vanity, frivolity, futility;
nothing.
Ահա ամենայն ինչ ընդունայնութիւն է. (Ժող. ՟Ա. ՟Բ։)
vase, vessel, receptacle;
recipient, reservoir;
asylum, refuge, shelter;
well, tank, cistern;
— օդոյ, air-box;
— շոդւոյ, steam-chamber;
— ջերմջրոյ, hot-water well.
ἑκδοκείον, δοχεῖων, ὐποδοχή receptaculum, capax Տեղի կամ աման ընդունիչ՝ նիւթական եւ բանական. պարունակիչ. բնակարան.
Որ հաներ ջուր ի վիմէն, արա՛ զսիրտ իմ ընդունարան արտասուաց. (Անան. զղջ.։)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
Զընդունելիս ձեր զոհեսջիք։ յողջակէզ ընդունելի առ ի ձէնջ։ Զի ոչ լինիցի ընդունելի առ ի ձէնջ։ Կշիռ արդար ընդունելի է նմա։ Օր ընդունելի։ Ընդունելի պատարագ։ Ամ տեառն ընդունելի։ Ժամանակ ընդունելի։ Ընդունելիք նորա իբրեւ զամպ անագան.եւ այլն։
Աղօթիւք ընդունելւովք Աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
ԸՆԴՈՒՆԵԼԻ. ἁντιπλήκτωρ susceptor որպէս Ընդունօղ. ընդունիչ. ապաւէն. օգնական.
Ընդունելի իմ է։ Ընդունելի է մեր Աստուած Յակովբայ։ Աստուած ընդունելի փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ։)
Ընդունելի իմ է. ո՛չ թէ ես ընդունիմ զնա, այլ թէ նա զիս ընկալաւ յինքն. քանզի ի յոյնս յայտնի նշանակէ Անտիլիփտօռմու, այսինքն զօրավիգն իմ. (Լմբ. սղ.։)
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
(իբր ներգ) ἁνάληψις, ἁντίληψις, ἁποδοχή reeptio, admissio Ընդունելն. հաճիլն. սիրով եւ պատուով ժողովելն առ ինքն. եւ Յինքեան կրելն. ընդունակութիւն. եւ Ընդունօղ.
Վասն ընդունելութեան զեղբարսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Արդեամբք եցոյց զընդունելութիւն մեղաւորաց. (Խոսր.։)
Վարդապետք ո՛չ ըստ իւրեանց կարողութեանն զբարձրագոյն գիտութիւն նոցա վարդապետեն, այլ ըստ աշակերտացն ընդունելութեանն. (Նանայ.։)
Եւ արար ընդունելութիւն մեծ նմա ղեւի ի տան իւրում։ Յորժամ առնիցես ընդունելութիւն, կոչեա՛ զաղքատս. (Ղկ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
Նեփթաղիմ յագուրդ ընդունելութեանց։ (Ասեր) եղիցի ընդունելութիւն եղբարց։ Ընդունելութիւնք երեւեցելոյն ի մորենւոջ եկեսցեն ի վերայ գլխոյն Յովսեփայ. (Օրին. ՟Գ.) մեկնին նաեւ որպէս Հաճութիւն, կամ Ընդունելի իրք։
Հայել ի պատարագս ձեր կամ առնուլ ընդունելութիւն ի ձեռաց ձերոց. (Մաղ. ՟Բ. 13։)
Իբրեւ զանուշահոտ խնկոց բուրմունս, յընդունելութիւն Աստուծոյ մատուցանին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բնութեամբ է Աստուած՝ հայր, եւ ո՛չ ընդունելութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդունելութիւն է բառ ընդունական (այսինքն հաղորդ) բայից եւ անուանց յատկութեանց. (Թր. քեր.։)
Ընդունելութիւն (անկանի) ընդ բայիւ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Այն, որ ընդունի. ընդունօղ, ընկալուչ. եւ Ընդունարան.
Որ աղօթիցն է վարդապետ, եւ ընդունիչ. (Խոսր.։)
Ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
Առաքեսցեն (զջուրս գետոց) յայլ ընդունիչ երակս։ Բանն հոսելով զօրէն աղբեր ի լսելիս այնոցիկ, որք պատահեսցեն անդ իբրեւ զընդունիչս ոմանս. (Փիլ. լին.։)
griming, grimacing, mimicking;
grumbling.
