cf. Գազանաբարոյութիւն.
θηριωδία feritas Գազանամիտն գոլ. գազանութիւն. վայրագութիւն. կատաղութիւն. վահշէթ, եավուզլուգ.
Յորպիսի գազանամտութիւն գրգռեցաւ ազգ մարդկան։ Առիւծ աստ զներոն կոչէ վասն գազանամտութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Եւ արդ այս սակա՞ւ ինչ գազանամտութեան նշանակ իցէ. (Ոսկ. ես.։)
Ուտեն ընդ առաւօտս գազանամտութեամբ զանձինս անմեղաց. (Լմբ. ժղ.։)
Ի վայր դիցէ զանասնաբար գազանամտութիւն. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
become cruel, savage, to be fierce.
θηριόομαι, ἁγριαίνομαι ferocior, efferor, agrestis fio, saevio Իբրեւ զգազան լինել. եւ Ցուցանել զգազանութիւն բնական. եւ Վայրենանալ. կատաղիլ. մոլեգնիլ. սրտմտիլ. գուտուրմագ, ազմագ.
Առ անընդելսն գազանանան, եւ մահ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Գազանացեալ զօրութեամբ յիրեարս յարձակէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Առ գրեցելոյն միտս գազանանան. (Առ որս. ՟Ժ։)
Առաւել եւս գազանանամք ընդդէմ նորա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Կարի գազանանային, եւ սպանանել խորհէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Գազանացաւ դաւիթ մեծաւ ցասմամբ. (Եփր. թագ.։)
to render fierce or cruel.
Նա ի գազանացն զմեզ որոշեաց. իսկ մեք զմեզ ինքեանս գազանացուցանեմք. (Ածաբ. աղքատ.։)
Գազանացուցանեմ զսիրտս մարդկան (ասէր դեւն). (Ճ. ՟Ա.։)
to excel, to surpass, to surmount.
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
Բարեհամբաւել յոյժ հռչակաւ մեծաւ. ներբողել. գովել, քարոզել.
Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
Իմաստութիւն ի քաղաքաց աշտարակս եւ ի դրունս գերահռչակի. (Լմբ. առակ.։)
increase, advantage.
Աճումն եւս քան զեւս. զարգացումն յոյժ. յաւելուած.
Զի՞նչ է գերաճումն կրօնաւորի. ասէ ծերն. յաւելումն մարդոյ ի բարիս՝ խոնարհութիւն է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
very clean, very pure, spotless;
very holy.
Ամենամաքուր. ամենասուրբ.
Գերամաքուրն Յիսուս, կամ սրբարարն ամենայնի. (Կրպտ. ոտ.։ Սկեւռ. աղ.։)
Սրբազան եւ գերամաքուր քո յարկի. (Անան. եկեղ։)
Օրհնեալն ի կանայս Մարիամ այց արար նոցա՝ կոչելով ի գերամաքուր շնորհս կուսութեան. (Ճ. ՟Ժ.։)
very elevated, lofty, high.
Իբր Գերամբարձեալ. բարձր յոյժ. գերակայ. գերագոյն.
Ի գերամբարձ լեառն թաբօր. (Մագ. ոտ.։)
Գերամբարձ կոչարան. (Անան. եկեղ։)
Գունակ գերամբարձ գնդին (գնտոյ երկնից). (Ասող. ՟Գ. 47։)
Խորհրդածութեան բան գերամբարձ իմն տեսանի։ Յոյժ գերամբարձք են եւ երկնայինք. (Սարկ.։ Սարգ.։)
Գլուխ գերամբարձ մերոյ ազգիս (յկ. (մծբ). Գանձ. (իբր ի վեր ամբարձօղ)։)
very honourable, — respectable;
very reverend.
Յոյժ մեծարոյ, պատուական, պատկառելի.
Այր ոմն լուսաւոր, եւ գերամեծար. (Ճ. ՟Ա.։)
to become a beam, to make one's self a beam.
ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.
Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
to navigate with the waves.
to shine, to sparkle.
grave, sepulchre, pit, tomb, monument, vault;
churchyard;
հանել ի —է, to dig out of the ground, to disinter.
• , ի-ա հլ. «գերեզման» ՍԳր. Եփր. ծն., որից՝ գերեզմանատուն Ուռհ., գե-րեզմանակրկիտ Ոսկ. մտթ. Կոչ. 402. Փարպ. (ՀՀԲ ունի նաև գերեզմանակիտր սխալ ձևը), գերեզմանակուր Սեբեր., գերեզմանահատ Ոսկ. յհ. բ. 39, գերեզմանատեղի Ոսև. մ. ա-9, գերեզմանօրհնէք Մաշտ. 760. նոր բառեր են՝ գերեզմանափոր, գերեզմանաքար, գե-րեզմաննոց, գերեզմանային ևն։
• = Իրանեան փոխառութիւն է. հմմտ. պրս. [arabic word] garizmān, garazmān, փարս. garz-mān, պազենտ. garōθmān «երկինք», պհլ. garōtmān «մազդեզանց արքայութիւնը, երկինք», զնդ. sarō nmāna-, աւելի հին ձևով՝ oarō (lsmāna-, որ բուն նշանակում է «գո-վեստի տուն» և հասկացւում է «մազդաւա-կանների երկնային օթևանը, արքայութիւն երկնից» (Horn, § 706 b, Bartholomae, 512)։ Պահլաւ ձևը որոշ չէ և կարդացւում է մի ռա-նի տեսակ. մանաւանդ որ անծանօթ է հիւս պհլ. ձևը, որից փոխառեալ պիտի լինի հայե-րէնը։ Մեր բառը կարելի է մեկնել *əarezmau ձևով, որ *գարեզման դառնալուց յետոյ՝ ա-սաջին վանկի ա ձայնաւորը յաջորդ ձայնա-ւորի հետևողութեամբ դարձել է ե. հմմտ դալապր, փիլիսոփայ, երեխայ ևն։ Հնադոյն *գարեզման ձևը պահում է դեռ Ջղ. գ'արեզ-ման, որի առաջին վանկիա ձայնաւորը չի կարող ձայնաբանական օրէնքներով յառաջա-ցած լինել ե ձայնաւորից։ Գալով իմաստի տարբերութեան՝ գերեզման և երկինք գաղա-փարները համաձայնում են իրար հետ՝ առա-ջինը երկրորդի իբր նախադուռը համարելով հմմտ. նաև դժոխք, որ «գերեզման» նշանա-կութիւնն էլ ունի՝ «Եթէ ելանեմ յերկինս, դու անդ ես. և եթէ իջանեմ ի դժոխս, և անդը մօտ ես» Սղ. լր. 7, որի համար Յճխ. էջ 151 տալիս է այս մեկնութիւնը՝ «Դժոխս ասէ ըզ-գերեզմանն ապականիչ՝ որ Աստուծոյ խնա-մովքն պահի ի յոյս յարութեանն»։ Նոյնպէս և Եզն. 279 «Գերեզման երկրի. զոր Գիրք դր-ժոխք կոչեն»։
