայցար. (Լմբ. ի շնորհ.։)
Զորս ի հրաժեշտի կացուցանէին՝ հասուցանել յիւրաքանչիւր աշխարհս։ Ի հրաժեշտ կացուցանէին երթալ խաղաղութեամբ յաշխարհն հայոց. (Փարպ.։)
ՀՐԱԺԵՇՏ ԱՌՆՈՒԼ, ՏԱԼ, ԼԻՆԵԼ. Հրաժարել, ի բաց կալ, մեկնիլ, հեռանալ.
Հրաժեշտ առին մահ եւ խաւար ի ծագել լուսոյն եւ ի գալ կենացն. (Յճխ. ՟Զ։)
Ոչ կամեցան հրաժեշտ առնուլ ի թագաւորէն՝ զոր խնդրեցին (ի սամուէլէ). (Եփր. թագ.։)
Առեալք զհրաժեշտ մեղանչական կենցաղոյս՝ փոխեցան (յերկինս). (Ղեւոնդ.։)
Զհիւանդսն ախտքն հրաժեշտ տուեալ՝ թողուին։ Հրաժեշտ տալով ամենայնի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Սկեւռ. աղ.։)
Լինի հրաժեշտ ի յերանութեանց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի միում ժամու հրաժեշտ լինի ձայնիւ, եթէ երթա՛յք յինէն անիծեալք. եւ սատանայ մնայ պապանձեալ, մինչեւ հրաժեշտն լինիցի. (Պիտառ.։)
full of fire, ardent, burning.
Անձրեւ հրալի. (Վրդն. ծն.։)
Հորվ լցեալ կամ լի. որ ունի յինքեան զհուր. եւ Հրախուռն, կամ հրագոյն. հրակերպ.
Ծաղր առնէ զշարժումն հրալից. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 20. յն. հրազգեաց կամ հրակիր։)
Սիւն գործեալ ի հրալից վիմին. (Շար.։)
Ջահ վառեալ սուրբ սերովբէն՝ կայր ի սպասու հրալից վիմին. այսինքն վերեզմանին քրիստոսի. (Շ. տաղ.։)
Եռանդնակայծակ հրալից արիւնոտ. (Թէոդոր. խչ.։)
Ա՛ռ զհրալից սկտեղս, եւ տա՛ր մօրն քո. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
pyrophosphoric.
to consume with fire.
ՀՐԱԼՈՒՑԻԿ կամ ՀՐԱԼՈՒՑԻՔ ԱՌՆԵԼ. հրո՛վ լուցանել. այրել.
Մատուցանէին զջուրն առ ի յանդիմանութիւն, եւ զմեղապարտսն հրալուցք առնէին. (Ոսկիփոր.։)
pyrotechnician, fire-works maker.
accompanied with fire.
Որ խաղայ ի մէջ հրոյ.
Զբոցախմբելոց հրախաղաց զերից մանկանցն զօրհներգութեանցն երգս. (Քերթ. եկեղ.։)
Յահաւոր եւ ի հրախաղաց շաբաթին. (Տաղ.։)
fire-works.
value, price.
Լիցի դրօշս ծանր արժեքօք յաղթող եւ ահարկու. (Մաշտ. ջահկ.։)
valiant, valorous, courageous, manly, strong, bold, intrepid, brave;
Արիք, the Persians.
(լծ. ընդ այր, արու, եւ առաքինի. եւ յառնել, արի՛, թ. է՛ր, էրփէկ. եւ յն. ա՛րիս, արէս չԱստուած մարտի. իսկ ա՛րի. ա՛րիստօս. լաւ, ամենալաւ, եւ քաջ). ἁνδρεῖος fortis, ἅριστος optimus vel egregius (sicut Mars), strenuus, γενναῖος generosus Քաջ. հզօր. անմեղկելի. կորովի. իբր կանգուն յոտս, եւ տոկուն իբրեւ զայր. քաջասիրտ.
Զմեծ արին սամփսովն. (Բրս. պհ.։)
Այնպիսին ի հարկէ եւ արի գոյ՝ զախտսն ստորադասելով. (Սահմ. ՟Ժ։)
Արի՛ կացցես ի մարտի քում. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
valiantly, valorously, courageously, manly, bravely, strongly, vigorously;
resolutely, generously, magnanimously.
Արիաբար ընդդէմ կալ, վարժիլ, կամ յաղթել, շահատակել, ելանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Արիաբար մրցմամբ. (Յհ. կթ.։)
masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.
