disorder, confusion, irregularity;
inordinateness, intemperance, excess, immoderation.
Անկարգ ինչ. եւ խոտորումն ի կարգէ. անտեղութիւն. խառնակութիւն. ցոփութիւն. (յն. պէսպէս). եօլսուզլուգ. օրանսըզլըգ.
Զանկարգութիւնս տեսանել Տէր ոչ կամի։ Ի նոյն անկարգութեան զեղխութիւն։ Որ զԱստուծոյ մերոյ շնորհսն դարձուցին յանկարգութիւն. (Յոբ. ՟Լ՟Ե. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 4։ Յուդ. 4։)
Հետեւեալ լինի զեղխութեան անկարգութիւն, անպատկառութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Յանդգնել առ բանն՝ անկարգութեան նշանակ. (Բրս. հց.։)
Ի միասին կապէ կարգ, եւ լուծանէ յանկարգութիւն. (Առ որս ՟Ժ՟Բ։)
Պարտ էր կարգ ինչ ցուցանել, եւ ոչ անկարգութիւն։ Որ անհաւատն է, եւ լի անկարգութեամբ. (Եզնիկ.։)
Ի ծանր իրս անկարգութիւն բազմացեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Միոյն անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին. (Շ. ընդհ.։)
Մրրկաց անկարգութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)
cf. Անհնարին.
որ եւ ԱՆԿԱՐ ասի. ἁδύνατον. impossibile. Ոչ կարելի. եւ անհնարին. միւմքիւնսիւզ. գապիլսիզ.
Է հաւատ, որ անկարելւոյն՝ կարողութեամբ հաւատայ. (Աթ. ՟Դ։)
Զանկարելեաց կախի եւ աւելորդից յուսոց. (Դիոն. եկեղ.։)
Եթէ զայս ցուցանես, որ է անկարելի (յն. անտանելի). (Աթ. ՟Ը։)
Անկարելի իր. (Սահմ. ՟Ժ։)
Զեղծումն գործել, երկրորդ՝ անկարելեաւ։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ։ Զվտանգ անկարելի աղետիս. (Պիտ.։)
Որ ինձ անկարելին է, քեզ կատարեալ է. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
ԱՆԿԱՐԵԼԻ Է. իբր անհնար է. անմարթ է. օլամազ.
Անկարելի է մեզ գիտել զերկնայնոցն իմացութեանց խորհուրդս. (Դիոն. երկն.։)
Նոյնն նմին նմանապէս մեծ եւ հաւասար գոլ անկարելի է։ Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. (Առ որս. ՟Ե. ՟Է։)
Անկարելի է առանց խոնարհութեան ժառանգել զտեղի անկելոց։ Որպէս չարչարել առանց մարմնոյ անկարելի է, նոյնպէս եւ խռովել առանց հոգւոյ անհնար է. (Զքր. կթ.։)
իբր անկարօղ. անզօր.
Զանկարելի տկարութիւն նոցա տեսանելոց եմք առ ի Փրկչէն մերմէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Անախտ.
Որ չունի զկարիս կրից. անկիր. անկրական. անախտ. անախտական. ἁπαθής. passionis expers.
Ի սկզբանէ էր ասէ՝ Բանն, զի զանկարեկանն ուսանիցիս ... Զանկարեկան ծննդեանն մեկնէ։ Ասաս. ծնա՞ւ արդեօք անկարեկանն. բնաւ եւ ծնանիցի՞. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)
Իմանալիս այս ի մեզ վեհագոյն՝ զատ, եւ անկարեկան նիւթից, մօտաւոր աստուծոյ բնութեանն, հրեշտականման. (Եղիշ. հոգ.։)
incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.
ԱՆԿԱՐԵԿԻՐ ԱՆԿԱՐԵԿԻՑ Որ ոչն կրէ յինքեան կամ չզգայ զկարիս ընկերին, եւ ոչ լինի նմին կարեկից. անգութ. գութ չունեցօղ. մէրհամեթսիզ.