• Հներից Վանակ. վրդ. մեկնում է «դիր միոյ կամ գերոյ աման. պարսիկ բառ է. ներքոյ հողոյ կամ երկրի ասի գերեզ-ման»։ Տաթև. Յմ. ծը. «Այսպէս թարգ, մանի գերեզմանն. կամ գերոյ աման կամ գերէ զմինն կամ գերէ «ամենն»։ Նոյնպէս Տաթև. հարց. էջ 678 «գիր իմոյ (այս զէս ուղղել նաև վերը Վանակ. դիր միոյ) կամ գերւոյ աման կամ գերէ զա-մէն. պարսիկ բառ է՝ ներքոյ հողոյ» (ի-մա՛ziri zamin)։ Ուղիղ մեկնութիւնը ա-ռաջին անգամ տուաւ Lag. Urgesch. Չ33, համեմատելով garotman ձևի հետ նոյնը կրկնում է Gesam. Abhd. 178, իսկ Lag. Symmicta 48 ապահո-վապէս նոյն է դնում պրս. garazmān ձե-ւի հետ։ Մորթման, SBAW 1862, 21 փռիւգական մի արձանագրութեան մէջ կարծում է գտնել այս բառը։ Սռան հա-կառակելով Muller, SWAW 2, 575 կցում է սանս. brh, զնդ. bərəz «բառձ-րանալ» և հյ. բարձր բառերին։ Lag. arm Stud. էջ 170, Muller, WZKM, 5. 187 և 8, 277, Տէրվ. Մասիս. 1882 ապր. 19, л 3163, ընդունում են ուղիղ մեկնութիւնը։-Մ. փ., Մասիս, 1882 յուլ. 21 պրս. քարազման «աթոռ Արա-մազդայ» (այսպիսի բառ չունի ԳԴ)։ Գիւլղադեան, Արձաղանք, 1893. α։ գահ «դար»+րէզ «նետել» (հմմտ. ար-ձակել, ասպարէզ)+ման «մարդ», իբր
• թէ հին սովորութեամբ մարդոց դիակ, ները բարձր տեղից ցած՝ փոսերի մէջ էին գցում։ Սրա դէմ և վերի ձևով Խ. Յովհաննիսեան, Արձագանք, 1893, л 12։-Հիւնք. պրս. կիրիզման «երկինք»։ Ալիշան, Հին հաւ. 418 յն. ϰηρ, ϰήρες «մահուան ոգիներ», լտ. cerus-manus «Աստուած»։-Հիւբշ. 127 մերժում է հա-մեմատել վերի իրանեան բառերի հետ. Patrubány, SA, 1, 210 գերի+ պրս. zamin «հող» բառերից, իբրև «հողոյ գերի»։ Բառիս վրայ երկար խօսում է Թիրեաքեան, Կարնամակ, ծան. 119 և տալիս է վերի մեկնութիւնը։
• ԳՒՌ.-Ջղ. գ'երեզման, գ'արեզման, Տփ. գերէզման, Ալշ. Ախց. Երև. Խրբ. Կր. Մշ. Սեբ. գ'էրէզման, Ոզմ. գ'νէրէզման, Շմ. Սլմ. կէ-հէզման, Մկ. Վն. կ'էրէզման, Ասլ. գ'էրէզմա, Ակն. գ'էրըզման, Ննխ. Պլ. Ռ. Սչ. քէրէզման, Տիգ. քէրէզմmն, Ագլ. գըրէ՛զման, Ղրբ. կ'ըրէ՛զման, Հմշ. քէրէզմօն, Հւր. գիրէզման Գոր. կիրէ՛զման, Մրղ. կ'իրէզման, Հճ. գ'է-յէզմօն, Զթ. գ'իյիզմօն, գ'իրիզմոն, Այն. գեզ-ման (ըստ Բիւր. 1900, 671բ)։ Նոր բառեր են՝ գերեզմանուտ, գերեզմանաթումբ, գերեզմա-նատեղ, գերեզմանօրհնելչէք, գերեզմանա-թաղ, գերեզմանել։
• ՓՈՆ.-Ուտ. gǟrámzá «գերեզման», gä rámzálüγ «գերեզմանատուն», որ կազմուած է lüγ<թրք. ləq «-արան, -անոց» տեղա-կան մասնիկի յաւելումով, հմմտ. Էնկիւրիի թրքախոս հայոց լեզւով kerezmanlar gunu՝ Վարդանանց տօնի օրը, բուն «գերեզման, ների օր»։
τάφος, μνῆμα, μνημεῖον sepulchrum, monumentum Տեղի թաղման. շիրիմ. տապան. դիր հանգստեան.
Ստացուած գերեզմանի։ Թաղեսցեն զիս ի գերեզման նոցա։ Ճչէին առ գերեզմանօք մեռելոցն։ Նման էք գերեզմանաց բռելոց։ Եղիցի ինձ քաղաքն իմ գերեզման։ Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման.եւ այլն։
Գազանք վայրի եւ ընտանի՝ եղեն գերեզման դիականացն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
յետ մահուան անուն գերեզմանաւն յիշատակի. (Լմբ. ժղ.։)
Լցցէ ինձ եւ երեմիաս զ ի վերայ գերեզմանին բանն. յն. զգերեզմանականն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Այն որ պահեաց զյովնան ի փոր ձկանն՝ գերեզման ի մէջ գերեզմանի (ծովու). (Եփր. ծն.։)
epitaph.
sepulchral, funeral;
— վայրք, cemetery, burial-ground;
—ք, the deads.
τάφιος, ταφήϊος sepulchralis, funebris, funeralis Որ ինչ անկ է գերեզմանի եւ թաղման կամ ասի ի վերայ գերեզմանի իբրեւ ճառ թաղման՝ ողբական եւ ներբողական. որ եւ ԱՐՁԱՆԱԿԱՆ.
Հանդէս գերեզմանական արար (դարեհի) գերեզման դիւցազնական. (Պտմ. աղեքս.։)
Հանդերձ հարսանեացն եղեւ գերեզմանական պատանս. (Ոսկիփոր.։)
Գերեզմանականն անշնչութիւն. այսինքն մեռելութիւն. (Մամբր.։)
Գերեզմանական ձայն, կամ բանաստեղծութիւն, ողբ, ճառ, բան. (Ոսկ. գծ.։ եւ Արշ. ՟Ի՟Է։ Մագ. Բրսղ. մրկ.։ Լմբ. եկեղ.։ Վրք. ածաբ.։)
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱԿԱՆՔ Եղեալքն ի գերեզմանս. մեռեալք.
Զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ. (Սհկ. գալստ.։)
Ոչ ընդ կենդանեացն ի լոյս՝ քան թէ ընդ գերեզմանականացն ի խաւար. (Նար. ՟Լ։)
Զօդս բարեխառն վասն գերեզմանականացն մաղթեցեր։ (Կեանքն է) գերեզմանականացն՝ անյոյս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
buried together.
σύνταφος sepulchrum commune habens Ի միասին թաղեալ ի գերեզմանի. թաղակից.
Արա՛ քեզ գերեզմանակից. (Կեչառ. աղեքս.։)
Չարչարակից լինել, խաչակից, գերեզմանակից. (Կամրջ.։)
Որք մահակիցք եւ գերեզմանակիցք եղեն նորա. (Երզն. մտթ.։)
Ի ներքս մտցես՝ առաքինութեամբն գերեզմանակից լինել. (Լծ. ածաբ.։)
that is consumed in the grave.
Կուր եղեալ գերեզմանի, կամ կլեալ ի նմանէ. թաղեալ եւ հողացեալ.
Զգերեզմանակուր հողս՝ մասն յերկնից բնութիւնս հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
that strips sepulchres or the hurried dead.
τυμβωρύχος busta eruens, spoliator mortuorum, vespillator Որ կրկտէ եւ բրէ կամ բանայ զգերեզմանս ի կողոպտել զզարդս մեռելոց, որպէս գողն. կամ վասն ուտելոյ զգէշս, որպէս բորենի.
