cf. Անմահաբեր.
Որ անմահ առնէ. անմահագործ. անմահացուցիչ, եւ անմահական.
Կեանք անմահարար մահկանացու բնութեանս։ Անմահարար բաժակ։ Աղբերացն անապական, որ յետ մահուն անմահարար։ Անմահարար քո մեռելութեամբ. (Շար.։)
Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)
Անմահարար եթող արժանաւոր յիշելոց արուեստ. (Պիտ.։)
to immortalize, to eternize.
ἁθανατίζω. immortalem reddo. Անմահ առնել. տալ անմահանալ.
Առաքինութիւն անմահացուցանէ զհոգին. (Փիլ. լին.։)
Զպատուիրանապահսն անմահացուցանէ յիւր Աստուածութիւնն, եւ զմեղաւորսն անմահացուսցէ ի տանջանսն յաւիտենից. (Ագաթ.։)
Զբովանդակ բնութիւնս անմահացուցանել զմարդոյն. (Արշ.։)
Յիջանելն ի Յորդանան՝ անմահացոյց զջուրսն. (ՃՃ.) այս ինքն սրբեաց, եւ արար առողջարար հոգւոյ։
that immortalizes.
Որ անմահացուցանէ. անմահարար.
Անմահացուցիչ դեղ, կամ մանանայ, պատուիրան, պտուղ, բաժակ. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Գ. ՟Կ՟Ը։ Լաստ. ՟Ի՟Բ.) (Տօնակ.։)
immortality.
ἁθανασία. immortalitas. Անմահ գոլ. մշտնջենաւոր կենդանութիւն, սեպհական Աստուծոյ, սեպհականեալ հոգւոց, եւ խոստացեալ մարմնոց ի յարութեան. եւ անկորուստ տեւողութիւն իրաց. եօլմէզլիք. (Տե՛ս Իմաստ. ՟Գ. 4։ ՟Դ. 1։ ՟Ը. 13. 17։ ՟Ժ՟Ե. 3։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 53. 54։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 16։)
Որ միայն ունիս զանեղութիւն եւ զանմահութիւն։ Անմահութեանց տուող Քրիստոս։ Աղբիւր կենաց եւ անմահութեան. եւ այլն. (Շար.։)
Մարմինք ի յարութեան անդ յանմահութիւն անդր փոխին. (Յճխ. ՟Բ։)
Մահ ոչ իմացեալ՝ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն է. (Եղիշ. ՟Բ։ Իսկ Շար.)
Երիզապինդ մեռեալն զգեցաւ զանմահութիւն. իմա՛, կենդանութիւն։
motherless.
ἁμήτωρ. matris expers, sine matre natus. Ոյր չիք մայր. որպէս ծնեալն ի հօրէ ըստ Աստուածութեան նախայաւիտեան Բանն.
Անմայր ծնունդ Հօր ի յերկինս։ Անսկիզբն Որդի՝ անմայր յառաջնումն. (Շար.։)
Ուրա՛խ լեր անմայր յառաջնումն ահա որդին գայ առ քեզ. իմա՛ անմայր յառաջնումն որդին գայ առ քեզ ո՛վ Եկեղեցի. կամ թէ եկեղեցիդ երբեմն չէիր մայր զաւակաց այնպէս՝ որպէս այժմդ ես. ըստ (Եսայ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Ո՞ պատմեսցէ զազգատոհմ անհօրն (ըստ մարմնոյ), եւ անմօր (ըստ Աստուածութեան)։
Որ ըստ էութեանն անմայր, եւ ըստ տնտեսութեան անհայր. (Գանձ.։)
Որպէս գոյացեալ յերկրի առանց մօր, զոր օրինակ եղեն Ադամ եւ Եւայ այլեւայլ օրինակաւ.
Որ զանմայրն զայն յղացաւ (զԵւայ). (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Որպէս այն՝ որոյ չյիշատակին ի գիրս հայրն եւ մայրն. այն է Մելքիսեդեկ. անասըզ.
Անհայր՝ անմայր, չհամարեալ յազգս. (Եբր. ՟Է. 3։)
ասի նմանութեամբ՝ ԿՈյս անուանեալ թիւն եօթներորդ, որպէս եւ մին. եւս եւ իմաստութիւնն հոգեւոր որպէս ուսումն առանց վարդապետի, եւ բոյս ինքնածին առանց մշակելոյ.
Է սա (եօթներեակն), որ ի թիւսն կոյս է, անմայրն բնութիւն։ Պիւթագորեանքն մշտնջենաւորակուսին եւ անմօրն միակի նմանեցուցանեն զեօթներեակն։ Ինքնուսումնակի մայր՝ անմայր իմաստութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ լին։)
Շուշան (հովտաց) անմայր. (Ճ. ՟Ա. ի պետր. պօղ.։)
without share or portion, that does not participate;
bereft, destitute;
— լինել, to be destitute, to be bereft;
— առնել, to deprive.
ἁμερής. partium expers. Որ ոչն ունի մասունս բաղադրիչս. պարզ ամենեւին. անմասնիկ. անբաժանելի ի մասունս. (հոգին, եւ կէտն, եւ վայրկեանն, եւ այլն). պէօլիւն մեզ.
Մասունս մարմնեղէնս անմասինն դնէր. (Դիոն. ածայ.։)
Անմասն է՝ ըստ որում սեռ է։ Անմարմինք անմասունք են. (Անյաղթ պորփ.։)
Նշանն (կէտն) է անմասն ինչ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Պարզ եւ անմասն եւ անշարադիր է. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ե։)
Անմասն րոպէ. (Երզն. մտթ.։)
(հանդերձ խնդրով). ἅμειρος, ἁμέτοχος. expers, carens, non particeps. Ոչ մասնակից. անկցորդ. անբաժ. հեռի. առանց. ազատ. անընդունակ. զրկեալ. լագասըզ. մահրում.
Մի՛ ոք ամենեւին լիցի անմասն ի մեծամեծար ուրախութենէս մերմէ. (Իմ. ՟Բ. 9։)
Անկցորդ եւ անմասն է ի չարութենէ. (Փիլ. լին.։)
Անմասն ի դժնդակութենէ, կամ ի պատշաճագունէն։ Անմասն յայսպիսի շքեղ տեսլենէ, կամ ի հրահանգից կրթութենէ. (Պիտ.։)
Հրէայքն անմասն արարին զինքեանս ի Բանէն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Ի պարսաւանաց ոչ ամենեւին անմասն. (Պրպմ. լ.։)
Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ։ Միայն դու անմասն ստութեան խաւարի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
Յամենայն զգայական կենաց անմասք են վարուք. (Նիւս. երգ.։)
inaccessible, unapproachable.
Անմատչելի. անհպելի. անմերձենալի. ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessus.
Բնակեալ ի լոյս անմատոյց. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 15։)
Յանմատուցից մթից դժոխոց. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 13.) (ա՛յլ յն. ἁδύνατος անհնարին։)
Անմատոյց ամուրք, կամ աշտարակ, բարձրութիւն. (Եղիշ. ՟Գ։ Լաստ.։)
Պատուարր անմատոյց ընդդիմողացն հինից։ Ի մուտս անմատոյցս։ Անմատոյց գեղեցկութիւն։ Զանմատոյց հուրն կիզանող. (Նար.։)
Անսկզբնական զօրութիւնն անմատոյց յումեքէ. (Ագաթ.։)
Ի կեանս յանպատումս եւ յանմատոյցս. (Անյաղթ բարձր.։)
Կամ յոր չէ օրէն մատչել, կամ զոր չէ օրէն մատուցանել.
