cf. Խօսակից լինիմ.
Դու ընդ իս խօսակցեա՛. (Կլիմաք.։)
Ոչ հեզ բանիւ առ համազգին՝ խօսակցեցայ ըստ հրամանին. (Յիսուս որդի.։)
Առ տէրն սկսանի վերստին խօսակցել։ Դաւիթ աստուծոյ խօսակցեցաւ զանազան կարգաւ սաղմոսացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
to cause to speak.
զհամերս խօսեցոյց, խլից լսել տայր. (Ոսկիփոր.։)
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
λαλέω, φθέγγομαι loquor διαλέγομαι dissero προσλαλέω alloquor եւ այլն. Խօսս առնել առ լսօղս. խօսել առ ոք կամ ընդ միմեանս. բարբառել. ասել. զրուցել. խօրաթել.
Խօսեացայց զբանս իմ. եւ ասեն, խօսեա՛ց։ Խօսեցար բերանով քով, եւ ձեռօք քո լցեր այսօր։ Խօսեցարուք ականջս ամենայն արանց։ Բացի զբերան իմ, եւ խօսեցաւ լեզու իմ։ Խօսէին ազովտացի, եւ ոչ գիտէին խօսել հրեէրէն. եւ այլն։
Կամ կր.
որ ի ձեռն հրեշտակաց խօսեցաւ բանն, հաստատուն եղեւ։ Զի՞նչ է բանն խօսեցեալ ընդ քեզ։ Թէ թաքուսցես յինէն բան մի յամենայն բանից խօսեցելոց յականջս քո.եւ այլն։
ԽՕՍԵԼ. որպէս Ճառել. պատմել (բանի կամ գրով). քարոզել. պատգամ կամ հրաման տալ, եւ այլն.
Զօրէնս քո խոսեցայ։ Խօսեցան ձեզ զբանն աստուծոյ։ Խօսեցան ընդ նմա զամենայն ինչ՝ զոր ասաց յովսէփ։ Ամենայն մարդարէք որ ի սամուէլէ եւ այսր խօսեցան։ Խօսեցաւ տէր ընդ մովսեսի։ Խօսեցաւ զփայտից։ Խօսեցաւ զանասնոց եւ զթռչնոց եւ զձկանց.եւ այլն։
ԽՕՍԵԼ Ի ԼԵԶՈՒՍ կամ ԼԵԶՈՒՍ. Յայլ եւ այլ լեզուս բարբառել։ (Գծ. ՟բ. 6։ Կոչ.։ Լմբ. ստիպ. Շ. ՟ա. յհ. ՟իա։)
ԽՕՍԵԼ Ի ՍՐՏԻ. Խորհել. զմտաւ ածել. (Ծն. ՟ժէ. 17։ ՟ա. թգ. ՟ա. 13։ Սղ. խ. 7։ ՟հզ. 7։ Ժղ. ՟ա. 13։ ՟բ. 15։)
ԽՕՍԵԼ Ի ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ, կամ Ի ՀԱՇՏՈՒԹԻՒՆ ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ. Դաշնաւորիլ եւ հաշտիլ. խաղաղութիւն առնել. ... (՟Ա. Մակ. 10։ ՟զ. 49. 60։)
Եկեալք ի միաբանութիւն՝ խօսեսցին ի խաղաղութիւն ընդ թագաւորին յունաց. (Փարպ.։)
ԽՕՍԵԼ ՀԱՒՈՒ. φωνέω vocem edo vel emitto, canto. Ձայն արձակել աքաղաղի ի սահմանեալ ժամու. Խօրօզին կանչելը. (Մտթ. ՟իզ. 34. 74. 75։)
Զոր օրինակ հաւ խօսի ի լռութեան գիշերի. (Շ. մտթ.։)
Աղջիկ կոյս՝ խօսեցեալ առն։ Աղջիկն խօսեալ առն։ Այր ոք՝ որոյ խօսեալ իցէ կին։ Շինէին զշինուածս, եւ խօսէին կանայս։ Խօսեցայց զքեզ ինձ յաւիտեան։ Խօսեցայցզձեզ առն միում՝ իբրեւ զկոյս մի սուրբ յանդիման կացուցանել քրիստոսի։ Խօսեալ զմայր նորա մարիամ յովսեփու, մինչչեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ.եւ այլն։
Որոյ զկին խօսեալ իցէ, եւ կամիցի առնուլ. (Մծբ. ՟Է։)
Յորժամ խօսեալ իլնի կին առն, հեռի է ի նմանէ տեսութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Խօսեցաւ նմա ի հարսնութիւն դուստր մեծի իշխանին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Կին աստ զխօսեալն ասէ. որպէս եւ փեսայս յառաջ քան զամուսնութիւնն սովոր են կոչել գիրք զընկալուչս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
ԽՕՍԵԼ ասի նմանութեամբ եւ քերթողաբար՝ զանբարբառ իրաց. զոր օրինակ
Զինչ արդեօք ասիցէ ծով. աստ զդէմսն ստեղծանեմք խօսել. քանզի ծով ոչ բնաւորեցաւ խօսել. (Պիտ. եւ այլն։)
betrothal, betrothing.
Մարդս ընկալաւ զորակս մարմնոյն խօսման. (Երզն. քեր.)
Մանաւանդ μνηστεία sponsalia. Հարսնախօսութիւն. խոստումն. նշանելն, իլն.
երդմնեցուցանել յաղագս խօսման կնոջ։ Երթալ ի խօսումն կնոջ. (Փիլ. լին.։)
Կոյսն որ ի խօսման կայ։ Նմանեալ են ճանապարհք մեր խօսման եւ զարդու հարսին, եւ հարսանեաց։ Մեք ի խօստման կամք քրիստոսի փեսային. (Եփր. օրին. եւ Եփր. աւետար.։)
Ե՛կ ասէի կնդրկէ. քանզի ո՛չ ես ի խօսման, այլ՝ հարսն ես. (Նիւս. երգ.։)
Այս ժամանակս խօսման ժամանակ է. գայ ապա եւ ժամանակ առագաստիցն, որ է արքայութիւնն երկնից. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ե։)
Համեմատեն զճանապարհ մեր խօսման հարսին. (Լմբ. պտրգ.։)
Կին եթէ իցէ ի խօսման. (Կանոն.։)
Առ կոյս (ասէ) խօսեցեալ առն. Զի ի խօսմանէն ցուցցէ զկոյսն մարիամ ճշմարիտ մարդ ըստ բնութեան մերում. (Աթ. թղթ.։)
to irradiate, to cause to shine;
to cause to germinate, or to sproutforth;
ծագեցից Դաւթի ծագումն արդարութեան, I will cause the Branch of righteousness to grow up unto David;
առաւօտն ծագեաց զլոյս իւր, the sun shone forth, day broke.
ἁνατέλλω oriri facio παρατείνω extendo եւ այլն. Ցայտել կամ ձգել ի դուրս. բղխել. տալ ծնանիլ. ծաւալել. երեւեցուցանել. յայտնել. ցաթեցնել, երեւցնել.
Զարեգակն իւր ծագէ ի վերայ չարաց եւ բարեաց։ Ծագեա՛ զողորմութիւնս քո։ Ծագեցից զեղջիւր ի դաւիթ։ ծագեցից դաւթի ծագումն.եւ այլն։
Ծագեա՛ ի յանձինս մեր զլոյսդ ողորմութեան. (Ժմ.։)
Ծագեաց զիւր ճառագայթսն ամենայն հիւանդացելոցն.
