to run out of breath.
ՍՐԹԱԼ. θέω curro (cursu citato). Սուրալ՝ ընթանալ, մանաւանդ հեւալով.
Իբրեւ յանմահութիւն ցանկացեալ սրթալով եւ հինանալով եւ հոգի կլանելով ընթանան. (Փիլ. իմաստն.։)
to play the flute;
to hiss, to whistle;
to bray.
ՍՐՆԳԵԼ կամ ՍՐՆԿԵԼ. Հանել. զձայն սրնգի. եւ Շռնչել. շառաչել.
Կամ Զռնչել. հանել զձայն իշոյ եւ ջորւոյ. (ըստ յն. ընդոստնուլ, կիցս արձակել)
Արդարեւ իշացուլք իսկ են ոմանք ի մարդկանէ. սրնգեն, եւ կցացեն։ Իբրեւ զջորիս անճահս սրնգեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6. եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Իբրեւ զուղտս վազվազեն, եւ իբրեւ զջորիս սրնկեն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՄԱՐ ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՆԴ ՍՐՈՎԲԷԱԽՈՒՄԲ. Ի սրովբէից գումարեալ՝ համախմբեալ՝ եւ գունդ կազմեալ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՄԱՐ ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՆԴ ՍՐՈՎԲԷԱԽՈՒՄԲ. Ի սրովբէից գումարեալ՝ համախմբեալ՝ եւ գունդ կազմեալ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
pure, holy as a seraph.
Սրովբէամաքուրք, եւ ոչ երկրամեղք. (Նար. առաք.։)
seraph-like.
Նման սերովբէից.
Աւետիս քեզ տիրամայր՝ սրովբէանման (կամ սրովբէնըման) քրովբէաթոռ. (Նար. տաղ.։)
Զսոսկալի եւ զսրովբէանման մաքրութիւնս. (Երզն. լս.։)
sharpening, setting, grinding.
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
ῤαντίζω aspergo περιρραντίζω, περιρραίνω circumspergo. (ռմկ. սըրսընքել, ցրցնքել. ի ցրելոյ, ցրուելոյ) Ցանել (զջուր կամ զարիւն). ցօղել. կր. Ցայտել.
Սրսկէ զջուրս սրսկման։ Ջուրն սրսկման ոչ սրսկեցաւ ի վերայ նորա կամ զնովաւ։ Յոյր ձորձոց վերայ սրսկեսցի ի նմանէ արիւն։ Զկտակարանօքն իսկ եւ զամենայն ժողովրդեամբն սրսկեաց. եւ զխորանաւն եւ զամենայն կահիւ սպասուն նոյնպէս սրսկեաց զարիւնն. եւ այլն։
Արեամբ քո սրսկեա՛ զշրջարկութիւնս կայիցս. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Զողորմութիւն իւր սրսկեսցէ ի վերայ մեղուցեալ անձին իմոյ. (Նար. ՟Ղ՟Ա։ Մաշկ.։)
aspersion, besprinkling.
ῤαντισμός aspersio. Ցանումն. ցօղումն. ցայտումն. հեղումն.
Ջուր սրսկման. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 9. 13. 20. 21։)
Ի փոփոխումն եւ ի սրսկումն. (Զքր. ՟Ժ՟Գ. 1։)
Ջուրք աղբերաց, եւ սրսկմունք անձրեւաց զերեւելի հուր շիջուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Սրտաբեկ առնեմ.
Սրտաբեկեաց (կամ միջաբեկեաց) զնա տրտմագին։ Գոչել ի վերայ թշնամեացն եւ սրտաբեկել. (Գանձ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Եթէ տագնապ ինչ հասանիցէ, ընդ անձանց եւ ընդ քո առ հասարակ սրտաբեկիմք. (Կիւրղ. թագ.։)
Բազում գազանք զարհուրեալ սրտաբեկին ի ձայնէ ահագին բարբառոյ նորա (առիւծո՛ւ). (Վեցօր. ՟Թ։)
Սրտաբեկեալ պահապանացն՝ զարհուրեալ մեռանէին։ Սրտաբեկեալք զարհուրէին. (Շար.։ Փարպ.։)
Սրտաբեկեալ զարհուրի եւ ամաչէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Յոյժ սրտաբեկեալ խոցիմ, յորժամ տեսանեմ զազգս մեր՝ անփոյթ արարեալ զիմաստասիրական ուսմանց. (Երզն. քեր.։)
Յորժամ յիշեմ զահաւոր զբեմբն դատաստանին, սրտաբեկեալ լինիմ յերկեղէն։ Սրտաբեկեալ չարն անդնդային՝ ընդ յայտնութիւն կենարար խաչին. (Գանձ.։)
cf. Սրտաբեկ լինիմ.
consternation, dismay.
Լքումն սրտի. դողումն.
Լսել զսրտաթափումն անարի արանցն, զճչիւն կանացեացն. (Եղիշ. ՟Զ։)
to grieve deeply, to break one's heart;
to rend the heart, to harrow.
Կիզուլ՝ խարշել՝ խորովել զսիրտ. մորմոքեցուցանել. սիրտը երել՝ խշխշցընել.
Զի եւ այն եւս կարի՛ սրտակիզէր զնոսա, զի մինչ էր ընդ նոսա, որպէս պարտն է գիտել՝ ոչ գիտէին զնա. (Իգն.։)
cf. Սրտաշարժ.
Ճմլօղ սրտի. եւ Ճմլեալ սրտիւ.
Եղեւ խանդագորով սրտաճմլիկ մարիամանց եղբայրական գութ. (Նար. տաղ ղզր.։)
to take heart or courage, to be inspirited.