(Սաւուղ) համարձակեցաւ յանմատոյց խորհուրդն մտաբերել, որ չէր օրէն նմա մատուցանել. (Սեբեր. ՟Զ։)
Եւ ոչ մատուցեալ. չնուիրեալ.
Զանմատոյցն (գինի) չխառնել. (Կանոն.։)
Պղինձն անզգայ եւ անմատոյց է ի պղծութիւն. (Եղիշ. յես.։)
cf. Անմատոյց.
Անմատչելի ամրութիւն, ամրոց, զօրութիւն. (Խոր. ՟Գ. 35։ Յհ. կթ.։) (Լմբ. սղ.։)
Անմատչելի հեռաւոր։ Անմատչելեաց հպաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ղ՟Թ։)
Եւ ըստ ՟Բ. նշ. կամ չմատչելի. խորշելի.
Յանմատչելի չարեացն զերծայ. (Լմբ. սղ.։)
uninhabited;
uninhabitable, desert, unfrequented, lonely.
ἁοίκητος. inabitabilis, ἁπάνθρωπος, hominum frequentia carens, ἕρημος, desertus, desolatus. Ուր ոչ գոյ մարդ. թափուր ի մարդոյ. անբնակ. ամայի. աւերակ. վիրան. խարապ.
Անմարդ տեղիք. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Զերկիրն անմարդ առնել ի մարդկանէ. (Լմբ. ովս.։)
Գաւառք յանմարդ յամայի դարձան, կամ անմարդ եղեն. (Լաստ. ՟Ժ։)
Ամենայն աշխարհն անմարդ է. (Ուռհ. ստեպ։)
Մնաց պարարտ երկիրն իսրայելի անմարդ. (Լծ. նար.։)
ἁνάνθρωπος. inhumanus. իբր Անմարդի, տմարդի. ոչ գրելի ի համար մարդկան. վատատոհմիկ, եւ անագորոյն.
Անմարդք ի ստոյգ մարդկանէ. (Փարպ.։)
Որ սատանայի երկրպագէ, ո՛չ մարդ, այլ անմարդ արժան է կոչել. (Աթան. ՟Ը։)
cf. Անմարդ.
cf. անմարդ. ըստ ՟Ա նշ.
Անմարդաբնակ տեղիք կամ վայրք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Ի գիրս խոսր.։ Ուռհ.։ Ոսկիփոր.։)
more or very inhuman, — fierce, — unkind.
ἁνανθρωπότερος. inhumanior. Առաւել անմարդի. յոյժ տմարդի. անմարդասէր. անագորոյն.
Եղաք քան զմիմեանս անմարդագոյնք. (Առ որս. ՟Ը։)
Այս վաճառ անմարդագոյն գոլ թուի ինձ քան զյուդային. (Լաստ. ՟Ժ։)
to be deserted, to be dispeopled.
որ եւ ԱՆՄԱՐԴԻՄ. Դատարկանալ ի մարդոյ. անմարդ՝ անշէն անբնակ լինել.
Գաւառք անմարդացան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Անմարդացեալ էր ի բնակչաց աշխարհն ամենայն. (Յհ. կթ.)
to depopulate, to dispeople, to desolate.
Անմարդ առնել. անմարդաբնակ եւ անշէն կացուցանել.
Սրով եւ գերութեամբ անմարդացոյց զգաւառն։ Անմարդացուցանել խոստանայր զաշխարհն ամենայն. (Ասող. ՟Գ. 14. եւ 19։)
inhuman;
unkind, uncivil, brutal;
desert, uninhabited;
— կացուցանել, յ— դնել, to unman, to divest of humanity;
to depopulate.
cf. ԱՆՄԱՐԴ ըստ ՟Ա նշ. այսինքն Անմարդաբնակ.
Անմարդի զերուսաղէմ հրէից կացուցանել. յն. գերեզմանատեղի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 4. 14։)
Ուր ոչ գոյ մարդ յանապատ յանմարդի. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 26։)
Անմարդի զբոլորն ցանկալի թողուլ բնակութիւնս. (Պիտ.։)
Անմարդի եւ թափուր յամենայն բնակչաց իւրոց կացուցանէին. (Բուզ. ՟Դ. 54։)
Եւ ըստ ՟Բ. նշ. այսինքն Տմարդի. օտար ի մարդկութենէ եւ ի մարդասիրութենէ.
Ծանուցանել զանմարդի բարս. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Կամ դատաւոր անմարդի, կամ դահիճ անհրաժարելի. (Ածաբ. մկրտ.։)
Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)
Ոչ իբրեւ զանմարդիս հատանէին զվճիռ մահուն. (Անան. ի յովնան.։)
Զիա՞րդ ասացից անձին իմում մարդ՝ գրեալս ընդ անմարդիս. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Եւս եւ Անարի. կնամարդի. ἅνανδρος. effeminatus.
Քանզի անմարդիքն են, վաղվաղակի մատնի քաղաքն ի պարտութիւն. (Ոսկ. ես. ՟Գ.) ըստ ա՛յլ յն. αὕτανδρος. իւրովք արամբք. իբր անօգնական յայլոց ի մարդկանէ. որ հայի ի ՟Ա նշ։
depopulation;
inhumanity, barbarity;
incivility, brutality.
Անմարդ կամ անմարդի գոլն. իբր Անմարդասիրութիւն. տմարդութիւն. անգթութիւն. ἁνανθρωπία, τὸ ἁνάνθρωπον. inhumanitas, immanitas.
Ո՛վ իմոյ թշուառութեանս եւ անմարդասիրութեանս. (լմբ. պտրգ։)
Պատասխանի առնէ բազում անմարդութեամբ. (ՃՃ.։)
Անմարդութիւնն ինչ զիրսն կարծիցես. (Ոսկ. ես.։)
Յաղագս առ այրն անմարդութեանդ։ Լինել անմարդութեան խստապարանոց սպասաւոր. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։)
Զանմարդութիւնն իբրեւ զազատութիւն ողջունեմք։ Ո՛րքան չար է անմարդութիւնն, եւ ո՛րքան բարի գութք. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ի գազանաբարոյ անմարդասիրութենէ դատաւորին. (ՃՃ. եւ այլն։)
Կամ որպէս Մարդատեցութիւն. μισανθρωπία. odium humanum.
Դառնութիւն, եւ անմարդութիւն. (Նիւս. կուս.։)
Ամայութիւն. դատարկութիւն. ἑρημία. desolatio.
Անմարդութիւն եւ ամայութիւն քաղաքաց. (Փիլ. տեսական.։)
Հանգեաւ երկիրն ի շաբաթս զամենայն աւուրս անմարդութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
impossible;
very difficult;
indecent, unseemly;
— է, it is not fit;
it is impossible.
եւ դիմազ. ἁθέιτον nefas Անպատեհ. եւ Անհնարին. չէ՛ օրէն. չէ մարթ. ճայիզսիզ. գապիլսիզ.
Անմարթ է առն հրէի հպել կամ մերձենալ առ այլազգի. (Գծ. ՟Ժ. 28։ Մի՛ երեւեսցի քեզ ասացեալս անմարթ. Պրպմ. ձ։)
Անմարթ թուի. (Շ. յկ. ՟Ծ։)
Անմարթ էր զսրբութիւնսն՝ շանց առաջի արկանել։ (Լմբ. ատ.։)
Գիտասցեն զասացեալս, որք յանմարթ առ ի յանել խորխորատ կործանեցան. (Կլիմաք.։)
incorporeal, immaterial.
ἁσώματος, ἅσωμος. incorporeus, ἅσαρκος, carnis expers. Որ չունի զմարմին, զմիս, եւ զնիւթ. հոգեղէն. աննիւթ. իմանալի. թէնսիզ, պիլա ճէսէտ.