Լեռնախոյսք, գերեզմանակրկիտք. (Փարպ.։)
Գերեզմանակրկիտք, գանձահատք. (Ոսկ. յհ.։)
Մարդասպանաց, եւ գերեզմանակրկտաց (Ոսկ.մտթ.։ եւ Սկեւռ. աղ.։)
Գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
who diligently visits and ornaments sepulchres.
Սիրօղ գերեզմանաց. փոյթ յայց առնել եւ ի զարդարեալ զշիրիմս.
Հանապազ գերեզմանասէրք էին. (Մամբր.։)
cemetery, church-yard.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
Աւար առին զքաղաքն, եւ զկանայս նոցա գերեցին։ Ո՛չ սպանին զայր եւ զկին, այլ գերեցին։ Եւ երկոքին կանայքն Դաւթի գերեցան։ Գերեցաւ Յուդայ յերկրէ իւրմէ.եւ այլն։
Գերեցաւ Յուդա զվախճանեալ գերութիւն զկատարեալն հատուցմանց. այսինքն յետին գերութեամբ իսպառ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 19։)
Հարին զՅուդայ, եւ գերեցին գերութիւն. այսինքն զբազում գերիս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 17։)
Գերեսցես զգերութիւն քո։ Գերեաց զգերութիւն. իմա՛ դարձուցանել զգերեալս. (Դատ. ՟Ե. 12. Սղ. ՟Կ՟Է. 19։)
Նմանութեամբ ասի.
Գերեալ զիս օրինօքն մեղաց։ Գերեմք զամենայն միտս ի հնազանդութիւն Քրիստոսի. (Հռ. ՟Է. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 5։)
Լսելեօք մարդիկ գերին ի լկտի երգս ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
Գերեն զվաստակ եւ զքաղաքս նոցա (զմեղուաց). (Վրք. հց. ՟Ե։)
to become a prisoner, to go into captivity.
cf. Հանճարեղ.
ὐπέρσοφος supraquam sapiens Գերագոյն իմաստութեամբ. ամենայն հանճարով լի.
Գերիմաստ եւ ամենիմաստ պատճառն (աստուած)։ Ուսանել զգերիմաստ զճշմարտութիւն աւանդութեանս մերոյ. (Դիոն.։)
Գերիմաստիցն բանաւորաց. (Շ. հրեշտ.։)
Զգերիմաստ զմայրն իշխանին Սիւնեաց. (Յհ. կթ.։)
Գերիմաստ հանճար։ Մագ. (՟Կ՟Դ։)
incomprehensible.
ὀ ὐπὲρ νόησιν intelligentia superior Գեր ի վերոյ քան զիմացումն. եւ Գերիմաստ.
Ելանեն ի ձեռն աննիւթ եւ անբաժանեցւոյ իմացման ի գերիմացն միութիւն. (Դիոն.։)
inconceivable.
Գերագոյն յիմացական եւ յիմանալի կարգի.
Գերիմացական քահանայապետութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
to shave;
to make bald.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
cf. Գերծանեմ.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
cf. Գերծանեմ.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
act of shaving or making bald.
ξύρησις rasura, tonsura, calvitium Սափրումն. ցտումն. եւ Կնտութիւն.
Լալումն եւ կոծումն եւ աշխարումն եւ գերծումն. (Ես. ՟Ի՟Բ. 12։)
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
Մանր, մանրեալ. բարակ. որպիսի է ազնիւ ալիւր, որ եւ նաշիհ. արաբ. տէրմէք. եւ Հաց փափուկ.
Երեսուն քոռ նաշհւոյ, եւ քառասուն քոռ ալել գերմակոյ. յն. սանդահարելոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Դ. 22։)
Բարձեալ ի վերայ գրաստու իւրոյ հաց գերմակ։ Եդին զգերմակ հացն ի կշիռն։ Ե՛րդ յաւե՛լ ի գերմակդ յայդ. (Վրք. պետր. մաքս.։)
Սիղիգն, որ է գրտակ հացիկ։ (ըստ յն. սի՛լիղնիս σίλιγνις , է ալիւր ազնիւ. եւ σιλιγνίτης ἅρτος , հաց կազմեալ յազնիւ ալերէ).
Գերմակ հաց փշրեալ խառնէ եւ ուտէ. (Մխ. բժիշկ.։)
ԳԵՐՄԱԿ որպէս ռմկ. Ճերմակ. այսինքն սպիտակ.
Կին մի մեծահասակ եւ սաստիկ գերմակ եւ գէր. (Վրդն. առակ.։)
Յաւետարանի անդ գրեալ է, եւ աշակերտքն՝ զորս դուք (իսմայէլացիքդ) գերմակն կոչէք, նոքա վկայեն. (Պիտառ.։)
germanism.
who speaks German.
germanic.
German.
in german;
German, the German language;
— ուսանել՝ գիտել՝ խօսել, to learn, to know, to speak German.
lupine.
• կամ գերմաստի, գերամաստի «մի տեսակ անտառային ծառ է. մարդաչափ բարձրութեամբ, կարմրագոյն կեղևով՝ որ կարծես գործուած է. ամուր փայտ ունի. պատրաստում են մահակներ ու ճպոտներ. երկար ժամանակ այդ ճպոտները դալար են մնում. լտ. viburnum lantana L, ռուս. гоp-новинa, ֆր. viorne» (Տիրացուեան, Cont-ributo alla flora dell' Armenia, էջ 100, Анненковъ, էջ 378բ) Բժշ. Գաղիան. (մեկ-նում են իբրև յն. թերմուկեղոս, արաբ. ալ ստաբան, աստբան). տե՛ս և ՀՀԲ, Նորայր, Բառ. ֆրանս. 762բ, ՀԲուս. § 470, Ուղու-րիկեան ԳԲ էջ 320 և 1405։
• = Բառիս հետ նոյն են թրք. germašid (ոստ ՀՀԲ), kermaša (ըստ Տիրացուեան, տե՛ս անդ), թրք. գւռ. Տփ. garmašov (ըստ Aи-неиковь, անդ), թրք. գւռ. (Երև. gärmāso (ինչպէս ստուգեցի անձամբ երևանցի թուր-քերի մօտ), արաբ. քէրկէշէտ (Նորայր), քէր-մէշիք կամ վէքմէշիք «lentisque» (Ուղուրի-կեան՝ անդ), որոնք բոլոր նշանակում են նոյն բոյսը։ Այս ձևերից ո՛չ մէկը չգտայ Կա-մուսի արաբերէն, Գէորգ դպրի պարսկերէն և Будаговъ-ի թաթարերէն բառարանում։ Ուստի կարելի չէ ասել, թէ ի՛նչ յարաբերու-թիւն ունին հայերէնի հետ։ Որովհետև հա-յերէն ձևը կարելի է ստուգաբանել իբրև գայլի մասրենի կամ կարմիր մասրի (հմմտ. տակը՝ գւռ.)։ Այս դեպքում վերի բառերը պի-տի լինին հայերէնից փոխառեալ. ապա թէ ոչ՝ հակառակը։-Աճ. lianihus tuberosus»). Գնձ. կիլիմաստրի (Ազգ. հանդ. Ե. 292), Ղզ. կրմրաստի. կայ նտև Լ. Ղք.։-Aиненковь իբրև հյ. ձև յիշում է kialamasli։
ԳԵՐՄԱՍՏ. որ եւ ԳԵՐՄԱՍՏՈՅ կամ ԳԵՐՄԱՍՏՈՅ ՊՏՈՒՂ ասի. Ընդեղէն ինչ. ըստ յն. թէրմօս. θερμός lupinus. (Բժշկարան.։)
superhuman.