Զքո գթութիւնդ եւ զմարդասիրութիւնդ զմեօք ծագեալ. (Խոսր.։ Յովհաննէս սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. այսինքն ըստ իմիք յայտնեաց։)
ԾԱԳԵՄ, եցի. չ. կամ ԾԱԳԻՄ, եցայ. կ.ձ. ἁνατέλλομαι, ἁναβαίνω orior λάμπω, ἑκλάμπω, ἁναλάμπω, ἑπιφαύσκω splendeo, effulgeo, reluceo եւ այլն. ծագ կամ ծայր տալ. երեւիլ. ելանել. փայլել. լուսատու լինել. եւ Ծնանիլ. բղխիլ. ցաթիլ, երեւնալ, ծնիլ, բխիլ
ծագէ արեգակն։ ծագեաց նմա արեւ, կամ ի վերայ ջուրցն։ Լոյս ծագեսցէ ձեզ։ Աստեղք ծագեցին։ Ի ծագել առաւոտուն։ Ծագեսցեն երեսք քո իբրեւ զջուր յստակ։ Ի միջօրէի ծագեսցեն քեզ կեանք։ Յազգէ յուդայ ծագեաց տէր մեր.եւ այլն։
Յիրաց անտի ճշմարտութիւնն ծագէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Ի հօրէ ծագեցար լուսաւորել զարարածս։ Ծագումն հրաշագործ, որ ի կուսէն ծագեցաւ. եւ այլն. (Շար.։)
cf. Ծագեմ.
Ի մեր ձեռս է՝ վաղվաղակի կամ անգան ծագեցուցանել զփրկութիւն։ Ծագեցուցանէ տէր զարդարութիւն. (Ոսկ. ես.։)
to dawn, to shine, to begin to appear, to rise;
to be born;
to take rise;
to emanate, to proceed from;
to sprout, to germinate, to pullulate;
to blossom;
to ensue, to result, to derive;
ի— առաւօտուն, at the peep or break of day, at daybreak;
ի— արեգական, at sunrise;
ծագեցաւ արեգակն, the sun appeared;
արդարքն ծագեսցեն իբրեւ զարեգակն, the righteous shall shine forth as the sun.
dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.
Ծագումն լուսնի։ Ծագումն արդարութեան։ Անուն նորա ծագումն.եւ այլն։
ἁνατολή ortus եւ oriens, origo ἁπόρρια effluxus, emanatio βλαστός germen λάμψις splendor. ծագիլն լուսոյ կամ լուսաւորեաց. ելք. արեւելք. եւ Փայլումն. լուսաւորութիւն. եւ Ծնունդ. բղխումն. ի վեր երեւումն.
Զլուսնականսն հաշուեն ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Յառաջագոյն քան զծագումն որդւոյն աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ծագումն միածնի որդւոյ քո յերկնից (այսինքն միածինդ ծագեալ)։ Այսօր զհոգին ճշմարտութեան դաւանեցին սուրբ հայրապետքն ծագումն առ ի հօրէ յառաջ բղխեալ անհատաբար, եւ այլն։ Ծագումն լուսոյ աստուածային նշանի։ Ծագմամբ լուսափայլ աստեղն։ ծագումն արեւու լուսոյն ճշմարտի (սուրբ կոյս. իբր ծագօղ, արեւելք). (Շար.։)
Ոչ արեգական ծագումն, եւ ոչ լուսնի ճառագայթք։ Զծագումն երեսացն, եւ զլուսաւորութիւն հանդերձիցն. (Սարգ.։)
Ծագմունք արդարոցն՝ բազմապատիկ քան զծագումն սորա. (Երզն. մտթ.։)
Իսկ (Իմ. ՟Է. 25.)
Ծագումն ճշմարիտ փառաց ամենակալին. յՆ. հոսումն, ծաւալք։
Եւ (Երեմ. ՟Լ՟Գ. 15.)
Ծագեցից դաւթի ծագումն արդարութեան. յն. ընձիւղ, բողբոջ։
Ընդ ծագումն առաջի լուսոյ նորա. յն. փայլումն։
to sit cross-legged.
to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.
Առ եղիա զմաշկերակն իւր, ծալեաց, եւ եհար զջուրն. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 8։)
Վարշամակ ծալեալ։ Նափորտ ծալեալ. (Յհ. ՟Ի. 7։ Շ. խոստով.։ Փարպ.։)
Եհար դեղարդեամբ, եւ սլաքն որպէս զմոմ ծալեցաւ. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Գ.։)
folding;
— ծովու, rippling, undulation;
ծալմունք ամպոց, gathering cloudiness.
καμπή flexus. Ծալելն, իլն. Ծալք. եւ Թաղկումն կամ խտացումն իբր ծալմամբ.
Ի վերայ միմեանց ծալմամբ.
Ի վերայ միմեանց ծալմամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Դարձեալ կոչեցաւ ծով, զի ծալմամբ եւ ծաւալմամբ այլայլի միշտ. (Վրդն. ծն.։)
Պատառեալ զշարունակ ծալմունս ամպոյն. (Արիստ. աշխ.։)
Խափանեցուցիչ առ ծալմունսն գոլով ... ծալմունս. ոչ ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
δαπανάω sumptus facio, impendo. ծախս առնել ընչից. վճարել. վարել զիմն ի պէտս, եւ սպառնել. որպէս եւ զժամանակն անցուցանել. խարճել, հատցընել, մսխել, անցընել.
ի բժիշկս ծախեալ էր զամենայն լիչս իւր։ Ծախեա՛ ինչ ի նոսա։ Մտադրութեամբ ծախեցից, եւ ծախեցայց վասն անձանց ձերոց։ Ես ծախէի, եւ խառնէի ի ճաշ իմ։ Ծախեաց գանձս բազումս։ Ոչ ծախէ աղախին քո զկերակուրն՝ որ եկեալն է ընդ իս.եւ այլն։
Զերկու լումայս ունէր, եւ զայն յողորմութիւն ծախեաց. (Մանդ. ՟Ը։)
Խօսին ընդ նմա՝ երկայն բանս ծախելով վասն նորա։ Բովանդակ զօրն անդ ծախեն. (Ոսկ. ՟Ա. 78. եւ 57։)
Ծախեցան աւուրք բազումք, եւ ո՛չ հասեր յարս. (Մաշկ.։)
եւ մեզ ո՛չ ի զուր ինչ զբանս ծախել. (Եզնիկ.։)
Ի մշտնջենամռունչ յաղօթս ծախէր (զժամանակն). (Յհ. կթ.։)
Ոչ եթէ օթեւանք ինչ պիտոյ էին ծախել միածնի որդւոյն աստուծոյ յելս բարձրութեան երկնից. (Ագաթ.։)
ԾԱԽԵԼ. ἑξαναλίσκω, καταναλίσκω եւ այլն. absumo, consumo եւ այլն. (լծ. թ. զայ էթմէք ). Վատնել. մաշել. սպառել. լափել. սատակել. կորուսանել.
Բոց կամ հուր ծախեաց զփայտ, զողջակէզ։ Հրով ծախեսցի։ Ծախել զսեղանն։ Ծախեսցէ զձեզ, կամ զազգս յերեսաց քոց։ Ոչ ծախեցաւ եւ ոչ ինչ, կամ եւ ոչ մի։ Վասն իմ ծախեցին զգործս իւրեանց.եւ այլն։
Զայրն աստուծոյ ծախեաց՝ ոչ առիւծ, այլ կատարումն ժամանակի. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ծախել ատամամբք գազանութեան. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
Հրով կամ հրոյ ծախել։ Արագ ծախեն բռնաւորքն զմեզ (որպէս ծերացեալս). (Ճ. ՟Ա.։)
Խոնաւութեանն ծախեցելոյ ի մարմնի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զծախ իւղոյն յարգէ, եւ զծախելեացն յիշատակարան պատմեն ամենայն ուրեք. (Կորիւն.) (այսնքն ծախողաց, կամ մարիամու)։
Շահելով զնոսին գնով ի ծախողացն ծախել զգործն իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
wast, consumption;
corrosion.