Հայելով ի սա բարեկամք փեսային՝ սրտացան. (Նիւս. երգ.։)
to strike with consternation, to terrify, to appall.
Պախեալ՝ պակուցեալ՝ պաղեալ՝ բախեալ սրտիւ. (լծ. սրտաբախ, եւ սրտավախ) յն. պէսպէս բառիւք. որպէս ռմկ. սիրտը փրթիլ, հոգեվարք քաշել, խիստ վախնալ.
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)
to be struck with terror, to be dismayed, greatly afraid.
to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.
Պնդել զսիրտ. քաջալերել. զօրացուցանել. սիրտ տալ. զօրացնել. կր. քաջալերիլ. եւ յամառիլ.
Քաջալերեալ սրտապնդեալ զմի ի նոցանէ՝ մխիթարէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 21.) (յն. լոկ, մխիթարել)։ Զմի մի ի նոցանէ ի ծածուկ քաջալերէր եւ սրտապնդէր։ Դարձեալ քաջալերէ եւ սրտապնդէ։ Յուսով սրտապնդէ զինքն նորոգ զինուորեալն ի մարտս չարին. (Եղիշ. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. սղ.։)
Աստուծով սրտապնդեալք՝ բարեխօսութեամբ պետրոսի եւ պօղոսի. (Պտմ. վր.։)
Մինչեւ յե՞րբ սրտապնդեալ կախարդութեամբդ՝ տանջանացդ ժուժկալես. (Ճ. ՟Ա.։)
to be re-animated, to take courage, to recover one's spirits.
to take to heart, to get angry, to chafe.
ՍՐՏԱՌԻԼ. Սրտմտիլ. սրտնիլ. նեղասրտիլ. զայրանալ. դժուարիլ. սրդողիլ, սրտոտիլ.
Եւ նա ոչ լսէր նմա. որոյ սրտառեալ՝ ժողովէ ամբոխ յոյժ. (Պտմ. վր.։)
Եւ սրտառեալ թաագաւորն՝ հրամայեաց հարկանել զնա ջալոտիւք։ Զորոյ մերձաւոր սպանեալ էր ի կարճոյ. եւ սրտառեալ կայր վասն այնոսիկ. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
Երկդիմի առմամբ՝ որպէս καρδιόω, ἑκκαρδιόω cordifico, cor moveo եւ cor dolore afficio, vulnero, vel aufero եւ այլն. Տալ սրտանալ. քաջալերել. սիրտ տալ. կամ սրտակաթ, եւ կամ սրտաթափ առնել. խոցել զսիրտ. (կրկին է իմաստ եւ յն. ընթերցուածոյ)
Սրտացուցեր զմեզ քոյր իմ հարսն, սրտացուցեր զմեզ միով ակամբ քով, (ա՛յլ ձ. սրտակաթ արարեր). (Երգ. ՟Դ. 9։)
Սրտացուցեր. զնշանակն այսպիսի իմն լինել կարծեմ, իբրեւ հոգիացուցեր. որպէս թէ ասիցէն ցնա, թէ սիրտ ի մեզ եդիր. (Նիւս. երգ.։)
Սրտացուցեր. թէ ոգի ետուր մեզ, եւ սիրտ՝ տեսանել զոր ոչն գիտէաք. (Նար. երգ.։)
Սրտացո՛ զմեզ տեսլեամբ տենչալւոյն (հեթմոյ ի դարձին). (Տաղ.։)
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
θυμικός irascibilis եւ θυμός ira. Սեպհական սրտմտութեան. բարկացողական։ Իսկ ՍՐՏՄՏԱԿԱՆՆ. գ. Ցասմնական կարողութիւն կամ կիրք. ցասումն.
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն՝ է ինչ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Վայր սրտմտականին լանջք։ Առաքինութիւն սրտմտականին՝ արիութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զսրտմտականն (հրեշտակաց՝ իմա՛) յայտնել զարիական նոցա բանաւորութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Տեսակք սրտմտականին երեք. բարկութիւն, քէնք, ոխք. (Նիւս. բն.։)
Կենդանականին սրտմտականն է հակառակ. արդ ձախուն զերասանակն ի ձեռն առեալ՝ զսրտմտականն սանձակոծիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)
Խոհականն սրտմտականաւն արիանայ. (Լմբ. ժղ.։)
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
cf. Սրտմտիմ.
cf. Սրտմտիմ.
Սրտմտութիւն քո՝ զոր սրտմտեցար, եւ դառնութիւն քո՝ ել առաջի իմ. (Ես. ՟Լ՟Է. 29։ 1)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
θυμόομαι, θυμέομαι irascor, indignor, furo παροξύνομαι acuor, exacerbor. Շարժիլ ի սրտմտութիւն. ցասնուլ. բարկանալ. զայրանալ. վառիլ ոգւոյ սրտի մտօք ի վրէժխնդրութիւն.
Ետես տէր, եւ նախանձեցաւ եւ սրտմտեցաւ։ Սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ։ Սրտմտեցաւ ասա մարգարէին.եւ այլն։
Սրտմտեալ հերովդէս ցասմամբ մեծաւ եւ սպառնալեօք. (Շար.։)
Անսովոր ոճով՝ իբր կր. Գրգռիլ յայլմէ ի սրտմտութիւն.
Ի կնոջէն գրգռի, ի բարեկամացն սրտմտի. (Իսիւք.։ 3)
to make angry, to put in a passion, to irritate, to enrage, to exasperate, to put out of all patience to excite to anger, to vex, to plague.
indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.
