cf. Այլակերպութիւն.
Զայլակերպումնն ի լերինն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. եւ 42։)
of a different sentiment or opinion;
whose ideas wander, flighty, lightheaded.
Օտար մտօք, կամ նենգամիտ. եւ օտարացեալ կամ այլայլեալ ի մտաց. ուրիշ մտքի վրայ. եւ խելքը թռուցած.
Ցուցանէր այլամիտ խորհուրդս ունել (յն. օտարս խորհել) նմա ընդ օրէնսն արքունի. (՟Բ. Մակ. ԺԴ. 26։)
Ամենեւին մոլեկան եւ այլամիտս կացուցանէ. (Ճ. ՟Բ.։)
to be lightheaded, to undergo an alienation of mind, to be delirious.
alienation of mind, flightiness, delirium.
Անբծութիւն յայլամտութեան. (Նար. ԼԱ։)
Իբր նենգամտութիւն. խարդախութիւն.
to alter, to change;
to vary, to diversify;
to corrupt;
to disaffect, to alienate;
to discountenance;
to falsify, to counterfeit;
to distemper, to disorder.
Փոխել. փոփոխել. այլագունել. եւ խանգարել. պղտորել. վեր ի վայր առնել. իբր ἁλλοιόω, ἐτερόω. muto, altero. թէպտիլ՝ ալթիւսթ էթմէք.
Այլայլեսցե՞ս զմարդասիրելդ։ Զպատկեր պատուոյն այլայլեալ. (Նար. ՟Բ. ԻԷ։)
Ի ծիծաղելն այլայլեն զդէմս. (Շ. ընդհ.։)
Զջան իմ այլայլէ. (Լմբ. սղ.։)
Ապականեն զհոգին, եւ այլայլեն զմիտսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԱՅԼԱՅԼԵՄ, եցի. իբր այլայլիմ. փոխուիլ.
Առ այն տանջանսն անգամ չգունատեալ այլայլեաց. (ՃՃ.։)
Ի վերայ այլայլող եւ դիւրափոփոխ բնութեանս։ Այլայլող ի բարւոյն ի չարն. (Լմբ. սղ. ԾԹ։)
to vary, to be altered, to change;
to degenerate, to become corrupt;
to be disaffected, to be alienated;
to be indisposed.
ԱՅԼԱՅԼ ԱՅԼԱՅԼՍ. Այլեւայլ, կամ այլ ընդ այլոյ. խառն. օտար. անհեթեթ.
Եւ ոչ մտացն այլայլ տաշութիւն առաջի արկեալ. (Նար. ՂԲ։)
Զգո՛յշ լեր, գուցէ այլայլս ինչ խօսիցիմք։ Բարբաջեմք, զայլայլս խօսիմք. (Սեբեր. ՟Գ։ Ոսկ. եբր.։)
Յոյժ հայհոյէր նա զազգն հրէից, եւ ասէր այլայլս. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 5։)
որպէս փոփոխիլ. այլափոխիլ. թէպտիլ՝ թէզայիւր օլմագ.
Այսօր այլայլեցաւ սովորութիւն կարգաց հրեշտակաց. (Լմբ. համբ.։)
Ոչ բնաւորեցաւ իմացականն՝ ըստ էութեան այլայլիլ. (Նիւս. բն.։)
Եւ ո՛չ պարզ եւ անմարմնական բնութիւնն Աստուծոյ այլայլեցաւ յիւրն յաւէտ պարզութենէ. (Շ. թղթ.։)
Հրեղէն երկինքն շուրջ գալ ասի, եւ ոչ այլայլիլ. եւ երկիր այլայլիլ, եւ ոչ շուրջ գալ. (Վանակ. տարեմտ.։)
ԱՅԼԱՅԼԻՄ. Որպէս խանգարիլ. օտարանալ. պօզուլմագ.
Կերպարանին այլայլեալ տգեղանայր ձեւ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Մի՛ այլայլեսցի յինէն դրոշմդ լուսապաճոյճ։ Օրինակութիւն բանիս ոչ է այլայլեալ յարմարութենէ. (Նար. ԿԵ. Հ։)
Որպէս ամբոխիլ. ծփիլ. պղտորիլ. խռովիլ. վեր ի վայր լինել. ալթիւսթ՝ մուզդարիպ օլմագ.
Մի՛ սքանչանար, եւ մի՛ այլայլիր. (Ոսկ. յհ.։)
Այլայլի միտք իմ յասել զդառն չարչարանաց բանս. (Սիսիան.։)
Ոչ այլայլեալ ինչ ի ցասմանէ։ Իբր յարեգակնէ այլայլեալ աչաց տկարութիւն. (Նար. ԽԳ. ԼԸ։)
Եթէ տեսանէիք (զդեւս), այլայլէիք. (Կլիմաք.։)
foolishly, stupidly;
imprudently, perversely.
Անզգամութեամբ. չարութեամբ. անամօթաբար. շերր իլէ. էտէպսիզլիյիլէ.
Յայտնի անզգամաբար ոչ կարացին ասել ցնա, կուրացի՛ր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)
Առնել զկամս բնակեցելոցն ի նոսա դիւացն անզգամաբար. (Մաքս. ի դիոն.։)
to enrage, to make wicked.
φαῦλον ποιέω. pravum facio. Անզգամ առնել՝ կացուցանել.
Զամբարիշտս անզգամեցուցանեն մեղք. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
to be rascally, to be knavish, to be wicked;
to become mad, to grow mischievous.
πονηρεύομαι. malignor, male facio. Չարանալ. գործել զչարիս ըստ անզգամաց. անզգամ լինել. անմտանալ. մոլիլ.
Քաւ լիցի ձեզ ե՛ղբարք, մի՛ ինչ անզգամիք։ Անզգամեցար պղծել զճանապարհս քո։ Եւ դուք անզգամեցայք առնել առաւել քան զհարսն ձեր. (Դատ. ՟Ժ՟Բ. 23։ Երեմ. ՟Բ. 33։ ՟Ժ՟Զ. 22։)
Զի մի՛ անզգամեալ՝ ասասցեն, թէ չիք Աստուած. (Իգն.։)
Անզգամեցաք ամենեքեան՝ քահանայք եւ ժողովուրդք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Ի վերայ ամենայն մեղանաց՝ որով անզգամիմք, ընթանայ մաղթանքս. (Լմբ. սղ.։)
Տեսանեմք եւ զզգօնսն անզգամեալս. (Եզնիկ.։)
Որ յանզգամել անասնոց՝ ի սրտմտութիւն յուզին. (Եւագր. ՟Ի՟Դ։)
Մերթ՝ չարանալ, որպէս զչարիլ, դժկամակիլ. կիւճէնմէք. ἁγανακτέω. indignor, stomachor.
Մի՛ անզգամեր (նոր ձ. մի՛ անզգամիր) ի վերայ եղելոց իրացդ ընդ քեզ յառնէն քումմէ. (Պտմ. աղեքս.։)
roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.
ἁφροσύνη. insipientia, πονηρία, φαυλότης. malitia, pravitas. Անմտութիւն. անխոհեմութիւն. եւ չարութիւն. ագըլսըզլըգ. շէրր.
Մի՛ առնէք զանզգամութիւնդ զայդ։ Ըստ ամենայն անզգամութեան՝ զոր արարին ի մէջ Իսրայէլի։ Թողէ՛ք զանզգամութիւն, եւ կեցջիք։ Ոչ ետ անզգամութիւն Աստուծոյ։ Գուցէ խօսիցիս ընդ Յակոբայ անզգամութեամբ։ Մի՛ տար պատասխանի անզգամին ըստ նորա անզգամութեանն։ Վասն անզգամութեան շրթանց՝ յօտար լեզուս խօսեսցին։ Մի՛ ի խմորն չարութեան եւ անզգամութեան։ Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. եւ այլն։
Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)
Անզգամութիւն է չարութիւն բանականին՝ պատճառ կելոյ չարաչար. (Արիստ. առաք.։)
to be insensible, to be stupid;
to be infatuated.
որ եւ ԱՆԶԳԱՅԻՄ. Տբրեւ անզգայ լինել. չզգալ ինչ. եւ անմտանալ. յայլոյ խելս լինել. տույմազ օլմագ, սէրսէմլէնմէք.
Որ առ անպատուութիւնն կատարի, ի բազում ցանկութեանց անզգայանայ. (Կլիմաք.։)
Անզգայացաւ ի սրտի իւրում. (Երզն. մտթ.։)
Առ ահի աստուածառաք բարկութեանն անզգայացեալք՝ զմիմեանս սատակէին. (Պիտ.։)
Իբրու թմբրութեամբ իմն անզգայացեալ՝ դնէ դաշինս ընդ դժոխոց. (Յհ. կթ.։)
to infatuate, to stupefy, to hebetate;
to deprive of reason.