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
ἑκκόπτω excido եւ այլն. Բռնի շորթել, կորզել, կողոպտել. եւ Գերութեամբ եւ աւարհարութեամբ աւերել, կործանել, քայքայել, հարկանել, ապականել. ջնջել. ռմկ. գերել գերքել.
Գերփէին աւարէին զերկիրն ամենայն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Զընչիցն պատահեցելոցն աւարեալ գերփէր փարթամութիւնսն. (Պիտ.։)
Ոչ կարաց բաղաամ ապռել գերփել ի ձեռն աղտեղի արուեստգիտութենա իւրոյ զշահ եւ զօգուտ անօրէնութեան. (Եփր. ել.։)
Գերփել կործանել զեդեալ հիմունս լաւութեան. (Յհ. կթ.։)
Գերփեսցին ջրհեղեղաւ պատերազմին. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ողորեալ գերփեցաւ թանձրութիւն իմաստից հողոյ. (Իգն.։)
Գերփեցաւ նա ի մոլորութեւիւն անդր տանն վաղենտիանոսի. յն. վայրաքարշեցաւ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 20։)
ravage, ruin, pillage.
Գերփումն տանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Աւերէր զերկիր գերփմամբ եւ յափշտակութեամբ. (Ուռպ.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
(արմատն է Գեղ. լծ. եւ խզել). ξαίνω carmino, carpo Պատառոտել. ծուատել. բրդել. բրդգզել. քճքճել. գզել, գզզել՝ գզաթի կամ բուրդի պէս.
Սակաւ ինչ առնել օրինադրին զխաղալիսն ինչ, զ ի հուր գզելն, եւ բազումս այլս այսպիսիս անկատար գործեալս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Երկաթի եղնգամբ էր գզեալ։ Գզեսցին մարմինք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Բրս. գորդ.։)
Գզեցին խարազանօք զկուրծսն եւ զթիկունսն։ Տանջեցին ուժգին, մինչեւ գզեցաւ մարմինն։ Չարաչար գզեցին զմարմին նորա։ Արջառաջլօք զմարմինն գզեսցեն. (Հ=Յ. ստէպ։)
to attract, to grapple, to grasp, to catch.
Սերմն սկսանի (ընդ հողով) թուլանալ պատառիլ, խիղբս արկանել ... զերկրէն յոր եդաւ՝ գզեռեալ ձգել զնա առ իւր. (Վեցօր. ՟Ե։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
οἱκτείρω miseror, commiseror, σπλαγχνίζομαι visceribus, affectu misericordiae tangor Շարժիլ ի գութ. աղեկիզիլ. խնայել, ողորմել. գորովիլ. մարդասիրել.
Գթալ ի նոսա. ի վերայ որդւոց. ի ժողովուրդ, կամ ի վերայ ժողովրդենա. եւ այլն։
Որ գթացաւ առ հողանիւթեայ եւ անարգ բնութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լու՛ր աղաչանաց մերոց տէր մարդասէր, եւ գթա՛ ի մեզ. (Ժմ.։)
Գթաց։ Ոչ գթացին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Գթամ յաներեւոյթ փառսդ։ Յորժամ խոկումն մեր հաճի եւ գթայ ի յերկինս. (Լմբ. սղ.։)
Գթամ.
Որով գթասիրեալ երկնային հօրն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
προσκόπτω, προσποκταίνω, κοπιάω impingo, offendo, labor Գայթել, սայթաքել. գայթագղիլ. ընդհարկանիլ ընդ խոչ եւ ընդ խութ, եւ վտանգիլ ի կործանումն. խոտորիլ. մոլորիլ. յանցանել. անկանիլ. սահիլ, սկրդիլ.
Գթեցին նոքա առ վիմին գայթագղութեան։ Գայթագղի կամ գթէ. (Հռ. ՟Թ. 32։ ՟Ժ՟Դ. 21։)
Է ոք՝ որ գթէ, եւ ոչ մտօք. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 17։)
Յաջն գթեցի։ Զվիմին գթել ոչ գրեցեր։ Դոյզն ինչ գթեցին։ Ոչ ընթացաւ, որքան թէ գթեաց. (Նար.։)
Առաջնորդն նոցա գթեալ թիւրեցաւ յուղւոյն։ Թողութիւն շնորհեցէ՛ք ինձ ե՛ղբարք, զի գթեալ եմք։ Մոլէր դարձեալ ի կին իւր ... գթէի առ կին իմ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ։)
Ներեա՛ գթելոյն սոցա քում պատուիրանի։ Զգթելն մեզ ի պատուիրանաց քոց սրբոց ներողութեամբ թողուլ. (Լմբ. պտրգ.։)
ԳԹԵՄ, եցի. ն. ԳԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ, ցուցի. Սայթաքեցուցանել. գայթագղեցուցանել. կործանել՝ կամ խթելով, կամ խոչ եւ խութ առ ոտս դնելով. մոլորեցուցանել, յանցուցանել.
Զպարզամիտսն դիւրաւ գթեսցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Գթել զընկերն, զընտրեալս, եւ այլն։ Գթեցաւ ի դիւաց իբրեւ զմարդ. (Վրք. հց.։)
Իգրկացն աստուծոյ հանեալ՝ յոտս ստամբակին գթեցոյց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
Գթեցուցանեմ ի ճանապարհէ կենաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
ԳԹԵՄ ԳԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Սայթաքեցուցանել. գայթագղեցուցանել. կործանել՝ կամ խթելով, կամ խոչ եւ խութ առ ոտս դնելով. մոլորեցուցանել, յանցուցանել.
Զպարզամիտսն դիւրաւ գթեսցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Գթել զընկերն, զընտրեալս, եւ այլն։ Գթեցաւ ի դիւաց իբրեւ զմարդ. (Վրք. հց.։)
Իգրկացն աստուծոյ հանեալ՝ յոտս ստամբակին գթեցոյց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
Գթեցուցանեմ ի ճանապարհէ կենաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
stumble, false step.
to pout, to be sulky with, angry, offended, in a passion;
to take offence.
Խոժոռիլ. դժկամիլ .... որ եւ ԴԺԳՄԻԼ, եւ ԳԺԴՄՆԻԼ.
Ասէ ցնա դարձեալ գժդմելով. (Ճ. ՟Զ.։)
cf. Գժդմիմ.
δυσχεραίνω indigne, aegre fero որ եւ ԳԺԴՄԻՄ, ԴԺԳՄԻՄ. Խոժոռիլ. դժկամակիլ. եւ Տժգունիլ. տխրիլ.
Թէ, զի զձեզ տրտմեցուցանիցեմք՝ զայս առնէաք, յիրաւի գժդմնէիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Յայտ առնէ երկիր ... եւ օդքն գժդմնելովն եւ քստմնելով. (Եզնիկ.։)
vexation, sulkiness, anger.
ԳԺԴՄՆՈՒԹԻՒՆ ԳԺԴՄՈՒԹԻՒՆ. σύννοια tristitia oris, aegra affectio Խոժոռութիւն. դժկամութիւն.
Զգժտութիւնսն, զգժդմնութիւնսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Գժդմութեամբ եւ խոժոռութեամբ անդէն զնա լի առնէ ակամայ. եւ անուն է ախտիս այսորիկ տրտմութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Աւաղիկ.
Աւաղելի. եղկելի. թշուառ. խճուկ, ողորմելի.
knowledge of traditions.
Այս աւանդագիտութեան (վասն ծագման աստեղն յակոբայ) սպասեալ մնային մոգքն. (Զքր. կթ.։)
cf. Աւանդակիր.
Պահօղ զաւանդն ընչից, կամ օրինաց, ուխտից, եւ այլն. եւ Որ ինչ հայի ի հաւատարմութիւն նորին.