Անմարմնոյ աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Որ անմարմին բնութեամբ աստուածութեան քո տէր. (Շար.։)
Անմարմինն մարմնանայ, բանն թանձրանայ. (Ածաբ. ծն.։)
Հրեշտակք, եւ դեւք, եւ ոգիք մարդկան՝ անմարմինք են։ Որ ինչ անմարմին է, նա պարզ բնութիւն է. (Եզնիկ.։)
Անմարթ է կապեցելոյ ի մարմին՝ զանմարմնոյ բնութեան զչափ իմանալ. (Լմբ. սղ.։)
Որ անմարմին է, անմարմնովն (պիտի սրբել). (Կոչ. ՟Գ։)
Վա՛շ անմարմինքդ գրեթէ ի մարմնի. (Ածաբ. մակաբ.։)
Անմարմինք ի մարմնի ցուցան։ Անմարմին պարունակօղ բանի. (Շար.։)
Զզէնս անմարմինս զգեցցուք եւ մեք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Ուսունաբար Անմարմին ասին՝ զոր ինչ լինի վերացուցանել մտօք ի նիւթոյ.
Սեռք անմարմինք են՝ ընդհանուր գոլով։ Յայտ է թէ անմարմին են (ընդհանուրք ամենայն). ուստի յայտ եղեւ, թէ՝ եւ բաղազանութիւնքն անմարմինք են. (Անձ. պորփ։)
Եւ են անմարմինք՝ թիւք։ Զձեւս եւ նոքա անմարմինք խոստովանին գոլ։ Գիծ անմարմին գոլով եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
ԱՆՄԱՐՄԻՆ, մինք. գ. Հրեշտակք.
Դասք անմարմնոց։ Որ ըստ անմարմնոց ի մարմնի. (Շար.։)
Յանմարմնոցն հպեցուցանել պարս. (Խոր. հռիփս.։)
Ի վեր համբարձեալ յանմարմնոցն ուրախակցութիւն. (Պիտ.։)
Պարտ իսկ է արդեօք անմարմնոյն՝ եւ սպասաւորութիւնն այնպէս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
իբր Առանց մարմնոյ. անմարմնապէս.
Սատանայ վիշապ կերպարանի անմարմին, եւ մարմնապէս. (Լմբ. սղ.։)
Ոմանք անմարմին զգալուստն քրիստոսի համարին. (ՃՃ.։)
cf. Անմարմին.
Զգիտութիւն անմարմնաւորացն իմանալ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անմարմին.
ἁσώματος. incorporeus, incorporalis. Անմարմին, եւ անմարմնոց պատշաճեալ. աննիւթական. հոգեղէն.
Զանմարմնական գոյացութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։)
Անմարմնական վարք. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Անմարմնական զօրք, դասք, պարք. եւ այլն. (Շար.։ Լմբ.։)
Անմարմինք ի յաւէտ անմարմնականացն. (Շ. հրեշտ.։)
Յանմարմնականացն մտօք սլացեալ ելանեն ի բնութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ զորս անմարմնականացն. (Շար.։)
incorporality.
ἁσωματότης. incorporeitas, ἁσαρκία. carnis expers esse, macies. Անմարմինն գոլ. աննիւթականութիւն. հոգեղինութիւն.
Անբաժանութիւնն ի վեր է քան զամենայն անմարմնութիւն։ Միութիւն կոչէ զէութեանցն նոցա պարզութիւնս եւ անմարմնութիւնս եւ աննիւթութիւնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Երկակն եւ եռակ աճեցեալ (են քան) զըստ միոյն անմարմնութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Առաքինութիւնն ի մարմնի անմարմնութիւն գործէ. (Տօնակ.։)
Ընծայեցէ՛ք կոյսք զանմարմնութիւնն (իբր մեռելութիւն մարմնոյ). (Ածաբ. կիպր.։)
Ոչ Փոխելով զմարմինն յանմարմնութիւն։ Անդ յանմարմնութեան, աստ ի մարմնաւորութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։ եւ Սարկ. հանգ.։ եւս եւ Շ. թղթ.։) (Լմբ. սղ.։)
Զանմարմնութիւն ձայնին ի ձեռն նիւթական գործեաց երեւեցուցանել. (Երզն. փեր։)
undigested.
indigestion.
impregnable, invincible
ԱՆՄԱՐՏ ԱՆՄԱՐՏԱԿԱՆ. ἅμαχος. inexpugnabilis. Ուր չկայցէ մարտ. ճէնկսիզ. եւ որում չկարէ մարտն ստնանել. անմարտնչելի. անյաղթելի. անպարտելի. գարշը գօնմազ, ալթ օլմազ.
Անհակառակ եւ անմարտ բերելով ըստ բնութեան. (Եղիշ. դտ.։)
Անմարտ եւ անարգել է։ Տեսանե՞ս զանմարտ զօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։)
Այս է զօրութիւն մեծ, եւ կարողութիւն անմարտական. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անմարտ.
Տեսե՞ր զսիրոյն գերազանցութիւն, զիարդ անմարտնչելի առնէ զմինն եւ բազմապատիկ։ Տեսե՞ր զանմարտնչելի զօրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. 37։)
Զամենայն պահպանել անմատնչելիս եւ անպատերազմելիս. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)
Անմարտնչելի ամուր, կամ պարիսպ. ահան, կամ ակատ, կամ թշնամի. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։)
impure, filthy, indecent, obscene, vile.
ἁκάθαρτος, ἁκαθάρτης. immundus, impurus. Ոչ մաքուր. անսուրբ՝ ըստ օրինաց կամ ըստ վարուց. աղտեղի. պիղծ. փիծ. աղտոտ. նափաք. մուրտար.
Ոչ մտանէր անմաքուր ոչ անդր յամենայն իրս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 19։)
Լի է գարշելի եւ անմաքուր պոռնկութեամբ. (Յայտ. ՟Ժ՟Է. 4։)
Գիտասցէ զինքն, զի փիծ է, եւ անմաքուր։ Յանմաքուր վայրս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կեանս անմաքուրս ունին։ Յանմաքրոցն տակաւին։ Արեամբ անմաքրով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ Ածաբ. ծն.։ ՃՃ.։)
Խորհրդոց անմաքրից. (Խոսր.։)
Անմաքուր ձեռօք։ Յանմաքուր շաղախմանէ. (Պետ.։)
Անմաքուր էր ի բնական ի լուսափայլ մաքրութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անմաքուրդ յընտրելով։ Բաժակ անմաքուր։ Ի կուսութեան անմաքուր։ Իբր զանմաքուրս ի սրբութենէ։ Ի զարմէ անմաքրի։ Անմաքրից եւ պարտաւորաց։ Ձիոյ կամ քառոտնեաց անմաքրից. (Նար.։)
Մի ոք յապաշխարողաց եւ յանմաքրից. (Պտրգ.։)
Արտաքս հանեն զկնի նոցա զանմաքուրսն, այսինքն որք յանմաքուր այսոցն չարչարին. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Անմաքուր.
cf. անմաքուր.
Բանականս անմաքրական. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Եւ ըզբնութիւն մտացն ունին անմաքրական. (Շ. իմ. եղ.)
Անմաքրական ստեւովն ծածկեալ ըստ տխրագոյն զգեստու նախահօրն. (Շար.։)
impurely, indecently.
անմաքուր գոլով. անսրբութեամբ. պղծութեամբ.