θυμός ira, indignatio ὁργή ( էօվքէ, էորքէ ) iracundia. Ցասումն. բարկութիւն. զայրոյթ. վառումն ոգւոյ ի վրէժխնդրութիւն սրտի մտօք.
Մինչեւ անցցէ սրտմտութիւն բարկութեան եղբօր քոյ ի քէն։ Սրտմտութեամբ իւրեանց սպանին զարս։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Տէր մի՛ սրտմտութեամբ քով յանդիմաներ զիս.եւ այլն։
Սրտմտութեան առանձինն է՝ դիմեցումն հոգւոյ խորհրդեամբ չար առնելոյ, յորոյ վերայ նեղասրտեալն է. (Բրս. հց.։)
Սրտմտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեանն, ի վերածխութենէ մաղձոյ կամ ի պղտորմանէ եղեալ. վասն որոյ եւ դառնութիւն ասի, եւ ցասումն. (Նիւս. բն.։)
cf. Նեղասրտիմ.
Եւ ի նոցանէ սրտնեղեցաւ, եւ անգոսնեաց, եւ համարձակեցաւ առ թագաւորն դիմել. (Կանոն.։)
cf. Սրտմտիմ.
ՍՐՏՆԻՄ որ եւ ՍՐՏՆՈՒԼ. Սրամտիլ. սրտնեղիլ. դժկամակիլ.
Պատրուակաւ ասացաւ. վասն որոյ սրտնեցաք, եւ բացայայտեցաք զառ ի քէն ծածկեալն։ Դաւիթ սրտնեալ ի վերայ նաբաղայ՝ խորհէր ի սպտնութիւն։ Ի հիւանդանալոյ, ի սրտնելոյ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
to gird with an apron.
Որպէս Ածել զմիջաւ այլոյ.
Սփածանիցեն զնա ղենջակաւ, զի մի՛ զարդք նորա աղտեղասցին. (Մաշտ. ջահկ.։ 1)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
περιζώννυμι, διαζώννυμι praecingo. (ի յն. օսֆի՛ս, մէջք. եւ հյ. ածանիլ) Ածել ընդ մէջ, կամ զմիջով պատել.
Առեալ ղենջեակ մի՝ սփածաւ. եւ սրբէր ղենջեկաւն՝ զոր սփածեալ էր։ Սփածցին քուրձս. (Յհ. ՟Ժ՟Գ. 4. 5։ Եզեկ. ՟Է. 18։)
Ի նոր ձորձոյ աւազանին՝ սփածայ (կամ սփածեայ) զմեղաց կապերտըն հին. (Յիսուս որդի.։)
Եւ Արկանել զանձամբ. զգեցեալ ունել.
Թէպէտ եւ թագաւոր էր, դողայր եւ սարսէր ի մարգարէէն, որ զմաշկեակն եւեթ սփածեալ էր. (յն. ունէր) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
the girding, or clothing with.
Ածելն զմիջով. արկանելն զանձամբ. զգեցումն. զգածումն.
Պատարագ զարտասուսն մատուցանէր, եւ զսիրտն փղձկեալ, եւ սփածումն խորգոյ այրն թագաւոր. (Ոսկ. ես.։)
cf. Փարիմ.
cf. Փարիմ.
Ի վերայ մեռեալ գործոց անկանիս, եւ զնովիմբք սփարիս։ Ոչ դարմանս վիրացն մատուցանեն, եւ ոչ զցաւովքն սփարին։ ժողովուրդ երկրիս զհրէականն պարտ է իմանալ, վասն զի զերկրաւս սփարի. (Իսիւք.։)
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
παραμυθέω, παραψύχω, ἁγαπάω, ἁνακτάομαι consolor, mitigo, diligo, refrigero, recreo եւ այլն. Մխիթարել. արգահատել. դիւրել. բուժել. մեղմել զցաւս, փարատել. զովացուցանել.
Իբրեւ հայր զորդիս՝ մխիթարէաք եւ սփոփէաք. (՟Ա. Թես. ՟Բ. 11։)
Սփոփեա՛ զանձն քո, եւ մխիթարեա՛ զքեզ. (Սիր. ՟Լ. 24։)
Մեղմով սփոփէ զնոսա։ Զնախանձսն սփոփէր։ Աղբիւրս այս զվշտացեալս սփոփէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30. 45։)
cf. Սփոփանք.
Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. վիպ.։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
σπείρω մանաւանդ διασπείρω spargo, semino, sero, dispergo σκορπίζω , σκεδάζω, ἑκτείνω extendo ἑκπετάζω expando, distendo. (սփռել, մանաւանդ ըսփռել. ի ձայնէս Սփիռ, սփիւռ. որպէս եւ ռմկ. փռել. յն. ըսփի՛ռօ. լտ. ըսփո՛ւռկօ, եւ այլն) Սփիւռ տարածել. ծաւալել. պարզել. ցրուել. ցանել. սերմանել.
