exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.
Զթերութիւնն, զթիւրութիւնն, զլուծութիւնն, զճշդութիւնն, զանկապ արձակումնն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
truth-speaking, truthful, veracious.
truthfulness, veracity.
Զամօթ կրեսցեն, եւ սանձակոծ եղիցին այսու ճշմարտաբանութեամբ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Ճշմարտաբան.
Լուաք ի ճշմարտախօս արանց։ Ի ձեռն առն ճշմարտախօսի. (Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
orthodox, having a true belief, believing, faithful;
of sound mind.
Ճշմարտահաւատ ժողովք ուղղափառաց. (Գանձ.։)
truthful, sincere, upright.
Եթէ ճշմարտասէրք էիք, դուք ձեզէն իսկ առնուիք վրէժս ի նմանէ. (Եղիշ. խչ.։)
truthfully, sincerely, uprightly.
Ճշմարտասիրապէս խոստովանեա՛ ինձ. (Աթ. ՟Ը։)
love of truth, veracity, sincerity, equity.
Դիտեա՛ ինձ եւ զճշմարտասիրութիւն առաքելոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
enemy of truth, hating, detesting the truth.
Թուի ինձ, եթէ ճշմարտատեացք ոմանք էք դուք. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
Բացան գերեզմանք մարգարէիցն, եւ համբարձին զգլուխս իւրեանց ճշմարտատեսքն. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Ճշմարտեմ.
Նոյնպէս նշանքն՝ որ եղեն ի ձեռն առաքելոցն, ճշմարտացուցին զվերանալ տեառն մերոյ, զոր առաքեալքն քարոզէին տիեզերաց. (Մեկն. ղկ.։)
Գործովք ըզնոյն ճշմարտեցո՛. (Շ. խոստ.։ Իսկ Մծբ. ՟Բ. ըստ ձ. ճշմարտեցոյց. ըստ տպ. շամրտացւոց։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.
Եթէ նա է ճշմարտիւ, ոչ գիտեմ։ Իբրեւ այն թէ ես ինքն եղեր ճշմարտիւ։ Եղբարս հարազատս զսոսա ճշմարտիւ համարել։ Ճշմարտիւ որդի աստուծոյ է։ Ճշմարտիւ որդին աստուծոյ՝ յանձն առնու լինել որդի մարդոյ. (Խոր. ՟Բ. 31։ Նար. ՟Ծ՟Գ։ Մաշտ.։ Շ. մտթ.։)
eloquent, fluent.
ՃՈԽԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ. ՃՈԽԱԲԱՆԵԼ ա. αὑθεντέω autorem me praebeo. Տիրաբար խօսել. եւ Շատախօսել. ընդարձակել զբանն. եւ Մեծաբանել.
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
ՃՈԽԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ. ՃՈԽԱԲԱՆԵԼ. αὑθεντέω autorem me praebeo. Տիրաբար խօսել. եւ Շատախօսել. ընդարձակել զբանն. եւ Մեծաբանել.
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.
Իշխանական ձեւով բան. ճոռոմաբանութիւն. մեծաբանութիւն.
copious, abundant;
haughty, pompous, stately, lofty.
Մնալ ձեզ ճոխաճե խնդութեամբ յամերամս ժամանակաց. (Ոսկիփոր.։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
κατανίσταμαι insurgo, consurgo. Ճոխաբար կամ իշխանաբար վարիլ. զօրանալ ի վերայ. կամիլ հարստահարել. ի վերայ յարձակել. պանծանալ. նազիլ.
Ի ձեռն առաւել զօրաւոր եւ ճոխացեալ ճառագայթից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.
Ծնունդ այգւոյ ազոխ յանդի, եւ ճողեալ գինի յամանս. (Վրք. հց. ձ։)
to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.
Հազիւ ճողոպրեալ անձնապուրծ փախչէր. (Յհ. կթ.։)
deliverance.
ԶԱնձին եւեթ ճողոպրումն փութալ հնարել. (Պիտ.։)
to tear;
to haul, to drag or draw along.