Անմաքրապէս պատուել, կամ մերձենալ ի սրբութիւն, կամ համբառնալ զձեռս, կամ ի բաց մերկանալ զօծութիւն. (ՃՃ.։ Շար.։ Նար. ՟Է. եւ ՟Ղ՟Գ։)
that does not love purity, uncleanly, filthy, indecent.
Սիրօղ զանմաքրութիւն. ոչ սիրօղ զմաքրութիւն.
Ըստ ձերում անմաքրասէր օրինացդ. (Խոր. ՟Գ. 64։)
impurity, uncleanness, filthiness, indecency.
ἁκαθαρσία. immundities, impritas. Անսրբութիւն. պղծութիւն. աղտեղութիւն. աղտոտութիւն. աղտ. նափաքլըգ. մուրտարլըգ.
Զսրբութիւնն մատնել յանմաքրութիւն. (Յճխ. ՟Ը։)
Անմաքրութեամբ ի նուէրսն. (Պիտ.։)
Են եւ այլ անմաքրութիւնք սրտի. (Խոսր.։)
vile, abject, degraded.
ἅδοξος. inglorius. Ոչ մեծարեալ, անպատիւ. անարգ. անփառ.
Որ անմեծարն է ի մեծութեանն, յաղքատութեանն ո՞րչափ եւս. (Սիր. ՟Ժ. 34։)
Արդարեւ անմեծար մեծարեալ պատիւ հպարտութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Անմեծար հայր ամենայնիւ, եթէ ոչ զբանն ունիցի ինքեան զօրութիւն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
who desires not honour or preferment.
Ոչ մեծարգի. նուաստ. անշուք. անփառունակ. որպէս յն. անպատուասէր. ἁφιλότιμος.
Անմեծարգի կամեցաւ զանձն պահել յաշխարհի. (Երզն. մտթ.։)
want of ambition, indifference to honour.
ἁφιλοτιμία (անպատուասիրութիւն), τὸ ἁκόμπαστον, a fastu et ostentatione alienum esse. Չկամելն զմեծարանս եւ զյարգ. խորշումն ի փառաց եւ ի պատուոյ. նուաստութիւն. անփառութիւն.
Տե՛ս զանմեծարութիւնն, եւ զանպարծութիւն։ Զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 25։ ՟Բ. 2։ եւ Շ։ եւ Երզն. մտթ.։)
want of respect;
— հիւրոց, inhospitality.
Չմեծարելն, չպատուելն զհիւրս. ըստ յն. օտարատեցութիւն. եւ ըստ լտ. անհիւրընկալութիւն. μισοξενία. inhospitalitas.
Օտարացն ատելութիւն, եւ հիւրոցն անմեծարութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
not clear, indistinct, not evident, not explicit, not plain;
indivisible.
Ո՛չ մեկին. Չմեկնեալ. իբր Անբաժան. անանջատ. եւ Անբացայայտ.
Սա ոչ նուազ աստուածութեամբն, եւ անմեկին տնօրինեալ բնութեամբ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Եւ ոչ իսկ անմեկին ապաբանութիւն առնել ձեզ առ երկայնութիւն ասացելոցս. (Ոսկ. ծն.։)
inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.
Անմեկնելի ի հօրէ. (Շար.։ Աթ. ՟Է։)
Ի հօրէ անպակաս եւ անմեկնելի է զօրութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Անմեկնելի ի միմեանց. (Բրս. հց.։)
Անմեկնելւոյ եւ անբաւ կենաց. (Մաքս. ի դիոն.։)
Անմեկնելի սիրով. (Շար.։)
Անմեկնելի՛ լեր ի նոցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)
Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)
Եւ Անթարգմանելի՛ անպատմելի. ըստ յն. նաեւ Անբերելի.
Անմեկնելի տանջանացն համբերել։ Այս քան զայն ծածուկ էր, եւ անմեկնելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39. 45։)
Մարտքն եւ թշնամանքն անմեկնելի այն էին, որ ասաց, եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ այլն. (Համամ առակ.։)
impeccable;
innocent;
harmless, silly;
— կացուցանել, to acquit.
ἁναμάρτητος. peccati expers. Անբաժ եւ ազատ ի մեղաց, արդար. մեղք չունեցող. կիւնահսըզ. տե՛ս (Օր. ՟Ի՟Դ. 19։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 4։ Յոբ. ՟Լ՟Զ. 6։)
Մատաղ մանկտովք անմեղօք. (Ագաթ.։)
Անմեղօք եւ մեղաւորօք. (Եզնիկ.։)
Անմեղաց պահապան. (Անձ. բարձր։)
Անմեղք ի մեղաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Մաքրոցն, անմեղիցն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Եւ Անպարտ. անարատ. անվնաս. ἁθῷος, ἁναίτιος. nnocens, insons. սուչսուզ. տե՛ս (Երեմ. ՟Բ. 34. 35։ ՟Ժ՟Թ. 4։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 53։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Եղիցիս դու անմեղ յընկերէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի բաց տարեալ տրոհէր զսուրն յարանցն անմեղաց. (Յհ. կթ.։)
Յղեր առ անմեղ մարդիկ, խաբէր եւ պատրէր. (Եղիշ. ՟Դ։)
Նենգաւորութեամբ վաճառել անմեղ գնողաց. (Շ. ընդհանր.։)
ԱՆՄԵՂ, ԱՆՄԵՂՍ. անմեղութեամբ, առանց յանցանաց. յանպարտս. եւ պարզմտութեամբ.
Ոչ կարացաք անմեղ գնալ. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Դ։)
Սա մեռանի անմեղ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւայ անմեղ ետ զպատասխանին (ցօձն). ասէ. վասն միոյ առաք մեք պատուէր հրամանի. զի մի՛ կերիցուք, եւ մի՛ մեռցուք. (Եփր. ծն.։)
Անմեղս ընթանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Ասի եւ ՅԱՆՄԵՂՈՒՑ ռմկ. այսինքն Անմեղ գոլով։ (Ոսկիփոր.։)
innocently.
Պարզ սրտիւ. միամտութեամբ.
Անմեղաբար ոչ գիտելով ասէր զայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Անմեղաբար.
that excuses, pardons;
— առնել, to excuse, to pardon;
— զանձն, to excuse one's self, to justify himself.
Իբր Անմեղադրելի. (ՃՃ.։) Կամ ԱՆՄԵՂԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. առաւել ռմկ. իբր ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ։
excusable, pardonable
ἁνυπαίτιος. inculpatus, inculpabilis. Որ չէ արժանի մեղադրութեան. անստգտանելի. անպարտ. անանգոսնելի. անպարսաւ. մազուր օլաճագ.
Թէ ոչ գիտէր, անմեղադրելի էր։ Անմեղադրելի է ի պատուհասէն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Որ բնութեան հետեւի եւ գործէ, անմեղադրելի է. (Շ. ամենայն չար.։)
Առ մարդկայինսս եւ անմեղադրելի կիրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Առանց մեղադրութեան.
Անմեղադրելի առ ի քէն օրհնեալ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Զմեզ անմեղադրելիս արձակեսցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
excuse, apology.
Ոչ գոլն մեղադրելի. ազատութիւն ի ստգտանաց։
Եթէ գտցի ոք արարեալ, ընդ անմեղադրութեամբ է. (Կանոն.։)
to be innocent.
Անմեղ լինել կամ գտանիլ. անմեղութիւն զգենուլ. արդարանալ.
Կանայք բամբասեալ անմեղացան ապաշխարութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)
Իբրեւ զձագս աղաւնեաց անմեղացեալք. (Նար. յովէդ.։)
impeccable;
innocent.
ԱՆՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ ԱՆՄԵՂԱՆՉԵԼԻ. Որ ոչ մեղանչէ ումեք. անվնաս.
Որպէս ի թիւնաւորաց՝ անմեղանչականն. (Յճխ. ՟Դ։)
Իմում ծառայից անմեղանչելիք մնան. (Արշ.։)
to acquit, to declare innocent, to clear.
Անմեղ կացուցանել. տալ անմեղանալ.
Ջրով մկրտութեան զօրացոյց զմեզ եւ անմեղացոյց. (Կանոն.։)
Անմեղացուսցէ զբժշկեալքս. (Վրդն. սղ.։)
not to be softened, hardhearted, inflexible, inexorable.
ἁνένδοτος. non remissus, non languidus. Որ ոչ մեղկի. անլքանելի. անխոնջ. անընդհատ.
Յարաձիգ աղօթիւք, եւ անմեղկելի պահօք. (Բրս. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Անմեղկելի սրտիւ։ Անմեղկելի ի շահաւոր գիւտս. (Յճխ. ՟Գ. ՟Է։)
Անմեղկելի վարուք քաղաքավարել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Անմեղկելի որպէս վերինքն. (Խոսր.։)
innocence;
impeccability.
ἁκακία, ἁναμαρτησία. innocentia, probitas. Չունելն զմեղս. անարատութիւն ի մեղաց. կիւնահսըզլըգ. տե՛ս (Յոբ. ՟Բ. 3։ ՟Ի՟Է. 5։ ՟Լ՟Ա. 6։ Սղմ. ՟Հ՟Է. 72։)
Օծանի մարդկօրէն ըստ մեզ որդի՝ անմեղութեանն գովութեամբ. (Պրպմ. ՟Ա։)
Զանմեղութիւն զգեցեալ (ի յարութեան)։ Անմեղութիւն մանկութեան. (Ագաթ.։)
Փոփոխելով զմեղանչական մարմինն անմեղութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զբոլոր յանցանս շնորհեսցէ քել յանմեղութիւն. այսինքն մինչեւ իսպառ անմեղ գտանիլ կամ արդարանալ. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Իբր Ոչ մեղուցեալ գոլն. անպարտ գրիլն ի մեղաց.
Զգործ տգիտութեան նոցա անմեղութիւն համարեսցիս. այսինքն մի՛ համարիր մեղս. (Ագաթ.։)
Միամտութիւն. անկասկածութիւն.
Անմեղութեամբ, ոչ գիտացեալ զերկդիմի միտս թագաւորին, խաղացին գնացին. (Եղիշ. ՟Դ։)
Վարին յաւազակութիւնս ի վերայ խաղացելոց անմեղութեան. (Պիտ.։)
cf. Անմահ.
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս. (Ագաթ.։)
Իբր զանմեռ ոք մեծամտեցի. (Նար. ՟Ի։)
Ի խոշտանգանս անմեռս. (Զքր. կթ.։)
purslain.
• տե՛ս Մեռանիլ։
ἁνδράχνη. portulaca. Բանջար պարարտ եւ զով, դժուարին ի մեռուցանել՝ այսինքն ի մարսել. որ եւ ՓՐՓՐԵՄ, ՓԵՐՓԵՐԱՆ. կոճկորակ. սէմիզ օթու. ֆէրֆէհէն. պագլէթ իւլ համգա.
Անմեռկի ջուր. Անմեռկի ջրովն. (Վստկ. ճ. ՟Մ՟Ի՟Ա։)
not to be accosted, inaccessible;
untouched.
ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessabilis, inaccessus. եւ այլն. Յոր ոչ լինի մերձենալ. անմատչելի. անմատոյց. եւ Անհասանելի. որուն մօտենալ չըլլար. եանաշըլմազ.
Մերձ յանմերձանալի լոյսն։ Որ հրեղինացն անմերձենալի. (Շար.։)
Յանմերձենալիսն նուիրողի. (Նար. խչ.։)
Գեղեցկութիւն անմերձենալի. (Առ որս ՟Ժ՟Գ։)
Խորհուրդքն անմերձենալի լեալ խաբէութեան չարին. (Խոսր.։)
Եւ Անշօշափ. անշաղախ. չիդըպլելու, եւ չիդպած. տօգանըլմազ. ել տօգանմամըշ.
Պաշտամանց անօթս, որք յոլովից անմերձանալիք էին. (Առ որս. ՟Ը։)
Անմերձենալի եւ մաքուր պահել. (Նիւս. կուս.։)
Նորին շնորհիւն անմերձենալի եմ ես յայլազգւոյն, որ յափշտակեացն զիս. (Ճ. ՟Ա.։)
Բիւր պղծութեամբ լի են, եւ կարի անմերձենալիք. (Խոսր.։)
Անմերձենալիս զինքեանս յարտաքուստ յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս արասցեն. (Պիտ.։)
to leave not one, to exterminate.
cartilaginous.
Մօտ ի մօտ շառաւիղս իմն աճառապատս խառնեալ ունի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ.)
ὐμενοειδής mebranaceus այս ինքն թաղանթի նման. մաշկային.
Նմանեցուցանէ իմն զի ձեռն փողոցն եղեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք շուրջ զիւրեաւ հնչեցեալ. (անդ. ՟Ժ.)
cf. Աճառապատ.
Որպէս զաճառս ներդից պնդեալ՝ կամ պնդիչ.
Աճառապինդ գործեացն բռնութեամբ։ Աճառապինդ շղթայիւք կապումն. (Պիտ.։)
cf. Աճեցական.
Աճելականք եւս՝ բոյսք եւ տունկք եւ սերմանք. (Խոսրով.։)
vegetable, vegetative.
cf. ԱՃԱԿԱՆ. Որ կարէ աճել կամ աճեցուցանել. αὑξητικός
Ամենայն ինչ՝ որ աճեցական է, չէ կատարեալ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
Աճեցական, եւ կերակրական։ Աճեցական զօրութեամբն զգայականն առ նմա բուսաւ. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
Հասարակ տեղի՝ է բան աճեցական էից բարեաց կամ չարեաց. (Պիտ.։)
vegetation.
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
Ըստ աճեցութեան շարժեսցի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ը։)
Շառաւիղաց ընդունելով աճեցումն. Զանազան բուսոցն աճեցմունս։ Լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
Նովին աճեցմամբ՝ առաւելութեամբ քո ողորմութիւնդ աւետարանեսցի. (Նար. ՟Լ՟Է։ )Իսկ ի ՟Ղ՟Գ. սուրբ միւռոնն կոչի աճեցումն տղայոց, իբր աճեցուցիչ։
grown, augmented.
ԱՃԵՑՈՒՆ որ եւ ԱՃՈՒՆ. αὑξανόμενος, ηὑξήμενος crescens, vegetus Ունօղ զաճեցումն. աճեցեալ. ուռճացեալ. զարգացեալ. յառաջադէմ. ծլած ծաղկած, մենծցած, մեծցօղ. գատտ չէքէն, նապիթ.
Պտղաբերք եւ աճեցունք գիտութեամբն Աստուծոյ. (Կող. ՟Ա. 10։)
Աճեցուն արարի զգունդն Բելիարայ։ Զամենայն առ ինքն վերաբերեալ (խմորն՝) աճեցուն առնէ։ Զի բազմասցի առաւել աճեցուն եղեալ յաճախ տըւչութիւն անսահմանելի քոյդ սքանչելեաց. (Նար.։)
ashes;
յ— դառձուցանել՝ դատել, to reduce to ashes.