Քարեղէն եւ անկարեկիր միտս էր ստացեալ. (Յհ. կթ.։)
Անկարեկից բնութեամբ ցուցանելով զձեզ առ նոսա օրինօք դահճաց. (Շ. ընդհ.։)
Եւ չունօղ կամ չունելով զկարեկից. երեսէ ձգած.
Ի մահուն անկարեկից մեռանին իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)
cf. Անկարեկիր.
want of compassion, insensibility.
Ոչ կարեկցելն. անգթութիւն։ Ի գիրս խոսր.։
unexpected, unforeseen, extraordinary, unaccountable;
յ—ս, suddenly.
Յանկարծ վտանգէն երկնչէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
ἁδόκητος. inopinatus. Ոչ կարծեցեալ. անկարծելի. անակնկալ. յեղակարծ. չի կարծած. գաֆիլ. ումուլմազ.
Արհաւիրք անկարծք ի վերայ հասանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 17։)
Անկարծ յուսով տեսեալք զանձինս (զերծ յալեկոծութենէ). (Փիլ. յովն.։)
Թռանելն զանկարծն եւ զարագն նշանակէ. (Խոսր.։)
Կամ անկասկած. աներկբայ. շիւպհէսիզ.
Անկարծ հաւատով գնա՛ ի խոստացեալ ժառանգութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
Կամ անպատրաստ. անզգոյշ.
Զտգէտս եւ զանկարծս իրաց խաբել. (Սեբեր. ՟Դ։)
Կամ աննշան. որ չէ ի համարի. չսեպուած. սայըլմազ.
Ուստի՞ ծնանիցին իրքս այս, բայց եթէ յանկարծ ի վատթար անձանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Հզօրն յանկարծէ (կամ յանկածէ) պատկառէ. (Նար. մծբ.։)
cf. ՅԱՆԿԱՐԾ. եւ այլն։ ԱՆԿԱՐԾ կամ ՅԱՆԿԱՐԾ, երբեմն գրին՝ որպէս նոյն։
ՅԱՆԿԱՐԾՍ. Առանց կասկածանաց. իշքիլսիզ.
Բանակեալ էր յանհոգս յանկարծս եւ աննենգ խաղաղութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
cf. Անկարծ.
Որ չէր կարծելի. անկարծ. արտաքոյ կարծեաց. անակնունելի. յանկարծական. եւ Նորահրաշ. հրաշափառ. նոր իմն. որպէս յն. ἁδόκητος, παράδοξος եւ այլն. inopinatus, inexpectabilis եւ այլն.
Անկարծելի ձգմամբն դարձուցանեն զձիս. (Առ որս. ՟Է։)
Ձմեռն անկարծելի. (Փիլ. քհ.։)
Անկարծելի սատակումն. (Գէ. ես.։)
Կարի օտար էր բանն եւ անկարծելի։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Անկարծելի գործոյս։ Անկարծելի աւետաւորութիւն. (Փարպ.։)
Անկարծելի ժամանակ, տեղի. (Վրք. հց.։)
Գտին անկարծելի փրկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զսքանչելի եւ զանկարծելի ծնունդն կուսական. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
Եւ մի՛ անկարծելի երեւեսցի ասացեալս. (Բրս. սղ.։)
Եւ անկասկածելի. ἁνύποπτος. non suspectus. շիւպհէսիզ.
Անկասկածելի էր վկայութիւնն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
mended, not repaired;
irreconcilable.
ԱՆԿԱՐԿԱՏ ԱՆԿԱՐԿԱՏԵԼԻ Որ ոչն կարկատի. լայն պատառուածով. հին եւ պատառատուն. պատռուածքը մենծ, կարկտան չբռնօղ. գափանմազ, եամա դութմազ.
Խրամատեցին անձանց իւրեանց ցանգս անկարկատս. (Ագաթ.։)
Առիգած անկարկատելի։ Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։)
cf. Անկարկատ.
unable, feeble, incapable.
որ եւ ԱՆԿԱՐ. Որ չէ կարօղ. տկար. անձեռնհաս. չիկրցօղ. գատըր օլմայան, գուտրէթսիզ.