Սփռեաց զնոսա տէր աստուած անտի ընդ երեսս ամենայն երկրի։ Ի նոցանէ սփռեցան ընդ ամենայն երկիր։ Սփռեցաւ ժողովուրդն ընդ ամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ ժողովել եղէգն առ ի յարդ։ Որպէս սփռեաց զորդիսն ադամայ։ Սփռեցա՛յք ընդ ժողովուրդդ, եւ ասացէ՛ք։ Սփռեցան ի քաղաքէն յայնմանէ այր իւրաքանչիւր ի բնակութիւնս իւրեանց.եւ այլն։
Սփռեաց, եւ ետ աղքատաց։ Սփռեաց ամպ՝ հովանի առնել նոցա ի տուէ։ Սփռեցից ի վերայ նորա զվարմ իմ։ Սփռիցի հարաւ ի ներքոյ երկնից. եւ այլն։
Եթէ սփռեսցի ընդ մորթն, պղծեսցէ զնոսա քահանայն։ Սփռելով սփռեալ իցէ արածն ընդ մորթն։ Սփռեալ իցէ արած տանն ընդ որմս տանն. եւ այլն։
Եւ լինիմ անէծք՝ օրհնութեանըս ճիռս, փոխան ձեր ի խաչ բեւեռիմ, եւ օրհնութիւն ըսփռեմ. (Տաղ.։)
Եւ ἑκχέω, διαχέω, χύω effundo, diffundo. Հեղուլ (զանձն), աղաչանս մատուցանել.
Սփռեցէ՛ք առաջի նորա զսիրտս ձեր։ Առաջի տեառն սփռեսցէ զխնդրուածս իւր։ Սփռեցից առաջի տեառն զաղօթս իմ. (Սղ. ՟Կ՟Ա. 9։ ՟Ճ՟Ա. 1։ ՟Ճ՟Խ՟Ա. 3։)
Փոխանակ պատմուճանացն ըսփռեսցուք առաջի քո գթած զաղաչանս մեր. (Գանձ.։)
expansion.
Սփռումն տարածութեան նորա ամփոփեցաւ. (Եփր. ծն.։)
Իբրեւ զսերմն է ողորմութիւնն, որ սփռմամբ մատանցն ցանի. (Վրդն. սղ.։)
to admire, to be admired, astonished, amazed, surprised, to wonder at, to marvel, to be wonderstruck, entranced, in extacy.
Իբրեւ տեսին զնա, սքանչացան։ Սքանչանային ամենեքեան. (Ղկ. ՟Բ. 47։ Գծ. ՟Բ. 7։)
ἑξίσταμαι stupeo, exstupefio ἑκπλήσσομαι percellor θαυμάζω miror, dmiror. Մեծապէս զարմանալ. սխրանալ. հիանալ. հրաշանալ. պակնուլ. արմննալ նմալ.
Մի՛ սքանչանար եւ մի՛ ինչ՝ որ մնայ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Սքանչացեալ ասէին. (եւ այլն. ժմ։ Շար.։)
Զմի ինչ սքանչացայ՝ զայս ինչ, յորում ասէին. (Պղատ. սոկր.։)
Որ յաստուծոյ սքանչանայ պատուով։ Զհետ սրբոցն սքանչանայ (տպ. սքանչանի)։ Պատուի եւ ռեբեկա, սքանչանայ եւ լկա, գովի եւ գեբովրա։ Սողոմոն որպէս իմաստուն սքանչանի։ Եզեկիէլ որպէս տեսանօղ անճառելեացն սքանչանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. եւ Ոսկ. ի կոյսն.։)
Սքանչանի մանանայն։ Սքանչանի թիւրակէս. (Նար. մծբ.։)
Սքանչացաւ գիտութիւն քո յիս. (Լմբ. սղ.։)
Որք զսքանչացեալն եւ զհիացեալն ի բազմաց սովորեցին ծաղր առնել. (Փիլ. իմաստն.։)
admiration, wonder, astonishment, amazement, ravishment, extacy.
θαῦμα, ἑκπλήξις admiratio, stupefactio. Սքանչանալն. սքանչումն. սքանչանք. զարմացումն. զարմանք.
Զի ոչ էր արժանի այնպիսի սքանչացման (տպ. սքանչման) իրն։ Սքանչացմամբ գրէ (կամ կնքէ) զբանն։ Յօտարազգեացն սքանչացմանէ լսելի եղեալ դրուատեցաւ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։ Առ որս. ՟Է։ Պիտ.։)
Ո՜ ասելն՝ սքանչացման են։ Ի սքանչացման եղեալ՝ սկսան եւ նոքա աղաղակել. (Իգն.։)
Ի վեր քան զամենայն անուն լի սքանչացմամբ. (Վրդն. սղ.։)
to render admirable, to make wonderful, to astonish, to surprise, to amaze, to ravish, to strike with wonder, to enrapture.
Պատուաբանեաց ի ձեւ առակաց, զանբաւութիւն մեծին սքանչացուցեալ. (կամ սքանչացոյց) (Նար. կուս.։)
to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
θαυματουργέω miracula edo, patro. Սքանչելիս կամ սքանչելի օրինակաւ գործել. հրաշագործել.
Սքանչելագործեաց զզարմանալիսն։ Սքանչելագործէր, եւ ոչ ընդունէին։ Սքանչելագործէ հաւասար հոգւոյն սրբոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ ՟Բ. 5։ Ճ. ՟Գ.։)
Զայս՝ հռչակեալն նիկողայոս սքանչելագործեաց։ Սքանչելագործէր զօրութեամբն քրիստոսի։ Սքանչելագործօղ սուրբ յակոբ նման յիսուսի։ Եւ յուդաս զսքանչելագործելն ունէր. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։ Գանձ.։ Խոսր.։)
Յաղագս ո՞յր իրիք այսոքիկ սքանչելագործեալք լինէին։ Տեսաք տէր զբազում նշանս եւ զարուեստս աստուածապէս ի քեզ (այսինքն քեւ կամ ի քէն) հրաշագործեալ։ Հաստատեալք ի նշանացն գնացին, որ առժամայն սքանչելագործեցան. (Փիլ. իմաստն.։ Մագ. ՟Ե։ Երզն. մտթ.։)
related or told wonderfully well;
cf. Հրաշապատում.
to render admirable, marvelous.
