affectionate towards ones mother, or who has an affectionate mother;
pia-mater.
Ունօղ զգորով առ մայր իւր.
Սանդիացքն գորովամարք զաղբիւրս խնդրէին զկաթինն. (Մաշկ.։)
Աղքատն գորովայ ձայնիւ աղերսէր. (Ոսկ. ապաշխ.) ընթերցի՛ր, գորովալի ձայնիւ, կամ գորովաձայնիւ։
to be affected, tonched with compassion;
to affect, to flatter, to caress.
ԳՈՐՈՎԵՄ ԳՈՐՈՎԻՄ. φιλοστοργέω, στέγω ad amandum propensus sum, diligo եւ այլն. Ցուցանել զգորով. բերիլ գորովանօք. խանդաղատիլ. գթասիրել. գուրգուրալ գթով ու սիրով, սիրել ու կսկծալ.
Տիկինն մեր յոյժ գորովէ եւ սգայ զսիրելի որդեակն իւր։ Ի գթոյն ի գիրկս առեալ գգուեն, եւ խանդաղական ձայնիւ գորովեն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սիրական ձայնիւ գորովեն, բարբառ արգելուն (կամ գելուն). (Եփր. զղջ.։)
Որպէս մանուկ կարօտանալով գորովէ, եւ առ ի ծնողացն փափագէ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Գուցէ գորովեալ առ միմեանս ազդացն ըստ օրինի եղբարց (հաւատակցաց), ապստամբեսցին ի մէնջ. (Փարպ.։)
Խոնարհեալ գորովեցայք առ ի բնութիւնս վտանգաւ չարչարեալս եւ ողորմագնս. (Բրս. ողորմ.։)
affection, compassion, fondness, sympathy.
Գորովելն. խանդաղատումն. գթասիրութիւն.
Ի վերայ աղեաց եւ արեան գորովումն։ Տեառն, այնմ՝ որ առաւել քան զմեզ գթայ, եւ տարաձիգ է նորայն գրգանս եւ գորովումն քան զհօր եւ զմօր. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
union of irregular troops.
Ամբոխ զօրու կամ քաջանց եւ հսկայից. (լծ. յն. ղի՛ղաս. լտ. կի՛կաս կամ ճի՛կաս. հսկայ. վիթխարի).
that brings sad news, sad, fatal;
bearer of unhappy news.
Բերօղ զգոյժ. գուժկան. բօթաբեր.
Վասն գուժաբեր հրեշտակացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
lamentable, deplorable, worthy to be deplored.
Արժանի գուժալոյ. ողբալի.
cf. Գուժկան.
Տուօղ զգոյժ, որպէս գուժաբեր, եւ որպէս գուշակօղ կամ սպառնացօղ չարեաց.
cf. Գուժկան.
ԳՈՒԺԱՐԿ ԳՈՒԺԱՐԿՈՒ. Որ գոյժ արկանէ. գուժկան, եւ Բողոքարկու.
Հեմինացի երիտասարդին նման գոլով իմ՝ գուժարկու եղէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Գուժկան.
Առ հասարակ սատակեցան, եւ ոչ մնաց գուժատար յաշխարհն մասքթաց. (Կաղանկտ.։)
to bring or give sad news;
to lament, to deplore, to cry, to scream;
to sound.
ԳՈՒԺԵՄ κράζω, κραυγάζω, βοάω, ἁλαλάζω clamo, exclamo, vociferor, ululo, ejulo որ եւ ԳՈՒԺԱԼ. Կոծիլ. ճչել վասն աղետից կամ գուժից. կական բառնալ. լալագին գոչել. աշխարել. բողոքել.
Գուժեա՛, աղաղակ բարձ։ Գուժեցէ՛ք հովիւք եւ աղաղակեցէ՛ք. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 20։ ՟Ի՟Ե. 35։)
Կայր առ դուրս թատրոնին, եւ ձայն աղիողորմ գուժէր։ Ի ձայնէ աղաղակին՝ զոր գուժեաց, փախեաւ աղեքսանդրոս. (Ճ. ՟Ա.։)
ԳՈՒԺԵԼ. ἁκούομαι audior (այսինքն լսիլ). Հնչել՝ գուժի եւ ճչոյ. լսելի լինել ձայնի ողբոց ի հեռաւորս.