Անզգայ առնել. թմբրեցուցանել. հանել ի մտաց. սէրսէմլէթմէք.
Թունաւոր ճճիք, եւ դաժանութիւնք արմատոց եւ բուսոց կարեն զմեզ անզգայացուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Անզգայանամ.
Խոհեմութիւն իցէ, որ ոչ մինչեւ ի շարժումն քնոյ յանձին հաստատութենէ անզգայի. (Կլիմաք.։)
Եթէ բոլորովին անդամօքն անզգայիցի. (Ոսկ. լս.։)
Յերկոցունցն անզգայէր փոքր մի. (ՃՃ.։)
Ձայն յանզգայելոց ի գինւոյ լսեմ ես. (Ել. ՟Լ՟Բ. 18։)
Անզգայեալ է ի մեղացն արբեցութենէ. (Սարգ.։)
Մոլորութեամբն անզգայեալք։ Անզգայեալք իբր ի դիւէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Անզգայեալք յայսոյն հայհոյութենէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զի՞նչ վայելումն իցէ կերակրոյն եթէ անզգայեալ ցաւովք ուտիցեմ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
Անզգայեալ՝ ոչ ճանաչէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ չիցէ անզգայեալ, կամ ուրկոտ. (Մխ. դտ.։)
to lose strength, to be feeble.
to render feeble, without force, to render powerless.
impatient;
intolerable, insupportable.
Իբր Անհամբեր. սապըրսըզ.
Որ զանըմբերս պսակես պսակաւ համբերութեամբ. (ՃՃ.։)
Էին ոմանք՝ որք անըմբերք եղեալք՝ զրկեցան յանվախճան կենացն. (Սամ.։)
Եւ իբր անըմբերելի. անտանելի. սապր օլունմազ. չեքիլմէզ. յն. անամոքելի. ἅσπονδος.
Ոչինչ է քան զայնպիսի միայնաբարն չար եւ անըմբեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Անըմբեր.
որ եւ ԱՆԲԵՐԵԼԻ. ἁφόρητος. intolerabilis. Որում չկերէ ոք ըմբերել՝ համբերել. անհանդուրժելի. անտանելի. չի քաշուելու. չէքիլմէզ.
Ո՛րպէս անըմբերելի է տանջանացն տեսիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ի զօրուն անըմբերելի էր. (Փիլ. լիւս.։)
Ցաւք անըմբերելի. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Անըմբերելի կիրք, կամ վտանգ, ծառայութիւն, ահ կոծ, տանջանք. (Պիտ.։ Արշ.։ Անան. եկեղ.։ Խոսր.։) (Բենիկ.։)
Անըմբերելեացդ պատուհասից. (Նար. ՟Ը։)
Եւ, եւ անհամբեր. սապըրսըզ.
Անըմբերելի միտք. (Ճ. ՟Ա.։)
that cannot be taken;
incomprehensible, inconceivable.
Ոչ ըմբռնելի ձեռօք. անորսալի. ազատ. աննուաճելի. անարգել. անշօշափելի. դութուլմազ. ἁνάλωτος, ἅσχετος, ἁκράτητος. qui non capitur, qui teneri non potest.
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից՝ սրութեամբ տեսանելեաց. (Բրս. հայեաց.։)
Անըմբռնելիք լիցուք ի սատանայէ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)
Անըմբռնելի լինել ընդդիմամարտին. (Կամրջ.։)
Անըմբռնելի՝ ձեռաց ներհակին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Թռչուք անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսորդաց. (Պիտ.։)
Զըմբռնումն անըմբռնելոյն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Կարծեցեալ ընդ նոսա ըմբռնել զանըմբռնելին. (Ոսկ. համբ.։)
Անինչ կրօնաւոր՝ ճգնաւոր անըմբռնելի (այս ինքն ըմբիշ՝ որ ոչ զմիջոյ ըմբռնի). (Վրք. հց. ձ։)
Անըմբռնելի ահագին կառօք վերացաւ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Թանձրացեալ բանդ անըմբռնելի. (Շար.։)
Մնաց անըմբռնելի յայսպիսեաց կրից. (Իգն.։)
Ըստ բնութեան անծառայ գոլով հոգւոյն, եւ անըմբռնելի. (Դիոն. երկն.։)
Հոգին անըմբռնելի եղեալ՝ թողու զմարմինն, եւ գնայ ի տեղի իւր. (Աթ. ՟Ը։)
Անըմբռնելի եւ անողոքելի սլացմամբ ի բաց ոստուցեալ. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Իբր ի վեր քան զըմբռնումն մտաց. անիմանալի. անբովանդակելի. անհաս. անպարագիր. ագլա սըղմազ, ագըլ էրմէզ. ἅπλητος. omnem captum superans.
Ամենեցունց պարունական. իսկ ինքն յամենեցունց բոլորվիմբ անըմբռնելի է. (Դիոն. ածայ.։)
Անըմբռնելի՝ մտաց արագման։ Անըմբռնելի իմաստից. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Ե։)
Ասաց զանըմբռնելի անարգանաց եւ զնախատանաց (Փրկչին). (Սկեւռ. ես.։)
incontestable, indisputable.
ἁναντίρρητος. cui nequit contra dici. Որում չէ՛ մարթ դիմախօսել, կամ ընդդէմ ինչ ասել.
Անընդդիմաբանելի զչարաբարոյութեան նոցա դնէր ցուցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
cf. Անընդդիմաբանելի.
Որում չէ՛ մարթ ընդդէմ դնել. անհակառակելի.
Անընդդիմադրելի բան. (Քեր. քերթ.։)
Անընդդիմադրելի պատասխանեօք յեղլով զնորայսն կարծիս. (Մաքս. ի դիոն.։)
unresisting;
resistless, irresistible.
Երբեմն նոյն ընդ վերնոյն.
Անընդդիմակ զօրութիւն, կամ հրաման. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Փարպ.։)
Եւ երբեմն՝ անհակառակ. միաբան.
Ցուցցէ զերկուսն անընդդիմակ. (Շ. խոստ.։)
cf. Անընդդիմակ.
ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.
Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)
Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)
Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)
Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)
Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.
Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)
cf. Անընդդիմակ.
ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.
Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)
Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)
Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)
Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)
Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.
Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)
not opaque, transparent.
Որում չէ մարթ ի դիմի հարկանիլ. անվանելի.
Անընդդիմահար զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։) եւ (Լմբ. սղ.։)
Յուղարկելոցն ըմբոշխնել անընդդիմահար դիպուածով զստացուածոցն առաւելութիւն. (Պիտ.։) (Նովին առմամբ նշանակէ եւ թափանցիկ։)
immediately.
Որ եւ ԱՆՄԻՋԱԲԱՐ. ἁμέσως. immediate. Առանց ընդ մէջ մտանելոյ այլոյ իրի կամ միջոցի. անդէն մերձ կալով. հուպ առ նմին. քովէն. սըրա իւզրէ. մուգթէրին. հէման.
Անընդսիջաբար եղեն առ մոանս երեւմունք։ Նախ քան զայլսն անընդմիջաբար միաւորիլ։ Առ Աստուած անընդմիջաբար հաստատեալ. (Փիլ.։)
Մերձաւորապէս ասի յորժամ անընդմիջաբար ի նո՛յնն ի նոցանէ ինչ լինի. (Նիւս. բն.։)
Անընդմիջաբար առնուն յԱստուծոյ զհեղումն շնորհաց. (Խոսր.։)
Զմիշտ մերձաւորագոյնսն անընդմիջաբար Աստուծոյ. Շ(. հրեշտ.։)
Անընդմիջաբար խօսել. (Իգն.։ եւ Լմբ.։)
Առժամայն իսկ անընդմիջաբար եհան զնոսա ի Բեթանիա. (Իգն.։)
Կամ անընդհատ.
Մեծ քաղաքն Հռովմ անընդմիջաբար ունի զսուրբ պահսն յելս պահոց Զատկին. (Խոսրովիկ.։)
Անընդմիջաբար սիրելութեամբ ի բաց տանել զմախանս թունաւորս. (Նանայ. յառաջաբ։)
immediate.
inseparable, indivisible;
continual.
Որ մերձ է առանց իրիք միջոցի. անորոշելի. անանջրպետ. անբաժան. արալըգսըզ. էն եագըն.