ἁνδρικός, νεανικός virilis, generosus, strenuus Սեպհական եւ մեծ փութով։ Պիտոյ է քաջ եւ արիական անձն ունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)
արիական քաջութիւն, կամ մրցմունք, ընթացք, մահ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Շար.։)
ԱՐԻԱԿԱՆՆ. գ. իբր Արիութիւն, կամ արիական մասն հոգւոյ. իբր նոյն եւ ոչ նոյն ընդ ցասմնականին կամ սրտմտականին.
Որ են պէսպէս խորհուրդք ցանկականին եւ արիականին. (Լմբ. սղ.։)
Իսկ ըստ արիականին մասին այսպէս միաւորի արդարութիւն։ Առաքինութիւն արիական մասին հոգւոյ։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին. (Տօնակ.։)
to have courage, energy, to be strong, to be notable for courage.
որ գրի եւ ԱՐԻԱՆԱԼ, ԱՐԱՆԱԼ. Արի լինել. զօրանալ. քաջանալ. անվեհեր բուռն հարկանել.
Արիացի՛ր ե՛ղբայր։ Արիանալ (ընդդէմ) փորձանաց սատանայի. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժբ։)
Արիացեալք առ հակառակ. (Շար.։)
Arian.
to encourage, to embolden, to strengthen.
Արիացո՛ զհեղգս առ բարին. (Յիսուսի որդի։)
Փոխանակ արիացուցանելոյ հատեր զյոյս նորա. (Վրք. հց. ՟Զ։)
valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
ἁνδρεία fortitudo, γενναιότης enerositas որ գրի եւ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ, ԱՐՈՒԹԻՒՆ. (քանզի եւ ըստ յն. է այրութիւն). Քաջասրտութիւն. անվեհեր ոգի.
Յաղագս արիութեան եւ զանգիտութեան։ Ի ձեռն ամենայն չորիցն նոյն հանդիպի, արիութեամբ եւ ողջախոհութեամբ եւ արդարութեամբ եւ խոհեմութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ա եւ ՟Ժ՟Բ։)
Արիութիւն է առաքինութիւն ցասմնատեսակին։ Արիութիւն (կամ արութեան) է հեղգ գոլ առ զարհուրանսն երկեղիցն, որ մահ սպառնայ. (Արիստ. առաք.։)
Առաքինութիւն ցասմնականին՝ արիութիւն. (Գր. հր.։)
Յաղագս համբերութեան եւ արիութեան ասէ տէր, եղիցին գօտիք ձեր պնդեալք ընդ մէջս. եւ առաքեալն, առէ՛ք զզրահս հոդւոյն, եւ կացէ՛ք հաստատունս եւ անշարժս. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Զարդարեալ գոյ բարկութիւն արիութեամբ. (Սահմ. ՟Ժ։)
Պիտոյ բազում իմաստութիւն եւ արիութիւն։ Ընդդէմ կալ գազանին արիուըեամբ (յն. (արիաբար). Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Գործով արիութեան զհանդէս գեղեցիկն իրի կատարեն. (Պիտ.։)
Մինչեւ հասեալ էր յարիութեան հասակն. (Եղիշ. ՟Ե։)
of a blood colour, red, sanguine.
Արիւնագոյն երեւէր երկնայնոցն Քրիստոսի, զի յայտ արասցէ թէ ի պատերազմէ եկն ... զոր տեսեալ երկնայինքն արիւնագոյն մարմնով. (Վահր. յար.։)
bloody
Որ դիմեալ գայ յեդոմայ արիւնազանկ կարմրութեամբն ի բոսորայ. (Լմբ. հանգ.։)
bloody, dyed, stained with blood.
bloody, bloodthirsty, sanguinary, cruel, that delights in shedding human blood;
that loves blood.
ԱՐԻՒՆԱԽԱՆՁ կամ ԱՐԻՒՆԱԽԱՆԾ. Խանձեալ մոլեալ ի հեղումն եւ յարբումն արեան. արուն ծծօղ՝ խմօղ, արունկզակ.
bloody, mixed with blood.
Արիւնախառա միս, կամ ջուր, կամ մարմինն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։)
Աչք բարկացողի հանապազ պղտոր եւ արիւնախառն լինի. (՟Ը. խհ։)
Արիւնախառն հուր. (Թէոդոր. խչ.։)
vessel to hold blood, cup of libation.
θυΐσκη mortriolum կամ ըստ եբր. քաֆ acerra Անօթ զոհից, որպէս ընդունարան արեան ի ձեւ սանդի կամ անկանի. ըստ այլոց՝ տուփ կամ խնկաման.