Ի նիւթականաց գոյից ծախումն։ Ի ծախումն զօրութեան եւ կամաց միաւորեցելոցն. (Շ. թղթ.։)
հրոյ խոտոյ ո՛չ ամուսնութիւն լինի, այլ՝ ծախումն. (Եզնիկ.։)
Զծաքխումն նոցա ի սրոյ եւ ի սովոյ. (Նախ. եզեկ.։)
ուր ծախումն յաւիտենից. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
Ոչ միայն մեղացն թողութիւն շնորհէ, այլ ամենեւին ջնջումն եւ ծախումն արասցէ։ Թողութիւն հոգւովն եւ ջրովն, եւ ծախումն հրովն իմանալեաւ. (Մեկն. ղկ.։)
to flow gently, to ripple;
to wave, to undulate
σαλεύομαι, κινοῦμαι moveor, agitor ἑπιφρίσσω inhorreo. (լծ. սասանիմ. տատանիմ) շարժլիլ. շարժիլ. ծփծփիլ (ջրոյ եւ խոտոյ). քստմնիլ. շարժիլ.
Հեզիկ ալեացն պայծառապէս քստմնեալ ծածանէր. (Նիւս. կազմ.։)
Մերթ խաղաղօրէն ձեւով քստմնեալ ծածանի, եւ մերթ լի ամբոխիւ զինէն յարուցանի ալիս. (Պիտ.։)
ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովն ծիծաղէր. (Շ. եդես.։)
rippling, undulation, waving motion;
— ճօճանակի, oscillation.
Ծածանիլն, ըստ նմանութեան քստմնելոյ.
Ի խաղաղասիգ ալիսն վէտս վէտս քստմնել ծածանմամբ. (Վրդն. ծն.։)
close, dissembling, incomprehensible.
Ոյր ծածուկ են միտք, կամ խորհուրդքն. թաքուն.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
cryptogamy.
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Ծածկել ընդ աւազով, յագարակի, ի ներքոյ բեւեկնոյն։ Զպատուիրանս իմ ծածկեա՛ յանձին քում։ Ծածկել զբան, զխորհուրդ։ Ծածկելով ծածկեալ իցէ յառնէն։ Ոչ աչաց իմոց։ Հեծութիւն իմ ի քէն ոչ ծածկեցաւ.եւ այլն։
Յիւրաքանչիւր շիրիմս առ հարսն իւրանց ծածկեցին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 39։)
Զպատանի հրաշատեսիլ եւ զգօն ծածկել (ընդ հողով), յորմէ ակն ունէի ծածկիլ. (Մագ. ՟Կ՟Գ։)
Ջուրն ծածկէր զամենայն լերինս բարձունս։ Խորք ծածկեցին զնոսա։ Ծածկեաց ամպն զլեառն. կամ զխորանն։ Ծածկեաց բորոտութիւնն զամենայն մորթ մարմնոյն։ Ծածկեաց զնա հանդերձիւ։ ծածկել զառականս, զմեղս, զգլուխ, զմարմինս, զարիւն, զերեսս։ Ծածկեսցէ հողով։ Մինչ նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Ծածկել ընդ հովանեաւ ձեռին, կամ ի հովանի թեւոց. եւ այլն։
to be covered, hidden, concealed;
to remain unknown;
— զմեղս ուրուք, to hide, to overlook or pardon anothers faults;
— զոք իւիք, to surpass, to excel.
to creep into a hole or cavern, to burrow;
to shut oneself up, to isolate;
to seclude oneself.
ԾԱԿԱԽԻԹ ԼԻՆԵԼ. Խթիլ՝ մխիլ ի ծակ. մտանել բնակել ի ծերպս, ի փապարս.
Սորամուտ ծակախիթ եղեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
burrowing;
— առնել, to drive into a hole;
to cause to dwell in caverns;
— լինել, to enter a hole.
Որ մտանէ ի ծակս, ի ծերպս.
լրբութիւն սրտի քոյ արար զքեզ ծակումուտ վիմաց. այսինքն մտանել ի ծակս վիմաց. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 16։)
Ծակումուտ լեռնակեցիկ ելեալ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Իբրեւ ծակումուտ մկունս այսր անդր թաքչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
ԾԱԿԱՄՈՒՏՔ ասին Փռիւգացիք, կամփռիգեան աղանդաւորք. (որպէս թէ ըստ յն. ասղնեգործք)
Սաբելիանոսաց. նեստորականացն, փոտինոսացն, ծակամտից. (Կիւրղ. կուս.։)
Զաղանդս ջնջէ զծակամտիցն. (Տօնակ.։)
the Phrygian sectaries.
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
Ծակեսցէ զունկն նորա հերամբ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 6։ Օր. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Ծակեցին զձեռս իմ եւ զոտս իմ. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 18։)
Ծակեա՛ դու քեզ որմն, եւ ելցե՛ս ընդ այն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
to be bored or pierced;
ծակեցաւ պալարն, the abscess has broken.
to fill with holes, to bore, to pierce.
τρυάω, κατατράω perforo, pertundo πλήσσω, -ττω percutio, ferio. Բանալ ծակս բազումս. ծակ ծակ առնել. ծակել, ճեղքել. փորել. խոցել. խոցոտել.
Հանապազ խոցեսք եւ ծակոտեմք զանձինս։ Խռովէին դեւքն, խոցեալք ծակոտեալք ի ծածուկ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
Փորէ եւ ծակոտէ ախտս այս (քաղցկեղն) մարմին. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Ատամացի ծակոտէր զմարմին նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծակոտեալ լինէին մարմինք նորա. (Ագաթ.։)
Զորմս ծակոտէր. (Եղիշ. ի չարչարանս.։ Զտունս մեծամեծաց ծակոտէր. Ոսկիփոր.)
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Բջիջքն ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. յն. իբրեւ սպունգ. (Պղատ. տիմ.։)
Բազմացուցին ծակոտեալ մատրունս սեղանովք։ Մատուցաք յանձուկ եւ յանպատիւ ծակոտեալ խորանսն. (Լմբ. պտրգ.։)
piercing, opening, perforation.
flower-garden-er, florist.
floriculture.
to adom with flowers.
Զսիրտն ի չար խորհրդոց մաքրել, եւ առողջիւքն ծաղկազարդել. (Խոսր.։)
Յառաջին աստուածատեսակն գեղ տերեւազգեստ ծաղկազարդ է։ Իբրեւ զդրախտ փափկութեան ծաղկազարդեցայք. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Սէր ընկերին զամենայն տեսակս առաքինութեան ծաղկազարդէ։ Ամենայն մասունք առաքինութեան ծաղկազարդեալք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ծաղկազերծ.
Վեր ի վերոյ առաքինութիւնն երեւեալ՝ դիւրաւ ծաղկաթափ լինի։ Զի մի՛ ցամաքեալ՝ ծաղկաթափ լիցի դդմենին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 16. եւ Փիլ. յովն.։)
fragrant, perfumed with flowers;
—հոտ ըմպելի, perfumed drinks;
— գինի, fragrant wine.
Ունօղ զհամ անուշահոտ ծաղկանց.
Արհամարհեսցուք զըմպելիս ծաղկահամս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
to blossom, to bloom, to flower, to flourish;
to exfoliate.
Բովանդակ ծաղկաւետանայր երկիր. (Մամբր.։)
cf. Ծաղկաւետանամ.
Ամենայն աստուածապաշտութեամբ, եւ մեծաւ ուրախութեամբ ծաղկաւետել ձեզ զկէտ հանդիսի աստուածավայելուչ հանգստեան ձերոյ. (Յհ. կթ)
Դրախտ ամենապատիկ ծառօք ծաղկաւետեալ. (Մագ. ՟Ե։)
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
Նշանս տէրունեան ձրի մեզ զկեանքն ծաղկեաց զքրիստոս. (Շ. բարձր.։)
ԾԱՂԿԵՄ, եցի. չ. կամ ԾԱՂԿԻՄ, եցայ. ձ. ἁνθέω, ἑξανθέω floreo, effloresco θάλλω, κυπρίζω , ἑκβλαστάνομαι vireo, pullulo, germino, vigeo. Ծաղիկս բերել. բուսանիլ. բողբոջել. դալարանալ. բարգաւաճել. ուռճանալ. զուարճանալ. պայծառանալ.