Անընդմիջելի մերձաւոր։ Աստուածութեանն անընդմիջելի ի մերասերն մարմնոյ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Հ՟Ե։)
Անընդմիջելի հպաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւս եւ հեռաւոր առանց իրիք միջնորդի. այրը, իրագ.
Անընդմիջելի անսահման միջոցաւ անջրպետեալ բաժանեցար. (Անան. եկեղ։)
Որպէս անընդմիջաբար. եւ անընդհատ.
Հոգւոյդ առաջնորդութեամբ միանալ ի քեզ անընդմիջելի. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Այլ թէ հիւանդ խօխաբերիցէ անընդմիջելի, մի՛ տացեն հաղորդ. (Կանոն.։)
unfading;
incorruptible;
amaranth.
ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.
Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)
Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)
Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անթառամ զվարդ իմոյ կուսութեան պահելով. (Խոր. հռիփս.։)
Որ անթառամ փառօք պսակէ զսուրբս իւր. (Շար.։)
Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)
Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.
Որք անթառամ պսակեցան յանվախճան յաւիտեանս. (Շար.։)
Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
without interpreter;
that cannot be translated;
inexplicable.
Առանց թարգմանելոյ կամ մեկնելոյ. թերճիւմէսիզ.
Զալէլուն՝ անթարգման եթող. (Վրդն. սղ.։) իբր ἁνερμήνευτον.
cf. Անթարգման.
Անթարգմանելի գոյութիւն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
ἁνερμήνευτος. inexplicabilis, inscrutabilis. Զոր անմարթ է թարգմանել կամ մեկնել. անճառելի. մեկնութեան տակ չինկնօղ. թապիր օլունմազ, վասֆէ կեչմեզ.
Անթարգմանելի է քո տնօրէնութիւնդ Քրիստոս Աստուած. (Գանձ.։)
Անթարգմանելի տնօրէնութեամբ. (Շար.։)
Խորհրդով անթարգմանելեաւ։ Օրհնաբանութեամբ անթարգմանելեաւ։ Անուամբդ անթարգմանելւոյդ։ Մնայ յոլովից անթարգմանելի. (Նար.։)
Անթարգմանելի հանդիսան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
inexplicably.
ἁνερμηνεύτως. Անթարգմանելի օրինակաւ. անճառաբար.
Զոր ամենայն արարածք ահիւ եւ դողութեամբ օրհնեն, սա միայն անթարգմանաբար առագաստեցոյց. (Ոսկ. կուս.։)
Որ ի Հօրէ անժամանակապէս, եւ ի մօրէ անթարգմանաբար. (Շար.։)
cf. Անթարգմանաբար.
cf. Անթառամ.
ԱՆԹԱՐՇԱՄ ԱՆԹԱՐՇԱՄԵԼԻ Անթառամ. եւս եւ՝ որ չէ խորշոմեալ. չըթօշնած. սօլմազ. փէօրսիւմէմիշ.
Հուրն ի մէջ դալարոյն կանաչ ոստոց մորենոյն երեւեալ՝ պահեաց զնա անթարշամ. (Ագաթ.։)
Որպէս ծառ որ անկեալ է ի գնացս ջուրց՝ անթարշամ է, նոյնպէս եւ որ զպատուիրանս Աստուծոյ քննէ, անթարշամ մնայ։ Անթարշամ խնձորին։ Անթարշամ փառօք կրկին պսակեցաւ։ Թագ անթարշամ. (Նար. երգ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Հանդիպել մատաղագունի եւ անթարշամ ի մեղաց եղելոյ հասակին. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անթարշամելի զուարճացմամբ տերեւոյն. (Պիտ.։)
Անթարշամելի երես. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։)
too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.
παρὰ καιρόν. praeter tempus, ἅκαιρος. inopportunus. Որ ինչ լինի արտաքոյ դիպող ժամու. տարաժամ. յառաջ քան զժամանակն կամ անագան. տարադէպ. պիվագթ, մահալսըզ.
Է՛ ինչ՝ որ բարի է. իսկ յորժամ իցէ անժամ, ոչ եւս հաճոյ է Աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Անժամ ծաղր. (Վրք. հց. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
Անժամ բարկութիւն. (Տօնակ.։)
Անժամ հարսանիք (պատանեկաց). (Կանոն.։)
Եպերէր զանժամ խնամսն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Անժամ կոչումն մեծարանաց. (Արշ.։)
Ոչ ըստ իրաց ինչ կարգի, այլ ըստ նոցա անժամ հակառակութեանն էին իրքն. (Ոսկ. գաղ.։)
Ամբաստանէ զանժամ պահս նոցա։ Յանժամ ժամանակի իսկ եկն. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Եւ ոչ պաղատանս ընդունի, քանզի անժամ է ժամանակն. (Մանդ.։ եւ Եփր.։)
Ընդդէմ անժամ աղաչողիս՝ մի՛ պատճառեր ըզդրանց փակին. (Յիսուս որդի.։)
Անժամ ծախելով զինչսն՝ ի ժամու ոչ ունին տալ։ Անժամ եկի. (Մխ. առակ.։)
Մի՛ անժամ եւ տարաժամ զբերանն ածել. (Նեղոս.։)
Զննեա՛ զքեզ, զի մի՛ անժամ մեռցիս. (ՃՃ.։)
Անժամ ելանիցէ ի կենցաղոյս աստի. (Ոսկիփոր.։)
Մերձեցաւ ի կերակուրսն անժամ. (Բրս. հց.։)
Անցեալն զաւուրբք. եւ Քօսողն յանդէպ ժամու.
Եթէ անցանէ ընդ սահմանեալ կէտն, ո՛չ է կենդանի, այլ որպէս զանժամ ոք ցաւօք եւ հեծութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
Զի թէ արտաքոյ արդեօք տօնիս զբան պատմութեանս ձգեցի, անգոսնեցէ՛ք որպէս զանժամ եւ շատախօս. (Աթ. համբ.։)
that cannot arrive;
not arrived, slow, tardy.
Սուրհանդակ անժաման. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Որ ոչն ժամանէ. եւ անձեռնհաս. չի հասնօղ, ուշ մնացօղ, չատիկօղ. եէթիշմէզ.
Հոգային վասն իմ, այլ անժամանք էին ի նեղութեանցն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Ապաժաման ասէ զանժամանսն. (Երզն. քեր.։)
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
որ եւ ԱՆԱՄԱՆԱԿ. ἅχρονος. tempore carens. Անսկիզբն եւ յաւիտենական, որ ի վեր է քան զամենայն ժամանակս. ատենի տակ չինկնօղ. զէմանսըզ. էպէտի.
Անժամանակդ Աստուած. (Շար.։)
Անժամանակն սկսանի. (Ածաբ. ծն.։)
Անժամանակ յանժամանակէ. (Զքր. կթ. Ծն.։)
Անժամանակն ըստ աւուրց։ Անժամանակ տէրութեամբ։ Զդէմս ձեր գրել շնորհօք որդիք էութեան, թէպէտեւ ոչ անժամանակք. (Նար.։)
Ասաց (Նեբրովթ) զինքն՝ հնագունիցն լինել անժամանակ Բէլ (Բահազ չաստուած). այլ անժամանակն Բէլ ծախի ժամանակաւ ի Հայկայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ըստ քերականաց՝ ոչ յայտնօղ իւրեւ զժամանակ ինչ, որ սեպհական է բայի։ Հին քեր.։
Որպէս անժամանակաբար.
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ. ասեմ, անախտաբար եւ անժամանակ, եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
Անժամանակ ի Հօրէ ծնեալ. (Շար.։)
Հանապազ եւ անժամանակ ի հայրականն ծոց է Որդի. (Ոսկ. յհ.։)
ԱՆԺԱՄԱՆԱԿ. Որպէս անժամ.
Անձրեւք անժամանակք եւ անպիտանք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Հոտ քաղին անժամանակ իմն նախաբուրական պատահեաց մեզ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Անկեալ ի պղերգութիւնս, եւ անժամանակ զուարճանալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Անժամանակ ձեռնամուխ լինին, ոչ գիտելով՝ թէ ամենայնի ժամանակ է. (Մխ. առակ.։)
Նշանակէ քարինք զտղայքն, որ անժամանակք էին (այս ինքն դեռահասակ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Անժամանակ.
Անժամանակականն փեսայի. (Նար. կուս.։)
Մի՛ ժամանակ անժամանակականին համարեսցիս. (Սեբեր. ՟Ա։)
Անժամանակական է էրն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
unsonably;
eternally.
ἁχρόνως. sine tempore. Առանց ժամանակի, նախ քան զամենայն յաւիտեանս.