Անկարողք լինին հանդուրժել. (Արիստ. առաք.։)
Տեսանել անկարող եմք. (Լմբ. սղ.։)
Սահման ժամանակին առաւել քան զանկարողացն լիցի. (Մխ. դտ.։)
Միտք յառաջանալ ի բնութիւն անհասիցն անկարող գոն. (Բրս. ծն.։)
Տկար իմաստիւք, եւ անկարող մտանել եւ ելանել ի խորս համատարած ծովուս. (Տօնակ.։)
Շատախօսն ո՛չ եթէ առ ի խօսել կարող է, այլ առ ի լսել անկարօղ. (Ոսկիփոր.։)
Մերթ՝ որպէս յետին չքաւոր. կարողութիւն չունեցօղ. եօխսուլ.
Եթէ ոչ ջուր իսկ ստացեալ իցես, վասն զի յանկարողաց ես. (ՃՃ.։)
impossibility;
incapacity.
Անկարողացեալ զտեսութիւնսն բերել. (Մամբր.։)
Որով անկարողանայր իսկապէս տեսանել ի լոյսն վերին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
not indigent, not in want.
ἁπροσδεής. non indigus, non egens. Որ չէ կարօտ իմիք. չունօղ զկարիս ինչ. ունօղ զամենայն պէտս կարեւորս առատութեամբ. ճոխ. աննուազ. ապէնիազ. բանի մը պակասութիւն կամ կարօտութիւն չունեցօղ, ունեւոր. եհթաճ՝ միւհթաճ օլմայան, իհթիյաճը եօգ, վարլը.
Անկարօտ է այլոց իրիք, եւ ինքնաբաւ անձին. (Փիլ.։)
Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)
Անկարօտ բնութիւն. (Պիտ.։)
Եթէ նախ քան ի մէնջ խնդրելն դու կարկառեսցես, անկարօտ ես. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Անկարօտ ի վտակացն ոռոգմանէ. (Պիտ.։)
Որ ի կերակրոց անկարօտ է. (Լմբ. սղ.։)
Որովայն անկարօտ թշնամանէ զառաջնորդականն. (Մաշկ.։)
Անկարօտ զրկօղ։ Անկարօտիցն հանգունաւոր (իբր անկարիք). (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Մծբ.։)
Փարթամաց անկարօտից. (Մխ. դտ.։)
Ընդ անկարօտիցն կոչնոց զի՞նչ շահիցիս. (Մանդ. ՟Զ։)
Իբր անկարօտական. անպակաս. լի. առատ. ուր չիք ինչ ինչ կարօտութիւն.
Անկարօտ լիութիւն, կամ արքայութիւն, գանձ, քաղաք. (Յճխ.։) (Ագաթ.։)
Անկարօտ բեղմնաւորութիւն, կամ բերկրանք, կեանք. (Պիտ.։)
Յըմպելիս անկարօտս. (Եղիշ. խր.։)
Խոնարհեալ ի վերուստ, անկապուտ մնալով փառացն աթոռոյ, եւ անկարօտ դիմացն ծնողին իւրոյ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
not compelled to move on the ground.
Անկարօտ ի ճեմս կամ ճեմելոյ յերկրի. խաղացեալ իբր ի թռիչս թեւոց. որպէս չորեքկերպեան կենդանիք, եւ անիւք Եզեկիէլի.
Զուգակշիռ հետեւմամբ, անկարօտաճեմ ճախրանօք. (Նար. խչ.։)
plenitude, fulness, abundance.
Անկարօտն գոլ. լիութիւն. բաւականութիւն.
Ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
Ուսցի ի նմանէ զանկարօտութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւ հարկաւոր պիտոյից անկարօտութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Հաղորդ առնելով աստուածային անկարօտութեանն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Յանգաւոր.
ԱՆԿԱՒՈՐ գրի եւ ԱՆԳԱՒՈՐ. Անկ. յանկաւոր. դիպող. պատշաճեալ. արժանաւոր. տիւշէր, ճայիս, այըգ. միւնասիպ.
