to feel an aversion to, to loathe, to turn from with disgust, to avoid, to shun, to eschew, to flee;
to be shy, to beware, to show or pay regard to;
to ho respectful;
— յումեքէ, to take a dislike to, to avoid of.
στέλλομαι, ὐποστέλλω, -ομαι subduco me, vito, caveo ἑκκλίνω declino εἵκω cedo παραλάττομαι fugio եւ այլն. Որպէս թէ ի խորշ մի ամփոփիլ. Ի բաց մեկնիլ. խրտչել. գարշիլ. խուսափել. թիկունս դարձուցանել. հեռանալ. օտարանալ. անձնապահ լինել. զգուշանալ. խղճել. թանգուզել. երկնչել. ետ քաշուիլ.
cf. Խրշմերես.
Խորշոմեալ երեսօք. երեսը կռընճմտած.
to grow wrinkled, to shrink, to shrivel up;
— հանդերձից, to fold, to plait, to crease.
φθάρομαι corrumpor κοιλοίνομαι excavor. եւ ըստ հյ. ῤυτιδόω rugo. Խորշ խորշ լինել. կնճռիլ. թարշամիլ, ապականիլ. կռնճմտիլ, թոշնիլ, թորմիլ, աւրիլ.
aversion, repugnance, dislike, reluctance;
reserve, caution;
regard, respect.
Պարկեշտութիւն, պատկառումն, խորշումն։ Զանգիտութիւնն ունի ընդ ինքեամբ եւ խորշումն եւ անվիճաբանութիւն. (Արիստ. առաք.։)
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
cf. Խորոված.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
roasting;
ի —վս արկանել, to roast, to fry.
Մեծամեծացն ճաշք եւ ընթրիքն դժուարաւ յօրինին, եփոցք եւ խորովոյք, եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. դ։ Իսկ Խոսրովու, իբր ռմկ. Մխ. ապար.։)
cf. Խորովումն.
depth, profoundity.
Ի խորութիւն ողորմութեանդ ձգեա՛ զանյուսութիւն հոգւոյս իմոյ. (Բրս. ճշ.։)
cook;
chop-house keeper.
Հողագործք, եւ խոտկարք. (Յճխ. ՟Ե։)
Խոտկարարքն, եւ սպասաւորք՝ որք ի սեղանս ճոխաց զկերակուրսն բերեն. (Նիւս. կուս.։)
Առաքեն այր մի խորտկաար հատուածի պատճառաւ. (Պտմ. վր.։)
cookery.
Ոչ գոյր ի մէջ նոցա՝ ո՛չ ամբարհաւաճութիւնս, եւ ոչ կերակրոց առաւե խորտկարարութիւս. (Վրք. ոսկ.։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
Որպէս Խայթել կամ խթել խղճի մտաց.
Ի խէթ խղճիս խոցոտիմ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
միտքս ի ներքուստ ստգտանօքն խոցոտէ։ Ուրա՛խ է յոչ խոչոտելն ի խղճէ մտացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
cf. Խոցուած.
Միշտ խոցեալ ոգւով՝ ոչ ատեայ զպատճառս խոցմանն. (Շ. ընդհ.։)
searching, scrutinizing;
— լինել, to search, to examine, to explore, to rummage.
Խուզանք եւ հետաքրքիրք պատճառաց եւ իրաց. (Սարկ. քհ.։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
Ոչ է արժան զաղանդս խուզել, եւ ի նոսա դեգերիլ. (Յճխ. Ե։)
Խուզե՞ս զպատճառն, ուսի՛ր։ Մի՛ խուզեսցին՝ որ ինչ ի լռութեան իցեն։ Զօրաւորք զօրաւորաբար խուզեսցին. (Բրս. ծն. եւ Բրս. արբեց.։)
Իմաստութիւն խուզել պատճառով ի վայրապար բանս հաշին. (Ածաբ. ժղ.։)
busy search, curiosity, quest, investigation;
shearing;
-զումն հերաց, shaving, tonsure.
Ի մտաց խուզողութեամբ քննելն։ Այսքան խուզողութեամբս զմի ճշմարտութիւն գտին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
obstacle, embarrassment, hinderance.
Ի բա՛ց արարէք զխոչ եւ զխութ ի ճանապարհէ ժողովրդեան իմոյ. (Ես. ՟Ծ՟Է. 14։)
Բազում խէթք եւ խութք են ճանապարհին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Խուժ.
multitude, populace, the vulgar, crowd;
throng, press;
hurly burly, confusion, noise, clatter;
— աւերանաց զաշխարհաւ զեղուլ՝ ածել, to devastate, to lay waste.
ἑπισύστασις conspiratio, seditio στήριγμα , (որ է ամրութիւն) vulgus. Բազմութիւն՝ որ խուժէ. խաժամուժ ամբոխ՝ մանաւանդ յուզեալ ի համախոհութիւն. Աղմսուկ խառնիճաղանջից. խուռն բազմութիւն, եւ շփոթ նոցա կամ յարձակումն.
cot, but;
cell, small room;
— պահնակաց, sentry-box.