Անժամանակաբար ծնօղն Աստուած։ Որդի համագոյ Հօր՝ ի նմանէ յառաջ եկեալ անժամանակաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որդի եւ Հոգի ի պատճառէ անժամանակաբար։ Ծնեալն ի Հօրէ անմարմնապէս եւ անժամանակաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. բարձր.։)
Եւ առանց անցանելոյ ժամանակի. ի վայրկենի.
Շարժութիւնք եւ ձայնք սուրբ են. եւ գրեթէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)
Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)
Անժամանակաբար շաղի. (Իգն.։)
Եւ անժամ.
Ի պտուղ ծառոյն անժամանակաբար մերձեցաւ. (Շ. թղթ.։)
Անժամանակաբար նեղէր զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
cf. Անժամանակաբար.
cf. ԱՆԺԱՄԱՆԱԿԱԲԱՐ՝ ըստ ամենայն առման.
Որ ի Հօրէ անժամանակապէս. (Շար.։)
Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրբութիւն նոցա ցուցանէ, եւ յամենայն գրեթէ անժամանակապէս զթափանցիկն արարողութիւն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Անժամանակ.
Անժամանակաւոր եւ յաւիտենական միշտ թագաւորէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Անժամանակեայ լոյսն ընդ ժամանակէիս գոլով սկիզբն։ Ո՛չ ժամանակաւ ղ անժամանակէիցն սկսանել. (Վահր. երրորդ.։)
Ժամանակեան վշտօքս զանժամանակեան երանութիւնսն ժառանգեսցուք։ Անժամանակեան տէրն խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
cf. Անժամանակ.
cf. Անժամանակ.
cf. Անժամանակ.
mischance, disappointment;
unseasonableness.
ἁκαιρία. importunitas. Անժամ գոլն. տարադիպութիւն.
Ոչ թշնամութիւնն, եւ ոչ անժամութիւնն, եւ ոչ այլ ինչ կարիցէ լինել արգել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
to deprive of heirs;
to disinherit.
Անժառանգել զանձն իմ խորհեցան յորդւոց ի մարդկանէ. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 13։ (յն. անզաւակութիւն։))
to lose patience, to grow impatient.
Անժոյժ լինել. չհանդուրժել. չհամբերել, անհամբեր ըլլալ, չդիմանալ. սապըրսըզ օլմագ. թէհամմիւլէթմէմէք.
Անժուժացեալ նա ճշմարտութեամբ. (Պիտ.։)
Զինքն ի յանժուժացելոյն (այլ ձ. անժուժկալելոյն) տեղին կարգեաց. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.
Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։
Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
Մի՛ անիծաներ այլոց։ Ի մտի քում մի՛ անիծաներ թագաւորի. (Ժղ. ՟Է. 23։ ՟Ժ. 20։)
Անիծանէ թշնամեացն։ Անիծանէ դիւացն առաջի Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անիծանեմ.
cf. Անիմաստ.
μή νοοῦν, ἁνόητος. non intelligens, insanus. Որ չիմանայ եւ չառնու ի միտ. անմիտ. տխմար. ահմագ. սէօզ ազնամազ.
Ասեն, թէ անիմայիցն վայրապար աւանդեն զսրբազանսն աւանդութիւնս. (Դիոն. եկեղ.։)
Անիմայք էին ամենեւին, եւ ոչ ունկն դնէին ասացելոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Ճշմարտութեանն անիմայք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Եղեն անիմայք եւ ապերախտք. (Ոսկ. գծ.։)
Ո՛վ կոյրք եւ անիմայք. (Հ=Յ.։)
Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
Առանց իմանալոյ. անբանաբար.
Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Որ անիմանալիդ ես յէութեան։ Որ դասուց երկնաւորաց անիմանալի. (Շար.։)
Անըմբռնելի, անիմանալի, անճառելի. (Նար. եւ այլն։)
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
Անիմանալի պարգեւ. (Խոսր.։)
Հնարք անիմանալիք։ Ընտրութեամբ անիմանալեաւ. (Նար.։)
Հնար իմանալոյ զանիմանալին ոչ այլ ինչ է, բայց հաւատալ ասացելոցն ի Գիրս Սուրբս. (Շ. ընդհ.։)
Յանիմանալի տեղւոյ գայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։
built very high.
Ի բարձրաշէն եւ գեղեցկայարմար ապարանք. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։ եւ Եղիշ. երէց.։)
Պարիսպք բարձրաշէնք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
very honourable, much esteemed.
Մեծապատիւ, մեծաշուք. հռչակաւոր.
Նարեկայ մեծափառ եւ բարձրապատիւ ուխտի. (Նար. յիշ.։)
puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.
ὐψαύχην elatam cervicem habens կամ բայիւ, ὐψαυχενέω cervicem extollo որ եւ ԲԱՐՁՐԱՊԱՐԱՆՈՑ ասի, եւ ԲԱՐՁՐԱՎԻԶ. Իբր Ամբարտաւան, գոռոզ.
Մի՛ երկրաւորդ բարձրապարանոց լինիցիս. զի (դովին) յերկնից ձգեցան նոքա՝ որք աննիւթք էին. (Կլիմաք.։)
Բարձրապարանոցաց (կամ բարձր պարանոցաց) խորտակիչ. (ՃՃ.։)
with long legs.
Իբրու արդ բարձրասրուն, եւ կամ այլ ինչ վերագոյն քան զունակութիւն անչափ՝ գարշելի է. (Պղատ. տիմ.։)
that has high branches;
covered with many leaves, leafy.
Ունելլով յինքեան զբարձրավարս արմաւենին։ Նա է բարձրավարս արմաւենին, որ զբարձրութիւն բնութեանս մերոյ ընձիւղեաց. (Նիւս. երգ.։)
Ելեր ի բարձրավարս արմաւենին. (Պիտ.։)
pride, haughtiness, arrogance.
ἁπονία arrogantia եւ այլն. որ եւ ԲԱՐՁՐԱՊԱՐԱՆՈՑՈՒԹԻՒՆ. Ամբարտաւանութիւն. ամբարհաւաճութիւն. գոռոզութիւն. փքացումն. հպարտութիւն.
Զմայր չարեացն զամբարտաւանութիւն եւ զբարձրավզութիւն ունէր արմատացեալ յոգւոջն ... Զբարձրազվութիւնն ասեմ եւ զամբարհաւաճութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)
Խրոխտացեալ բարձրավզութեամբ. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Բարձրապարանոց.
ὐψαύχην cervicem attollens Բարձրապարանոց, իրօք կամ նմանութեամբ. խրոխտ. գոռոզ. վիզը տնկած, եւ տնկօղ.
Այժմ բարձրավի՛զ ձի, եւ խրոխտ ... խայտայ ի դաշտս. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Մի՛ ախորժեսցես ի վեր ամբառնալ զձեռնդ Աստուծոյ (ընդդէմ քո) ըստ բարձրավզիցն. (Ածաբ. աղք.։)
Զբարձրավիզն խոնարհեցուցեր. (Սկեւռ. լմբ.։)
Նշանակ բարձրավզին եւ փքացելոյ վասն ամբարհաւաճութեանն։ Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել, փքանալ, փռնդալով առ նմանիսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յանզղջութենէ անձանց, եւ ի բարձրավիզն լինելոյ մտաց եւ ապարասան ի վերայ առաքինութեան սրբոց արանցն. (Վրք. հց. ՟Ա։)
height, hill, eminence, summit, top, ridge, hillock;
promontory, cape;
hight, elevated
ԲԱՐՁՐԱՒԱՆԴ կամ ԲԱՐՁԱՒԱՆԴ. cf. ԲԱՐՁՐԱՒԱՆԴԱԿ.
Խճաքարք՝ որ ի բարձրաւանդի կայցեն, առաջի հողմոց ոչ մնայցեն. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 21.) յն. μετέωρος sublimis, excelsus
very high;
the Most
Սեպհականեալ անուն ճշմարտին Աստուծոյ, ըստ որում է իսկութեամբ բարձր ամենայնիւ, կամ Ամենաբարձր, որպէս ասի յայլ լեզուս. ὔψιστος altissimus եբր. էլիօն. տճկ.
Կամ իբր ա.