Որ ինչ լինի ընդ ունչս արկանելով, շարժմամբ ընչաց միմոսաբար, կամ կախարդական մրմնջանօք. քիթուպոչ ընելով եղածը.
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, եւ ընդունչսարկու քըրթընջմանց խօսսն՝ որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)
cf. Ընտուստ.
Իսկ յորժամ ընդուստ մատուցանեն քահանայքն, ոչ հրամայէ ուտել. (Մեկն. ղեւտ.։)
quackery, idle talk.
Ընդունայնաբանութիւն. վայրապար խօսք. շաղփաղփութիւն. շատխօսութիւն. փճախօսութիւն.
Ընդվայրաբանութիւն, անժամ ծաղր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
vagabond.
Զոմանս շրջօղս եւ ընդվայրաբերս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
cf. Ընդվայրաբեր.
Ոմանք զորդիս իւրեանց ոչ խրատեն, այլ խակ եւ ընդվայրագնաց թողուն. (Մանդ.։)
Զընդվայրագնաց բնութիւնս մեր դադարեսցուք. (Եփր. գող.։)
seeking vain and foolish things;
inquisitive.
Միշտ աներեւոյթ ինչ իրաց ցանկայ գիտակ լինել բնութիւն մարդկան. զի քննօղ իմն է եւ ընդվայրախոյզ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ընդունայնաբանութիւն.
Սովորութիւն է դիւաց ճըռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել, զոր եօթանասունքն ընդվայրախօսութիւն թարգմանեցին. (Ոսկ. ես.։)
shameless, lewd;
— պչրանք, coaxing, dalliance, coyness, affectation, coquetry.
Զհետ եղեալլկտի երգոց, եւ ընդվայրայօն պչրանաց։ (Սարգ.՟ա. պ. ՟Է։)
ill-bred, rough, rude;
idle, lazy, sluggish, unoccupied.
ἁνείμενος remissus ἅφετος dissolutus. Դատարկասուն. դատարկապորտ. թուլամորթ. թողեալ ի կամս անձինն.
Ոչ այլուստեք են շնութիւնքն եւ պոռնկութիւնքն, այլ յընդվայրասուն լինելոյ մատաղ մանկըտւոյ։ Իբրեւ զմանկտի ընդ վայրասուն եւ շատխօսս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
to be dragged along the ground, to be fastened to the ground.
Կերակրոյ խոզիցն բաղձացաք, ընդվայրաքարշեցաք, աղտեղացաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զառ ի մեղաց ապականեալ (զոգի) եւ զընդվայրաքարշեալն ապաշխարութեամբն վերստին նորագործէ. (Բրս. ապաշխ.։)
curious, that seeks after useless things.
περίεργος curiosus եւ supervacaneus. ընդ բայի, πολυπραγμονέω ardelionem ago Ընդ վայր կամ վայրապար իրաց քննօղ. սնոտիախնդիր. աւելախնդիր. հետաքրքիր. եւ Հետաքրքրական. աւելորդ.
to debase, to vilify;
to despise.
Աղքատութիւն, անարգութիւն, արհամարհիլ, ընդվայրընկէց զանձն առնել. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
to twist, to wring the neck.
Սա զերկուց ցլուց վայրենեաց միով ձեռամբ կալեալ զեղջերէն՝ թափեաց, հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Յաղագս այսպիսի մախանաց նենգութեան՝ ընդվզեալ մեռուցանէր զնա. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.
Սա ընդվզեալ՝ մեռանի յԱղեքսանդրէ. (Խոր. ՟Ա. 30։)
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզեալ պերճանալ. (Յհ. կթ.։)
to copy, to take a copy, to transcribe.
Օրինակել զմատեան ինչ. գաղափարել.
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
Այլ շիջուցին զջահըն վառեալ (զԳրիգորիս), ի շամշական ձի ընթադրեալ. այսինքն կապեալ յետուստ կողմանէ ձիոյն. (Շ. վիպ.։)
Աստուածեան զօրութեամբդ ընթադրեալ առ հասարակ կործանեցան (բագինք). (Անան. եկեղ։)
Պարտեալ յետս ընթադրէր։ Զչարախօս թշնամին ամօթով ըըթադրէ։ Զգետս սատանայական խորհրդոցն յաղթահարեալ ընթադրեաց։ Զխնդրողսն պատուոյ յետ ընթադրէ (կամ ենթադրէ), եւ զարհամարհողսն յառաջ ձգէ։ Հեռի՛ ընթադրեա՛ց յինէն բա՛րկութիւն. (Լմբ. պտր.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ.։ առկ։)
Ի կոյտս աղբեւաց զքեզ անխտիր ընթադրեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)
ԸՆԹԱԴՐԵԼ. Զետեղել. կարգել. եւ Առաջի դնել.