Ձայն լալոյ նորա գուժեաց ի ճանապարհս իւր։ Ձայն ի շրթանց գուժեաց լալոյ եւ պաղատանաց։ Ձայն ողորմ գուժեաց ի սիովն. (Երեմ. ՟Բ. 24։ ՟Գ. 21։ ՟Թ. 19։)
cf. Գուժումն.
Չի՛ք անդ լսել ձայն ողբոց, եւ ոչ զճչիւն եւ զգուժիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
that carries or gives sad news;
bearer of unhappy news;
weeping, in tears;
sad news.
ἅγγελος, ἁγγέλλων, ἁνάγγελλων nuncius (tristis), annuncians, denuncians Պատգամաւոր. որ բերէ զլուր չար գուժի. գուժաբեր, բօթաբեր. գուժաւոր. սեւ կամ չար խապար բերօղ.
Գուժկան հասանէր յերկրէն հայոց. (Եղիշ. ՟Գ։)
ԳՈՒԺԿԱՆ. βόων clamans Գուժարկու. կական բարձօղ.
Լցաւ քաղաքդ գուժկանօք. (Ես. ՟Ի՟Բ. 22։)
Զայս գուժկան իբրեւ տեսին միաբանեալ սուրբ եպիսկոպոսքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
lamentation, complaint, cry, groan.
Ողբումն եւ լալունմ եւ գուժումն. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 15։)
handful.
Իբր Ափ, կամ ափկից. բունռ, կամ բռամբ չափ հող. Տե՛ս ԳՈՒՂՁ.
Ա՛ռ սպիտակ հող՝ գունձ մի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ։)
large waggon or cart;
the harness of a carriage.
Ի մէջ հրեղէն ձիոցն, որ ունի գումակս երկու, եւ անցանէ ի մէջ գումակացն որպէս զանիւ սայլականց. (Պիտառ.։)
to assemble;
to convoke;
to gather together, to add, to sum.
συνάγω congrego, colligo, cogo Հաւաքել. ժողովել. խմբել. բովանդակել. կուտել. ի մի վայր կոչել. պատրաստել ի պատերազմ, եւ այլն. ժողվել, մէկտեղել.
Ի գումարել ինձ զամպս ի վերայ երկրի։ Ի գումարել երկնաւորին զթագաւորս ի վերայ նրա։ Գումարեաց սիսարտ զամենայն կառս իւր։ Գումարեցան ի ձորն աղի.եւ այլն։
Գումարեաց ի ձեռս նորա զօրս բազումս. (Եղիշ.։ Ագաթ. եւ այլն։)
Զերիս աւուրսն գումարեաց ստուգութիւն զսուրն (զմահն) ի ժողովուրդ անդ. (Եփր. մն.) իմա՛, ի վերայ էած, կամ բովանդակեաց։
to assemble together, to gather together;
to be astonished, amazed, surprised, confused.
Գումարեցայ ընդ քեռ իմում, եւ յաղթեցի. (Ծն. ՟Լ. 8։ Դու եւ ժողովուրդ քո գումարեալ էք զաստուծոյ. Թուոց. ՟Ժ՟Զ. 11։)
Ընդդէմ գումարի վասն մեր որպէս մարդ, եւ յաղթէ աստուածաբար։
Ընդդէմ գումարի նոցա իմաստունն պօղոս. (Պրպմ. ՟Լ. ՟Լ՟Զ։)
assembly;
mob;
sitting;
addition.
Գումարութիւն մարգարէից։ Բազմախուռն գումարութիւն ժողովրդոց։ Զերանելի անուանց գումարութիւն։ Զեկեղեցական գրոց գումարութիւնն։ Բազմացն գումարութիւն։ Գումարութեան բանական հօտից։ Ըստ գծագրացն գումարութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Նար.։)
Կամ ժողովոցըն գումարումն յաւուր տօնիցըն տէրունի. (Շ. եդես.։)
cf. Գումարութիւն.