Նմա անկաւոր (կամ անգաւոր) է փառաւոր լինել. (Խոսր.։)
Այն կիրք՝ մոր անկաւոր Աստուածութեանն է, հասարակաց է. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Զտուն հօր՝ կրսեր որդւոցն սովոր են տալ. բայց տեսցի անկաւորին լինել։ Ամենայն շնորհ իսկ բովանդակ յանկաւորսն երթիցէ։ Զի չվայելէ զսրբոյ եկեղեցւոյ ժառանգութիւնն յանկաւորացն հեռացուցանել, բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ. (Մխ. դտ.։)
hospital.
Տուն եւ տեղի, ուր անկեալ դնին եւ դարմանին ակարք ձրի. հիւանդանոց. հասդալար. պիյմարխանէ.
Եւ էր շինեալ նորա անկելանոց աղքատաց եւ հիւանդաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
certain, sure.
ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾ ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾԵԼԻ Անկասկած. աներկբայելի. աներկբայ. հաւաստի. չիտարակուսելու, ստոյգ. շիւպհէսիզ.
Անկեղակարծ յուսոյ ամրութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Զի անկեղակարծ լիցիմ եւ ի բանսդ. (Շ. յկ. ՟Լ՟Ա։)
Մահ ճշմարի՛տ եւ անկեղակարծելի։ Անկեղակարծելի ասիւք. (Անան. եկեղ։)
Անկեղակարծելի խոստովանեսցի յամենեցունց՝ զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն. (Պիտ.։)
Անկեղակարծելեացն եւ անճառիցն. (Փիլ. ել.։)
sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.
ԱՆԿԵՂԾ ԱՆԿԵՂԾԱԿԱՆ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐ. ἁνυπόκριτος. non simulatus, minime fictus. որ եւ ԱՆԿԵՂԾԻԿ. Անմասն ի կեղծեաց եւ ի կեղծաւորութենէ. անխարդախ. պարզ. ուղիղ. հաւատարիմ. անպատրուակ. տօզրու. հագըգէթլի. սատըգ.
Զիա՞րդ անկեղծ եւ ճշմարիտ կարծի սէր. (Շ. թղթ.։)
Զպատմուճան մտաց եւ զգոգս բնութեան անշաղախ եւ անկեղծ պահեսցուք. լինի իմանալ եւ անկեղտ, կամ անեղծ։
Սէր անեղծական. (Նար. մծբ.։)
Յանկեղծաւոր հաւատոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 5. (այլուր ստէպ դնի՝ առանց կեղծաւորութեան)։)
Սիրով՝ անկեղծաւոր. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Քարոզ անկեղծաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
Անկեղծաւոր մարգարէ. (Իսիւք.։)
Անկեղծաւոր բարք, կամ բնութիւն. (Փիլ.։ Մաշկ.։)
Անկեղծաւոր խոստովանութիւն. (Սարկ. քհ.։)
cf. Անկեղծ.
cf. Անկեղծ.
Անմաշ եւ անկեղ (յն. մի բառ) ի կարծրութենէ ունէր զոտն. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդ անկեղծիկ հաւատոց զայսպիսի իւղ գնեսջիք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Անկեղծ.
sincerity, candour;
loyalty, fidelity;
honour, truth.
որ եւ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Անկեղծն գոլ եւ հեռի ի կեղծաւորութենէ. պարզութիւն. յստակութիւն.
Յորս չիք ինչ նշմարանք եւ կամ գիւտք խաւարի, այլ ամենեւին անկեղծութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
unsullied, pure.
lifeless, dead;
cold, without ardour, — animation;
inanimate;
azote.
որ եւ ԱՆԿԵՆԴԱՆԻ. Որ ոչ կեայ, որոյ չիք կենդանութիւն. անշունչ. անզգայ. ճանսըզ. պիլա հըսս.