Արար զկահ սեղանոյն, եւ զարիւնակալս նորա. (Ել. ՟Լ՟Է 16։)
to be turned or changed into blood;
to become rod.
Հանին զհացն սրբութեան, եւ զգինին արիւնանալ պատարագին՝ ի վերայ սեղանոյն. (Բուզ. ՟Ե 28։)
Բիբք աչացն արիւնանան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 25։)
coloured with blood.
Տեսեալ զնա արիւնաներկ մարմնով. (Վահր. յար.։)
Մասն ի կենաց փայտէն արիւնաներկ. (Վրդն. աշխարհ.)
Արիւնաներկ շրթամբք, կամ հանդերձիւք. (Խոր. հռիփս.։ Գանձրն.։)
who has much blood, sanguine.
Ոյր արիւնն է առատ՝ յառոյգ հասակի.
responsible for blood shed.
որ եւ ԱՐԵՆԱՊԱՐՏ. Պարտական արեան. արիւնահեղ.
Փախստականք յաշխարհէն՝ արիւնապարտք. (Փարպ.։)
that loves blood, sanguinary.
Սիրօղ արեան այսինքն արիւնհեղութեան, այր արեանց.
blood-sucking, bloody, sanguinary, bloodthirsty.
Ըմպօղ արեան. արիւնահեղ. որպէս գազան, եւ գազանաբարոյ. արուն խմօղ, արունկզակ.
Որոց տեսեալ զարիւնարբուս ի կենդանեցադ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Կորիւն արիւնարբու. (Գր. հր.։)
Որոց զօրագլուխ էր տիւնարբու եւ այսակիրն մահմատ. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)
to bleed.
Զհերն խզել, կամ զճակատն հարկանել, զերեսն արիւնել. (Երզն. խրատ.։)
colour of blood, red, bloody.
Արիւներանգ մարմնով ունի զգեցեալ պատմուճան գղեցիկ. (Վահր. յար.։)
offered with the blood.
Արեամբ հանդերձ ընծայեալ. խառն ընդ արեան նուիրական.
watered with blood.
Առ իմէ՞ շախես զընդհանրատարած բնակութիւն արիւնոռոգդ ոռոգմամբ. (Պիտ.։)
sanguine, full of blood.
Հանդերձ արիւնոտ. (Լմբ. համբ.։)
Խնդրեաց զտէգն արիւնոտ, եւ համբուրեաց. (Վրդն.)
Ոչ եթէ արիւնոտ շրջէր հանապազ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
(Աչք ի բարկութե) շառագոյն արիւըռուշտ լինին։ Արիւնըռուշտ աչօք հայելով (շան ի թշնամին՝) փրփրով բերանն լի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լիւս.։)
Զոմանց աչս (տեսանէր) արիւնռուշտս եւ կարմիրս։ Ոմանց սեւ լեալ դէմք, ոմանց արիւնռուշտ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Արիւնըռուշտ գազան։ Արիւնըռուշտ առիւծ. (Յհ. կթ.։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Ա.։)
silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.
Ոչ էր համարեալ արծաթ յաւուրս սաղովմոնի՝ թէ իցէ ինչ։ Զի է տեղի արծաթոյ, ուստի լինի։ Իբրեւ զարծաթ զտեալ։ Անփորձ արծաթ։ Արծաթ խոտան։ Անօթս արծաթոյ (այսինքն արծաթեղէն).եւ այլն։
Ետոն յուդիթայ զամենայն արծաթ խորանին եւ զգահոյսն։ Զիա՞րդ գողանայք ի տանէ տեառն քո արծաթ կամ ոսկի։ Գործել զոսկին եւ զարծաթ։ Զգարշելիս նոցա եւ զկուռս՝ զփայտն եւ զքար եւ զարծաթ.եւ այլն։
Տաց քեզ արծաթ ընդ ադարակին։ Չորեքհարիւր սատեր արծաթոյ։ Երեսուն կրկին սատեր արծաթ։ Տուժեսցի արծաթ։ Կշռեցի նմա արծաթ եօթն սիկղ, եւ տասն արծաթոյ։ Արծաթ քո ընդ քեզ լիցի ի կորուստ.եւ այլն։
Օրինակ քաջապէս հնազանդութեանն կենդանի արծաթն մեզ լինիցի, որ ի ներքոյ ամենեցուն գլորի, եւ յամենայն աղտոյ մարմնոյ անկցորդ. (Կլիմաք.։)
bought for money;
slave.
Ընդոծնին ասէ, եւ արծաթագնին տացէ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
trade of a silversmith.
Արուեստ հանելոյ եւ գործելոյ զարծաթ.