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Սքանչացումն. սքանչանք.
Կալաւ զիս սքանչումն լսողաց. եւ զարմանալի մտաց խորհրդական մարդկան. (Մեկն. ղկ։)
Առ ի սքանչումն հաւատոցն եւ հաստատութեան. (Կիւրզ. ղկ։)
Կարծէր ինչ գործել արժանի սքանչման. (Եփր. աւետար։)
Ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Ընդ սքանչմանցն տանել ճանապարհ։ Ի սքանչումն տեսողացն։ Ընդ որ ի սքանչումն կրթեալ։ Ի սքանչման ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. իսիւք։ (Պարապմ. ՇԹ։ Իգն։ Սկեւռ. ի լմբ։)
Թուեաց անճառապէս սքանչմամբ։ Երկիւղիւ եւ սքանչմամբ։ Տես զհրեշտակաց զսքանչումն. (Նար. Երգ։)
Նաեւ այն եւս երկրորդ նշան է, եւ սքանչումն. (Նանայ։)
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
Բառ յն. ըսխի՛մա. σχῆμα. habitus. այսինքն ունելութիւն, եւ արկումն զիւրեւ. իբր Զգեստ. մանաւանդ Ձեւ կրօնաւորական.
Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)
cf. Սքեմաւոր.
Ունօղ յանձին զձեւ կրօնաւորական սքեմի. սքեմաւոր.
Ուր աբեղէիցն բնակէին սքեմաձեւքն. (Արծր. Դ. 11։)
the taking the religious habit.
the ceremony of giving or taking the habit or the veil.
Օրհնութիւն արկանելոյ կամ զգեցուցանելոյ զսքեմ.
Իսկ սքեմարկէքն՝ թէոդորոսի եպիսկոպոսի է արարեալ սիդարէ պամփիլացւոց քաղաքին. (Ոսկիփոր։)
dressed in a monkish habit;
monk or nun.
Ունօղ յանձին զսքեմ. միանձն. կրօնաւոր. աբեղայ. հաւատաւոր.
Լամբատիանոսք (աղանդաւորք) զսքեմաւորացն պոռնկութիւն կատարեալ բարի ասեն. (Ոսկիփոր։)
cf. Սքեմ առնում.
Զգենուլ զսքեմ.
Եթէ կրօնաւորութեամբ սքեմաւորեցայց (կամ սքեմեցայց), նոյն պատիւ եւ փառք մնան ինձ. (Վրք հց. ձ։)
cf. Սքեմառութիւն.
Ունելն կամ կրելն յանձին զսքեմ. առնուլն զզգեստ կրօնաւորութեան.
Եթէ պա՞րտ է եպիսկոպոսի կրօնաւորիլ սքեմաւորութեամբ. ոչ է պարտ. (Կանոն։)
egyptian woman.
Ընդդէմ եգիպտուհւոյն պատերազմ։ Լռեալ գոյ եգիպտուհին։ Յիմանալի եգիպտուհւոյն փախեար. (Ոսկ. ի կոյսն. եւ Ոսկ. լս.։)
Եւ փրկեցեր յեգիպտուհւոյն՝ զհոգի մաքուր ողջախոհին. (Յիսուս որդի.։)
Վարք մարիամայ եգիպտուհւոյն։ Մեծ եգիպտուհին՝ կոչեալ մարիամ. (Վրք. հց. ձ։ Հ=Յ. ապր. ՟Ա.։ Հ. կիլիկ.։)
unanimous;
that speaks alone.
Միաբան. խօսքերնին մէկ.
Դասք երջանիկ դիտողացդ եզաբանից». այսինքն միաձայն եպիսկոպոսացդ. (Շար.։)
solely, only.
Եզակի. միակի. միապէս. ընդ միով բանիւ. միաբան. առանձինն.
Հոգին սուրբ յերկաքանչիւրոց եզաբար ընդ պատճառաւ». այսինքն յերկուց ելեալ իբրեւ ի միոյ սկզբնէ. (Քեր. քերթ. ։)
sole, only, even
Ի բնէ կամ ի բնութենէ մի. միակ. անբաժանելի.
one, sole, only;
unity.
ἐνικός unicus Միակ. միաւոր. մին. եւ Միութիւն (թուոյ).
Ինքնաթիւք եւ ինքնաչափք՝ ըստ եզակացն որ ի նմա. քանզի տասն՝ ինքն զինքն թուէ ըստ եզակացն որ ի նմա. (Սահմ. ՟Գ։)
Եւ միակաց ընդ եզակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
singular.
ἐνικός, μοναδικός unicus, singularis, eximius Միաւորական. միակ. անհատ, անհատական եւ Մի միայն՝ անհամեմատ. մէկ հատիկ, մէկ հատը ցըցնօղ. եկեանէ, միւֆրէտ (այսինքն ո՛չ շատ).
Թիւք երեք. եզական, երկական, յօգնական։ Եւ է եզականն, ո՛րզան, գանեմ ... ես, դու, նա, ... իմ, քո, նորա. (Թրակ. քեր.։)
Եզական անուամբ զեկաւորութիւնն ... խոստովանեալ. (Մամբր.։)
Բազմաւորական եդ զօրինակս չարեացն, եւ ո՛չ եզական. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
singularity.
Միութիւն աստուծոյ, կամ աստուածութեան. եւ Անհամեմատն գոլ արարչի ընդ արարծս.
Աստուած ինքնաբուն, վսեմական գոյութիւն. նոյն եզականութիւն՝ երկրպագեալ ի բոլոր եղականաց՝ իմանալեաց եւ զգալեաց, ոչ ի բաց բարձրեալք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին սուրբ. (Պիտառ.։)
singular;
singular number;
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
ԵԶԱԿԻ. ա. իբր Եզական. միակ.
of one voice only;
unanimous.
a cavalier, rider, horseman;
with a single horse;
small boat.