Թէ դնէ մարդ աւանդ, եւ կրակ անկանի եւ այրէ զայն ըստ պատահման, ազատ է ի վճարելոյ աւանդապահն. (Մխ. դտ.։)
Զաւանդապահսդ ուխտից մերոց։ Որ վասն աւանդապահ զգուշութեանն զօրէնս հաստատեաց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 15։)
Աւանդապահքն տային ցմիմեանս մինչեւ ի յովաննէս. զի ի նա հասեալ էր յառաջին նախնեացն իբրեւ յաւանդապահ. (Ագաթ.։)
Յաղագս ղազարու աւանդապահի. (Մամբր.։)
Կանոնական սահմանաւ զմեզ պարսպեալ զգուշացուցին նոցին աւանդապահք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Որով խաբեալք ... աւանդապահք խաւարի կոչեցան. (Համամ առակ.։)
Աւանդապահ կրօնիցս մեր եղեալ. (Ասող. ՟Գ. 7։)
Ոչ եղեն աւանդապահք, այլ օրինապահք. (Լմբ. առ լեւոն.) իմա՛, ոչ պահօղ մարդկային աւանդութեանց եւ խտրանաց։
that has received a deposit, depositary, trustee.
Բազում աւանդառուք զաւանդս լի զպահեստս բարձեալ՝ անդ անկանէին. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Ոչ ի հաւանակցութիւն միմեանց խոնարհէին, աւանդողաւն եւ աւանդառուաւն. (Սարկ. մարդեղ.։)
that deposits;
who has given, who is the author of a tradition.
ԱՒԱՆԴԱՏՈՒ ԱՒԱՆԴԱՏՈՒՐ. Տուօղ կամ տէր աւանդի.
Ողջ անարատ յիւրաքանչիւր աւանդատուրս (կամ աւանդատուս) հասուցանել մարթասթեն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 15։)
that consigns, deposits;
that teaches;
that gives.
Աւանդօղ. որ աւանդեացն կամ ուսոյցն.
Միաբանել ընդ ուղղափառութեանն աւանդիչս. (Յհ. իմ. կանոն.։)
Յանուանէ ոչ գիտեմք զայսորիկ աւանդիչսն. (Լմբ. պտրգ.։)
consignment, deposit;
tradition.
παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.
Պինդ կալարուք զաւանդութիւնս՝ զոր ուսարուք եթէ բանիւ, եւ եթէ թղթով։ նախանձախնդիր էր իմոյ հայրենի աւանդութեանցն։ Ունիք զմարդկան աւանդութիւնս.եւ այլն։
Տօնից կամ այլ ինչ աւանդութեանց եկեղեցւոյ զանազանութիւն։ Նորաձեւ աւանդութիւնք. (Շ. թղթ.։)
Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Որպէս Աւանդումն. տըւչութիւն. փոխանցումն.
Զխորհուրդն փրկական մարդկան բաշխէր առ հասարակ խորհրդական աւանդութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Առ մեզ միայն հաստատեալ աւանգութեամբ ի սրբոյն գրիգորէ. (Շ. թղթ.։)
Անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան քահանայութեան, մարգարէութեան, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Զմաքուր կուսութեանն պահեաց աւանդութիւնս. (Պիտ)
Որպէս յն. δόμα dogman, doctrina Որ է Վարդապետութիւն կամ խորհուրդ հաւատոյ, եւ ուսմունք եկեղեցւոյ.
Ո՜րքան աւանդութիւնս բանս մեզ ցուցանէ։ Մերձ են ի միմեանս աւանդուիքն՝ գրակից ըստ զօրութեան. (Նիւս. երգ. ստէպ։)
Որպէս Պատմութիւն անընդհատ իջեալ յառաջնոց առ յետինս.
Պատմեցից ձեզ զրոյցս անգիրս՝ յաւանդութենէ ի մեզ հասեալ. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Մեծահրաշ այս խորհուրդ աւանդութեամբ առ մեզ հասեալ. (Շար.։)
see there, see here;
here is, there is.
Բայց արդ աւանիկ ի լնւ անդր իմն ցանկացեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8.)
Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 16.) այսինքն՝ իսկ, այլ, բայց՝ արդ։
tender, mild.
Մրմնջական. եղանակաւոր.
Յարդարեաց աւաչական ձայնիւ զնորա զանցմ ընդ ուղղափառս. (Սոկր.։)
cf. Աւանիկ.
Աւասիկ եմ. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 1. եւ այլն։)
faith;
fidelity;
յ— գործել, to make, to work faithfully.
cf. ՀԱՒԱՏ. իբր Հաւատարմութիւն.
Ոչ առնէին համար արանցն, զի յաւատ գործէին. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։ ՟Ի՟Բ. 7։)
with plunder.
Իբրեււ աւար, եւ աւարառութեամբ.
plunderer, depredator, freebooter, marauder.
Առօղ զաւար. եւ Աւարաբաշխ. Տե՛ս (Ես. ՟Ժ՟Է. 14։ ՟Խ՟Բ. 24։ Երեմ. ՟Լ. 16։ ՟Լ՟Թ. 10։ ՟Ծ. 10։ Դտ. ՟Բ. 14. 16։ Եզեկ.։ ՟Լ՟Թ. 10։)
Որասեմ կիւրոսի իմաստնանալ. ակիղաս ասէ, եթէ որ ասեմ կիւրոսի աւարառուիդ իմ. (Ոսկ. ես.։)
sack, pillage.
ԱՒԱՐԱՌՈՒԹԻՒՆ ԱՒԱՐԱՌՈՒՄՆ. Աւար կամ ի յաւարի առնուլն. աւարումն.
Եւ ոչ զաւարառութեանցն կարեն յինքեանս բերել մրցանակ. (Պիտ.։)
Աւարառութիւնս զնոքօք զեղեալ։ Բազում աւարառութեամբ կապոտ կողոպուտ առնէին. (Յհ. կթ.։)
Աւերէին զաշխարհս աւարառութեամբ։ Արգելցես զսուր քո յարենէ, եւ զձեռն քո յաւարառութենէ. (Ղեւոնդ. ՟Դ. ՟Է։)
Այնուհետեււ ընդարձակեալ փոխանորդի առնուլ աւարառումն. (Պիտ.։)
epilogue, concluding discourse.
Աւարտումն բանի. լրումն Ճառի կամ գրոց.
Մովսէսի խորենացւոյ աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Ա. 1. ի վերնագրի։)
having a finest shape.
Կատարեալ հասակաւ՝ ըստ ամաց, եւ ըստ երեււելի բարձրութեան.
broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.
σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.
Զաշխարանաց (կամ զապաշաւանաց) աւելըն կապեալ, զեկեղեցիս ի մեղաց մաքրեալ. (Գանձ.։)
ԱՒԵԼ ԱԾԵԼ, կամ ԱԾԵԼ ԱՒԵԼ. Աւելուլ. կամ աւիլել. մաքրել. աւլել. ... σαρόω verro, mundo, scopis purgo
pleonasm, redundancy of words.
περισσολογία sermo supervacuus Աւելորդ բան կամ խօսք. ընդունայնաբանութիւն, զրախօսութիւն. աւելորդաբանութիւն, փճախօսութիւն.
Աչ աւելաբանւթիւն համարէիր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զլեզուագարիցն առ ի պապանձեցուցանել զաւելաբանութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
very abundant, much.