Ի կենդանս եւ յանկենդանս. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Նար. յովէդ.։)
Ի կենցաղումս ծփեալ իբրեւ զանկենդան կեամ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ անկենդանք՝ որ ոչ շարժին. (Յիսուս որդի.։)
Տունկն պտղակորոյս անկենդան։ Անկենդան ցուպ։ Արեգակնս այս անկենդան. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
Կամ իբր անկենդանական.
Պարտականս անկենդան մահու. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Այս է մեռելութիւն անկենդան, որ զկենդանութիւն խնդրել հրաժարէ. (Լմբ. ատ.։)
that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.
ԱՆԿԵՐ ԱՆԿԵՐԱԿՈՒՐ Որ չունի զկեր եւ զկերակուր. չուտօղ՝ ի բնէ կամ ի հարկէ, կամ կամաւ. անսուաղ. բան չկերօղ, եւ առանց ուտելու. եէմէզ. եէմէքսիզ.
Անկեր, անխում, պարկեշտ. (Տօնակ.։)
Սերմանեն ի նա խորհուրդս անկերս եւ անարբս եւ անքունս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Լիցի անկերակուր կրակ իբրեւ զարեգակն։ Զանկերակուր իմն հրեշտակաց բերէր զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կայր անկերակուր. (ՃՃ.։)
Ոչ միայն յոտն, եւ անկերակուր, այլ եւ լռութեամբ կեայր. (Վրդն. պտմ.։)
Եկեալ յանապատէ՝ անկերակուր, խարազն զգեստիւ. (Իգն.։)
Անկերակուրք եւ քաղցեալք գտին կերակուր զշնորհսն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. (այս ինքն առանց տալոյ զկերակուր)։ Իսկ Փիլ. այլաբ.)
Անկերակուր եւ վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւն. յն. ἅτροφος. անսնունդ. իբր ոչ սնուցիչ, եւ կամ անյագ։
Յանապատ տեղւոջ կալով՝ յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)
cf. Անկեր.
want of food;
hunger;
phthisis.
ἁτροφία. inedia, et tabes. Ոչ կերակրիլն. անսուաղութիւն. եւ կորուստ ախորժակի կերակրոց, յորմէ եւ մաշարայական ախտ.
Հալել զմիտսդ անկերակրութեամբ. (ՃՃ.։)
Յանկերակրութենէ մեռանին. (Վստկ. յ՟Ա։)
Ի հողմոց՝ ոմանք դիւթացեալ առնեն զհպեալսն, եւ այլք անկերակրութիւն տան, եւ այլք ամենեւին սպանանեն. (Արիստ. աշխ.։)
shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.
ἅμορφος. informis, forma carens. որ եւ ԱՆԿԵՐՊԱՐԱՆ. Տակաւին չունօղ զկերպ եւ զկերպարան որոշեալ. անկազմ. անհարթ. անձեւ. անհեթեթ. անկարգ. պիչիմսիզ.
Անկերպ նիւթ։ Անկերպ եւ անորակ։ Զփայտեայ պատկերսն եւ զքարեղէնսն պաշտեն, որ յառաջ անկերպ էին. (Փիլ.։)
Զնիւթն, զսկիզբն, զտեսակ յանկերպ գոյին. (Սարկ. լս.։)
Անկերպ եւ անհեթեթ. (Գէ. ես.։)
Դատարկ բանիցն համարք, եւ անկերպ մտացն հատուցմունք. (Մանդ. ՟Թ։)
Եւ ի վեր քան զամենայն կերպ. օտար ի մարմնեղէն կերպարանաց. անմարմին. ἅμορφος, ἁμορφώτος, ἁσχημάτιστος. qui figurari nequit.
Զանկերպ էութիւն. (Փիլ.։)
Ամենաձեւ, ամենատեսակ, անկերպ. (Դիոն.։)
Անկերպ, եւ աննիւթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Զհասանելիսս մեզ կերպարանս առաջի դնեն զանկերպիցն եւ գերաբնից տեսութեանց։ Որպէս ի կերպի զանկերպիցն նմանութիւն. (Դիոն.։)
ԱՆԿԵՐՊ ըստ ՟Բ նշ.