Գտաւ արուեստ ոսկեհանութեան եւ արծաթագոծութեան. (Վրդն. պտմ.։)
silvered.
Յոսկի գահոյս հրամայիցէ հանգչել, եւ ի սենեակս արծաթազօծս. (Ոսկ. մ. ՟Ա 20։)
melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.
ἁργυροχόος argentarius Որ հալէ եւ ձուլէ զարծաթ. արծաթագործ. արծաթ կամ արծթէ բան թափօղ.
Ընդ ոսկերիչս եւ ընդ արծաթաձոյլս հակառակի. (Իմ. ՟Ժ՟Է 9։)
Զձեռս եւ զգործիս հիւսանց ... քաջ ի բաց զոսկեգործաց եւ զարծաթաձուլից, եւ որոց նկարելն հաճոյ եղեւ ուսումն. (Սարկ. հանգ.։)
silvered.
Ամենայն սիւնք սրահին շուրջանակի արծաթապատք. (Ել. ՟Ի՟Է 17։ եւ ՟Լ՟Ը 17. 19։)
Արծաթապատ տապան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
that has received or borrowed money.
Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Վաճառականք իմաստունք արծաթառք։ Արծաթառուքն ցուցցեն զօգուտ եւ զշահ քսակին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
that loves money, avaricious, covetous, too fond of money.
φιλάργυρος pecuniae amans, avarus Մոլեալ ի սէր արծաթոյ. ընչասէր. ընչաքաղց. ագահ. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ 14։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ 11։)
Արծաթասէրն զհարկաւոր կարիսն առաջի արկանէ։ Ցանկութիւն արծաթասիրի ոչ յագի ի բազմութենէ ընչիցն։ Բարիոք թուի արծաթասիրացն՝ նիւթոյն գեղեցկագունութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
silversmith, who sells silver-plate;
money-changer.
Արծաթավաճառ ոմն մանուկ հասակաւ. (Վրք. հց. ՟Ը)
shining or polished like silver, silvery, having the colour of silver.
Զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
silvery, made of silver;
silver plate.
Մահարձանօք արծաթեղինօք. (Նար. գանձ եկեղ.։)
silvery, made of silver;
silver-coin.
Բազմութիւն պատկերաց. (Սարկ. հանգ.։)
Զսկիհն իմ արծաթի։ Որ ոսկի՝ ոսկի, եւ որ արծաթի՝ արծաթի։ Խարիսխ արծաթի։ Կոնք արծաթիք. տաշտք արծաթիք։ Փողս կռածոյս արծաթիս։ Ջահիւք, եւ լապտերօք արծաթեօք. եւ այլն։
Կշռեցին նմա երեսուն արծաթի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 15։) յն. արծաթիս, իմա՛ դրամս, դահեկանս։
Յաղագս երեսուն արծաթին. (Արշ. ՟Լ՟Ա.) իմա՛, արծաթոյ, դահեկանի։
love of money, avarice.
φιλαργυρία amor pecuniae, avaritia Սէր արծաթոյ. ագահութիւն.
Արծաթսիրութիւնն ոչ ի բազումն, այլ ի կամս սիրողին դատեսցի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Արծաթսիրութիւն.
Որ կցորդն եղեւ օտարացն մեղաց վասն արծաթքաղցութեան. (Սարկ. քհ.։)
to stir, to poke, to blow the fire;
to incense, to animate, to irritate;
to revive, to renovate, to renew.
ԱՐԾԱՐԾԱՆԵՄ ԱՐԾԱՐԾԵՄ. ἁναζωπυρέω exsuscito, ἕξω πύροω excito, accendo, φυσάω sufflo, spiro Իբրու Արթնացուցանել կամ զարթուցանել ստիպաւ. այն է Կրկին վերսին բորբոքել զառկայծեալ հուրն՝ փչմամբ կամ փքովք. հրահրել, վառել.
Հուրն՝ որ երբեմն արհամարհեցաւն եւ շիջաւ, սկսաւ վերստին արծարծիլ զճառագայթս ճրագի. (Զքր. կթ.։)
Արծարծել զշնորհսն Աստուծոյ։ Արծարծեցաւ ոգին յակոբայ. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա 6։ Ծն. ՟Խ՟Ե 27։)
Այչափ նշանօքն արծարծէր զնոսա ի հաւատս։ Վերստին արծարծել զխորթացեալ բանս հռետորին. ((լուսաբանել). Ոսկ. գծ.։)
Զայս զնորագործեալ ձայն փչեցեալ Աստուծոյ զօրութիւն յարոյց եւ արծարծեաց։ Որք ի հիւանդութեանց արծարծին յառողջութիւն. (Փիլ.։)
Վերստին արծարծել զառաջին մասն։ Արծարծեաց, եւ զարգացոյց։ Արծարծելով յառողջութիւն։ Արծարծէ ընդ առողջութեանն կարողապէս զխորհրդոցն տեսութիւն։ (Պիտ.։)
Թոյնք մահուն ինձ արծարծեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
Զքեզ իմով իսկ առասութեամբք արծարծեմք։ Ի կենդանութիւն դարձեալ զիս արծարծեաց։ Սոքա արծարծեցին զկարգ եւ զօրէնսդրութիւն մեծին սահակայ. (Մագ.։)
rekindling.