Մեկնակաձի. այր մի ձիաւոր. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ Միակ ձի արձակ. եւ նմանութեամբ՝ Փոքրիկ նաւակ. χελής ռմկ. քէլէք. տե՛ս եւ ՅԱԾԵԶԱՁԻ, որ է նաւակ հինից.
Ներ գեղեցկաձիոջդ՝ ձիդ ... յածեղաձիոջդ՝ եզաձին. (Պերիարմ. ուր գրէ Անյաղթն.)
Յածեզաձի ասելով՝ նշանակեմք տեսակ իմն փոքու նաւի. եւ թէ զատուսցուք զմասնկունսն, եւ ասասցուք՝ եզաձի, նշանակեմք զոմն մեկնակաձի, որ ոչ երբէք կցորդութիւն ունի առ նաւ։
chasselas.
ԵԶՆԱԿ կամ ԵԶՆԻԿ. որպէս թէ Որթ մատաղ։ Յատուկ անուն մարդոյ։
ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵԶՆԱԿ. ՈՍԿԻ ԵԶՆԱԿ. Ճճի թեւաւոր. որպէս բզեզ փայլուն գունով, եւ ոսկեգոյն. κάνθαρος scarabaeus, musca hispanica, cantharis, cantherius .... եւս եւ Ազգ մարախոյ կամ ջորեկի. որ եւ ԽԱՐԱԳՈՒԼ ասի.
ԵԶՆԱԿ ի. գ. Եզն մի փոքրիկ կամ աղքատի.
Այր մի տառապեալ ունելով եզն .. . զեզնակն իւր՝ զոր ունէր, եւ այլն. (Եպիփ. ծն.։)
oxstall.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
cf. Եզնանոց.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
Bootes.
Եւ ո՛չ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
border, extremity, end;
limit;
term;
shore;
edge;
— ունել, յ— ելանել, to end, to terminate.
πέρας, ὅρος, χεῖλος, ἅκρον terminus, ora, labium, finis Ծայր. ծագ. աւարտ. սպառուած. ափն. շուրթն կամ ծնօտ իրաց. ծար.
Եզր գետոյ, կամ ծովու, ձորոյ, քաղաքի, երկրի։ Առ եզեր, յեզեր, առ եզերբ գետոյն։ Զեզերբ ձորոյն։ Ընդ եզր ծովուն։ Առ եզեր հեղեղատին. (ի սուրբ գիրս։)
Առ եզերբ փոստոյն։ Զեզերբ մօրին։ Առ եզերբ սահմանացն. (Խոր.։)
Յեզերէ երկրի մինչ ի միջոցս. (Մխ. երեմ.։)
Զամենայն երկիր եզերօք պատեալ ջուրբք. (Վրդն. ծն.։)
ԵԶՐ ասի եւ Զգեստու, փեղկի, շղթայի, մագաղաթի. եւ այլն.
Կտրեաց զգրատս նոցա ի միջոյ մինչեւ ցեզր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 4։)
Ճարմանդս կապուտակեայս առ եզերբ միոյ փեղկին ... Եւ առ եզերբ արտաքնոյ փեղկին. (Ել. ՟Ի՟Զ. 4։)
Յեզր մագաղաթին տեսանէի կարգ մի։ Գրեալ ի ստորին եզեր. (Փարպ.։)
Յորժամ սկիզբն (շղթային) ձգիցի ... միւսոյ եւս եզեր օղքն յառաջ խաղան. (Նիւս. կուս.։)
ԵԶՐ. Սահման եւ աւարտ ո՛ր եւ է իրաց. կատար. կատարումն.
Զգալին ամենայն իրօք ըմբռնեալ լինի եզերօք ոմամբք։ Ոչ իւիք եզերօք մեծութիւն աստուածային բնութեանն սահմանի. (Նիւս. երգ.։)
Աստուածայինքն ... եզերովք ոմամբք ոչ սահմանին։ Նմանութիւնն ասծուծոյ եզր է ամենայն առաքինութեանց։ Ամբարտաւանութիւնն եզր է ամենայն մեղաց. (Սարգ.։)
ԵԶՐ. ըստ տրամաբանից, որ եւ ՍԱՀՄԱՆ ասի յԱնյաղթէն, է Բառ եդեալ ի ծայրս նախադասութեան.
Ապա եզր կալաւ ընդդէմ զգաստին նենգութիւն պագշոտութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
praetexta (a long white robe fringed with purple).
περιπόρφυρον praetexta purpurea Զգեստ ծիրանազարդ եզերօք կամ վերջաւորօք.
Զեզրածիրանին եւ զմիջնածիրանին. (Ես. ՟Գ. 22։)
conclusion;
result;
epilogue.
Ըստ ձայնին՝ է Կալն յեզր ուրեք, յափն կոյս. եւ մանաւանդ Հասանելն յեզր իրաց. աւարտումն.
Իբրու զահարոնեանն մարիամ ի ծովածուփս ծփանաց եզրակացութեամբ պարել։ Ստուգապէս եզրակացութեան ծայրութիւն հասելոց։ Ըստ տարորոշ յեղանակի եզրակացութիւն առնուլ. (Մագ.։)
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. συμπέρασμα, σύγκλεισις conclusio ըստ տրամաբանից՝ է Գլխաւորումն ձեռնարկութեան. կնիք հաւաքաբանութեան.