Ունի իմն ծերութիւն, իմաստութիւն, ժամանակաւ եւ հմտութեամբ աւելագոյն. (Ոսկիփոր.։)
Աւելագոյն է նոցա (պատիւն) քան զադամայ. (Եփր. ծն.։)
Շնչոյ աւելգունի ի նմանէ քարշումն. (Պիսիդ.։)
Զի մի՛ աւելագոյն ինչ իշխանութիւն միածնին տացես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Նոցա ասէ աւելագոյն խնամ առնիցէք ճանապարհացն։ Եւս աւելագոյն պատժոյ արժանի է. (Ոսկ. ես.։)
Ի նմանէ աւելագոյն ծանեայ. (Փարպ.։)
Աւելագոյն իմն յորդորէին. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
Աւելագոյն ի միտս մարդկան այն իմն դժուարին է։ Մի՛ ինչ այլ աւելագոյն կարծել վասն նոցա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Նոքա (հրեշտակք) առաւել դողան եւ երկնչին յԱստուծոյ քան զմարդիկ. որպէս եւ աւելագոյնն գիտեն, նոյնպէս աւելագոյնն երկնչին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Աւելաբան.
Առ ի՞նչ դարձայք անդրէն ի պատերազմո՛վ աւելախօսք. (Մամիկ.։)
sweepings.
Բառ ռմկ. որ եւ ԱՒԵԼՈՒՔ. աւլուք. Փոշի կամ խռիւ, որ ժողովի յաւել ածելոյ. չէօք.
Զաւելածն կուտեաց ի մէջ տանն. (Ոսկիփոր.։)
sweeper.
σαρώτης scoparius Որ աւել ածէ. աւլօղ մաքրօղ.
ԱՒԵԼԱԾՈՒ ՏԱՃԱՐԻՆ. νεώκορος adituus Սպասաւոր տաճարի կամ եկեղեցւոյ. վերակացու սակաւագանոցի եւ սպասուղ.
Վիճակ տաճարին աւելածուաց է այս։ Զքսան նախ առաջին տասներորդն՝ տայ աւելածուաց տաճարին։ Իսկ զտասներորդին տասներորդ հրամայէ դարձեալ աւելածուաց՝ նախնիս հանել դեր ի վերոյ եղելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
avaricious, greedy.
Կամի Աստուած ի հաւասարութեան կալ աւելաստացին առ նուազեալն. (Շ. մտթ.։ Տօնակ.։)
Անիրաւ եւ աւելաստացու ի սակաւուցն պակասութեան յանդիման. (Բրս. կրօն.։)
Որկորամոլ եւ աւելաստացու այլանդակաց։ Աւելաստացու ագահութիւն. (Պիտ.։)
acquisition of superfluous things, avidity.
ԱՌԱՒԵԼԱՍՏԱՑՈՒԱԾՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՒԵԼԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՒԵԼԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Մեծութիւն, եւ իղձ մեծութեան. ագահութիւն.
Նաեւ քան զամենեսին՝ որք ի զօրութիւն, յիւրմէ առաւելաստացութենէ ձեռնհաս եղեալ՝ յամենայն կամս վայելեաց. (Փիլ. նխ.։)
Կարօտագոյն հոգւոջն առ զօրութիւն՝ առաւելաստացութիւն զինուորութեան (կամ սպառազինութեան) հանգիտասցի. (Փիլ. լիւս.։)
Փախչելով յառաւելաստացութենէ. (Սահմ. ՟Դ։)
exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.
πλείων, περιττός, περισσός plus, plurimus, redundans, nimius, praestans Յաւելեալ ինչ. առաւել. յոլով. շատ եւս. մեծ եւս. էւել, էւելի.
Զի՞նչ աւելի է, զի պահեցաք զպահպանութիւնս նորա։ Զի՞նչ աւելի է հրէին, կամ զի՞նչ օգուտ ի թլթատութենէ անտի։ Աւելի առնուցուն։ Աւելի դատաստան ընդունիցին։ Աւելին քան զայն ի չարէն է.եւ այլն։
Մի՛ պարծիք, թէ աւելի ինչ քաջւոթեամբ յաղթեցէք մեզ. (Եւ ի՞ւ երեւիմ քան զոքն աւելի. Փարպ.։)
Աւելի քաջ քան զմովսէս. (Եփր. համաբ.։)
Ես ոչ միայն չեմ յաւելին (մասին արդարութեան), այլ եւ ի նուազ համեմատին. (Յիսուս որդի.։)
Աւելի տանջանք քան զամենայն մարդկան. (Ագաթ.։)
Յաղագս անչափին եւ աւելւոյ։ Ոչ դուզնաքոյ, եւ ոչ աւելւոյ նիւթոյ պէտք էին աշխարհի առ կազմութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Հարիւր դահեկանի, եւ թերեւս եւ՛ս աւելոյ։ Նոցայն աւելիք էին, եւ սորայս կարեւորք։ Ի բազմութենէ աւելեաց եւ՛ս վաղնջուց (այսինքն ի յոլովից հնագունից). (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Գրեթէ ըստ ամենայն ախտից, կամ ըստ աւելեաց (այսինքն յոլովից) այլայիլ պատահեաց մեզ. (Արիստ. շարժ.։)
Բազմացուցանէ յերեսնաւոր, կամ թէ յեւ՛ս աւելի ի հարիւրաւորն. (Պիտ.։)
աւելի՛ ձեզ եւ անդէպ՝ ա՛յլ մարզպան կացուցաենլ. (Փարպ.։)
Գործ աւելի համարիմ կալ եւ գնել ընդ նոսա յանդիմանութիւն. (Վեցօր. ՟Ա։)
առնէ զնոսա աւելիս ի կենաց իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ.) կա՛մ ընթերցի՛ր ատելիս, կամ իմա՛ անպէտ եւ անշահ։
ԱՒԵԼԻՔ, աւելեաց. գ. Հինգ աւուրք յաւելեալք ամի ամի ի հայկական ամիսս թուեալս երեսուն եւեթ աւուրբք. որպէս եւ առ եբրայեցիս։ Տօմար.։ Յայսմաւ. եւ այլն։
Որպէս յայտ առնէ նհանջիդ երեք ժամն յաւելիսն յաւելադրեալ. (Խոսր.։)
Թողում ըզհինգ թիւ աւելեացն անքննական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
ԱՒԵԼԻՔ, կամ ԱՒԵԼԻ. գ. ὐπερβολή excessus, ὐπερβολικῶς excessive Որպէս Առաւելութիւն բանի, չափազանցութիւն. որ եւ ասի ԸՍՏ ԱՒԵԼԵԱՑ, ԱՒԵԼԻ ԻՄՆ.
Ոմանք ասեն, թէ աւելի իմն է ասելն, եթէ ագահն կռապարիշտ է. չեն ինչ աւելեաց բանք, այլ՝ ճշմարտութեան. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
Զիա՞րդ իցեն մի ագահն եւ կռապարիշան. աւելի է բանդ. (Եփր. եփես.։)
Ոմանց ըստ աւելեաց իմն թուի ասացեալ՝ իբրեւ աւելեաց ինչ ասացեալ իցեն միայն բանքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
ԱՒԵԼԻ ԱՆՈՒՆ. որ եւ ԱՒԵԼԱՁԱՅՆՈՒԹԻՒՆ. Մականուն. մակակոչ անուն.