Ընթադրեալք եղեն ի բանակս անմահիցն. (Ճ. ՟Ա.։)
trampling upon;
subjection;
project, purpose, design;
սպանանել ձիախրոխտ ընթադրութեամբ, to ride over and trample to death.
Բոլոր դիտումնն մեր, եւ նորին գրոյս ընթադրութիւն՝ խաղաղութեանն է ուղղութիւն. (Գերմ.։)
that runs, that walks;
current;
— ճանապարհ, practicable, passable.
cf. Ընթացօղ.
racing;
swift.
δρομικός cursu valens Որ ինչ հայի յընթացումն. եւ Կարօղ ընթանալ. քաջընթաց.
Մրցականս, ընթացականս, կամ ողջականս կամ հիւանդոտք ... մրցանակք կամ ընթացականք ասին. (Արիստ. որակ.։)
concurring;
accompanying;
agreeing, concordant;
coincident;
concomitant.
σύνδρομος, συντρέχων concurrens, comes, consentiens. Ի միասին կամ հաւասար ընթացօղ. զուգընթաց. ուղեկից, գործակից, միաբան.
Ուղեւորաց ճանապարհի՝ լերո՛ւք ի նոյն ընթացակից. (Շ. հրեշտ.։ Շ. ոտ.։)
concurrence;
accompanying;
concomitance;
retinue;
coincidence.
Յառաջնորդացն ընթացակցութենէ ոչ խոտորեցան։ Պահեն զարդարս եւ զմեղաւորս ընթացակցութեամբ գլխոյն իւրեանց Քրիստոսի. (Լմբ. պտրգ.։)
legible, readable;
reader, lecturer.
Այսինքն Ընթերցօղ։ (Կոչ. ՟Դ.) ուր ըստ ձ. ընթեռնլեացն. իսկ հին տպ. ընթերցողացն։
Զոր միանգամ յեկեղեցիս ոչ ընթեռնլի են (յն. ոչ ընթերցեալ լինին), զայն եւ առանձինն մի՛ ընթեռնուցուս։
cf. Առընթեր.
Թրասկիաս լինի ասացեալ (հողմն), որ ընթեր է Արգեստեսի. (Արիստ. աշխ.։)
Մեք, նիւթոյ իրիք ընթեր գոլով, ի ձեռն շարժման ձեռաց կատարեմք ինչ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Կայր մեծ քահանայն բեհեզազդեաց՝ աւազանին ընթեր, որ ի դրախտէն բղխէր. (Տաղ.։)
adjacent, adjoining;
assisting, present.
ԸՆԹԵՐԱԿԱՅ ԸՆԹԵՐԱԿԱՑ. παρών, προσών, -ον, ἑγγύτατος, -ον qui, quod adest;
proximus, praesens Որ կայ առընթեր. մերձակայ. առաջիկայ. ներկայ. մօտաւոր տեղեաւ, ժամանակաւ, եւ այլն.
Նոր իմն է հնչիւն ընթերակայ երգոյս. (Շ. տաղ.։)
Յայնժամն՝ հեռի ժամանակ նշանակէ ասողին, եւ ոչ ընթերակայ. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ եհան զիս վաղվաղակի առ ի ընթերակայ կենացս. (Իսիւք.։)
Զո՞ր կանայս՝ ընթերակայս քահանայիցն ասիցէ։ Ընթերակայս զայնոսիկ ասէ, որ առաջի քահանային ննջէին, որպէս այժմ ի մատրունս, վասն ցաւոց ինչ կամ վասն ախտից. (Կիւրղ. թագ.։)
Ո՛չ հիւղ ինչ, որ է նիւթ, էր ընթերակաց Աստուծոյ։ Ի նիւթոյ ընթերակացէ. (Եզնիկ.։)
cf. Ընթերակայ.
ԸՆԹԵՐԱԿԱՅ ԸՆԹԵՐԱԿԱՑ. παρών, προσών, -ον, ἑγγύτατος, -ον qui, quod adest;
proximus, praesens Որ կայ առընթեր. մերձակայ. առաջիկայ. ներկայ. մօտաւոր տեղեաւ, ժամանակաւ, եւ այլն.