καλύβη, καλύβιον tugurium, tuguriolum. Հիւղ. խուց. խրճիթ. տաղաւար.
crowd, concourse, multitude, throng of people;
affluence, great quantity;
noise, tumult, confusion;
thick, close, dense, crowded;
many, numerous;
in crowds, in throngs;
— առ —, — ի —, in a huddle, pell-mell, disorderly, hurriedly;
ի խռան, among the crowd;
ի խռան մարտին, in the thickest of the fight;
— բազմութիւն, a numerous crowd, a throng;
— բազմութեամբ մտանել, ելանել, to crowd in;
to crowd out;
— բազմութիւն ժողովրդեան, immense concourse of people;
— հասանեն աստ օտարականք, strangers flock here.
Եւ Յաճախութիւն, յոլովութիւն. ըստ յն. զեղումն. χύμα effusio, confusio.
ԽՈՒՌՆ. ա. գրի եւ ՀՈՒՌՆ. (ունի Ոսկեհուռն՝ իբր խուռն ոսկւով) Խառնեալ. խռկեալ. խիտ. հոծ. բազում. յաճախ. յոքնաթիւ.
Ի տեսիլ գեղոյ նորա զեղեալ խուռն կաճառացն՝ կուտակէր. (Ագաթ.։)
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
ἑκκλίνω, διαδιδράσκω declino, diffugio ἑκτοπίζω de loco removeor σχεδιάζω ex tempore, subito facio. Խոյս տալ (ափ յափոյ, կամ խարխափելով կամ հափափելով). խուսել. փախչել. հնարիւք խոտորիլ, փոխել զտեղին խուճապաւ. խուճապիլ.
cf. Խուսափեմ.
Մարգարէդ ընդ անմռունչսն եւեթ վիճի ի նմանութիւն մանկտւոյ՝ որ խուճապեալ խուսափիցին. (Ոսկ. ես.։)
"cf. Խոյս տամ."
Խուսափեաց էշն ի ճանապարհէն։ Ոչ գոյր խուսել յաջ կամ յահեակ։ Խուսեալ մնացորդացն՝ փախեան։ Մի՛ խուսիցէք յերեսեաց առանձինն ի տեղի անապատ. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 23. 26։ Դտ. ՟Ի։ 47։ Օր. ՟Ի. 3։ Ղկ. ՟Թ. 10։)
to heap, to pile;
to fill, to cram, to stuff.
ἑκσυνάγω congrego, refero, confero եւ ταράσσω, -ττω turbo, conturbo απαρασύρω praepostere traho. Խուռն կոտակել. բարդել. դիզել ի վերայ միմեանց. խճողել. խուճապաւ խռնել. եւ Խառնիխուռն շփոթել. խռովե.
to assemble, to muster;
to collect, to gather;
to augment, to enlarge.
συναθροίζω congrego, congero, conglomero συγχύνω, -ομαι confundo, -or συμπορεύομαι , ἑπιπίπτω irruo. Խուռն ի միահաւաքել. կուտակել. մղել. սեղմել, խառնել. Կր. գունդագունդ ժողովիլ. զմիմեամբ կուտակիլ. խընճռխընճ ժողվել, մէկզմէկ հրել, դիզուել, ժողվել.
snail;
periwinkle.
ԽՌՆՋԱՅԼ կամ ԽՌՆՉՈՂ. κοχλίας cochlea, limax. Նոյն ընդ Խղունջն, խխնջուն. ժժմակ ցամաքային եւ ծովային. կոխլանճ. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Խռնջայլ.
ԽՌՆՋԱՅԼ կամ ԽՌՆՉՈՂ. κοχλίας cochlea, limax. Նոյն ընդ Խղունջն, խխնջուն. ժժմակ ցամաքային եւ ծովային. կոխլանճ. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)
turbulent, tumultuous, seditious.
Մի՛ գոնէ յաճախեցուսցես զխռովայոյզ հաւանութիւնս նոցա. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
factious, mntinous, turbulent, seditious, riotous, unquiet, restless;
meddling, mischief-making;
revolutionary.
Լինին խռովարարք եւ բարկազօղք. (Յճխ. ՟Ե։)
to trouble, to put into disorder, to agitate;
to perplex, to disconcert, to disquiet, to disturb;
to upset, to unsettle, to distract;
to alarm, to rouse;
to stir up, to excite to insurrection;
— զմիտս, to dispirit, to unhinge;
— զսիրտ, to dishearten, to unnerve.