Ո՛վ արմատ յեսսեայ՝ զքրիստոս ծնեալ ծաղկեցեր. (Տաղ.։)
Որպէս ծաղիկ վայրի այնպէս ծաղկէ։ Մի՛ ծաղկեսցեն բարունակք նորա։ ծաղկեսցէ յամառն, կամ իբրեւ զշուշան, կամ իսրայէլ։ որթք մեր ծաղկեսցեն. (Սղ. ՟ճբ. 15։ Յոբ. ՟Ի. 21։ Ես. ՟Ժ՟Է. 11։ ՟Լ՟Ե. 1։ ՟Ի՟Է. 6։)
Ծաղկեցաւ, կամ ծաղկեսցի գաւազանն։ Ծաղկեսցի ի քաղաքի տեառն որպէս խոտ երկրի։ Որպէս զարմաւենիս ծաղկեսցին. (Եզնիկ. ՟Է. 10։ Թուոց. ՟Ժ՟Է. 5։ Սղ. ՟Հ՟Ա. 10։ ՟Զ՟Ա. 13. եւ այլն։)
Ծաղկիմ, եւ ոչ պտղաբերիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Ծաղկեցար ըստ նմանութեան ծառոց, որ ոռոգին ջրով. (Շ. բարձր.։)
Այսօր զանթառամն ծաղկեցար զծաղիկ. (Շար.։)
Նմանութեամբ.
Ծաղկեցին ալիք նորա, եւ նա ոչ զգաց. (այս ինքն մօրուքն սկսաւ ճերմըկիլ, խըռնալ) (Ովս. ՟Է. 9։ Նար. ՟Բ։)
Դեռեւս կամէր ծաղկել ի ծնօտս տէգ մուրուացն (այսինքն նոր սկսեր էր բուսանիլ). (Կաղանկտ.։)
Ուրախութիւն յաստուծոյ յամենայն մարդ զուարճացեալ ծաղկէր. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 2։)
Բուսանիմք ի պատանեկութեան, ծաղկեմք երիտասարդութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
Սրբութեամբ ծաղկեալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. իբր զարգանալ, փայլել։)
Պահողի պարկեշտ գոյն, ո՛չ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
Իսկ (Եւս. պտմ. ՟Զ. 38։)
Էր հնացեալ ծերութեամբ բազմաւ, եւ պակասեալ սքանչելի ալեօք ծաղկելեօք. իմա՛ ծաղկելովք։
to cause to flower or flourish;
to adorn with flowers.
Օրհնութիւնք բարեխնամ ծնողին (ծերոյ) զնա ծաղկեցուցին. (Կաղանկտ.։)
Այս արիւն զպատկերն թագաւորական ծաղկեցուցանէ ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
Ձրի մեզ զկենդանութիւն ծաղկեցուցանելով. (Անյաղթ բարձր.։)
Յիշատակարանս առանձին մատնանշան ծաղկեցուցանել. այսինքն ի լոյս ընծայել շարագրութեամբ. (Կորիւն.։)
Զգէեզի ծաղկեցուցեալ բորոտութեամբ. (Սարկ. քհ.) (որպէս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ըստ յն. ծաղկիլ. եւ ըստ հյ, սփռիլ. բորբոքիլ։)
cf. Ծաղկեմ;
սրտի բերկրեցելոյ երեսք ծաղկին, a merry heart makes a cheerful countenance;
ծաղկին ամենայն ազգք արուեստից, all the arts flourish.
to joke, to jest at, to banter.
cf. Ծաղր առնեմ.
Վասն ոչ տալ զմեզ բազմաց ծաղրել. (Խոր. ՟Ա. 17։)
Այպանէին ընդ միտս իւրեանց ծաղրելով. (Փարպ.։)
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի ձնչմանց. (Փարպ.։)
to be held up to public scorn.
hair, head of hair;
կեղծ —, wig, periwig, peruke.
• , ո հլ. (յետնաբար ի-ա հլ.) «հիւ-սած մազ» Ոսկ. կող. փիլ. մտթ. և եփես. որից ծամակալ «ծամկապ» ՍԳր. Ոսկ. լհ. ա. 17 և եփես. ոսկեծամ Ուռհ. 119։
• ՆՀԲ ուզում է անշուշտ կցել ծամել բային, երբ մեկնում է «հերք երկայն... մինչև ի ծամելիս»։-Brosset IAs 1834, 369 ևն վրաց. թմա «մազ» բառի հետ. (նոյնը Thomaschek, Deutsche Litteraturz. 1883, էջ 1254 վրաց. թմա և լազ. թոմա)։ Lag. Armen. St. § 1036 եբր. [hebrew word] sammim, [hebrew word] sam. mā «ծամ» բառերի հետ։ (Սակայն եր-
• կուսի էլ նշանակութիւնը անստոյգ է. ոստ Gesenius 1910, էջ 680-1 sam-mā աւելի հաւանաբար նշանակում է «քօղ», իսկ sammīm «թակարդ»)։ Տէրվ. տե՛ս ծամ, ծամել արմատի տակ։ Հիւնք. յն. ϰόμη «գէս» բառից։ Peder. sen, Հայ. դր. լեզ. 47 ծամել բառի հետ. Պատահական նմանութիւն ունի վրաց. წამი ծամի «թարթիչ» (իմա՛ կոպի մազերը)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Գոր. Երև. Ղրբ. Մշ. Մրղ. Շմ Ոռմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. ծամ, Ագլ. ծում, ո-րոնք նշանակում են «մազ». իսկ Մկ. ծամ «մազերի կապ»։-Նոր բառեր են ծամակը, տուր, ծամաւոր, ծամերլուայ, ծամթել, ծամ-կեր, ծամկոթ, ծամքօղ, ծամուկ, ծամկապ, ծամթեռ։
• ՓՈԽ.-Հայերէն բառից փոխառեալ է թւում կապադովկ. ζ'ιαμες (ցա՛մէս) «կա-նանց և աղջկանց վարսերի հիւսքերը բռնող գեղեցիկ ժապաւեն՝ արծաթէ և ոսկէ դրամ. ներով»։ Այս բառը Karolides, Γλ. συγϰρ. 83 կցում է յն. ἰμας «փոկ», իռլ. siaman «ժա-պաւէն», անգսք. sima «կապ», սկանդ. sey-ni «թել» բառերին, իսկ հյ. ծամ բառի հետ կապակցութիւնը մերժում է։-Մերժումը արդարացնելու համար առանձին պատճառ-ներ չկան. որովհետև 1) ծամ բառը ռռւու-թիւն ունի Կը ճիւղի բարբառների մէջ (այս-պէս՝ Ալշ. Ապ. Ակն. Բլ. Բղ. Խլ. Խտջ. Մշ. Նբ. Վն.).-2) Մոկաց բարբառով նշանա-կում է արդէն «մազերի կապ, ծամկապ».-կասկածելի է միայն ծ>ց։
• . առմատ առանձին անգործածական, որից ծամել Յոբ. լ. 5, Յայտ. ժզ. 10. Ոսկ. մ. ա. Եփր. աւետ. «մտքով որոճալ» Ոսկ. յհ. ա. 10. ծամելի կամ ծամելիք «ծնօտ» Դատ. դ. 21, 22, ե. 26. Նիւս. բն. Մագ. ձաւմոն «ծամեւու մազտաք» ՋԲ. անծամ Յոբ. ի. 18. մեղմածամ «մեղմ ծամելով, որո-ճալով» Վեցօր. 192 (ձեռ. մեղմաժամ). ծա-մու «այնչափ թանձր՝ որ կարելի է ծամել» (նորագիւտ բառ) Վրդն. սղ. կր. էջ 229 (Ի ժամ խաչին ծարաւմանն վասն չարութեան՝ լեղեաւ թանձրացուցին զքացախն, մինչ ծա-մու էր). անծամելի, դժուարածամ-նոր գրականի մէջ գործածական բառեր։
• = Թուի բնիկ հայ բառ՝ հնխ. g'mbh-ար-մատից. հմմտ. սանս. [other alphabet] jāmbha-«երախ, ծնոտ, ատամ» [other alphabet] jámbhya-«կտրիչ ատամ կամ սեղանատամ», [other alphabet] jabh, [other alphabet] jāmbha «հախռել», [other alphabet] ǰambhayati «մանրել, ջարդել», զնդ. ham-zəmbayati «ջարդել», zəmbayndwəm «ջար-դում էք», γαμφαί, γαμφηλαί «անասունի ծնօտ. թռչունի կտուց», γομφίος «սեղա-նատամ», ալբան. demb, damp «ատամ», demp «ցաւում է», հսլ. zabu «ատամ», ze-ba «պատառել», լեհ. zab, ռուս. avбъ «ա-տամ», լիթ. žambas «գերանի եզր», žembiù «կտրտել», լեթթ. zùobs «ատամ», հհիւս. kambr «ատամնաւոր գործիք, սանտր», հբգ. champ, chamb, kamb, մբգ. kamb, kamm, kam, անգլ. comb, գերմ. Kamm «սանտր» (Boisacq 153, Trautmann 369, Walde 336, Kluge 238, Pokorny 1, 575)։ Հնխ. g'mbh (ամբողջական արմատը g'embh, g'ombh-) հայերէնի մէջ տուել է նախ *ծամբ, յետոյ թերևս *ծամմ-և ծամ-, ճիշտ ինչպէս ունինք գերմանականում։
• Lag. Urgecch. 465 սանս. jam «ու-տել, ծամել» արմատից, որ շատ անա-պահով է համարում նոյնը՝ Arm. Stud.