Քահանայ էր Աստուծոյ բարձրելոյ։ Օրհնեալ է աբրամ յԱստուծոյ բարձրելոյ, որ արար զերկինս եւ զերկիր։ Օրհնեալ է Աստուած բարձրեալ։ Սաղմոս ասացից անուան տէրն բարձրելոյ.եւ այլն։
Բարձրեալ, ահաւոր՝ տէր, փառք քեզ։ Բարձեալ վասն վերին աթոռոյն ... Բարձրեալ ես դու յերկինս Աստուած։ Բարձրեալ ես դու յերկինս Աստուած։ Բարձրեալ թագաւոր, որ վասն մեր ելեր ի խաչ. (Շար.։)
Զի դու միայն սուրբ, դու միայն բարձրեալ ես, դու միայն տէր մեր Յիսուս Քրիստոս. (Ժմ.։ եւ Նար. ստէպ։)
Բաղաամ առակօք բարձրելովք մարգարէանայ. այսինքն բարձր առակօք։
height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.
ὔψος altitudo Բարձր գոլն, չափ ի ստորէ ի վեր, դիմաբաժանեալ ընդ խորութեան կամ ընդ ցածութեան. բարձրութիւն.
Զի՛նչ է լայնութիւն եւ երկայնութիւն, եւ բարձրութիւն եւ խորութիւն։ Արասցես զտապանն, յերեսուն կանգոյ զբարձրութիւնն։ Բարձրութիւնք լերանց՝ նորա են։ Որոյ բարձրութիւն իւր՝ բարձրութիւն մայրի։ Գողիադ...բարձրութիւն նորա վեց կանգուն եւ թզաւ.եւ այլն։
Ընդ բարձրութիւն հասակին հիացեալք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի պաշտօն առին զերկին վասն գեղեցկութեան եւ բարձրութեան. (Մխ. երեմ.։)
ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ կամ ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆՔ. որպէս Բարձր տեղի. բարձունք. երկինք.
Խնդրեա՛ դու քեզ նշան ի տեառնէ Աստուծոյ քումմէ ի խորութեան կամ ի բարձրութեան. (Ես. ՟Է. 11։)
ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ. ὔψος, ὔψωμα, ὔψωτις, ἁνάστημα exaltatio, erectio, sublimitas Բարձրանալն, բարձրացումն. մեծութիւն. առաւելութիւն. գերազանցութիւն. փառք, փառաւորութիւն.
Նայեաց ի գործս ձեռաց իմոց, եւ ի բարձրութիւն Երուսաղէմի։ Դու բարձրութիւն Երուսաղեմի, դու ցնծութիւն Իսրայէլի։ Աճեաց ի բարձրութիւն թագաւորութիւն նորա։ Ետու զայդ ի տուն Աստուծոյ իմոյ ի բարձրութիւն։ Երթալով յովսափատ մեծանայր ի բարձրութիւն։ Հպարտացաւ յոյժ բարձրութիւն նորա։ Փառք նորա լցան անարգանօք, եւ բարձրութիւն նորա ի սուգ կործանեցաւ։ Զբազումս չարչարեաց բարձրութիւն նորա.եւ այլն։
Որ գերազանց գտաք եւ երկնի՝ ամենազարդ բարձրութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հանդերձ կատարելութեամբս եւ պատուոյս բարձրութամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բարձրամտութիւն, մեծամտութիւն.
Գիտացեալ զնախահօրն կործանումն, մանաւանդ թէ զսատանային՝ իսկ ի բարձրութենէ եւ ի հպարտութենէ լեալ. (Նար.։)
leg;
cf. Բարձ.
Մասունք մարմնոյ ի միջոյ եւ ի վայր իբրու կրկին բարձք կամ բարձօղ զծանրութիւն մարմնոյն. որ եւ Ազդերք. Երանք. եւ ստորին կողմանք նոցա մինչեւ ի ծունկս եւ յոլոգս կամ ի սրունս. ... որպէս յն. σκέλος, μηρός femur, femen
Արասցես նոցա անդրավարտիս կտաւեայս՝ ծածկել միջովք չափ, եւ բարձիւք չափ։ Մէջք նորա, եւ բարձք՝ պղնձիք։ Ի տալ տեառն զբարձս քո ի քակտումն, եւ զորովայն քո յուռուցումն։ Ոչ խորտակեցին զբարձս նորա։ Բարձք նոցա՝ բարձք ուղղորդք։ Բազուկք, եւ բարձք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Եւ ոչ սասանեցան բարձք իմ։ Առնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա.եւ այլն։
Ի խարսխաց բարձիցս մինչեւ ցափն կառուցման լրութեան անդամոցս՝ չէ՛ առողջութիւն. այսինքն յոտից մինչեւ ցգլուխ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Տո՛ւր ձեռաց իմոց զզօրութիւն ... եւ բարձանց իմոց զժուժկալութիւն բանաւոր անուացն. (Եփր. ծն. քրիստոսի.։)
moralist;
cf. Բնախօս.
գրի եւ ԲԱՐՈՒԱԽՕՍ. φυσιολόγος qui de natura disserit Որ խօսի զբարոյից կամ զբարուց կենդանեաց. բնախօս.
Փիլագոս՝ բարոյախօսն ամենայն կենդանեաց. (Վրդն. պտմ.։)
morally
Զգաղափար առնլի է բարոյապէս (կամ բարւոյապէս). (Մխ. առակ.։)
cf. Բարոյապէս.
Բնականաբար եւ բարոյականապէս (կամ բարոյապէս) զոր կարէ տանել բնութիւն դիւին. (Կանոն.։)
Հոգեւոր տեսութիւն գրոց, զոր իմաստունքն բնակապէս եւ բարոյականապէս ասեն. (Վահր. յայտն.։)
Բայց ես եւ այլն իմն ասեմ բարոյականապէս. (Եղիշ. կան.։)
cf. Բարք.
cf. ԲԱՐՔ ըստ ամենայն նշ.
Առ այնպիսի խորամարնգ բարոյիւք նոցա. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 16։)
Առ պագշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն։ Յամբարշտութիւնս բագնասէր բարոյիցն. (Ագաթ.։)
Մարթ էր ի բարոյիցն հաւատարիմ գտանել՝ քան յերդմանէն. (Ոսկ.։)
Վասն բարոյիցն անվրէպ նմանութեանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Բնական բարոյիցս ջերմութեամբ (զոր օրինակ հառաչանօք, արտասուօք եւ այլն) զնա թախանձել։ Յետ զբարոյսն սահմանելոյ՝ գրեցի զուղղութիւն նորին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Ըստ բարոյից նոցա հատուցից. (Մխ. երեմ.։)
Բայց ե՛ւս անբանական բարոյից է ասուն կենդանեաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի գազանական բարոյից նոխազք նուիրելիք. (Նար. կ.։ Նար. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)
Հաւուց տարմք, որք մարդասէր բարոյիւք ընտանի գոլով մերային ազինս. (Լաստ.։)
Բնական բարոյից ընտանի սովորութիւնք (յամենայն արարածս) այլ ընդ այլոյ յեղանակեցան. (Նար. խչ.։)
goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.
Բառ ռմկ. պարութ. որ առ մեօք յարմարութեամբ ասի եւ ՎԱՌՕԴ. Փոշի արուեստական դիւրավառ ի պէտս զինուց.
Ոչ էառ հուր, քանզի բարութն թրջեալ էր ի մէջ ջուրց ծովուն եւ տղմոյն։ Հրդեհեալ բարութն ի վեր էառ զտունն. (Առաքել պտմ.։)
Քաղցրութիւն, բարութիւն, հաւատք։ Պտուղ լուսոյ ամենայն բարութեամբ է։ Զամենայն հաճութիւն բարութեամբ։ Յամենայն բարութիւնս արդարութեամբ։ Սիրեաց զչարութիւն քան զբարութիւն։ Ըստ ամենայն բարութեանն՝ զոր արար Իսրայէլի։ Զգթութիւնս քո, եւ զբազում բարութիւնս՝ զոր ետուր մեզ.եւ այլն։
Չկամեցան զիւրեանց բարութիւնսն ծանուցանել անմտացն. (Փարպ.։)
Կարգեաց ստանալ զբարութիւն, եւ ոչ զգեղեցկութիւն. զի գեղեցկութեանն տուիչ ինքն է, եւ բարութեամբն զանձնիշխանութիւնն արար բարութեան. (Եզնիկ.։)
ԲԱՐՈՒԹԻՒՆ. եւ ԲԱՐՈՒԹԻՒՆՔ. Բարին. բարիք. բարի իրք. ստացուածք կամ իրք վայելելիք. բարիքներ, աղէկ բաներ.