Զի՞նչ է իմաստ (իմացականութիւն). պարգեւ աստուծոյ, զօրութիւն աննիւթ, անկերպ ակն հոգւոյ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Անկերպ.
cf. ԱՆԿԵՐՊ. ըստ ՟(Ա. նշ.) ἅμορφος, ἁειδείς. forma, vel specie carens.
Հաստատեաց զաշխարհ յանկերպարան նիւթոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Նաեւ ասելն անկերպարան՝ զկերպարանացն յայտ առնէ (չեւ կատարելոց). (Եզնիկ.։)
Անկերպարան ամենայն իրօք՝ եւ անձեւ է. (Նիւս. կուս.։)
Ուրախ լիցին անկերպարան առասպելօքն. (Միսայէլ.։)
that cannot be figured;
not to be described;
unimaginable
deformity.
cf. ԱՆԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. Զի մի՛ կարծիցի, թէ յանկերպարանութենէ այսպիսի իրք գործիցին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անկերպարանութիւն.
Անկերպ եւ անկերպարան գոլն. տձեւութիւն. անշքութիւն. տգեղութիւն. պիչիմսիզլիք. չիրքինլիք. ἁμορφία. deformitas.
Ակնարկելով առ անկերպութիւն առաջիկայիցն (դիականց) ամենայն տաղտկութեամբ լցեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ի բաց բառնալով յաշխարհէ զզարդն՝ ընդունել սպասել զայն՝ որ էրն բնական իւր անկերպութիւն։ Գեղեցկութիւնք ի բաց բարձեալ են, տխուր անկերպութեամբ ամենայն ինչ զգածաւ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ցնդեալքն ի հող, եւ յանկերպութիւն նիւթոյ տարածեալք՝ յարուցեալ կանգնեսցին. (Երզն. մտթ.։)
Եւ աստուածային աննմանութիւն եղական կերպից.
Ի կերպ անկերպութեան իւրոյ իշխանական կերպիւն զմերս զարդարեաց տեսակ. (Ասող. ՟Գ. 1։)
cf. Անկերպ.
Նոյն ընդ անկերպարան. անկերպ.
Ի բառաչ ձայնի բարբառոյ, որ անկերպաւոր՝ աննշանական։ Անիւք անկերպաւորք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Թ։)
unburnt;
incombustible.
որ եւ ԱՆԿԻԶԵԼԻ, ԱՆԲՈՑԱԿԷԶ. Ոչ կիզեալ. առանց կիզման. չէրած, առանց էրելու. եանմազ. դութուշատան.
Զնոյն հուր ընկալեալ՝ պահեցար անկէզ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անկէզ մորենի։ Ի տոչորմանէ հրոյն զերիս մանկունսն անկէզ պահեալ. (Շար.։)
cf. Անկէզ.
ἁκατάφλεκτος, ἁκαταφλέκτως. incombustus, sine combustione. Անկէզ. անկիզական. եւ անկիզաբար, առանց այրեցեալ գոլոյ. եւ առանց այրելոյ.
Աթոռ քոյ կիզու ի շրջափայլութենէ ճառագայթիցդ, եւ զքեզ կարո՛ղ գոյ տանել անկիզելի՝ կոյսն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Մորենի անկիզելի։ Հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Մկրտեաց զդասս առաքելոցն ի հուրն անկիզելի. (Շար.։)
without a point;
without pause, eternal.
Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.
Յանկէտ աւուրն։ Յանկէտ յարքայութիւնն։ Զանկէտ յաւիտեանսն. (Ագաթ.։)
Անկէտ երանութիւն, կամ լալումն։ Անկէտ խոստմանց։ Տեսին զանկէտն սկսեալ։ Ի սրբասնեալ միջոց քո ստեանց զանկէտն ի տաշխին ծրար թաքուցեր. (Նար.։)
Ի վեր քան զերկինս, եւ քան զանկէտ եւ զանսահման բնութիւն տարեղէն արարածոց. (Ագաթ.։)
not fit to burn;
that will not burn.
unmarried.