• § 1037։ Տէրվ. Մասիս 1881 մայիս 1։ ծամել, ծասքել, ծանծաքել դնում է ծա «ուտել» հասարակաց արմատից։ Նոյն, Նախալ. 86 հյ. ծամել, ծամ, տամալիք, տուն դնում է հնխ. da «կապել, պնդել» արմատից, որից հանում է նաև սանս. dā, յն. δέω, δέμω «կապել», δαμναω «նուաճել», δόμος «տուն», լտ. doma-re «նուաճել», domus «տուն», գոթ. timrjan «շինել», gatamjan «նուաճել» ևն։ Հիւնք. ծամ «մազ» բառից։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Bugge KZ 32. 1l։ Հիւբշ. IF Anz. 10, 48 յիշում է նոյնը, բայց սպասում է հայ. ծամբ։ Patrubány ՀԱ 1906, 345 բաղաձայնի կորուստը բացատրելու համար ենթա-դրում է հյ. *ծամբնեմ>*ծամնեմ> *ծամմեմ>ծամեմ։ Մառ ЗВО 22, 44 վրաց. ճամա «ուտել» բային ցեղակից է դնում։ Bugge-ի մեկնութիւնը ընդու-նում է Boisacq. իսկ Walde ևն չեն յի-շում։-Պատահական նմանութիւն ունի ավար. čamize «որոճալ, ծամծմել»։
• ԳՒՌ-Աշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. ծամել, Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. ծամէլ, Ագլ. Մկ. Շմ. Ոզմ. Տփ. ծամիլ, Հճ. Սչ. ձամել, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. ձամէլ, Մրղ. ծամըէլ, Զթ. Խրբ. ձամիլ, Ասլ. ձամէ՝լ, Հմշ. ձօմուշ։-Թրքախօս հայոց մէջ թրք. -le -mek բայա-կերտ մասնիկով աճած՝ ծամէլլէմէք «ծա-մել» Ատն. (Արևելք 1888, նոյ" 8-9)։-Նոր բառեր են անծամել, անծամելովի, ծամ-տաք, ծամուն, ծամուք, ծամոց, ծամծմել, ծամծմոտել, ծամծմորել, ծամլմորել, ծամ-ծըմացնել, ծամարան։
• ՓՈԽ.-Հալ-բոշայերէն ծամխը-կարիչ «մազտաք, ծամոն». խը, իչ յաւելուածների համար հմմտ. ծածկել, քերել, քարշել, կա-րել բառերը. -իսկ գնչ. čamkerava «ծամել» ծագում է ուղղակի սանս. čam «ուտել» ձևից։
κύμη coma τρίξ capillus, crines, caesaries. հերք երկայն, ոլորեալ եւ յօրինեալ. զարդ եւ հիւսք հերաց գլխոյ մինչեւ ի ծամելիս. որպէս եւ ի մորուսս երբեմն. վարսք. գէսք. խոպոպիք. զարդարած մազ, մազերուն զարդը, շինծու մազ.
Զվարսս եւ զծամս գլխոյն ի բաց թօթափեալ (կնոջն մեղաւորի առ ոտս յիսուսի). (Ոսկ. ղկ.։)
Ծամս գործել, եւ գեղեցիկ երեւալ։ Մի՛ զհերս փետել, մի՛ զծամս խզել։ Վասն հանդերձից եւ ոսկեացն զարդուց, եւ ծամոցն հիւսից. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. փիլ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Մի՛ ծամակալս ի ծամս. յն. լոկ, մի՛ առ ծամելօք. (Ոսկ. եփես.։)
Քարշել զնոսա դահճացն զծամաց գլխոցն. (Մամիկ.։)
Հիւսս, ծամս, սնգոյրս եւ ծարիրս։ Զծամս խոպոպիս ի ներս առնուն ներքոյ ականջացն։ Եւ էին գիսաւորք, ծամս պահելով։ Մի՛ ապականէք զտես մուրուաց՝ ծամս առնել կամ խոպոպիս. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. թուոց. եւ Վրդն. ղեւտ. եւ Վրդն. պտմ.։)
Ցոցունս վարսից ծամս կամ խոպոպիս մօրուաց չառնել. (Նախ. ղեւտ.։)
յերկուս ծամսն կամ ծոպսն՝ որ յետոյն կարի. իմա՛ զկրկին ծոպս կախեալս ի թիկանց խուրի եպիսկոպոսին։
tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.
(լծ. եւ նոյն ընդ Կամաւոր, իբր կամարակոր) Ծուռ. կոր. թիւր. խեղաթիւր. ոլորեալ, գալարեալ իբրեւ զծամ. Ծուռումուռ.
Շաւիղք ծամածուռք, դժուարաշուրջք եւ նեղք. (Պտմ. աղեքս.։)
Թիւրք եւ խոտորեալ ի ճշմարտութեան ծամածուռս. (Սարկ. հանգ.։)
Ուղտ ծամածուռ։ Ծամածուռք իբրեւ զուղտս. (Վանակ. յոբ. եւ հց։ Վրդն. ել.։)
to writhe, to twist, to twine, to wind round;
— զերեսս, to grin, to make grimaces at, to jibe.
ԾԱՄԱԾՌԵԼ. կամակորել. խեղաթիւրել. ծռել, ծռմռկել.
Ծամածռեալ խաթարել զմիտս մեր խորհին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
crookedness, sinuosity, winding;
grimace, contortion of face, distortion.
hair-band or ribbon.
Կապ որ կալեալ ունի զծամս, որպէս ծոպ եւ վերջք ոսկեթել, չարիւք մարգարտաց կամ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. Ծամկապ, մազկապ. ... յն. պէսպէս. ἑμπλοκή torques (հիւսք). եւ κάθεμα monile (մանեակ). եւ περίθεσις circumpositio (քայռ). տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Ես. ՟Գ. 19։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ Որպէս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17). κόμη coma (ծամք)։ եւ (Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
Մի՛ ծամակալս ի ծամս. յն. մի՛ առ ծամելեօք։
jaw;
cheek.
κρόταφος, γνάθον pars cpitis tenuior παρειά mala, maxilla, gena. Քունք եւ ծնօտ մինչեւ ի կզակս, որ է միջոց կամ գործի ծամելոյ կենդանւոյն զկերակուրս. վերի ու վարի լէնեէնէրը.
Բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Եւ ցիցն ի ծամելոջ նորա։ Վարսեաց ընդ ծամելիս նորա. (Դատ. ՟Դ. 21. 22։ ՟Ե. 26։)
Մեծ իմն պէտս ունի եւ լեզուին ձեռն է ծամելացն. (Նիւս. բն.։)
Ի ծամելեաց առիւծուն։ Ծիծեռանց ծամելեօքն առնուլ կաթիլս. (Մագ. ՟Ը. ՟Ի՟Թ։)
Նա առ ըզքեզ ընդ յայելի, եւ հար ի խրոխտն ծամելի. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to chew;
to reflect, to ruminate.