Նոր իմն է հնչիւն ընթերակայ երգոյս. (Շ. տաղ.։)
Յայնժամն՝ հեռի ժամանակ նշանակէ ասողին, եւ ոչ ընթերակայ. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ եհան զիս վաղվաղակի առ ի ընթերակայ կենացս. (Իսիւք.։)
Զո՞ր կանայս՝ ընթերակայս քահանայիցն ասիցէ։ Ընթերակայս զայնոսիկ ասէ, որ առաջի քահանային ննջէին, որպէս այժմ ի մատրունս, վասն ցաւոց ինչ կամ վասն ախտից. (Կիւրղ. թագ.։)
Ո՛չ հիւղ ինչ, որ է նիւթ, էր ընթերակաց Աստուծոյ։ Ի նիւթոյ ընթերակացէ. (Եզնիկ.։)
reading together.
ԸՆԹԵՐՑԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին ընթեռնուլ. մէկտեղ կարդալ.
to read.
Ընթերցանի. (Վրդն. սղ.։)
Առնել ընթերցանելեացն զբօսանս. այսինքն կամեցողացն ընթեռնուլ, ըստ յն. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 26։)
lecture;
lesson.
Կափուցէ՞ք զաչս յընթերցուածոց. (Եղիշ. ՟Գ։)
catechism (of St. Cyril).
ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾԱԳԻՐ ԸՆԹԵՐՑՈՒԱԾԱԴԻՐ, դրի. Գիրք ընթերցուածոց. Ճաշոց. Տօնամակ. եւ Կոչումն ընծայութեան Կիւրղի ի վերայ բնաբանից Սուրբ Գրոց.
Քաջալերութիւն պատրաստեաց զսուրբ հայրապետն Կիւրեղ՝ իւր ընթերցուածագրովն. (Լծ. կոչ.։)
Եւ ոչ ի Կիւրղէ գտանի ոք յընթերցուածագրին։ Յընթերցուածագրի կանոնեցաւ. (Կամրջ.։)
lecture;
տալ յ—, to give to read;
to cause to read.
Ոմն զքարոզութիւնն, ոմն զընթերցումն, ոմն զսաղմոսերգութիւնն։ Ընթերցմունքն սրբոյ պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
Սաղմոսիւք աւուրն, եւ ընթերցմամբք. (Կամրջ.։)
to sup, to take the evening's repast.
Թէ այդպէս հանդարտութեամբ ճաշեալ էիր, ոչ այդպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)
supper, evening's repast;
— տէրունեան, the Lor's —, the Last —, —ս առնել, գործել, տալ, to invite to -;
to give a banquet;
ընթրիս առնել առ ումեք, to sup with...;
ի ժամ ընթրեաց, at supper-time.
δεῖπνον coena, caena Ընդ երեկս ուտելիք. երեկորին սեղան. մեծահաց կոչունք, եւ ազնիւ կերակուրք յո՛ր եւ է ժամու. իրիկուան սեղան.
Ճաշք զճաշս մղիցեն, եւ ընթրիք զընթրեօք անցանիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
ԸՆԹՐԻՍ ԱՌՆԵԼ, կամ ԳՈՐԾԵԼ. որպէս Պատրաստել ընթրիս։ (Դան. ՟Ե. 1։ Ծն. ՟Ժ՟Թ. 3։ Եղիշ. ՟Բ, եւ այլն։)
cf. Ընձախոտ.
Ընձախոտ. անթառամ ծաղիկն։
present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.
ԸՆԾԱՅ կամ ԸՆՁԱՅ. (զի ձ զկնի ն տառի մեղմ հնչի որպէս ծ) δῶρον , κάρπωμα, δόμα munus, donum, oblatio Ընձեռայք. իւրով ձեռամբ կամ ի ձեռանէ տուեալ տուրք՝ ի փոքուէ առ մեծն. պատարագ. նուէր եւ կաշառ. ընծայ. վր. մանձա.
Երթային ընծայքն յառաջ քան զնա։ Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց։ Մատուցին նմա զընծայսն՝ զոր ունէին ի ձեռս իւրեանց։ Ետ ամենայն Յուդա ընծայ Յովսափատայ։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն Աստուծոյ։ Զոհ նաշհւոյ եւ գինի ի նուէր, ընծայ ի հոտ անուշից Տեառն։ Դիցէ զձեռն ի վերայ գլխոյ ընծային (որ ունի լինել ողջակէզ)։ Այց արարից ընծայից ձերոց (այսինքն երախայրեաց).եւ այլն։
Զառաջին պտուղ ընծային մատուցանէին կապեալ նախարարացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.