Կարծիք հանդերձ պատճառաւ եզրակացութիւն է առաջարկութեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
conclusive.
Տրամախոհութիւն՝ գտօղ առաջարկութեանց ... եւ հիւսօղ, եւ եզրացուցիչ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Եթերախաղաց.
Կէտ երկնամիջակ, կէտ ժամադիտակ, կէտ եթերական, կէտ սուզական. (Տօմար.։)
cf. Եթերախաղաց.
cf. Եթերախաղաց.
Հողմ եթերընթաց. (Գանձ.։)
Սրաթեւ արագընթաց աւազանի, շքեղացեալ սիրամարգ, եթերընթաց գնազիւք սաւառնացար ի յերկինս. (Տաղ վերափոխ. ի կոստանդեայ։)
Ethiopian.
Կամ իբր Եթէովպական. եթովպային. αἱθυοπικός aethyopicus
Յեթովպացի եւ բաբելովնացի բազմագանձ ականց. (Նար. խչ.։)
ԵԹԷՈՎՊԱՑԻ. αἱθίοψ, ἠ αἱθιόπισσα aethyops գրի եւ ԵԹՒՈՎՊԱՑԻ, այսինքն եթիովպացի, կամ եթովպացի. Բնակիչ երկրին՝ որ կոչի եթէովպիա. խափշիկ. հապէշ
Աբդամելէք եթէովպացի. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 7։)
ladder, scale;
stairs, stair-case;
of going out or going up;
— շրջանակաւ, a round stair-case.
Մինչդեռ եմք յելանելի մարմինս». (իբր մահկանացու. Եղիշ. ՟Ը։)
Ելանելի շուրջանակաւ ի միջինն, եւ ի միջնոյն յերրորդ յարկն». յն. շրջանակաւոր ելք. ἐλικτή ἁνάβασις (Եզեկ. ՟Խ. 31։)
eleetric;
— մեքենայ, — machine;
— ցնցումն —, — shock.
act of ascending and descending;
undulation, wavy motion;
gamut, scales;
—ս առնել, to go up and down;
to swing, to undulate, to wave;
— ձայնից, երգոց, modulation, cadenee, trill, quaver, tune.
that belongs to Greece;
Grecian, Greek.
Ստեփաննոս կարդացեալ, որ ըստ ելլեդականին պսակ առձայնի։ Ելլադական իւղեալ մրցողաց. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Greek.
Ո՛վ սողոն, ելլենացիքդ դուք միշտ մանկունք էք (ըստ հնախօսութեան), զի ծեր ելլենացի ոչ գոյ լսել. (Պղատ. տիմ.։)
that which comes out of, which proceeds from.
Հանդերձ ելողօքն ի շաբաթամտէն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Ելողի եւ մտողի ո՛չ էր խաղաղութիւն. (Զքր. ՟Ը. 9։)
Որպէս եւ անցեալն՝ Ելեալ, ելելոյ, ոց. նովին մտօք վարի. էլած.
Էին անդ ոմանք եւ հեթանոսք յելելոցն անդր. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
proceeding, emanation.
Ելումն. բղխումն. եւ Ծաւալումն, վերելք, եւ այլն.
Պատճառ միոյն ծննդեամբ, եւ միւսոյն՝ ելողութեամբ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Ծնունդն, եւ ելողութիւնն. (Լմբ. իմ.։)
Աւետաբեր յարութեանն եղեալ՝ զանդրանկին ի մեռելոց զելողութիւնն քարոզեաց. (Ճ. ՟Թ.։)
being, existence.
Պատճառ է՝ ո՛չ ճշմարիտն բան՝ ելութեանն սոկրատայ, այլ ելութիւն սոկրատայ պատճառ եղեւ գոլոյ զճշմարիտն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
carbuncle, boil;
pimple, blister, bubo, malignant tumour;
— ելանել, հանել յանթս, to form a gathering under the arm-pits;
— քանդակաց, alto-relievo.
որ եւ եղունդն ասի. (իբր ելեալ ունդ. ռմկ. ելունդ, ելունդոյ, եղնդաց , եւ այլն) Պալար, խաղաւարտ ի վեր երեւեալ ի մարմնի, եւ ընդ անթով, եւ ի ցայլսն, այսինքն յաճուկն. այտուց. ուռէցք. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։ Մարթին.։)
elevation, ascension;
act of going up;
gushing out;
issue, exit;
proceeding, emanation, birth, production;
end, term;
effect, event, success;
resort, resource;
the east, sun-rise;
disbursement, current expenses;
death, decease;
opening, aperture, market;
excrement;
— հնարից, means, expedient;
— ճանապարհի, the turning of the street;
— ի կենաց, յաշխարհէ, decease;
— ձախողակ, յաջողակ, disaster;
success;
—, Գիրք ելից, Exodus;
զելս իրացն գտանել՝ իմանալ՝ հնարել, to devise, to find means, to remedy;
յելս արեւու, առաւօտու, at sun-rise, at day-break, at dawn;
յելս գարնայնոյ, towards the end of spring;
ելս ի մտի դնել, to bethink one's self, to reflect, to exercise one's ingenuity, to find a means;
առ ելիւք սահմանաց նոցա, at their bounds, limits, confines;
յարեւմտից ի յելս արեւու, յելից մինչեւ ի մուտս, from east to West;
եկաց նա զհազար ամաց ելս, he lived a thousand years;
յելս պիտոյըցն է, he is in the privy;
ուղիղ —, right ascension.
act of coming, arrival.
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Զեկսն յերուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
Ե՛Կ, ԵԿԱ՛ՅՔ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ ԱՂԷ. cf. ԳԱՄ, ԲԵՐԵՄ, ԱՂԷ, ՕՆ։
alien, foreigner;
external;
—ք, income;
ի վերայ —ք, accident, misfortune.