μασσάομαι mando, manduco. Իտ. mastigo. ծասկել. մանրել ատամամբք. կրծել. խածանել. տրորել. ուտել. որոճել.
Ծամէին զլեզուս իւրեանց յախտէ ցաւոցն. (Յայտ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Զարմատս փայտից ծամէին ի սաստիկ սովոյ. (Յոբ. ՟Լ. 5։)
Կաղին, կամ գարի, կամ հաց եւ պանիր ծամել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Կլիմաք.։)
Իսկ ամենայնի ներողն աստուած ծամէր զլեղին ընդ քացախին. (Ոսկիփոր.։)
Ձկունք եթէ զջուր սոդոմայեցւոց ծամեսցեն, մեռանին. (Եփր. աւետար.։)
Ի միտս ձեր քննեալ կոխիջիք՝ մանր մանր ծամելով, զի՛նչ յայտ, եւ զի՛նչ անյայտ իցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Զի մի՛ զկոշտ հերձուածողական կարծեացն ի բերան առեալ ծամիցեմք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
mastic.
to reap ears of corn.
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Որոյ ծայրն է կարմիր, կամ ծագումն իւր ոսկեճաճանչ.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Յորժամ զծայրակարմիր նշոյլս ճառագայթից արեգականն տեսանեմք, զուարճանամք. (Խոսր.։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)
Առաքինութեամբ ծայրացեալ։ Ի վեր քան զամենայն առաքինութեանց ծագ ծայրացեալ է։ Ծայրացեալդ (այսինքն ի ծայրն հասեալդ) ամենայն առաքինութեանց։ Զյաւէտ ծայրացելոյ բոլոր լրութեան կաթուղիկէ եկեղեցոյ։ Նմանեալ ծայրացելոյ առաջնորդին ձերոյ. (Մագ.։)
cf. Բարբարոս.
Հեգնելով ըստ բարբարիկ վայրենական մտաց. (Ոսկ. ես.։)
Հնազանդել ընդ ձեռամբ հեթանոսական եւ բարբարիկոն ազգին սասանականին. (Արծր. ՟Ա. 15։)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
εὑκλεία splendor nominis, καύχημα gloriatio, εὑθυμία laetitia animi Պերճութիւն անուան. պարծանք. մեծանունութիւն. փառաւորութիւն. աճումն փառաց եւ պատուոյ. շուք. շքեղութիւն. զուարթութիւն.
Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)
Այս իսկ են պարծանք, եւ զսոյն բարգաւանճանս համարիմ. ((յն. մեծ. լտ. բարձր) Ոսկ. մտթ.։)
Եւ ոչ պարծանք ինչ (էր) նոցա, եւ կամ բարգաւանճանք՝ օտար ազգաց քաջութիւն. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Անստգիւտ բարգաւաճանօք։ Զմեծագոյն բարգաւաճանացն մրցանակս. (Պիտ.։)
Բարգաւաճանս հարուստս առ թշնամիսն ցուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Ինձ բարգաւաճանք, եւ ոչ քեզ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բարգաւաճանք.
Թելադիր բարգաւաճութեան ամենայն հասակի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
accumulation, heap;
composition, formation.
ԲԱՐԴՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐԴՈՒՄՆ. Դիզումն, եւ դիզանալն.
Ծխոյն բարդութեան։ Բանիցս բարդութեան. (Նար. ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Աճումն սրտմտութեան, բարդումն ոխակալութեան։ Մոռացումն մահու, բարդումն ամբարհաւաճութեան. (Կլիմաք.։)
that speaks well of others.
Ընթանան աստի եւ անտի շուրջանակի բարեկամք եւ բարեասացք. (Վեցօր. ՟Է։)
well deserved, worthy, obliging.
εὑεργέτης benemeritus, beneficus Բարերար, երախտաւոր, որում շնորհապարտ է երախտաւորեալն.
Աստուծոյ սպասաւոր, եւ մեզ ի բարիս բարեացապարտ. (Յհ. կթ.։)
Ամանայն ուրեք բարեացապարտ զինքն ցուցանէ. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Ամենայն բարեաց պատճառ, ամենայն բարեացապարտն Մարիամ. (Ճ. ՟Գ.։)
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
Զմարմին հովուին մեր քաջի՝ հովուաց բարեբախտաց գտեալ. (Վրդն. լս.։)
Բարեբախտ ճոխութեամբ զիւրեանցն վարեն ժամանակ կենաց. (Պիտ.։)
Շնորհաւոր եւ բարեբախտ առ ամենեսեան երեւելին. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Հաստատուն կայցէ մնասցէ բարեբախտ կեալն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fortunately, happily, luckily.
εὑτυχῶς feliciter, prospere, τυχηρῶς forte Իբրեւ բարեբախտ. յաջողութեամբ. աջողակի. ըստ բախտի.
Ոչ գործէր (ինչ) բարեբախտաբար (ի պատերազմի). (Սոկր.։)
fortune, happiness, prosperity, chance, destiny.
εὑτυχία, εὑτύχημα, εὑπραγία fortuna secunda, felicitas, prosperitas Ունելն զբարի կամ զյաջող բախտ. երջանկութիւն. յաջողութիւն. բարօրութիւն.
Եւ այսպիսի դիպուածս ի բարեբախտութիւն յաւելեալ՝ փառս յաճախէ Տիգրանայ։ Ո՛վ սողոն սողոն, գեղեցիկ բարբառեցար՝ ոչ երանել զբարեբախտութիւն մարդոյ մինչեւ ցվախճան. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 12։)
Բարեբախտութիւն ո՛չ է արժանի կարծել զմարդոյ առողջութիւն։ Որ բարեբախտութեամբ են յաջողեալք, եւ որ ի վատաբախտութեան են. (Փիլ.։)
that praises.
Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
Երգեմ բարեբան գոհաբանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
that praises with another or together.
Սերովբէիցն բարեբանակից. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
benediction praise, encomium.
εὑλογία benedictio, laus Բարիս խօսելն զումեքէ, օրհնելն. բան բարի. քաղցրաբանութիւն.
Բարկութեանն՝ զհեզութիւնն ... թշնամանաց՝ զբարեբանութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Սաղմոսին բարեբանութիւն։ Գովեստ բարեբանութեան։ Երգողաբարբառ բարեբանութիւնս. (Նար.։)
Շատխօսութեամբ անցուցանեմք զժամանակ բարեբանութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ՕՐ ԲԱՐԵԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. բարեբանեալ օր. բարեբանօղ օր. Օր արմաւենեաց. ողոգոմեան. ծաղկազարդն.
Իսկ միաշաբաթն է բարեբանութեան օր, եւ աշակերտացն բազմութեան զեկսն յԵրուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Ողոգսմեանն մեծ, որ կոչի բարեբանեալ օր. (Կանոն.։)
Որ այսպիսի տիեզերագով եւ բարեբանօղ հանդիպեցաք աւուրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
beneficent, bounteous, that does good, liberal.
Իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ ի մասունս եօթանց առաջադրութեանց գնդիցն վառելոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
bounty, benefit, favour, liberality.
Բաշխումն բարեաց. առատաբաշխութիւն.
Խնամովք աջոյդ բարեբաշխութեան առ իս ժամանեալ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
cf. Բարեբախտ.
Զբարեբաստից եւ զերջանկաց զմաքրութիւն անախտութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Զանիրաւութիւն եւ զամբարհաւաճութիւն ունելով՝ ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Պատմել վասն բնակութեան բարեբաստիս (գարնայնոյ). (Պիտ.։)
Պա՛րտ է զաստուածայինն խնդրել (պատճառ) յամենայնի ի սակս բարեբաստ կենցաղոյս ստացման. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Բարեբախտ.