Յիմ աւելի անունս (կամ անուանս, կամ զիմ եւ այլն) ի վերայ եդ. (Ճ. Զ. ի Զենոբայ.։)
Ըստ կարի աղաչանաց զանուն տեղւոյն փոխեցաք յիւր աւելի անունն (այսինքն կոչեցաք վանք գլակայ, որ էր մականուն զենոբայ). (Զենոբ.։)
Գորգ շատախօս, որ կոչեաց զանուն գաւառին իւրում շատախ վասն աւելի անուան իւրում. (Մամիկ.։)
Զի մի՛ աւելի եւս աշխատ արարից զքեզ. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 4։)
Աւելի վասն այսր կարի խնդան ի մահ։ Աւելի շապուհ առ զնորա քաջութեան փորձ. (Փարպ.։)
Արս չորեքհարիւր լոկ՝ թէ աւելի կամ պակաս՝ ունէր ընդ իւրն. (Զենոբ.։)
Ոչինչ աւելի է իմ քան զաւուրս երկոտասան։ Եթէ բանտիւ, աւելի քան զնոսա։ Աւելի զերկոտասան բիւր մարդիկ։ Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն.եւ այլն։
exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.
περισσός, -όν, πλεονάζων redundans, superfluus Աւելի քան զպէտս. յաւելեալն քան զարժանն. անկարեւոր. ումպէտ. ընդունայն. անդէպ. էւելորդ, փուճ.
Զաւելորդս խօսեցայ ի սրտի իմում. (Ժղ. ՟Բ. 15։)
Ամենեքին յաւելորդաց իւրեանց արկին. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
Փախեաք յաւելորդ եւ ի պաճուճեալ բանից։ Մի՛ յաւելորդսն զմեզ հարկաւորել. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Աւելորդ բոյս։ Զաւելորդս իրաց քան զկարեւոր պիտանացուս։ Աւելորդացն տռփանօք։ Ոչ ի յաւելորդացն մանաւանդ քան ի հարկաւորացն. (Պիտ.։)
Աւելորդ (է) ուրեմն խուզել, եւ այլն. (Նար. ՟Ժ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Որ զաւելորդսն խօսին ընդդէմ հոգւոյն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
περισσόν quod superfuerit, residuum Յաւելեալ մասն. մնացորդ. էւելցածը, էւելցուքը, մնացածը.
Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։
Կամ Աւելի ինչ. եւ Յաւելուած.
Զի՞նչ է՝ որ աւելորդն է ի Քրիստոս (քան զմեզ) եւ հրաշափառ. (Պրպմ. լ.։)
Եթէ վասն հոգւոց մարդկան ասէ զոգին, աւելորդաւն ասէ՝ զմարդոյն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ իբր Ի դուրս մնացեալ. անբաժ.
Ո՞ր տեղի իցէ աշխարհի, որ ոչ լինիցի յանկարծակի աւելորդ ի մասնէ լուսոյն, յորժամ ամփոփիցէ զճառագայթս իւր. (Վեցօր. ՟Բ։)
περισσός, -όν impar Թիւն միակ, եւ ամենայն թիւն միութեամբ առաւելեալ քան զզոյգն. այսինքն ո՛չ դար, այլ՝ կոճատ. թէք.
Աւելորդ եւ կատարեալն. իսկ դարն, եւ այլն։ Աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին։ Մի ըստ միոջէ ի միակէն աւելորդք։ Ի դարէն եւ ի կոճատէն, կողմանաւորս ունելով դարին զնիւթական տեսակն, եւ աւելորդին զգործական տեսակն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 49. 61. եւ այլն։)
Աւելո՛րդ ընդդիմաբանէք ո՛վ հրէայք. (Վրք. սեղբ.։)
Կամ Առաւել.
Եւ աւելորդ ի նոցանէ՝ որդեա՛կ իմ զգո՛յշ լեր ի ստանալոյ գիրս բազումս. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 12.) ուր այլք իմանան որպէս մակբայ զգո՛յշ լեր բայիս, ի մեզ կարծի լինել եւ իբր նխ. թո՛ղ զի այլք այլազգ կետադրեն։
redundance, superfluity.
Աւելորդութիւն (են) ամենայն բանք ձեր. (ՃՃ.։)
Բանաւորքս քան զդայականս են գերագոյն՝ առաւելեալ քան զնոսա աւելորդութեամբ բանի. (Դիոն. ՟Աստուածայ։)
Իսկ զայլն եւս յաղբ մեկնեալ եւ յաւելորդութիւն՝ արտաքս հանէ. (Փիլ. լին. ՟Բ։)
Յորժամ մարդկաբար ինչ խօսի, իբրեւ աւելորդութեամբ զայս դնէ. այսինքն անչափ խոնարհութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
dock;
—ք, sweepings.
λάπαθον, -ος lapathum ռմկ. եւս՝ աւելուկ, էւէլիկ. Բանջար ինչ ուտելի. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
that gives, firings good news.
Ցոլացաւ ի սուրբ այս խորան, եւ որոտաց ձայն աւետաբան. (Լմբ. տաղ ի յհ. աւետ.։)
that brings good news, messenger.
Որ ոք կամ որ ինչ բերէ աւետիս. ուրախարար. բերկրարար.
Ծառայ էր աւետաբերն (հրեշտակ). (Անան. ի յհ. մկ.։)
Խնամածութիւն հօր աւետաբեր լինէր. (Պիտ.։)
Աւետաբեր աւետարան, կամ տառք աստուածեղէնք, փրկութիւն, տօն. (Ագաթ.։ Շ. բարձր.։ Փարպ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։)
copy or writing of good news;
a. that writes goodnews.
Կործանման մահունախաժաման մեծ աւետագիր. (Կորիւն.։)
Կորածանման մահու նախաժաման մեծ աւետագիր. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
writing of good news.
Գրութիւն աւետեաց, կամ աւետարանի.
Բարձրահռչակ աւետագրութեամբզմկրտութիւնն, զքաւութիւն, եւ զյարութիւն գրեն կրկին նորոգման. (Նար. առաք.։)
that gives good news;
that is given with good news.
Աւետապարգեւ վարդապետութիւն միածնին. (Ագաթ.։)
Եւ Պարգեւեալ ըստ խոստմանն աւետեօք, որպէս երկիրն աւետեաց.
evangelist.
Չէ՞ր արդեօք բաւական մի աւետարանգիրն զամենեայն ասել։ Իւրաքանչիւր իսկ աւետարանգիրքն ասէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 16։)
Ըստ Յովհաննու աւետարանագրի. (Մամբր.։)
Անսուտ աւետարանգիրն գրով հաստատեաց։ Աւետարանագիրս պատմէ. (Եղիշ. խաչել. եւ Եղիշ. թաղ.։)
Աւետարանգիր սուրբ հարքն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Որ նորայն էին պատմաբանքն՝ աւետարանագիրքն։ Ամենեցուն աւետարանգրացն, եւ այլն. (Սկեւռ. ես. եւ յար։ (Ուրեք ուրեք ի գիրս Ագաթ. կարծի նշանակել եւ Աւետարան)։)
evangelist.
Որ ինչ գործի կամ լինի ըստ աւետարանին.
Աւետարանագործ վարդապետութիւն, կամ կրօնք. (Կորիւն.։)
cf. Աւետարանագործ.
εὑαγγελικός evangelicus Որ ինչ է սեպհական աւետարանի, կամ ըստ աւետարանի.
Ըստ աւետարանական սահմանի. (Աթ. ՟Դ։)
Եւ այլովքն պատմին ճառս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Աւետարանական վարդապետութիւն, կամ երանութիւն, աւետիք, հաւատք, արուեստ, գնացք. (Յճխ.։)
Աւետարանական հրաման, չափք, սպասաւորութիւն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Եթէ աւետարանական (տեսանեմ), փոշւոյոտիցն թօթափման (ակն ունիմ). (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Առաքեաց հրեշտակ, թուելով իբրու թէ աւետարանական իցէ՝ ամլոյն զաւետիս տալով զմանկանն. (Փիլ. սամփս.։)
evangelist.