σποδός, τέφρα, αἱθάλη cinis, fuligo, favilla, pulvis Մոխիր. յաւելուած կրակի կամ այրեցելոց՝ մոխրեալ կամ կայծախառն. գազաղ. մուր. փոշի. քիւլ. խաքիսթեր. րէմատ. գըվըլճըմ. գուրում.
Ուր հուրն սրբութեան կայր, եւ աճիւնն։ Զքաղաքս սոդովմայեցւոցն եւ գոմորացւոց դարձուցեալ յաճիւն՝ դատեցաւ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 6։)
Լցեալ լինին պարունակքն (ուղղոյ՝) աճեամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ. (Բրս. արբեց.։)
Ծածկեալ ի փոշոյ աճենի (կամ աճիւնոյ) բրտին. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Զաճիւն հնոցի միայն զանձամբ արկեալ.( Յհ. կթ.։)
Փոշի հողացեալ մարմնոյ.
Զհանգստեանն աճիւն՝ փրկութեան աւանդ մթերեաց. (Նար. մծբ.։)
Ցանկամ տեսանել զաճիւն մարմնոյ արդարոյն ... զաճիւն ոսկերաց, բերանոյ, աչից. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Աճիւնի ոսկերաց երկիւղածացն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
ՅԱՃԻՒՆ ԴԱՐՁՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՎԱԽՃԱՆԻԼ. Ի մոխիր դարձուցանել, կամ դառնալ. τεφρόω (Բ. Պետ. ՟Բ. 6)
Ամենայն՝ հրոյ կերակուր լինէր, եւ յաճիւն վախճանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
mixed with ashes, dirtied.
կրակ. որ եւ ԱՃԻՒՆ. իբր գազաղ. քեօզ. τέφρα cinis (մոխիր) (Տոբ. ՟Զ. 18։ ՟Ը. 2։)
cf. Աճական.
Տունկն ունի սննդական եւ աճողական զօրութիւն. (Դամասկ.։)
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Աճեցուն.
Սափորն եւ սրուակն աճեցուցին՝ որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեն արմատք (նոցա) գնայունք եւ աճունք. (Եփր. թագ.։)
bushy, thick, full of branches.
Որոյ ճիւղքն են աճուն կամ ուռճացեալ. աճումնաձիգ. տալլը պուտագլը.
strengthened by God;
who has divine strength.
Աստուածազօր սքանչելիք. (Բրսղ. մրկ.։)
who is united to God.
Միացեալ ընդ Աստուած բանն՝ անճառելի եւ անշփոթ խառնմամբ.
Աստուածախառն մարմինդ քո թաղեցաւ մկրտութեամբ (ի յորդանան). (Ճշ.։)
Աստուածախառն մարմնով, եւ այլն. (Յճխ. ՟Թ։ Ագաթ.։ Նար. ՟Ծ՟Գ։ Շար.։ Եպիփ. թաղմ.։)
Աստուածախառն խունկն, այն՝ որ ի ծոց կազմեցաւ սրբոյ կուսին. (Անյաղթ բարձր. (յօրինակս ինչ)։)
Ասի յալնաբար եւ զմարդոյ սիրով միացելոյ ընդ Աստուծոյ. եւ զայլոց իրաց՝ որք միաւորեն զմեզ ընդ Աստուծոյ.
Տերն ցուցաննէ, թէ ո՛րպէս լինի մարդն աստուածախառն. (Վրդն. սղ.։)
Հրեշտակակրօն եւ աստուածախառն կագօքն բարձրացոյց յերկրէ։ Որպէս աստուածախառն իմաստութիւն երեաց յառաջագոյն, եւ ասէ. դարձցի թագաւորն ի մանկութիւն. (Ագաթ.։)
Աստուածածին մարիամ, սեղան աստուածախառն. (Թէոդոր. կուս.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱԽԱՌՆ (մարմին). Ի լատին գիրս բացատրի, deo mixtum, divinum. իսկ ի յն. թէպէտեւ լինի բարդութիւն հանգէտ հյ. այլ ի բանն Եպիփ. խչ. դնի միով բառիւ θεώσωμος , որպէս թէ Աստուածամարմին. որ չէ ի դէպ հայկաբանօրէն։
who seeks God
Որ խուզէ կամ խնդրէ գտանել զԱստուած.
instructed by God.
Աստուածախրատ համբակ. (Սկեւռ. լմբ.։)
who speaks of God;
declared by God.
Խօսօղ ընդ Աստուած, եւ ի դիմաց նորա առ մարդիկ. խօսօղ ՟Ավ զԱտուածոյսն. Աստուածամերձ եւ ատուածաբան. իբր յն. θεολόγος , եւ θεολογικός
Ընդ մեծին Մովսեսի ընդ աստուածախօսին. (Կորիւն.։)
Առաքեաց զմարգարէն Եսայիաս աստուածախօս բարբառովն Մխիթարութիվն վշտացելոցս. (Լծ. կոչ.։)
Աստուածախօս վարդապետութիւն, կամ բան. (Ագաթ.։ Գր. տղ.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱԽՕՍ. Ընդ Ատուածոյ խօսեցեալ՝ որպէս դաշնակցութեամբ.
(Աբրահամ) աստուածախօս դաշնաւոր կատարեալ. (Կորիւն.։)
discourse of God or with God;
theology.
Որ արտաքոյ զաստուածախօսութիւն ջահաւորէ. (Մամբը։)
produced by, born of or proceeding from God.
Ատուածածագ լոյս, կամ աստղ, կամ հուր. (Անան. եկեղ.։) (Տօնակ.։) Խոր. վրդվռ.։
who has the knowledge of God.
Ատուածածան իմաստուն. (Շիր.։)
Ատուածածան պատգամք. (Ագաթ.։)
Հաստատեաց զկրօնս ատուածածան կրթութեան. (Արզն. մտթ։)
Ծանօթ եւ տեղեակ ճշմարտի Ատուածոյ. ատուածապաշտ.
Այր մի, որոյ անուն էր թէոգնոստոս, որ թարգմանի հայերեն աստուածածանօթ, այսինքն Քրիստոսասէր. (Վրք. ոսկ.։) Ըստ յն. θεόγνωστος , է առաւել ծանօթ եւ մերձաւոր կամ սիրելի Աստուծոյ։
Ատուածածանօթ գիրք, կամ օրէնք, կամ իմաստուըիւն. (Կորիւն.։ Ոսկ. մտթ. ՟Ա 1։ Ագաթ.։)
knowledge of God.
θεογνωσία cognitio dei Ատուածգիտութիւն. ծանօթութիւն ճշմարտին Ատուածոյ.
Զրկեալ էաք ի վեհագունին բնութեան ատուածածանօթութենէն. (Պրպմ. ձ։)
Mother of God.
θεοτόκος deipara, dei genitrix Սեպհական սրբոյ կուսին Մարիամու մօրն Յիսուսի, որպէս Ծնօղ Ատուածոյ ի մարմնի. մայր բանին. ատուածամայր. տիրամայր. տիրածին կոյս.
Ո՞ւր այլ ուրեք ծանեար ատուածածին կոյս (բաց ի մօրէ տեառն)։ Եթէ ոք ոչ ատուածածին զՄարիամն իմանայցէ, հեռի է յատուածութենէն. (Առ որս. ՟Գ. ՟Թ։ Պրպմ. ստէպ։)
Ամբարիշտն նեստոր հայհոյեաց զամենասուրբ կոյսն՝ մարդածին ասել. (եւ ոչ աստուածարին. Խոր. ՟Գ 61։)
Զաստուածածին եւ զմիշտ կոյսն։ Սուրբ զաստուածածինն։ Աստուածածին անարատ մայր տեառն. (եւ այլն. Շար.։)
Ընդ աստուածածինն մաղթանաց. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Համբաւրեցից նախ աստուածածնաւն, եւ արեւելեան թագաւորօքն. (Վրդն. երգ.։)
Նմանութեամբ՝ պիտակաբար ասի.