Որ անկինն է, հոգայ զՏեառն. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 32։)
ὀ ἅγαμος. caelebs եւ viduus. Չունօղ զկին. ոչ կապեալ ի կին. չեւ ամուսնացեալ, կամ հրաժարեալ կամ զրկեալ ի կնոջէ. ամուրի. անամուսին. կնիկ չունեցօղ, ազապ. էրկէն. էրմէլ.
Զի՞նչ արասցուք եւ վասն այլոց անկանանցն. (Դտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
Զմանկունս թողուլ անթլփատս, յորժամ լինիցին, քանզի անկին էին. (Խոր. ՟Բ. 8։)
Ամուրեացդ անկանայցդ, այս ինքն որ այրիք լեալ են արք եւ կանայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.
Որոյ ոչ գոն զգալի կիրք. որ չկրէ ինչ. անկարիք. անախտ. անչարչարելի.
Ոչ եւս ասելի է անկիրս զայնպիսիսն գոլ ամենեւին. (Անյաղթ հակակ.։)
Անկիրն կարեաց վշտաց յանցանաց. (Նար. խչ.։)
Անկիր գոլով՝ եւ ոչ ձեռօք ըմբռնի։ Զիա՞րդ անկիրն կիրս ընդունի. (ՃՃ.։)
Եւ իբր անկրելի. անտանելի. անբովանդակելի.
Անկիրն բարձրութեան երկնի. (Նար. խչ.։)
uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.
Որ չէ կիրթ. ոչ կրթեալ. անվարժ. անհմուտ. անփորձ. անմասն. չսորված. թալիմսիզ. ալըշմամըշ. աճամի. պեխապէր.
Անկիրթ մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անկիրթ մտօք համոզել. (Յհ. կթ.։)
Զանկիրթն վարժից. (Նար. խչ.։)
Որք անկիրթ են իմաստից. (Լմբ. պտրգ.։)
Բարիք՝ անկիրթք չարեաց (հրեշտակք). (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Անկիրթ մարմնական կրից (Աստուած). (Լմբ. սղ.։)
Կամ անսովոր. օտար. նոր իմն. ահայըպ.
Անկիրթ պատահումն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ի տան հօր ասելն՝ վասն Դաւթի կարծել՝ անկիրթ ոչ է. (Իգն.։)
not united, separate;
not closed, not healed.
Անկից վիրացն խոցով հարցաքննեցաւ. (Նար. կուս.։)
"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."
• «աթոռի կամ բազկաթոռի Բև». երկու անգամ միայն գործածուած է Բ. մնաց. թ. 18 «Եւ վեց աստիճանք էին աթոռոյն կա-պեալք ոսկւով և անկիւնք (յն. ἀγϰῶνες) աստի և անտի յաթոռն նստելոյ. և երկու առևծք կային առ ոտս անկեանցն (յն. αγϰώνας)»։
• = Յն. բնագրի ἀγϰών «թև, արմուկ» բառն է, որ ուղղակի տառադարձուած է. ըստ այսմ մեր բառի հին ձևն էր *անկոն կամ անկովն, որ յետոյ շփոթուելով անկիւն բառի հետ՝ այս ձևն է ստացել. հմմտ. անակիւղ < ἀνάϰωλος։ -ճ.
• Բառարանները դնում են իբրև նախորդ անկիւն բառի մէկ նոր առումը, որ ըստ իս ճիշտ չէ։
ԱՆԿԻՒՆ գրի եւ ԱՆԳԻՒՆ.(լծ. լտ. անկուլուս. յն. ղօնի՛ա, ղօ՛նիօս. պ. խիւնկ, փիւնճ. ռմկ. գունջ). քէօշէ. պուճագ. զավիյէ. γωνία. angulus. Տեղի՝ յոր յանգին անձկութեամբ երկոքին կողմանք շինուածոց. եւ ըստ երկրաչափից՝ խոտորնակ բերումն կամ անկումն երկուց գծից ի մի կէտ աւարտման։ Լայնաբար՝ կողմն ինչ առանձին. գոգ. խորշ. ծայր. ծագ. յամենայն լեզուս պէսպէս առմամբ.