Ընձայաբեր բագնեացն եղեալ. (Շ. վիպ.։)
Ընծայաբերս առնէին նմա երիվարս ընտիրս. (Կաղանկտ.։)
to carry presents, to offer, to make a present.
Ի սերովբէից ընծայաբերեալ (յն. սպասաւորեալ) եւ փառաբանեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
offer, offering;
offertory.
Մոգուցն ընծայաբերութիւնք, կամ ընծայաբերութիւն. (Շ. թղթ.։ Իգն.։)
Մեծացի՛ր Երուսաղէմ, ոչ բազում ընծայաբերութեամբ եկեալ, այլ ի վերայ յաւանակի փառօք երեւեալ. (Գանձ. (գուցէ որպէս սպասահարկութեամբ)։)
that offers;
that is offered.
Մատուցօղ ընծայից. կամ միջնորդ եւ գործի ընծայելոյ.
to be presented, given.
ՅԱստուածեղէն գրոց նմա վարդապետութիւն ընծայանայր. (Եզնիկ.։)
cf. Ընծայաբեր.
Տարօղ ընծայից. ընծայաբեր. ընծայ տանօղ կամ տանելով.
place of offering, altar
Սեղան ընծայից. մատուցարան. որպէս խորան պատարագի, եւ որպէս փոքրիկ սեղան առընթեր ի պէտս պատրաստութեան.
Զտէրունի մարմնոյն զոհարանն ... եւ զընծայարան՝ սեղան Տէրունի հացին. (Լմբ. պտրգ.։)
Զի՞նչ էր արդեօք պատարագարան կամ սեղան ընծայարան. (Նար. խչ.։)
to offer, to present, to sacrifice, to give, to dedicate, to attribute, to lend, to propose, to refer, to confer, to devote, to render, to ascribe;
to make, to furnish;
to impose, to inscribe;
ի լոյս —, cf. Լոյս;
— զոք ի կեանս, to give life to;
to vivify;
— զոք առատ պարդեւօք, to load with presents;
to confer great services.
ԸՆԾԱՅԵՄ կամ ԸՆՁԱՅԵՄ. προσφέρω, καρπόω offero Ընծայ մատուցանել. ընձեռել ընձեռայս, այսինքն ի ձեռանէ տալ տուրս եւ նուէրս. նուիրել. պատարագել. եւ Պտղաբեր լինել Աստուծոյ. տալ երախայրիս.
Ոչ ընծայեցի ի նոցանէ պղծոյն. (Օր. ՟Ի՟Զ. 14։)
Որ Աստուածասէրն է, ընծայօղ է՝ որպէս Աբէլն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 62։)
Ցուցանեմ, եւ ոչ ընծայեմ։ Ի սպաս պաշտաման քեզ ընծայեցից։ Ընծայեցի քումդ եկեղեցեաց զայս նուէր բարեաց՝ բանից ցանկալեաց. (Նար.։)
Խաչի կամաւ ընծայեաց։ Աճման հասակի զնոյն ընծայեցեր։ Յայտս մաքուրս՝ հերս ընծայես (իբր ընձիւղել)։ Ի մարմնոյս անօրինելոյ ընծային պտուղք դառնութեան։ Աչաց ընծայեաց զվերստին լոյս (ետ, շնորհեաց)։ Ընծայեալ մարմնոյս զմրաշարս գիծ (գրեալ, համարեալ) եւ այլն. (Նար.։)
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
Դուն ուրեք իբր անցողական, այսինքն Առնել՝ զի այլ ոք ընծայեսցէ ինչ ինքեան.
that presents;
producing, productive.
Որ ընծայեցուցանէ, կամ պատճառ լինի՝ իբր ընձիւղիչ.
Աւելորդ ստացուածք՝ ամենայն վատթարի առիթք, եւ ընծայեցուցիչք մեղաց. (Փիլ. լին. ՟Դ. 172։)
act of offering, of dedicating one's self;
presentation;
offering, present.
ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԸՆԾԱՅՄԱՆ, այսինքն ընծայութեան. իբր Կնքահայր։ (Դիոն. եկեղ.։)