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Զեկսն յերուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
Ե՛Կ, ԵԿԱ՛ՅՔ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ ԱՂԷ. cf. ԳԱՄ, ԲԵՐԵՄ, ԱՂԷ, ՕՆ։
come on!come now!
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Զեկսն յերուսաղէմ բարեբանելով. (Մամբր.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
Ե՛Կ, ԵԿԱ՛ՅՔ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ. կամ Ե՛Կ ԲԵՐ ԱՂԷ. cf. ԳԱՄ, ԲԵՐԵՄ, ԱՂԷ, ՕՆ։
summoned, cited;
— առնել, to summon, to cite, to go to law.
ἕκκλητος, ἁπαγόμενος Որ կոչի գալ ի հրապարակ կամ յատեան.
Գուցէ առնիցէ զքեզ խօսս ի քաղաքի, եկակոչ հանապազ եկակոչք եւ դատափետք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
ԵԿԱԿՈՉԷ ԱՌՆԵԼ. (կամ գուցէ, Եկակոչ առնել) ἑκκαλέω accuso Ձգել յատեան, ամբաստանել. հէ՛միշէրի ըսել.
Չի՛ անդ երկիւղ, եւ ոչ կասկած. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
coming, arrival.
Եկաւորութիւն ձայնի, կամ շնչոյ, եւ այլն. (Նար.։)
Զսգաւորս մխիթարէ եկաւորութիւն բարեկամաց. (Անան. զղջ.։)
Որթն եւ գնդակն ի միոյ արմատոյ բղխեալ են յառաջ եկաւորութեամբ. (Զքր. կթ.։)
cf. Եկաւորութիւն.
Դու հաստատեցեր եկելութեամբ քո։ Զժամանակն եկելութեան տեառն. (Վրդն. սղ.։)
Ընկղմեցաւ մահ ի յաղթութիւն, ոչ հանդուրժեալ եկելութեան ճշմարիտ կենդանութեանն։ Զամենայն քաղաքն վրդովեցին իւրեանց եկելութեամբն. (Բրս. ծն.։)
ecclesiastic, belonging to the church;
ecclesiastic, clergyman.
Եկեղեցական կարգ, կամ հաւաք, ուխտ, խորհրդածութիւն, գաւիթ. եւ այլն. (Ագաթ.։ Սհկ. եկեղ.։ Փարպ.։ Նար.։)
Եւ Անձն կարգեալ ի պաշտօն եկեղեցւոյ. կղերիկոս, սարկաւագ, քահանայ, եպիսկոպոս. եւ Եկղեսիաստիկոս կամ վարդապետ.
Պաշտօնէիւք եկեղեցականօք։ Եկեղեցականքս քրիստոնէից՝ ընդ ղեւտականացն։ Յարդարիչն, կամ ամրութիւն եկեղեցականաց. (Նար.։)
Դու՝ որ եկեղեցականդ ես, մեկնեա՛ (զձայնս սուրբ գրոց). (Սեբեր. ՟Ե։)
sacrilegious, despoiler of the Church.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Եկեղեցակապուտ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Եկեղեցապան.
Եկեղեցեպան եփրեմ։ Ասէ ցեկեղեցեպանն. (ՃՃ.։)
Եկեղեցապանն, եւ մի ոմն ի կրօնաւորացն. (Զենոբ.։)
Երեւեցաւ յերազի սուրբ աստուածածինն եկեղեցապանին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
Եկեղեցեպանն իջոյց զնա յամբոնէն. (անդ. յուլ. ՟Ի՟Ա։)
consecration of a church.
oh !
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
cf. Եհ.
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
cf. Իւղ.
Տ. իւղ։ ԵՂ 2 (ի կամ ոյ, ում.) ա. Արմատ Եղանելոյ, որպէս Եզական. γενητός
Ո՛վ նոր խառնումն սքանչելի, անեղ ընդ եղումն, կուսութիւն եւ ծնունդ ի քեզ ներգործի մա՛րիամ, ուրախ լեր. (Տաղ.։)
way;
means.
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, յաղադս ոչ երեւելոյ քեզ հետովքն եղագն՝ ընդ որ անցինն». յն. որ հետովքն իւրեանց զկուռ զուղին մաշեցին. (Նիւս. երգ.։)
Շաւիղք իմ ... եղագք իմ. այսինքն է ամենայն կեանք. (Ոսկ. ես.։)
Եղագ ներքսանկութեան նմա (դիւին) յանշնորհակալուս բազմերախտութեանն աստուծոյ ներհորդեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Թերեւս երկպատիկ օգտութեան աւելի եղագս գտանել կարասցեն. (Ագաթ.։ (այլ այս եւս մարթի մեկնիլ՝ ճանապարհ)։)
created, made.
γενητός factus, creatura Եղեալ կամ գոյացեալ ի ժամանակի. արարած. ստեղծուած. եւ Արարածական. ստեղծած, ոչնչէ եղած.
Եղականիս բնութեան գտցի արարիչ։ Ի վերայ եղականացս՝ փոփոխումն ասելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարմին եղեալ ի փրկութիւն եղականացս. (Շար.։)
Չէ՛ր հնար եղական բնութեան զեղական ազատել, այլ միայն անեղ արարչին. (Խոսր. պտրգ.։)
Մերթ՝ Եղեալ կամ լեալ գոլ.
with creation;
like a created being.
Ադամն վերին (քրիստոս) եղականապէս փոխաձեւեալ. (Նար. խչ.։)