Արծարծումն լուսաւորութեան։ Զլուսոյն արծարծման պէտս։ Արծարծմամբ լաւագունիցն հասից յառաջին ծայր կատարելութեանն. (Պիտ.։)
Ընդ զգալի խնկոյս, եւ զհոգւոյս ծուխ արծարծման նուիրեմ քեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Արծուի.
Արծիւ սրաթեւ։ Քաջութիւն կամ տեսութիւն արծուի. (Մագ. ՟Լ՟Ի. ՟Ծ՟Ե։ Նար. յովէդ.։ Լմբ. սղ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to enamel.
Որպէս թէ Արթնացուցանել կամ արծարծանել փայլմամբ կամ պայծառ գունով. փայլեցուցանել հրով.
Ծեփելն, եւ գունելն, եւ արծնելն, եւ նկարելն, այն ի զարդարիչ անդր հայի. (՟Բ. Մակ. ՟Բ 30։ (յն. երկու եւեթ բայ, ներայրելն եւ կենդանագրելն)։)
benignity, clemency, mercy.
Ոչ անտես լինել մարդկային բնութեանս ի բարեգթութենէն տեառն. (Յհ. իմ. ատ.։)
that runs, walks, converses, lives well.
Տեսեալ զկարկանջասահութիւն գետոց բարենացից. (Խոր. ՟Ա. 15։)
beneficent, virtuous, pious, that does good.
Տեսանե՞ս ո՛րչափ հատուցանէ Աստուած բարեգործացն յաղքատս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Բարեգործ առ ամենեսին։ Վնասակար եմ բարեգործիդ։ Առանց բարեգործիդ հրամանաց։ Բարեգործ աջովդ, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
to do well, good.
Իբրեւ ի վերայ որդւոց հատուցելոց հայրաբար գթացեալ բարեգործէ. (Ագաթ.։)
Զոր բարեգործեաց առ ազգս մարդկան, ո՞վ հատուսցէ նմա. (Արշ.։)
Որք ի ճանապարհի յիշեն զմեզ, ամենայնիւ բարեգործեա. այսինքն խնամարկեա՛. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ միանգամայն զամենայն աշխարհս բարեգործեցին։ Զազգս հայրապետաբար բարեգործեցեր. (Ճ. ՟Ա. Բ։)
Բարեգործել զնզովեալսն (իբր օրհնել, կամ ի լաւն փոխել)։ Բարեգործեսցին դատակնիքն (այսինքն ի լաւ անդր շրջեսցին). (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Դ։)
Հրաշափառապէս բարեգործեսցես բանդ կենդանի՝ ինձ խօսողութիւն անսայթաքելի. (իբր շնորհեսցես)։ Բարեգործեա՛ ի յանձին ... զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Դ։)
bounty, beneficence;
good works.
Կամ Գովելի աշխատասիրութիւն. աշխարհաշինութիւն. բարեկարգութիւն.
Արիացեալք յերկս՝ հայցեն զառաջիկայ բարեգործութեանցն աջողութիւն։ Գործելով առուս, զբոլորեսեան յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)
Նորոգեաց, լուսաւորեաց. հանապազ նովին բարեգործութեամբ զօրանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զի թէ հաւանեսցի խրատուցն, Աստուծոյ բարեգործութեանցն արժանի լինի. (Փիլ. այլաբ.։)
ԲԱՐԵԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հոմաձայնութեան յն. εὑπραξία որպէս Բարեբաստութիւն, բարօրութիւն, յաջողութիւն. բաները աղէկ երթալը.
Զմախանս բարեգործութիւնն, իսկ զթշուառութիւնն ողորմութիւն հաստատէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
benign, humane, merciful, compassionate, tender, charitable, flexible.
Բարեգութն Պօղոս գրէր, հաստատեցէ՛ք զսէրն, եւ մխիթարեցէ՛ք. (Լմբ. սղ.։)