Գումարութիւն մարգարէից։ Բազմախուռն գումարութիւն ժողովրդոց։ Զերանելի անուանց գումարութիւն։ Զեկեղեցական գրոց գումարութիւնն։ Բազմացն գումարութիւն։ Գումարութեան բանական հօտից։ Ըստ գծագրացն գումարութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Նար.։)
Կամ ժողովոցըն գումարումն յաւուր տօնիցըն տէրունի. (Շ. եդես.։)
of an assembly.
Գումարտական ժողով. (Թէոդոր. խչ.։)
in divers colours.
Գունագոյն ականցն հիւսելոց։ Իբրեւ զվարդ անուշահոտ գունագունակ գեղով ցուցելա զգոյնս իւրեանց. (Արծր. ՟Ե. 11. եւ Արծր. յիշատ.։)
colouring;
dye;
variety.
Գունաւորութիւն. որակութիւն. նմանութիւն. եւ Պէսպիսութիւն, կամ գեղեցկութիւն.
Յօրինուածք պէսպէս եւ զանազան գունակութեանցն. (Անան. եկեղ։)
adorned with several colours.
Պաճուճեալ գունովք. գունագեղեան.
Գունապաճոյճ զանազան ոստովք հրաշագեղ. (Ճ. ՟Գ.։)
tarnished;
pale, pallid, wan.
Որպէս բողոքն գունատք եւ երիթացեալք. (Ոսկ. եբր.։)
to tarnish;
to discolour, to tan;
to fade.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.
Իձեռն դեղոց գունատեն զտեսիլ երեսացն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Գունատեմ.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.
loss of colour;
paleness, wanness.
Բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
ԳՈՒՆԱՒՈՐ. Գուն գործօղ. ժիր. փոյթ.
ԳՈՒՆԱՒՈՐ որ եւ ԳՈՒՆԵԱՆ. Ունօղ զգոյն. կարեւոր եւ վայելուչ. գեղեցիկ գունով. բազմագունի. րէնկլի.
Ձին էր մեծ հասակաւ, եւ էր գունաւոր գնացօղ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
to dye, to colour.
ԳՈՒՆԱՒՈՐԵՄ ԳՈՒՆԱՒՈՐԻՄ. Գունագեղել. ներկել. ... մանաւանդ կր. Գոյն առնուլ կամ զգենուլ. տարրանալ. տպաւորիլ. ձեւանալ.
Ապականիչ ժանկն ի վերայ գունաւորի։ Մի՛ գունաւորեսցի ախտն ամբարհաւաճութեան ի վերայ զուտ եւ մաքուր արծաթոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
colour, dye, tint.
εὕχροια bonus color Ունելն զգոյն գեղեցիկ կամ զանազան. գոյն ընտիր, կամ լաւ.
Զանազան եւ փայլօղ ծաղկացն գունաւորութեամբ։ Գեղեցիկ գունաւորութիւն (ի կենդանիս)։ Փայլօղ երփն գունաւրութեամբն. (Պիտ.։)
(ծաղիկ խոտոյ) երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցունցն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Գունատիմ.
Գունափոխ լինի յեռմանէ դառնութեան մաղձին. (Վրդն. դան.։)
transfiguration.
Գունափոխութեամբ տեառն ի թաբոր։ Յաւուրն գունափոխութեան ի լեառն թաբոր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. քրզ.։ Տօնակ.։)
in several regiments;
in a crowd, like a crowd;
large, much.
Դաս դաս եղեալ. յոքնախումբ. հեծութեամբ. յորդութեամբ.
Դողացո՛ զգունդագունդ բազմութիւնս անօրինացս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Եւ այլեւս կանայք մեծամեծք տեղեացն գային գունդագունդք գովել զնա. յն. համագունդ գային, կամ զուգընթանային. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 15։)
Արիւնն գունդագունդ արտաքս հոսէր. յն. աղբերաբար. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)
of fine colour, fine, graceful.
ԳՈՒՆԵԱՅ ԳՈՒՆԵԱՆ ԳՈՒՆԵՂ. cf. ԳՈՒՆԱՒՈՐ. գունը տեղը, աղուոր գունով.
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Գունեայ
ԳՈՒՆԵԱՅ ԳՈՒՆԵԱՆ ԳՈՒՆԵՂ. cf. ԳՈՒՆԱՒՈՐ. գունը տեղը, աղուոր գունով.