Բարութիւն ամենայն երկրիս եգիպտացւոց ձեզ լիցի։ Տաց ձեզ յամենայն բարութեանց եգիպտացւոց։ Ո՞ ցուցցէ մեզ զբարութիւն։ Անձն նորա ի բարութեան անձինք ձեր։ Կեցցեն ի բարութեան անձինք ձեր։ Զքաղցեալս լցոյց բարութեամբ։ Տունս լի ամենայն բարութեամբք։ Զբարութիւնս երկրի կերջիք։ Անձն ունիս բազում բարութիւնս։ Այր զօրութեան ես դու, եւ բարութիւնս աւետարանես.եւ այլն։
Բազմաց յինէն հանդիպեսցիս բարութեանց. (Խոր. ՟Գ. 34։)
Բարութիւնք յուսոյն կենացն յաւիտենից։ Վայելել ի բարութիւնսն անպատում. (Յճխ. ՟Ը։)
Գործք բարութեանց. այսինքն գործք բարիք, կամ բարեգործութիւնք, ստէպ ի նոր կտ։
crimination, imputation, calumny, false accusation;
pretext;
motive.
Առանց բարուրանաց իսկ լուծանէր զշաբաթն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
concupiscence, lust.
Aspen (poplar)
որ եւ ՀԱԳՆԻ. ըստ յն. ա՛ղնոս. ἅγνος hagnus, agnus, vitex իտ. aanocasto, vitrice ... Ծառ ուղղաբերձ ըստ նոճւոյ, եւ տերեւք նորա դիւրաշարժք ի հողմոյ, որ լինի ի ջրարբի տեղիս որպէս զուռի.
Եւ զբարտի ծառն մի՛ աւելի պատուէք քան զուռին եւ զկաղամախին, եւ զայլս ի ծառոց. եւ մի՛ կարծէք, թէ փայտ խաչին Քրիստոսի բարտի էր ... Այդ ծառ՝ որ բարտի անուանի, ի կռապաշտութեան ժամանակն ի պաշտօն առեալ էր նոցա. (Շ. թղթ.։)
cf. Բարուրանք.
Եթէ՛ բարրանօք՝ եւ եթէ ճշմարտութեամբ։ Շնութեան բարրանօք՝ անհնարին դատաստանօք դատէին։ Ընդ իւրում թագաւորին բարրանօք իցէ (սուտակասպասն). (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)
Ի ճեսարանս՝ փառամոլ բարրանօք զցայգ ի ցերեկ փոխարկէին. (Անան. եկեղ։)
Անգործ արարէք զսուր նոցա՝ առ ի յոչ ճարակել զձեզ բարրանօք։ Անձամբ զանձն բարրանօք սիրել անտեղի է կարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Լ՟Ե։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Ոչ է պարտ սնոտի բարրանօք՝ իւրաքանչիւրոց անձանց պատուամատոյց լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
Զստութիւն ինչ կամելով ճշմատութեան բարրանօք ծածկել, եւ ճշմարիտ երեւեցուցանել. (Սկեւռ. յար.։)
Մի՛ բարրանաց դնէր պատճառ, եւ ի գործոց լինիր յամառ. (Երզն. այբուբ.։)
Եւ զամենեսեան այսու բարրանօք (խաբէութեան) յիւր հաւանութիւնն ձգէ (նեռն). (Լմբ. յայտն.։)
happiness, prosperity, well-being.
εὑημερία dies faelix Ունելն զբարի օր, կամ զերջանիկ աւուրս. բարեկենդանութիւն, բարեկեցութիւն, բարեբաստութիւն, երջանկութիւն, յաջողութիւն. աղէկ օր, օրեր.
Սովորեցին յաղօթս կալ ... իբրեւ արեւ ծագէ, բարօրութիւն խնդրելով՝ զէապէսն բարօրութիւն, երկնային լուսովն զմիտսն առլնուլ։ Ընդ առաւօտն ... զճշմարիտ բարօրութիւնն եւ զճշմարտութիւնն ըղձիւք խնդրեն, եւ սրակնութիւն խորհրդոց եւ մտաց. (Փիլ. տեսական.։)
Յաւէժ բարօրութեամբ յղփանայի (ի դրախտին)։ Կատարելով միշտ զբարօրութեանցն դիպուածս։ Ըստ հեթանոսական յուսոյն, եւ վնասաբեր բարօրութեանն. (Պիտ.։)
Ընծայեցէ՛ք, որք ի սուգ՝ զմխիթարութիւնն, որք ի բարօրութիւն՝ զերկիւղն։ Հողմոց մանաւանդ գոյ հաւատալ՝ ոչ կացելոց, քան եթէ մարդկան բարօրութեան. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղք.։)
Թշուառութիւնք բազումք փոխանակեցին զբարօրութիւն մեր. (Լմբ. ատ.։ եւ Մաշկ.։)
exclamation.
ԲԱՑԱԳԱՆՉՈՒԹԻՒՆ ԲԱՑԱԳԱՆՉՈՒՄՆ. ἑκβόησις, ἑκφώνησις exclamatio, ἁπόφθεγμα acute dictum, et breve Սաստիկ գանչիւն, գոչիւն. ձայնարձակութիւն. հնչումն ուժգին. արձագանգ. եւ Առած ազդոյ.
Բացագանչութեամբ ձայնի վերուստ ի վայր զդացուցանէին արքային. (Յհ. կթ.։)
Բացագանչութիւն պատկանեալ եւ յարմարեալ ձայնիւ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ունկն զգայ, թէ յումմէ՛ է բացագանչումն. (Գր. հր.։)
Բայց դու մի՛ յԱստուծոյ բացագանչումն ձայնի պահանջեր. (Լմբ. սղ.։)
Ամենայն՝ որ ի նիւթոյ է կազմեալ աղօտ իմն եւ ստուերային բացագանչումն հնչմանց ունի զիմանալեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Վասն ասացելոց բացագանչմանց. ո՛րգոն, ծանի՛ր զքեզ. եւ եթէ՝ մի՛ ինչ յոյժ. (Սահմ. ՟Գ։)
with uncovered head, bareheaded.
ԲԱՑԱԳԼՈՒԽ եւ ԲԱՑԱԳԼԽՈՎ կամ ԲԱՑԱԳԼԽԱՒ. մ. Հոլանի. գլխաբաց. բացաւ գլխով.
Բացագլուխ (կամ բացագլխով), եւ բոկ ոտիւքն գնաց. (Լմբ. պտրգ.։)
distant, far off;
diluted;
pale;
—, —ս, far, at a great distance, very far;
— կանաչ, sea-green.
Բացագոյն (կամ բացագոյնս) ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Եւ Պետրոս զհետ նորա երթայր բացագոյն. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 16։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 58։)
Եւ ի սմանէ զհարաւով բացագոյն՝ հովիտ իմն դաշտաձեւ։ Ճամբարն երուանգայ էր բացագյն ի քաղաքէ նորին. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 43։)
Զատուցանեն զաղխս բանակին իւրեանց բացագոյն ի նոցանէ բազում վտաւանօք։ Բանակէր բացագոյն ի նոցունց իբրեւ վտաւանօք ինչ սակաւ. (Ղեւոնդ.։)
absent, distant, remote, far off.
Իսկ բացակայն՝ որ ո՛չ է տեսօղ. (Լմբ. ժղ.։)
Հեռաւորեալ բացակայ արասցէ զմեզ բոլորից տէրն (ի մոլորութեանց). (Զքր. կթ.։)
Բացակայ է ճանապարհ արդարոյն եւ անօրինին ի միմեանց. (Լմբ. առակ.։)
Ընդ սպիտակն հարկանին եւ ընդ սեաւն ... որ ուրիշ եւ բացակայ են գունովն. (Նիւս. կազմ.։)
absence, rimoval, non-residence, distance.
Առանց անջատման եւ բացակայութեան՝ ի նոսա հնչելով. (Փիլ. ել.։)
Անձուկ միայն բացակայութեամբ հեռի լինելով խորան ի խորանէ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Կամքն հեռի գտանէր բացակայութեամբ յԱստուծոյ։ Գրելն՝ զբացակայութիւն նշանակէ, որպէս որ հեռի է ի մէնջ՝ գրով տեղեկանայ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բացակայ.
Զորս յանդիման պատուել ոչ կարէին մարդիկ վասն հեռի բնակելոյ, զբացական տեսիլն՝ զնոյն օրինակ քանդակեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 17։)
Կամ αἵθριος subdialis, sub dio Բացօթեայ, որ կայ ի բացի, կամ ի պարզի.
Հովանանային քերովբիմքն բացական թեւոցն տարածմամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Բացական.
Ծովք բազումք գտանին՝ հեռաւորք բացաձիգք ի միմեանց սահմանեալք վայրովք. (Վեցօր. ՟Դ։)
very or farther removed.