Բարտիմէոս. որդի Տիմէի։ Բառնաբաս, որդի մխիթարութեան. եւ այլն։
Բարն որդի ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Մասնիկ մակբայացուցիչ ի վերջէ, իբրու Պէս, (որ եւ պրս. վար) կա՛մ է եզականն բառիս Բարք, որպէս եղանակ, կերպ, եւ կամ է նոյն ընդ ձայնիս Իբր, իբրեւ, իբրու։
Որ պարտեցաւն՝ թշուառական է, իսկ որ վարեցաւն՝ բարեբաստիկ։ Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզ լինել կարի յոյջ բարեբաստիկ էր։ Կատարած է բարեբաստիկ կենաց՝ առ ի յԱստուածն նմանութիւն. (Փիլ. ստէպ։)
Բարեբաստիկ վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտութիւն.
Սահման բարեբաստութեան՝ Աստուծոյ մերձաւորութեան գալուստ է։ Սկիզբն եւ վախճան բարեբաստութեան՝ կարե՛լ զԱստուած տեսանել է։ Որում բաւական եղեւ զհայրն եւ զարարիչն տեսանել, ի բուն ի ծայր բարեբաստութեան գիտասցէ յառաջ անցեալ. (Փիլ. ստէպ։)
Բոլոր կենցաղոյս բարեբաստութիւն։ Այսդունակ յաջողեալ բարեբաստութեամբ։ Զդրացեաց զերջանիկ տեսանելով զբարեբաստութիւնս. եւ այլն. (Պիտ.։)
Քեզ բարեբաստութիւնք շրթացն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) իմա՛ գովեստ երանութեան։
goodnatured, good-tempered, civil, benign, affable, kind.
ԲԱՐԵԲԱՐՈՅ εὑήθηος, εὑγνώμων bonis moribus, proba mente praeditus , ἁγαθός, -θή bonus, probus, benignus, -a որ եւ ԲԱՐԵԲԱՐՔ ասի. ՈւՆօղ զբարի բարս, կամ զանոյշ բարոյս. քաղցրաբարոյ, հանդարտ, բարեսէր, մարդասէր. եւ Մարդասիրական. բարի. բարեսիրտ, կակուղ՝ անուշ՝ աղէկ.
Խաչակցութեամբն Քրիստոսի ըստ աւազակին բարեբարոյի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եթէ առ թշնամիսն բարեբարոյ գտանիմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Առատացուցեալ նմա զամենայն ... ըստ անդստին բարեբարոյ մտաց իւրոց։ Զոր բարեբարոյ տեսութեամբ զնա նախ ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)
excellent character, good-nature.
Հետեւեալ լինի ազատականութեանն՝ եւ բարուց գիջութիւն (մեղմութիւն), եւ բարեբարոյութիւն, եւ մարդասիրութիւնն, եւ ողորմած գոլն. (Արիստ. առաք.։)
cf. Բարեբարոյութիւն.
Ոչ նմանեաց անբանիցն բարեբարութեանց, որ առ տեարսն։ Նաեւ այն չեւ եւս խոնարհութեան նշանակ է, այլ բարեբարութեան. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր.։)
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
Ի յամուլ երկրէ այսօր բուսաւ մեզ բարեբեր բոյսն բարի. (Շար.։)
Բուսեալք ի բարեբեր որթոյն։ Մերձ եկեալ էին բարեբեր ժամանակին. (Վրդն. ծն.։)
that has good suckers, shoots or sprouts.
Երեւացաւ ցամաքն հանդերձ բարեբողբոջ բոսօք եւ տնկօք. (Յհ. գառն.։)
that produces good fruit fruitful;
good-natured.
Ընտրական սերմանք աճման բարեբոյս անդաստանին. (Նար. առաք.։)
Կամ՝ Բարւոք բուսեալ. գովելի ըստ բուսոյ բարուց. ընտիր.
Թողու զաւակ մի բարեբոյս Լիպարիտ անուն։ Ունէին սոքա բողբոջք բարեբոյս զաւակաց. (Օրբել.։)
Կեղծաւորք միշտ զճշմարիտս յանդիմանեն՝ իբրեւ զխոշորս վարուք եւ խիստս մարդկան՝ յօրինադրել, եւ զինքեանս բարեբոյս եւ վշտակից (համարին). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Զ։)
that causes good to come forth.
ԲԱՐԵԲՈՒՂԽ կամ ԲԱՐԵԲՈՒԽ. Որ բղխէ զբարին. կամ ի բարւոյ եւ բարւոք բղխեալ.
naturally good, that has a good disposition, humane.
ἁγαθοφυής natra bonus Որոյ բունն կամ բնութիւնն է բարի. ի բնէ կամ բնութեամբ բարի. բո՛ւն բարի, որ տիրապէս է միայն Աստուած. բո՛ւնը աղէկ.
Այսպէս ասաց բարեբունն բան, ես բարի եմ (կամ առատ եմ). (Դիոն. ածայ.։)
Բարեբունն Աստուած, եւ անհաս մարդասիրութեան անդունդք։ Զորս ատէ բարեբունն Աստուած։ Ոչ մոռանայ Աստուած զբարեբուն գութն արարչական. (Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Անսպառ.
Հատուցումն անսպառական. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Զսպառնացեալսն տրտմութիւնս անսպառելիս. (Դիոն. եկեղ.։)
inexhaustible state.
Անսպառն գոլ. մշտնջենաւորութիւն.
Հոգիդ սուրբ ճշմարտութեան բղխեալ առ ի քէն անսպառութեամբ (այսինքն անհատաբար)։ Յարակայ զենեալ անսպառութեամբ (այսինքն անծախապէս). (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Խ՟Է։)
Որ ի հանդերձեալսն է անսպառութեամբ. (Խոսր.։)
unscarred.
Որ չունի սպիս, վէրս, նշան վիրաց. անարատ. ամբիծ. եարասըզ, զէրէսիզ, փերէսիզ, լեքեսիզ.
Անսպի ոչխար, կամ կերպարան. (ՃՃ.։)
Արար զմեզ անսպիս եւ անարատս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անսպիս եւ անմահս զմեզ արար. (Խոսր.։)
Լեառն՝ որ է կուսական արգանդն, անսպի մնաց եւ անթերանալի. (Համամ առակ.։)
without means, without property, poor.
ἁκτήμων. nihil possidens, inops, pauper. Ոյր ոչ գոն ստացուածք. անինչ. աղքատ, մանաւանդ կամաւորն.
Անստացուած միայնակեաց՝ ճանապարհորդ թեթեաւգնաց. (Վրք. հց. ձ։)
Արդարութիւն է սորա ո՛չ ողորմութիւնն, այլ անստացուած լինել. (Լմբ. սղ.։)
Արծաթ բերեալ մատուցանէր անստացուածիցն (առաքելոց). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
want of means, poverty.
Ումեմն տայ զգթութիւն ողորմութեան, եւ այլումն տայ անստացութիւն. (Կոչ. ՟Ծ՟Դ։)
uncreated
Մաքուր եղէց յանստեղծիցն քո՝ իմոց լլկողաց. այսինքն ի մեղաց. (Նար. ՟Ծ։)
Ոչ կեղծեալ, չհնարեալ ստութեամբ.
Զանստեղծ բանս եւ զճշմարտութեամբ համարձակութիւն ախորժէ (աստուած). (Իսիւք.։)
Անկերպարան. ոչ ձեւացեալ տիրապէս. անկազմ. ἁδιάπλαστος. non formatus.
Անտեսս մանրկութեամբ, եւ անստեղծ կենդանիս. (Պղատ. տիմ.։)
without breast or udder;
without milk.
ԱՆՍՏԻՆ հնչեալ ԱՆԸՍՏԻՆ. Ոյր ոչ գոն կամ չեւ են ի վեր երեւեալ եւ լցեալ կաթամբ ստինք. ծիծ՝ կամ կաթ չունեցօղ.
unshadowed, unclouded, clear, light.
ἅσκιος. umbra carens, inopacus, lucidus, clarus. Ուր չիք ստուեր, կամ մթութիւն. անաղօտ. լուսաւոր. պայծառ. ուր որ շուք չկայ. քէօրկէսիզ, նուրանի, րուշէն.