Ի ձէնջ աւետարանիչք, մարկոս, ղուկաս. (Նար. առաք.։)
Բանին կենաց կանուխ քարոզ եւ աւետարանիչ, սուրբդ մատթէոս։ Ցուցեր աւետարանիչ զորդիսն որոտման. (Շար.։)
Նա ետ զոմանս առաքեալս, զոմանս մարգարէս, զոմանս աւետարանիչս. (Եփես. ՟Դ. 11։)
Զոմանս աւետարանիչս, այսինքն քարոզիչս. (Եփր. եփես.։)
Զգործս աւետարանչի գործեա՛. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ. 5։)
Փիլիպպոս շրջեալ աւետարանէր ամենայն քաղաքացն, մինչեւ ի գալ նորա ի կեսարիա ... Եկաք ի կեսարիա, եւ մտեալ յապարանսն փիլիպպոսի աւետարանչի՝ ագաք առ նմա. (Գծ. ՟Ը. 40։ ՟Ի՟Ա. 8։)
Աւետարանչդ սիովնի։ Աւետարանիչդ երուսաղէմի։ Ոտք աւետարանչի համբաւուն խաղաղութեան, իբրեւ աւետարանչի բարութեանց. (Ես. խ. 9։ ՟Ծ՟Բ. 7։ Նաւ. ՟Ա. 15։)
Եղեն աւետարանչք մեզ դարձրին եւ վերստին փրկութեանն. (Լմբ. ատ.։)
notification of goodnews;
preaching the Gospel.
Աւետարանելն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս աւետաւորութիւն. աւետումն.
Հաւատամք գաբրիէլի աւետարանութեանն. (Կամրջ.։)
Նա զամնեսեան կոչեաց. բայց ընկալան զաւետարանութեան կոչումն ոմանք. (Լմբ. յովէլ.։)
Ընդ նոսին աւետարանոթեամբ քարոզեսցուք զքո միայն զսքանչելիսդ. (Շար.։)
Եւ Պաշտօն եւ գործ աւետարանչի. քարոզութիւն կամ բան եւ վարդապետութիւն աւետարանի.
Շնորհ առաքելութեան, մարգարէութեան, աւետարանութեան, Յճխ. (՟Ե։)
Զի մի՛ հայհոյեսցի պաշտօնն մեր, այսինքն աւետարանութիւնն մեր։ Եղիցես դու քաջալերեալ ի պաշտաման քում, այսինքն յաւետարանութեան քում. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Պօղոս, որ հրաման աւետարանութեան էառ. (Զքր. ծործոր.։)
Աշակերտեալ նմին սովորական աւետարանութեան. (Կորիւն.։)
Վա՛յ է հոդւոյ՝ որ ոչ պահեաց զաւետարանութիւն ամբիծ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
that has, firings good news.
ԱԵՒԵՏԱՒՈՐ. Որպէս ինչ մի աւետալից. ուրախալի. բերկրական.
Արքայութեան տեառն աւետաւոր. (Նար. մծբ.։)
Աւետաւոր համբաւ, կամ ժամանակ. ձայն. յիշատակ. բան. վարդապետութիւն (Քրիստոսի աւետարանական). (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ։ Սկեւռ. յար. Եւս. քր. ՟Բ։)
երկնչել ի սպառնալեացն, եւ ցանկալ աւետաւոր բարւոյն։ Հանդիսացեալ յառաքինութեան մրցմունս աւետաւոր յարութեամբն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ե։)
present given to one who brings good news.
Որում օրէն էր ինձ տալ աւետեչեայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 10։)
ruin, demolition, destruction, desolation.
Զամենայն աւուրս աւերածոյն իւրոյ։ Պղծութիւն աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն։ Կատարած տացի ի վերայ աւերածոյն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 34։ եւ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Զ. 21։ Դան. ՟Թ. 27։)
Աւերածոյ ցրմանն. (Ագաթ.։)
Եւ այս բազում աւերածի նշանակ է. (Ոսկ. ես.։)
Յօրինել շինել զամենայն զգերութիւնս յաւերածոյն եւ այրեցածոյն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
ἠ ἕρημος որպէս ռմկ. աւէր, անուանը աւրած կին. Շնացեալ. շուն. սկնդիկ. պոռնիկ.
Բազում են որդիք աւերածոյն առաւել քան զարամբոյն. (Դամասկ.։)
ruined, desolated;
ruin, rubbish.
Աւերակ երկիր, տեղի, լերինք, քաղաքք, ժառանգութիւնք։ Եղիցի աւերակ յաւիտեան, եւ ոչ եւս շինեսցի։ Եւ էր երուսաղէմ աւերակ թափուր.եւ այլն։
Ձայն բարբառոյ յանապատի. ոչ միայն աւերակ տեղիսն, այլ յոդիս աւերակս եւ անապատացեալս. (Ոսկ. ես.։)
ἑρημία, ἑρήμωσις, ἁφανισμός desolatio, disparitio Աւերեալ տեղի. մնացորդ աւերածոյ. եւ Աւերումն. աւեր.
ruin, desolation, ravage, devastation.
Աւերումն. աւերմունք. կործանմունք.
Վրդովումն աւերանաց։ Յեղծումն աւերանաց բերիլ։ Խուժան աւրեանաց. (Յհ. կթ.։)
Զեգիպտացւոցն աւերանաց մարգարէանայր. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Աւերած.
Աւերումն աւանաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Վասն աւերմանն սկիտոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Աւիշ.
cf. ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.
confined by the shore.
Ծրագրեալ եւ պատեալ փակեալ ափամբք.
Ալեացն յափնածիր սահմանս բարձրացելոցն ընդդէմ հասեալ. (Ագաթ.։)
cf. Ապշութիւն.
Թարգմանի քետացին՝ ափշութիւն. եւ առակէ ի ձեռն ափշութեանն՝ մոլութիւն եւ ազնգամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 79։)
Յափշութենէ աշխարհիս զբօսանաց։ Ի մթագին ափշութիւն ընկենու. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Ափշութիւն մտաց. (Ագաթ.։)
plate, dish;
bowl;
tray.
ԱՓՍԵԱՅ մանաւանդ ԱՓՍԷ. լծ. պչ թէփսի, թէփշի. յն. լտ. ափսի՛ս, ա՛փսիս. φιάλη, ἅψις phiala, patena, apsis Տաշտ. եւ սկաւառակ. պնակ. դաշխուրան. ըստ Հին բռ. փարչ. իմա՛ որպէս ռմկ. թաս, քէասէ, թապագ, լէնկէռ, սահան
Զափսայսն (կամ զափսէսն) զարծաթիս եւ զոսկիս։ Ափսէք ոսկիք, եւ արծաթիք։ Զափսէսն եւ զտուփս. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 15։ ՟Ա. Եզր. ՟Բ. 13։ Թուոց. ՟Դ. 7։)
cf. Օշինդր
ԱՓՍԻՆԴ կամ ԱՓՍԻՆԹ, կամ ԱՓՍՆԴԻՆ. յն. ափսինթիօն. լտ. ապսինցիում. պ. էֆսինթիյն. cf. ՕՇԻՆԴՐ։ (Բժշկարան.։)
Փոքր մի ափսնդին դառնացուցանէ զմեղեր կարաս. (Վրք. հց. ՟Զ։)
venereal, syphilitic;
— ախտ, syphilis.
ԱՓՐՈԴԻՍԵԱՆ ԱՓՐՈԴԻՏԱԿԱՆ. ἁφροδίσιος venereus cf. ԱՍՏՂԿԵԱՆ. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք ... ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)