ՃՈՂՔԵԼ. (լծ. Ճեղքել) Ձգձգելով պատառոտել, չարաչար ճողել եւ փետել. քաշքշել, ճղքրտել, փետտել.
Այնպէս ձգեցին եւ ճողքեցին ընդ ապառաժ տեղիսն քարշելով, զի ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
magniloquent, pompous;
declaimer.
Բարիո՛ք ջատագովեցեր ի ձեռն ճոռոմաբան ամբարհակաճութեանդ քո. (Ճ. ՟Բ.։)
boy, domestic, waiter.
Թուղթն խօսուն՝ լուսով ի լի (սուրբ կոյսն), գիրըն գրեցաւ յինք ձոյլ ոսկի (յիսուս), կենաց թղթին ճորտ ու գերի։ Ճերմակ ձի դաւեղ եւ գէր (գաւակաւ). աչեր սպիտակ փայլուն ունէր (ճրագ կանթեղին). ճորտն ըզպախուցըն կուքաշէր, խըրխընջալով ի վեր վազէր. (Շ. առակք.։)
Վասն արձակումն առնելոյ ճորտուն. եւ դարձւցանելոյ. արձակումն ընդձեռամբ անկելոցն յիշխանէն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
beast, nag;
vehicle.
Ոչ ունի զարդարեալ հեծանելիս ի ներքոյ իւր. զձիս եւ զջորիս ոչ ունի, եւ թագաւոր է. (Եփր. ի ծն.։)
mounted;
horseman, rider;
horse-soldier, trooper;
versifier;
—ք, cavalry, horse.
ἑπιβάτης, ἁναβάτης, ἰππικός, ἰππεύς, ἰππάζων, ἰππεύων ascencor equi, eques. Ձիաւոր. այրուձի. սպայ.
Ծաղր առնէ զերիվարաւ նորա, եւ զհեծելով նորա։ Երիվար մի մեծաշուք հեծելով հանդերձ։ Հանդերձ երիւք ոմամբք հեծելովք։ Կառք փարաւոնի, եւ հեծեալք նորա։ Զընտիրս հեծելոց, եւ զսպառազէնս։ Երկուս հեծեալս ձիոյ։ Քառասուն հազար հեծելոց։ Ի քաղաքս հեծելոցն.եւ այլն։
cavalry.
Կամ ա. Խմբեալն ի հեծելոց. ձիաւոր.
cavalier, gentleman;
cf. Հանդերձ.
cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.
ἠ ἴππος, ἰππεύς equtatus, equites. Դաս զօրականի հեծեալ. զօրք հեծելոց. հեծելագունդ. այրուձի. հեծեալք. սպայք.
Ընդդէմ հեծելազօր երիվարաց մերոց. իմա՛, երիվարաց ունողաց զհեծեալնս. (յն. մի բառ հոմաձայն, որ նշանակէ երիվար, եւ հեծելազօր. ոպէս ի մեզ այրուձի։)
master of the horse.
ἴππαρχος equitum magister. Զօրագլուխ հեծելոց. մագիստրոս այրուձիոյ.
heavy sighs, groaning, complaint.
Եթէ սրտի մտօք դարձցին հեծեծանօք, արժան լիցին օրինաց. (Կանոն.։)
cf. Հեծեծանք.
Հեծեծութեանց եւ յոգւոց հանելոյ պէտք են վասն մեղաց։ Հեծեծութիւն հաստատութիւն է դարձի. (Գէ. ես.։)
cf. Հեծկլտամ.
ռմկ. հեծկլտալ. իբր λύζω singultio. Հեկեկալ. ի հեծելն եւ ի լալն ընդհատել զձայնն կամ զշունչն. հինինել.
groaning, lamentation, complaint, woes.
Տրտմութեամբ եւ հեծութեամբ եւ յոգւոց հանելով միշտ ի վշտի մաշեն զանձինս իւրեանց. (Խոսր.։)
the fork, the seat of a horseman.
Նստոյք, որով լինի հեծանել ի ձի. երանք կամ գաւակ առն հեծելոյ.
Արձակեաց զնետ իւր, եւ հարկանէր զնա ի հեծուկն ի խոց մահու. (Ուռհ.։)
to make mount, to put on.