Զանշունչ զգերեզմանն աստուածածածին աուանէ. (Խոսծովիկ։)
divine.
Հաղորդք աստուածականն լինել բնութեան։ Աստուածական կամօք հաճեցաւ ընդ աշխարհի բնութիւն. (Աթ. ՟Ը եւ ՟Գ։)
Ածական անուն, կամ իշխանութիւն, վայելչութիւն, փառք, զօրութիւն, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Ածական պատգամք, տեսչութիւն. (Յհ. կթ.։)
Խառնեալ ի գունդ աստուածական. (Ագաթ. իմա՛, հրեշտակային զօրք Աստուծոյ։)
Գործովքն բարութեան լուսաւորեալք ի հանգիստ նորոգական վայելչութեան դրախտին ընդ աստուածական փեսային. իմա՛, ընդ Աստուծոյ՝ երկնաւոր փեսային։
ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԱՆՆ. ՟Գ. Նոյն ինքն Աստուած, կամ իսկութիւն աստուածային.
Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ կամ արծաթոյ զաստուածականն լինել նմանող (յն. (նմանն, իբր նմանողութիւն). Գծ. ՟Ժ՟Է 29։)
Ոչ միայն ի զօրութենէն պարտ է նկատել զաստուածականն, այլեւ ի հեզութենէն. (Ոսկ. ես.։)
Առանց կարեաց եւ առանց մասանց է աստուածականն. (Եզնիկ.։)
Միապատիւ է աստուածականն, եւ ոչ բազմաբար. (Կորիւն.։)
Որչափ աստուածականիդ առ մարդ զօրութիւն։ Աստուածականիդ է նմանութիւն. (Նար ՟Ծ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
ordained or established by God.
Ատուածակարգ ոգիք, կամ թագաւորութիւն, թագաւոր, կայսր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։)
who lives with God or according to the will of God.
Այն՝ որով լինի կեալ յԱստուած, կամ ըստ Աստուծոյ.
Աստուածակեաց հրաման. (Ագաթ.։)
Կամ իբր Աստուածակայ.
godlike, in the form of God, divinely.
Աստուածատեսակ. աստուածանման. ստուածավայելուչ. աստուածաին.
Աստուածակերպ փառք, կամ տեսիլ, յայտնութիւն. (Ագաթ.։)
Եւ ադամ վերստին աստուածակերպ ճոխանայ. (Շար.։ Նովին ոճով ասին.)
Աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ։ (Մակ. ՟Բ 12. որպէս բարդեալ. զի եւ յն. է մի բառ, զուգԱստուած, կամ աստուածահաւասար.)
made or built by God.
ՅԱստուծոյ կերտեալ. աստուածակազմ. աստուածաշէն.
Աստուածակերտ շինուած, կամ աթոռ տուն, խորան խաչ. փարախ (եկեղեցի կամ վանք), քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ 3։)
that bears God.
Ամպաստուածակիր. Աստուածկիր երկին. (Ագաթ.։ Նար.։)
Գտին (զգերեզմանն) ունայն յաստուածակիր մարմնոյն. (Խոր. առ արծր.։)
Գալստեանն ծննդեանն աստուածկիր մարմնովն յաշխարհս. յն. ներմարմնաւոր գալստեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 6։)
that participates in the divine nature or grace.
ὀμόθεος ejusdem deitatis consors Կցորդ աստուածութեան, կամ հաղորչ Աստուծոյ, բնութեամբ. որպէս աստուածային անձինք ի մէջ իւրեանց, եւ համապատուութիւն նոցա.
Առժամայն իսկ ծանօթ եղեալ էական անծինն որդւոյ, եւ միաբուն եւ աստուածակից պատուին, եւ ամենակար զօրութեան նորին. (Ագաթ.։)
Եւ որպէս Մարմինն Քրիստոսի միացեալ ընդ անձին բանին. եւ ըստ Աստուածաբանին՝ Աստուածացեալ, եւս եւ Զուգաստուած առձային.
Ոչ փոփոխելով բնութեան, կամ խառնակելով ասելի է աստուածանալ զամարմինն տեառն, որ աստուածակից եւ Աստուած եղեւ. այլ որպէս ասէ աստուածբան, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ մին աստուածցաւ, եւ վստահանամք ասել՝ ընդ Աստուծոյ եւ Աստուած. (Դամասկ.։)
Եւ որպէս Հաղորդեալ Աստուծոյ շնորհօք, որպէս հրեշտակք, եւ մարդիկ.
Քրիստոսի լինել կերպարանակից, մանաւանդ թէ աստուածակիցք. (Երզն. քեր.։)
where God has walked or placed his foot.
Կոխեալ յԱստուծոյ. ուր Աստուծոյ կացեալ իցէ, կամ շրջեալ մարմնով.
Աստուածակոխ պողոտայ, կամ լեառն, կամ քաղաք (եղուսարէմ). (Զօր. կթ։ Շ. խոստ.։ Ոսկիփոր.։)
called by God;
where Godwas invited.
ՅԱստուծոյ կոչեցեալ. աստուածահրաւէր. էԻ ժամ աստուածակոչ մահուան նորա.
Աշակերտօղ աստուածակոչ ժողովոյ. (Կլիմաք.։)
pious, religious.
Ամենայն աստուածակրօն արուեստականացն բարեգործութիւնք. (Կորիւն.։)
agreeable to or pleases God.
Հաճոյ կամ հաճոյական եւ ընդունելի Աստուծոյ.
Ուր գանձեալ կամ ամենայն հոգիք աստուածահաճոյիցն. (Սիսիան.։)
Աստուածահաճոյ կանոն, կամ աղօթք, արտասուք, վարք։ Հեծութիւնս աստուածահաճոյս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Գ։)
father of God.
Աստուածահօր մարգարէին դաւթի. (Շ. ընդհանր.։)
θεόπατωρ dei pater, vel progenitor Նախահայր Քրիստոսի Աստուոյ մերոյ՝ ըստ մարմնոյ. մանաւանդ դաւիթ. եւ հայր անուանեալ Յիսուսի՝ արդարն Յովսէփ խօսնայր կուսի.
Աստուածահայրն դաւիթ. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Շար.։)
Մեծ աւետիք են այսօր աստուածահօրն ադամայ. մեծ աւետիքեն այսօր աստուածահօրն Յովսեփայ. (Գանձ.։)
that calms or appeases the anger of God.
Վասն աստուածահաշտ ապաշխարութեան. (Կլիմաք.։)
chastised or punished by God.
Աստուածահար եղեալ ցամաքիւր. (Կոչ. ՟Զ։)
Ի ժամանակին ղովտայ ոչ ունէին անկ աստուածահար բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 44։)
done by a miracle or divinely.
Աստուածահրաշ նշանք, կամ զօրութիւն, բարբառ, առագաստ, թաղումն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Յաստուածահրաշիցդ քաց նշանաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յաստուածահրաշ մեծ տօնիս, ի փառաւոր կիրակիս. (Գանձ.։)
declared by God;
who discourses of God.
Ի սմանէ ծնանին խորհուրդք աստուածաճառք. (Լմբ. սղ.։)
Պատգամ աստուածաճառ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Epiphany.