Հեռագոյն. եւ կարի օտար. աննման.
evident, manifest, clear, intelligible;
formal, express.
Բա՛ց եւ յայտնի. պարզ. մեկին. քաջայայտ. արտայայտեալ.
Բացայայտ վարդապետութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
evidently, manifestly, intelligibly;
formally, expressly.
Բացայայտակի զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւն։ Բացայայտակի ի գրեցելոց անտի բանից ծանեաք. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Բացայայտակի.
Բացայայտապէս տայ մեզ զայսր խորհրդոյ հաստատութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
declarative, determinative, significative, apodictical.
կամ Մեկնիչ, բացատրիչ.
Այսորիկ բացայայտիչ կամելով. (Լմբ.։)
evidence;
explanation;
developement, disentanglement.
Վասն բացայայտութեան աստուածային խորհրդոց պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
looseness, flux, diarrhoea;
excrement.
ἁπόλουσις Ի բաց լուացումն կամ լուծումն որովայնի։ (Գաղիան.։)
exception, abstraction.
ἁπόληψις exceptio, interclusio, separatio Ի բաց առումն, զատումն, որոշումն. որ ըստ տրամաբանից հակադրի առադրութեան, այսինքն մերձադրութեան.
negative.
ἁποφαντικός enunciativus Որպէս Բացախօսական. այսինքն յայտնաբանական, մեկնողական, եւ հաստատողական.
Մեք որքան կարօտանամք բացասական բանից զօրութեան՝ համբաւել զճշմարտութեանս պայծառութիւն. (Նար. խչ.։)
Խրատուս ոմն է բացասական. ո՛րպէս, պէ՛տք են ընչից. եւ ոմն հրաժարական. ո՛րպէս, ո՛չ է պարտ զամենայն գիշերն քունել. (Պիտ.։)
ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ. ἁποφαντικός negativus, negans Ըստ տրամաբանից, Հակադրեալն ստորասականի. ժխտողական, ուրացական, ո՛չ.
Բացասական. վասն զի ոչ ունի։ Բացասական է, յորժամ ասեմք, սեռն ոչ ունի բաղկացականս. (Անյաղթ պորփ.։) Որոշումն լինէր կրկին նշանակութեանցս, եթէ զառաջինն շեշտէաք՝ բա՛ցասական, եւ զերկրորդն՝ բացասակա՛ն. այլ՝ յընթացից բանիցն է որոշելի։
denial, disavowal.
որ եւ ԲԱՑԱՍԱՑՈՒԹԻՒՆ. Երբեմն՝ որպէս ἁπόφανσις enunciatio, pronuntiatio, sententia Բացաձայնութեամբ արտասանութիւն. բան բացարձակ. վճիռ. դատակնիք.
Խրատն է բան բացասութիւն գլխաւորեալ, յորդորելով յինչ, եւ կամ հրաժարեցուցանելով. (Պիտ.։)
Զբնաւսն ի դէպ բացասութեամբ ասել. (Երզն. քեր.։)
Տգեղութիւն ընդ վայելչութեան, բացասութիւն ընդ ճշմարտութեան. (Նար. ՟Ձ՟Բ.) իմա՛ պիտակ ասութիւն՝ անհիմն եւ սուտ. կամ հայի ի յաջորդ նշ։
Եւ երբեմն՝ ἁπόφασις negatio Բացբարձումն կամ պակասութիւն ստորասութեան. ժխտումն. ուրացումն. ո՛չն ասել. չի ըսելն
Առաջին բան բացերեւական՝ ստորասութիւն, ապա բացասութիւն։ Ամենում ստորասութեան է բացասութիւն հակակայ, եւ ամենում բացասութեան՝ ստորասութիւն. (Պերիարմ.։)
Երկու բացասութիւնք մի ստորասութիւն առնէ. (Անյաղթ պորփ.։)
Աստուածութիւնն ըստ բոլորէ ներբնութեանն ոչ ստորասութեամբ դատի վասն գերունակ եւ անհամեմատ էութեանն։ Ի բացասութենէ բացերեւեցուցին ճեմականացն մանկունք (ասելով՝ անեղ, անմահ, եւ այլն) Քեր. (քերթ.։)
camp, campaign, plain.
Տեսեալ զդաշտ ընդարձակ յորում վարիցեն հարկիք եզանց ի բացավայրի ուրեք. (Վեցօր. ՟Զ։)
distant, far off;
camp;
suburb;
interval.
διάστημα, διάστασις distantia, intervallum, spatium Բացեալ կամ հատեալ միջոց. հեռաւորութիւն. անջրպետութիւն. անջրպետ. խտրոց. դատարկ վայր. միջավայր. արա.
Պատշգամքդ՝ որ են ընդհարաւ՝ հանդէպ բացատացն. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 13։)
Յոյժ մեծ էր բացատն քան զձկտումն աչաց նոցա։ Այնչափ ճանապարհ էին գնացեալ. եւ բացատն յայտ առնէ զսահմանն ի լեռնէն ձիթենեաց յԵրուսաղէմ։ Աստեղք յերկինս դրութեամբ, եւ բացատուք կառուցեալք։ Կաճառք (աստեղաց) խիտ բացատօք. (Ոսկ. գծ.։ Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ի կոյսն.։)
Կիսաբոլորից բացատացն ... Ութամասնեայ բացատօք. (Պղատ. տիմ.։)
(Ասէ արիանոսն) Սուղ ինչ տամ բացատ լինելութեանն որդւոյ, զի եղիցի ծննդական. (Աթ. ՟Ը։)
Ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն. (իսկ ի ստորակիտէն՝ ամենեւին նուազ. Երզն. քեր.)
Որ ոչ ունի բացատ, կամ զհասումն, որպէս զի ոչ է ումեք զրաւել. (Մաքս. եկեղ.։)
Ի մէջ երկնից եւ անդնդոց՝ տեղի էր բացատ. (Եփր. ծն.։)
explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.
ἁπόδοσις redditio, assignatio, solutio, explicatio Ի բաց տըւչութիւն, այսինքն աւանդումն. առաջարկութիւն. լուծումն. մեկնութիւն.
Ստուգութիւն սահմանական բանի բացատրութեան. (Յհ. կթ.։)
Ոմանք պախարակեն զբացատրութիւն սահմանիս. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Այս բացատրութիւն յատկագունին եղիցի, որ է միայն տեսակ. (Պորփ.։)
Արդ յայտնի, եւ որ առ բազումս՝ բացատրութիւն հատուցման (բանիս՝) այս է։ Իսկ առ ի բարս՝ բացատրութիւնն է այսպիսի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
ԲԱՑԱՏՐՈՒԹԻՒՆ. ἁπόθεσις expositio, abjectio, ἁποτομή abscissio որպէս Բացադրութիւն. ի բաց դնումն, ի բաց որոշումն, հատումն. եւ Զատումն. զանազանութիւն.
Բազում բարութեանց պատճառք էին անստացուածութիւնն, բացատրութիւն առնելով զամենայն չարեաց. (Ոսկ. գծ.։)
Զբացատրութիւն հին զատկին, եւ զներածութիւն նորոյ զատկիս. (Կամրջ.։)
Մարդասէրն Աստուած արժանի արասցէ զսա՝յետ բացատրութեան հերացն՝ ե՛ւ թողութեան յանցանաց։ Վերստին կնիք է այս բացատրութեան մեղաց, եւ բոլոր իսկ մեռելութեան գործոց ջնջումն. (Մաշտ.։)
Բացատրութեամբ ի նմանէն խորշեալ։ Բացատրութիւն պիղծ համարելոյն՝ եւ ողորմելոյս, է զղջումն եւ անզղջականութիւն։ Պատշաճաբար եդ առաջի բանս զբացատրութիւն քահանայութեան եւ կրօնաւորութեան։ Թերեւս բացատրութեամբ հեռի եմ ի նմանէ։ Կարօտիմք ուսանել զբացատրութիւն սոցա ի միմեանց. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ. եւ այլն։)
Իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ ի մասունս եօթանց առաջադրութեանց. այսինքն բաժանմամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
that opens;
key, picklock;
dilator.
Գործի բացման, բանալիք. եւ Բացօղ, բացիչ.
Զաստուածեղէն անձրեւացդ զկեցուցանօղդ կաթուած՝ մատո՛ լսելեացս դրանց բացարան։ Ախորժողացն զերկնիցն կայան՝ զքեզ եդ առաջի բանալիք բացարան. (Նար. ՟Լ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.