Անստուեր միջօրեայ. (Վեցօր. ՟Զ։) եւ (Պիտ.։)
Անստուեր ծագումն, կամ նշոյլք, կամ բոց, կամ պայծառութիւն։ Արեւ անստուեր. (Նար.։)
Կամ իբր Անհովանի.
Նմանութեամբ, Անպատրուակ, գերապանծ, վսեմ, անխափան, յայտնի, եւ այլն.
Անստուեր իմաստութիւն, կամ յիշատակ, յոյս, փառք։ Անստուեր եւ անապական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար.։)
cf. Անստուերագիծ.
ճշգրտիւ դրոշմեցին, զի անտրտում եւ անստուերագիր տպաւորեալ եղիցի գրութիւնն. (Շիր. զատիկ.։)
glittering, luminous, brilliant, bright.
Անստուերական երջանկացն։ Անստուերափայլ լոյս. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
veracity, without falsehood.
ἁψεύδεια. veritas, veracitas. Անսուտն գոլ. ստուգութիւն. ճշմարտախօսութիւն. ողջմտութիւն.
Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ի կողմն անկանել ճանապարհին՝ զոր հալածէրն, որ է նոյն ինքն ճշմարտութիւնն, անստութեամբ գնալով ի նմա. (ՃՃ.։)
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
uncleanness, impurity.
ἁκαθαρσία. immunditia, impuritas. Անմաքրութիւն. պղծութիւն.
Եւ ոչ մեռանիցին վասն անսրբութեան իւրեանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
Ոչ իւիք ունելով անսրբութեան վարս։ Անսրբութեանն զսրբութիւնն ի ներքս ամբարել. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Զանսրբութիւնս իմ իմանալով՝ ողբամ հանապազ. (Եփր. խոստով.։)
good-humour, mildness.
Սկիզբն առնէ ողորմածութեան, կամ անսրտնութեան։ Ո՞ւր է քո անսրտնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Անսրտնութեամբ եւ աննախանձ բարոյիւք. (Մխ. դտ.։)
cf. Անսփոփ.
Անմխիթար. անփարատելի.
Անսփոփելի վտանգ, կամ լալումն. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
endless, eternal.
Ամւրն երնջակայ անվախ եւ անսասան ի հնարից մարդկան. (Ուռպ.։)
Ի միւսն աներկիւղ եւ անվախ մերձենայցէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
ἁτελεύτος. fine carens, ἁκατάλυτος, αίδιος , ἁνήσυτος. perpetuus, aeternus, qui perfici non potst, sempiternus. Որոյ չիք վախճան. անվախճանելի. անկատարած. եւ անկատարելի, անեզր. անանց. անլուծանելի. մշտնջենաւոր. վերջ չունեցօղ, որ լմննալիք չունի. սօնսուզ. նիհայէթսիզ.
Գիր համարոյն ... անվախճան կատարած յաւուրս քառասուն ձգտէր. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 12.) յն. զանկատար առեալ կատարած։
Անվախճան հատուցմունք, կամ արքայութիւն. կամ կորուստ, պատուհաս. նախատինք. սպանդ, վիշտ. (Ագաթ.։ Փարպ.) (Նար.։)
Անվախճան եղիցի յիշատակ քո ի մտաց սրտի իմոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
unsaleable.
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
Սիմոն կախարդն զանվաճառ շնորհսն հոգւոյն վաճառաւ արծաթոյ գնել կամէր. (Կոչ. ՟Ղ։)
Անվաճառելի լինել զեկեղեցոյսն կամի. (Մխ. դտ.։)
cf. Անվայել.
ἁπρεπής. indecens, indecorus, ineptus. Որ ինչ ոչ է վայելուչ. անպատշաճ. անպատեհ. անտեղի. անշնորհ. անյարմար. անկարգ. անպարկեշտ. տարադէպ. եագըշըգսըզ. եարաշմազ. պէթ.
Յոյժ անվայելուչ է բարւոք նախածնողին։ Ո՞ւմ ոչ թուեսցի անվայելուչ։ Լքանելոյ յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)
Վէմ հնացեալ անվայելուչ լինի շինուածոյ. (Իսիւք.։)
Անվայելուչ խենեշութիւն, կամ պատահմունք, կամ յարձակումն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։) (Իգն.։)
Մեք զգեղեցկութիւն մեր ի մէնջ ի բաց մերժելով՝ անվայելուչք եղեաք չարին պատրանօք. (ՃՃ.։)
Անվայելուչ դէմք, կամ ստուեր ամօթոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Անվայելուչք եւ վատափառք. (Պիտ.։ (զոր մարթ է իմանալ եւ Զրկեալ ի վայելից կամ ի վայելմանց։))
indecency, impropriety;
deformity.
ἁπρέπεια. indecentia, dedecus, αἱσχύνη, pudor, ignominia. Անպատշաճութիւն. անտեղութիւն. տգեղեութիւն. ամօթ.
Զի մի՛ երեւեսցի անվայելչութիւն մերկութեան քո. (Յայտ. ՟Գ. 18։)
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
ἁπερίγραφος. incircumscriptus, qui nullo spatio continetur. Որ ոչ փակի ի վայրի ուրեք. անբովանդակելի. անպարոյր. անպարագիր. անսահման. անչափ.
Անվայրափակ զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
Որ անվայրափակդ ես յամենայն արարածոց. (Զքր. կթ.։)
Անվայրափակ զաստուածութիւնն խոստովանիմ. (Աթ. ՟Ը։)
Մշտածաւալն եւ անվայրափակն բնութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
Անվան սուրբ արձան։ Անվան ամրացեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Զխախտեալս ի հիման՝ նորոգե՛ անվան վասն քոյդ անուան. (Գանձ.։)
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
Վէմ անվանելի ի դրանց դժոխոց. (Շար.։)
Ի ներքոյ դիր զքո զանվանելի զվիզդ. յն. անտիրելի. (Բրս. մկրտ.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.
Յանվաստակ ձռեանէ (աստուծոյ) շարժեալ՝ զմեր կեանս դարմանեն։ Զանվաստակ ձեռինն ի միտ առնուցուս զզօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ես.։)
Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)
Որ ոչ կամի վաստակիլ, այսինքն աշխատիլ. պղերգ. անգործ. չաշխատօղ, ծոյլ. չալըշմազ.
Վա՛յ քեզ անձն իմ անվաստակ, զի մեռեալ ոչ պսակի. (Մաշկ.։)
Անարդիւն. յետնեալ ի պիտանի գործոց, կամ ի վարձուց ըստ վաստակոց. անշահ. անօգուտ. եմէկսիզ. ֆաիտէսիզ.
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
Առանց վաստակելոյ, այսինքն յոգնելոյ, կամ աշխատելոյ.
Կամիցի անջան եւ անվաստակ կերակրել. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
uncultivated.
Իբր Ոչ վարեալ կամ չհերկեալ եւ ոչ ցանեալ. վարուցան չեղած, չբանած. գըր. եապանի. կամ Անվայր, որպէս Անշէն, եւ որպէս Չունօղ զտեղի կամ զպէտս կարեւորս. (զի տարտամ են գրութիւնքս, եւ իմաստքս առաջիկայ.)
Զանվար եւ զապառաժուտ դաշտսն մարգաւէտ արարեալ՝ երփնատունկ ծառօք ծաղկեցուցեր. (Կեչառ. յաղեքս.։)
Զամս չորս պահէ ի տառապանս անվար եւ անհանգիստ. (վրդն. պտմ։)
Ապականեաց ամենայն մարմին զճանապարհս. զի անվար կենաց խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին. Ա. 99։)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
ἁδάμαστος. indomitus. Ոչ վարժեալ. անուս. անմարզ. անկիրթ. տրմուղ. չսորված. չիկրթուած. ալըչմամըշ, աճամի, թօյ, թէրպիէսիզ.
Բամբասիցէ իբր զանվարժս ոմանս. (Խոր. ՟Ա. 1։)