Հեծուսցեն կամ հեծոյց, կամ հեծուցին զնա յերիվարն արքունի, կամ ի ջորւոջն արքայի։ Հեծուցէ՛ք ի ջորւոջն իմում։ Արկին զնովաւ զհանդերձս, եւ հեծուցին զյիսուս.եւ այլն։
to sob, to sigh, to groan.
λύζω singultio. Հեծկալ. հեծեծել. կականիլ բեկբեկմամբ ձայնի. լալով հեծկլտալ, քերկշտալ, կլթիկ ընել.
sobs crying, mockery.
Եւ Հենգնութիւն մեծաձայն իբր լալեօք.
Հեկեկալ. եւ Հենգնել ի ձայն բարձր իբր կականելով.
Ասէ աքիլաս հեկեկելով, եկա՛յք տէսէ՛ք զեսայի, զի ուտէ ի սկիւթէ սպասս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հեղգանամ.
Ընդէ՞ր հեղգայք։ Ե՛կ է՛ջ առ իս, եւ մի՛ հեղգար։ Հեղգասցի առնել զզատիկն։ Ինձ քա՛ւ լիցի հեղգալ առ ի չառնելոյ աղօթս վասն ձեր. Հեղգացեալք յայնպիսի փրկութենէ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 1։ ՟Խ՟Ե. 9։ Թուոց. ՟Թ. 13։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 23։ Եբր. ՟Բ. 3։)
to make idle, lukewarm, indifferent.
Կենցաղական հոգք հեղգացուցանեն զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
Զհեղգութիւն զեզին եւ զձիոյ ի փոյթ յորդորէ (մարդ)։ Զձեր հեղգութիւնս զարթուցանէ յարիութիւն. (Խոսր.։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
Հեղեղ անձրեւաց. (Եզեկ. ՟Լ՟Ը. 22։)
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
inundated, overflowed, flooded.
Զհեղեղամած մարդիկն ջրահեղձոյց դարին. (Ագաթ.։)
torrent, ravine.
χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.
cf. Հեղեղեմ.
Հեղեղատէ զնա անձրեւաջուրն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)
Փոխանակ զի հեղեղեցան անձինք նոցա ցանկութեամբ, հեղեղեցան մարմինք նոցա հեղձմամբ. (Եփր. ծն.։)
cast, casting;
impasting.
χύσις fusio. Հեղումն, ըստ որում Հալումն, ձուլումն. թափուածք.
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Յետուստ կուսէ հեղեալ զնովաւ հողմ, լցեալ զառագաստն. (Պրպմ. ձ։)
Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։
Որ եհեղ զփառս խոնարհութեան յանձինս սուրբս. (Մաշտ.։)
Ի պարզամտաց անձինս հրէականս իմն հեղուն (բանս) ցուրտս եւ խոտորնակս։ Զապողինարի կարծեացն բիծ հեղեալ ի վերայ իմոցն թղթոց. (Պրպմ. ձ։)
Հեղում զանձն իմ առաջի տեառն. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 15։)
ՀԵՂՈՒԼ. կ.ձ. որպէս Խռնիլ. յարձակիլ. դիմել բազմութեամբ. որ եւ ԶԵՂՈՒԼ, ՀՈՍԻԼ. վրայ թափել, վրայ վազել.
Յարձակեցան դարանամուտքն, եւ հեղան զգաբաաւ։ Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. (Դտ. ՟Ի. 37։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
ՀԵՂԱՆԻԼ կամ ՀԵՂՈՒԼ. ձ. Զեղանիլ. լուծանիլ.
Պակշոտեալ անձամբ, հեղեալ ծաղու. (Բրս. արբեց.։)
ՀԵՂԱՆԻԼ կամ ՀԵՂՈՒԼ. ձ. Զեղանիլ. լուծանիլ.
Պակշոտեալ անձամբ, հեղեալ ծաղու. (Բրս. արբեց.։)
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
Հենու զհողեղէն ձորձս, եւ զգենու. (Եփր. ծն.։)
Ի պաղեստին երկուս կապերտս հենլով ի միասին՝ այնպէս առնեն զհանդերձսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)