θεοφάνεια theophania, divina revelatio որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն կամ երեւումն Աստուծոյ. Երբեմն տեսլեամբ, զորօրինակ՝
Ի լեառնն ի դէմս գալ աստուածայայտնութեանն. (Նախերանգ. փիլ։)
Զի թէ աստուածայայտնութիւնս վասն այս վկայիս իւրոյ միայն էր արտայայտեալ, եւ այլն. (Աթ. ի ստեփ.։)
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
Ի վերայ հասանել կարիցեմք, եթէ ո՛րչափ յառաջ քան զկենարար աստուածայայտուին՝ Մովսէս եւ մարգարէքն իցեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զաստուածայայտնութեանն եւ ծննդեանն նորին զօր Յհ. (իմ. ատ.։ Տօնաց.։ Շար. վերնագր.։)
divine, belonging to God;
sacred, pious.
θεῖος, θεϊκός divinus որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԵՂԷՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԱՆ. Սեպհական կամ վայելչական Աստուծոյ. եւ Որ ինչ լինի ՟Ավ, կամ հայի յԱստուած.
Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)
Աստուածայնովքն արուեստիւք։ Աստուածայնով իմն կենդանութեան հագագաւ։ Ճայթմամբ աստուածայնով հնչեցեալ. (Նար.։)
Որպէս յաստուածայինսն դտանեմք ասացեալ պատմութիւնս. (Խոր. ՟Գ 4։)
Ոչ է համարձակել ուրուք յերկրայնոցս՝ Աստուած անուանիլ, այլ աստուածային. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ուստի ասի եւ զմարդկանէ՝ եւ զմարդկային իրաց՝ որպէս Աստուածանման, աստուածարեալ. սուրբ, աստուածայինն՝ դաւիթ, կամ Մովսէս, եւ այլն. (Պիտ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Իյարմատոյ սուրբ լուսաւորչին շառաւեղեալ (յակ. մծբ) մարդդ աստուածային. (Գանձ.։)
Զաստուածային հանդէս իմաստասիրութեան զգեցցուք. (Սահմ.։)
Աստուածային համբաւով՝ հզօրապէս արիոթեամբ տապալեցին. (Նար. խչ.։)
Անսովոր է ի մեզ ասելն լատին ոճով.
Մարդիկ տըւին զմարդդ աստուածային (այսինքն զաստուածացեալ մարմին փրկչին), եւ ռին զհոգին. (Գանձ.։)
Ասի եւ զաստուածային անձանց, որպէս Բանն Աստուած, կամ Բան Աստուծոյ. Հոգին Աստուած, կամ Հոգի Աստուծոյ.
Աստուածայինն ամենեցուն խնամ ածէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ գիտէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ կարէ. (Սահմ. ՟Ա։)
Իմանալեացն ծայր աստուածայինքն են. (Սահմ. ՟Է։)
Աստուածայինքն ամենայն հաւատովք իմացեալ լինին. (Իգն.։)
state of a divine or sacred thing.
Առ աստուածայնութեան բնութեան անհասանելի է խորհրդոց մարդկան Աստուած. (Պրպմ.։)
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
Զաստուածայնութիւնս հոգւոյս ի ստորեւս քարշէ. (Լմբ. սղ.։)
Հետեւի արդարութեան եւ աստուածայնութիւն, եւ ճշմարտութիւն, եւ հաւատն, եւ չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Ականատես մեր ունելով զաստուածայնութիւն իւրեանց եւ զբարեվայելչութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
divine and human conjointly.
θεανδρικός deivirilis Իբր Աստուածամարդկային. Քրիստոնեական. փրկչական. սեպհական Քրիստոսի, որ է Աստուած եւ մարդ. Տե՛ս (Դիոն. թղթ. ՟Դ. եւ Մաքս. անդ։)
Յաւէտ մարդավայելուչ աստուածայրական փրկագործ կրիւքն. (Ոսկ. գծ.։)
built by God.
Աստուածաշէն եկեղեցի, կամ խորան, կամ ամուր, կամ քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Անան. եկեղ.։ Նար. խչ.։ Սկեւռ. ես.։)
Աստուածաշէն եւ մեծ տան երկնի եւ երկրի. (երզն. քեր։)
given by God;
full of the grace of God.
Աստուածաշնորհ պարգեւք, կամ բան, գիտութիւն, գանձ, ժառանգութիւն, յոյս. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Յհ. իմ.։)
Աստուածաշնորհ մարգարէ։ Յորոց մի է եւ իմն աստուածաշնորհ՝ հրեշտակի ի մարմնի՝ Գրիգոր նարեկացի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.
Ամենայն գիրք աստուածաշունչք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 16։)
Աստուածաշունչն ուսուցանէ ձայն (սաղմոսերգին). (Նիւս. կազմ.։)
Աստուածաշունչ պատգամք, կամ ձայն, կամ սաղմոս. (Նար. ՟Բ. ՟Կա. եւ խչ։)
Զամենայն արարեալս յոյժ բարի ասէ ասստուածաշունչն պատմութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
Աստուածաշունչ արանց է գրեալ զպատմութիւնս. (Վանակ. յոբ.։)
Այսօր աստուածաշունչ քնարն Յովհաննէս ի գլուխ ահաւոր եւ հրակէզ մերձենայր. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Աստուածապատիւ.
Տեսանիցեն զմեծ (պատիւ) աստուածաշուք քահանային. (Սեբեր. ՟Գ։)
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Աստուածաչարչար ազգին յանդիմանիչ. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Ո՛չ եմք աստուածաչարչար որպէս ամբարիշտն եւտիքէս։ Յանմաքուր եւ յաստուածաչարչար աւանդութեանցն եւտիքի. (Զքր. կթ. թաղմ.։)
passibleness of divine nature.
Զկոչեցեալն առ ի նոցանէ աստուածաչարչարութիւն մեզ ի ներքս բերեն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ա։)
Ճողոպրիչ յաստուածաչրչարութեան կարծեաց. (Ժող. հռոմկլ.։)
preserved or protected by God.
Աստուածապահ թագաւոր. (Լմբ. պտրգ.։)
Աստուածապահ քաղաք. (Գէմ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
who worships God, pious, religious, devout, spiritual.
θεοσεβής, εὑσεβής deum colens, pius Որ պաշտէ զԱստուած ճշմարիտ հաւատով եւ գործովք բարեաց. կամարար այ. բարեպաշտ. աստուածահաճոյ։ (Ել. ՟Ժ՟Ը 21։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ա 14։ Յոբ. ՟Ա 1 եւ 8։ ՟Բ 3։ Յհ. ՟Բ 51։ Ես. ՟Ի՟Զ 7։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ 9։)
Յամենայն աստուածապաշտաց։ Աստուծապաշտ տոհմ. (Ագաթ.։)
Առ աստուածապաշտաւն (կամ աստուածապաշտօն) կոստանդնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
Աստուածապաշտից սահման. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Որ պաշտէն՝ որպէս ինքն կամի պաշտիլ Աստուած, նա է աստուածապաշտ. (Վանակ. յոբ.։)
honoured hy God, who has divine honour.
θεοτίμητος, θεότιμος a deo honoratus Պատուեալ առ ի յայ, մանաւանդ սրբազան պատուով.
Աղաչեմ զաստուածապատիւ առաջնորդս եկեղեցւոյ. (Երզն. խրատ.։)
Յաստուածապատիւ եւ ի հոգեւոր տեառն յովակիմայ սիւնեաց եպիսկոպոսի յիշատակի. (Ուռպ. ՟Ծ՟Բ։)
Սուրբ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի տղայ. (Մխ. բժիշկ.։ (Կարէր արդեօք նշանակել եւ Պատուօղ այ. այլ այն է ըստ յն. Տիմոթէոս։))