ἁπόλυτος absolutus, ἁναπεπτάμενος patens, expansus, ἁχανής valde hians, non tectus, vastus Բաց եւ արձակ. անփակ. անամփոփ. ընդարձակ. եւ Համարձակ. ազատ. անարգել. անխափան.
Բացարձակ է (յայսմ վայրի) որդւոյ անուն, եւ առանց ունելոյ ինչ (յատկացուցիչ). (Առ որս. ՟Է։)
Աչացն բացարձակ եւ տարա՛ծ են ներգործութիւնք։ Անզգամացն զգայութիւնքն առանց պահպանութեան բարձեալ թողեալ է եւ բացարձակ ընդվայր։ Մինչեւ ցձեղուն՝ վերնատուն բացարձակ թողեալ. (Փիլ.։)
Բա՛ց ինձ բարեգութ զանսահման ողորմութեան բացարձակ դրունսդ. (Բենիկ.։)
Պատկեր (բարառնութեան՝ լիցի) համառօտ եւ բացարձակ եւ վճարեալ յամենայն մանուածոյ եւ ձեւոյ. (Պիտ.։)
Բացարձակ փայլմամբ՝ հոգւովն երգեն. (Շար.։)
Բացարձակ անուն է (ըստ քերականաց), որ առանձինն իմանի։ Բացարձակ ասին, որպէս՝ Աստուած, հրեշտակք, հոգիք, միտք, բան. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
Յայտնէ զբացարձակ խօսս Կարապետին. այսինքն զհամարձակախօսութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Կայր աշտարակ բացարձակ. (Պտմ. աղեքս.) այսինքն բարձր կամ մեծ, հայի եւ ի յաջորդ նշ։
Ի բացարձակ տեղեացն բերէին զհիւանդս։ Ի բացարձակ վայրաց եկեալ էին առ նա. յն. մի բառ, ի հեռուստ. πόρρωθεν a longe (Ոսկ. մտթ.։)
Այդչափ ի բացարձակ ճանապարհաց առ մեզ եկեալ էք. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Որք զուռկանսն արկանիցեն, զատեալք բացարձակք յիրերաց կան ... բացարձակքն յիրերաց կան ... բացարձակքն տակաւ ի միմեանս մօտին. (Սեբեր. ՟Գ։)
(Երկչոտք վարին) հեռաձգութեամբքն եւ բացարձակօքն միշտ. քանզի աղեղնաւորութիւնք՝ վատասրտացն եւ անարեացն առանձին նահատակութիւն է։ Ձայնք մարդկան ի բացարձակ առաքեալք՝ բնաւորեալ են տկարանալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եւ է բացարձակն՝ մի ըստ այնմ, զի ոչ տեսանի, բայց ի հեռուատ հաւատով իմանի. իսկ միւսն՝ բացարձակ ձայնիւ լսի. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
ԲԱՑԱՐՁԱԿ. մ. ἁπολύτως absolute, solute, libere Արձակաբար, առանց ամփոփելոյ, պարզաբար, եւ ազատաբար. եւ Մեծաքայլ.
Բացարձակ եթող զերանութիւնն ի վերայ հաւատացելոց։ Յովանակն զհետ մօրն երթայր բացարձակ. (Տօնակ.։)
Ի գնացսն է՛ զի բացարձակ քայլեն (կենդանիք), եւ է՛ զի մանրաքայլս. (Նչ. քեր.։)
distance, interval, great extent, breadth.
Առաւելութիւն ընդարձակութեան, անպարագիր բացարձակութիւն։ Անպարունակ բացարձակութիւն։ Զիշխանականին (անձնիշխանութեան) զամենասփիռ բացարձակութիւն. (Նար.։)
Ջանայաք հատանել անցանել զերկայնութիւնն, եւ (կամ, եթէ) զբացարձակութիւնն դիտէաք։ Բորբոքեալ հուր սիրոյն՝ չանսայ բացարձակութեան. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Հազար եւ վեցհարիւր ասպարէզն զանչափ բացարձակութիւնն ցուցանէ ընդ դժոխս եւ ընդ հանգիստ արդարոցն. (Լմբ. յայտն.։)
remote, distant, far;
ի — լինել, to absent one's self, to quit.
Ահարկու մօտաւորաց եւ բացէից լինի. (Շիր.։)
barefaced, open;
frank, candid.
Որոյ երեսն է բա՛ց. եւ Բացաւ երեսօք. պարզերես, աներկեւան բացադէմ. համարձակ, ազատադէմ. ճակատը բաց.
Բացերես է, ոչ ամաչէ։ Բացերեսս եւ պայծառս արտսցես։ Արասցէ առաջի Աստուծոյ եւ հրեշտակաց բացերես. (Վրդն. ել.։ Վրդն. սղ.։ Վրդն. քրզ.։)
Բացերես եւ համարձակ վայելել ի տեսութեան աստուածութեան. (Բրսղ. մրկ.։)
barefacedness, evidence;
frankness, candour.
Որպէս Համարձակութիւն, եւ Բացերեւութիւն.
Զամենայն գործեն համարձակ բացերեսութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Յայտնի բացերեսութեամբ ցուցանի տիրել սմա հեթանոսաց. (Ոսկ. ես.։)
evident, clear, open;
evidently, plainly, openly, clearly.
Առհասարակ ամենայն աշխարհի բացերեւ էր. (Ոսկ. մտթ.։)
very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.
ԲԱՑԷ. Ի ԲԱՑԷ. Ի բաց, ի բացեայ, մեկուսի, հեռի. πόρρω, μακρός longe, remotus եւ բայիւ ἁφίστημι, ἁφίσταμαι amoveo, absto հէռու.
Բացէ ի նմանէն տրոհեալ. (Յհ. կթ.։)
Բացէ ի մէնջ դադարին. (Լմբ. սղ.։)
Ի բացէ (կամ ի բացեայ) էր յԵրուսաղեմէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 29։)
Զի թէ հրէայքն հանդերձեալ էին ի բացէ կալ, եւ լսել զաստուածային բարբառն. (Շ. մտթ.։)
Եւ մի՛ ի բացէ առներ զողորմութիւնս քո. (Դան. ՟Գ. 35։)
ԲԱՑԷ Ի ԲԱՑ, կամ Ի ԲԱՑԷ Ի ԲԱՑ. մ. πόρρωθεν, μακρόθεν, πόρρω longe, procul, eminus որ եւ ԲԱՑՈՒՍՏ Ի ԲԱՑ. Ի հեռուստ, եւ Կարի հեռի. հեռագոյն. հէռւանց, հէռու.
Բացէ ի բաց տէր երեւեցանմա. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 3։)
Բացէ ի բաց հալածի։ Բացէ ի բաց գնացեալ (այսինքն խորշեալ), ասէին. (մեր կեանք Քրիստոս է. Յհ. կթ.։)
Շինել աղքատանոցս ի խորշս եւ ի զերծ տեղիս ... զի պաշտեսցեն զնոսա հարկաւ բացէ ի բաց. այսինքն ի մեկուսի վայրս. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Մերթ՝ իբր Քաջ ի բաց. իսպառ. յոյժ յոյժ. ամենայնիւ. առ հասարակ. (յն. պէսպէս ոճով)
Փտեա՛ վաղվաղակի զամբարիշտս, եւ ծածկեա՛ յերկրի բացէ ի բաց առ հասարակ. (Յոբ. խ. 8։)
abject, despicable, low, vile.
ԲԱՑԸՆԿԵՑԻԿ, Ի ԲԱՑ ԸՆԿԵՑԻԿ. ἁποβεβλήμενος abjectus Ի բաց ընկեցեալ. մերժեալ. լքեալ, յետնեալ, խոտան, անարգ. երեսէ ձգած, մէկդի ձգած.
Կին ... դռնապան՝ բացընկեցիկ, եւ ոչ միոյ բանի արժանաւոր. (Ոսկ. պետր. եղ.։)
Մերկ եւ ի բաց ընկեցիկ արտաքս զայնորիկ մեռելոյ ընկենոյր մարմինս. (Պիտ.։)
Խոտանիցն բացընկեցիկ լինել. Զի մի՛ յորժամ բացընկեցիկ լինիցին, անպարտական զկորուստն համարեսցին. (Երզն. մտթ.։)
Զ՝ի բաց ընկեցիկն, եւ կոխան ի նմանէ եղեալ՝ թողլով։ Մի՛ ի բաց ընկեցիկ աստանօր լիցի. այսինքն մի՛ թողցի ի բաց՝ զանց առնելով. (Սկեւռ. լմբ.։)