Խռովեցաւ յովսէփ, եւ գալարէին աղիք նորա։ Խռովեցաւ արքայ, եւ ելաց. Խռովեցաւ յոգի իւր իբրեւ զայրացեալ։ Խռովեալ էր բանակն։ Յերկիւղէ նոցա մի՛ երկնչիցիք, եւ մի՛ խռովեսջիք։ Ծովն առաւել եւս խռովեալ էր։ Զի էր ճողովն նոցա խռովեալ։ Խռովեալ է ամենայն երուսաղէմ։ Մի վաղվաղակի խռովել ձեզ ի մտաց. եւ այլն։
cf. Խռովեմ.
Ոչ մեկին ի նորա կամացն, եւ ոչ խռովեցուցնեն զաստուած. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
bustle;
perturbation, confusion, agitation, trouble;
tumult, disorder, turbulence, insurrection, sedition, revolt, revolution, mutiny, rebellion;
—ս յուզել, to foment troubles;
ի խռովութեան են Արեւմուտք, affairs are becoming very serious in the East.
Խռովութիւն. (Յճխ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Զենոբ.։)
to dry up, to fade, to wither;
to grow old, to become extenuated;
խռուացեաւ հերք, bristling hair;
dishevelled hair.
severe, harsh, rigorous.
σκληρῶς dure եւ ἁποτόμως abrupte, severe, rigide. Խստիւ. խստութեամբ. սաստիկ. ուժգին. ճշտիւ. անաչառ. խիստ, կտրուկ կերպով.
Ի խիստ եւ ի ստէպ ճգնութիւնն զնմանութիւն վարպետին միշտ եւ խստաբար եւ ստէպ յարդարել յինքեանս. (Վրք. հց. ՟Ղ՟Կ։)
austerity, severity, mortification.
Խիստ կրօնիւք քաղաքաւարիլն. ճգնութիւն.
cf. Խստակրօն.
Համբերօղ խստութեան. ճգնազգեաց. եւ Ճգնաւորական.
cf. Խստակրօնութիւն.
Որ ճնշէր զմարմինն խոնարհութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to harden, to become hard;
to be obstinate, to persist;
to be severe, rigorous, austere;
— ումեք, to treat mercilessly;
— որովայնի, to constipate, to close the bowels.
Է՛ որ ի ստամոքսէ խանգարելոյ, եւ է՝ որ յորովայնէ խստանալոյ. Եզնիկ.։ Խստանան թանձրանան ստամոքք ի բազում կերակրոց։ Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի. (Եփր. ծն. եւ Եփր. աւետար.։)
Անհանճարն եւ ի վտանգն գալով խստանայ սրտիւ. (Լմբ. առակ.։)
boisterous, impetuous, high, violent (wind)
ի խստաշունչ սառնամանեաց։ Մեղանչելով յաճախ՝ արարի ինձ ձմեռն խստաշունչ. (Անան. զղջ.։)
stubborn, stiff necked, pertinacious, opinionative, dogmatic.
σκληροτράχηλος rigidam cervicem habens, pertinax, pervicax. Որոյ պարանոցն է խիստ. խստավիզ. բարձրավիզ. անընկճելի. յամառ. ընդվզեալ. անսաստ. խօսք չմռօղ.
Անհանճարիցն եւ խստապարանոցաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
hard-hearted, merciless, inflexible, obdurate, insensible, relentless;
hardened, impenitent.
Յիւրոց ճանապարհաց յագեսցի խստասիրտն։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Ի՟Ա. 4։)
hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.
Մի՛ նախանձիր ընդ փարաւոնի խստասրտութիւնն։ Յինքնահաճոյ ամբարտաւանութենէ ծնանի խստասրտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
life of privations & hardships, a Spartan existence.
Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)
hard mouthed, intractable, untamable, ungovernable;
inflexible, obstinate, pertinacious, impetuous, headlong, fiery, rebellious;
— երիվար, fiery, spirited, high-mettled steed, courser or charger.
ὐβριστής, ἁγέρωχος petulans, indomitus, ferox, insolens, durus. ոյր երախն այսինքն բերանն է խիստ. անսանձ. աննուաճելի. դժոխերասան. մակդիր խեռ ձիոյ.
to condense, to thicken, to coagulate, to congeal.
πυκνόω denso. Խիտ կացուցանել. Յաճախել. բազմացուցանել. սըխցընել, շատցընել.
to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.
cf. Խտղտեմ.
cf. Խտղտեմ
condensity, density, thickness, consistence.
πυκνότης densitas τὸ συνεχές continuatio, frequentia. (գրի եւ յոմանց իբրեւ ռմկ. Խտտութիւն) Խիտ գոլն. հոծութիւն. թանձրութիւն. սերտութիւն. եւ ԱՆընդհատ յաճախութիւն. եւ Շատութիւն. խուռն բազմութիւն.
Այսպէս լինիմք տաճար աստուծոյ, յորժամ ոչ հոգւով երկրավորացս զտխրութիւն յիշատակին կատարեսցուք. (Բրս. թղթ.։)