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Գունաւորեմ.
καταχρόω coloro, colre imbuo Գունաւորել. գունագեղել. ներկել. նկարել. գուն տալ.
Զլուսինն երանգաւ արեանն գունեցեր։ Հրաշապայծառ երանգաւ գունեալ։ Թելոց գունելոց։ Գունեալն յարիւն խաղողոյ. (Նար.։)
Զպղինձ ոք ոսկւով գունէ. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Ը։)
Ստութեամբն գունեալ զբանն խաբեաց։ Զչարն բարեաւն գունէ։ Յայսպիսի գունեալ արդարութեանցս տեսակէ խորշել է արժան։ Որոշել զչարն գունեալ ի ստոյգ բարւոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
of good colour or of many colours.
Ի խղխայթից խոտոց արմատոց որդան կարմրութիւն գուներանգ բարձից. (Նար. մծբ.։)
Որ յախտէն բերի անունն. այսինքն ի կրիցն. տառապեալ, չարչարեալ. գունչ, քարց, արբեալ, քաղցեալ. (Երզն. քեր.։)
cf. ԳՈՒՆԴ, եւ ԳՆԴԱԿ. (զի դ յարեալ ի ն, մեղմ հնչի որպէս տ)։
judicial.
Սմա բնութիւն ասեն լինել յոյժ խնդական. երգեցողաց եւ գուսանաց՝ գուշակական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.
Զոր մարգարէն կանխաւ գուշակեաց։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար՝ ի գրոյն նկարեալ։ Զմթերիցն գանձ մեծին գուշակեցի (յայտնեցի, ցուցի)։ Զմկրտութեանս շնորհ գուշակէ։ Վտանգ սատակման մահու գուշակեն. (Նար.։)
Այսոքիկ զանմեղութիւն գուշակեն. (Ոսկ. յհ.։)
prophecy;
presage, omen, prognostic;
augury, auspice, divination, denunciation.
Իբր Ազդարարութիւն գաղտնի. զեկուցումն մատնելոյ սակս. խապէր.
cf. Գուշակութիւն.
Հրամանատար գործոցն յիսուսի, եւ անօրինականաց մեծին գուշակումն, իմա՛ գուշակիչ, տուօղ գուշակել. (անդ։)
struggle, wrestling, fight;
duel;
war;
dispute;
— դնել, to fight, to attack.
Գուպարած եդեալ մաքառէր ընդ պօղոս։ Ստադին միայն մրցութիւն էր. եւ ապա յետոյ եւ այլեւս գուպարածքն մի ըստ միոջէ յաւելան։ Այնուհետեւ այլոցն գուպարած կայր վասն թագաւորութեան փիլիպպեայ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ եւ Եւս. քր. ՟Ա։)
to make war, to fight;
to dispute.
Ընդ առն հայհոյողի մի՛ գուպարիցէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Յաղագս իրաց՝ որ ոչ քո իցեն, մի՛ գուպարիր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 9։)
cf. Գուպարեմ.
Ընդ առն հայհոյողի մի՛ գուպարիցէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Յաղագս իրաց՝ որ ոչ քո իցեն, մի՛ գուպարիր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 9։)
musical;
theatric;
song, ballad.
Գուսանական գործիք, կամ երգք, կամ դայլայլիկք. (Եւս. քր. ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. քեր.։)
Ի գուսանականէն այս գտանի ժողովեալ ի դիւանի արքունեաց. (Խոր. ՟Ա. 13.) իմա՛ յերգոց արձանագրելոց։
passionately fond of operas or opera-singers;
mad for musicians.
Անառակ եւ գուսանամոլ գինարբուքն, որք զեղխին եւ պակշոտին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. կամ ՟Թ. (ուր նոր ձ. պարզելով դնէ, Գուսանասէր)։)
where a singer or musician enters;
— առնել, to receive opera-singers into one's house;
— լինել, to visit the opera-singers.
Մի՛ գուսանամուտ լինել քահանայից, թողեալ զերգս աստուծոյ. (Կանոն.։)
Մեղայ կատակերգութեամբ, մեղայ գուսանամուտ լինելով. (Մաշկ.։)