Երկու սիւնս արասցես յանկիւնս խորանին։ Արար եւ զեղջիւրս նորա ի վերայ չորեցունց անկեանց իւրոց։ Յանկիւնէն մինչեւ ի դուռն։ Եղեւ գլուխ անկեան։ Յանկիւնս տան քոյ։ Առ անկեամբ գնացից տան նորա։ Առ ամենայն անկեան դարանակալ լինի։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ոչ եթէ յանկեան ուրեք գործեալ իցէ այս. եւ այլն։
Զի՞նչ իցեն անկիւնք սեղանոյն, եթէ ոչ զխաչն նշանակէ, որ եւ անկիւնս ցուցանէ չորս. բուն, անկիւնն՝ կատարն ի վեր ուղղեալ. աջ անկիւնն, ահեակ անկիւնն. (Ագաթ.։)
Հուպ կնդ ձախակողմ անկիւնին. (Զենոբ.։)
Ջահաւորեալ ի չորս անկիւնս աշխարհի. (Անյաղթ բարձր.։)
Չորք անկիւնք (այս ինքն աշխարհս ամենայն) լուան զփրկութիւն. (Եփր. ել.։)
Կապէ իբրեւ անգիւն երկուց որմոց զարուն եւ զէգն. (Արշ.։)
Իբր գլուխ անկեան, նմանութեամբ գլխաւորութիւն.
Գահերիցութիւնք վերադիտողաց (եպիսկոպոսաց), ունողք անկեան անբծացն պարու. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Իբր արմուկն կամ թեւ աթոռոյ. ἁγκών.
Անկիւնք աստի եւ անտի յաթոռն նստելոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 18։)
ՎԷՄ ԱՆԿԵԱՆ. ըստ յն. անկիւնական. γωνιαῖος. angularis.
Ո՞վ է որ արկ զվէմն անկեան ի դմա. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 16։)
ԱՆԿԻՒՆ ՀԱՏԱՆԵԼ. cf. ԱԿԱՆ ՀԱՏԱՆԵԼ. յն. զորմն հատանել.
Անկիւն հատեր, այլ զգանձս իմ ոչ կարացեր գերել. (Ճ. ՟Ժ.։)
Եհատ անկիւն գողն, եմուտ ի սենեակ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
angular;
— վէմ՝ քար, corner-stone.
Որ պինդ ունի զանկիւնս երկուց որմոց. որպիսի է վէմն անկեան. ըստ յն. անկիւնական. γωνιαῖος. angularis (lapis).
Զանկիւնակալ քարն առաւել ընտրութեան արժանի վարկանին։ Ի հիմունսն վէմ, եւ յանկիւնսն անկիւնակալ քար՝ զերկուս որմսն ի միասին կապել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Այս է գործ անկիւնակալ վիմաց. (Գէ. ես.։)
goniometer.
goniometry.
angulous, angular.
Ունօղ զանկիւն՝ իրական, կամ նմանական, ըստ երկրաչափաց եւ ըստ թուաբանից. քէօշէլի.
Անկիւնաւոր՝ խորանանման՝ տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Ամենայն անկիւնաւորաց սկիզբն՝ միակն է. (Լծ. սահմ.։)
Ի նմանէ (յերրեակ թուոյ) յառաջ խաղացեալք բոլոր անկիւնաւորաց. (Մագ. ՟Ե։)
Որք զչորեքանկիւնսն զերկոտասանսն շարադրեն՝ թիւք անկիւնաւորք՝ են սոքա. (՟Ա, ՟Գ, ՟Ե, ՟Է, ՟Թ, ՟Ժ՟Ա, ՟Ժ՟Գ, եւ այլն. իսկ որ զայլ երկարսն շարադրեն անկիւնաւորք՝ են այսոքիկ. ՟Բ, ՟Գ, ՟Զ, ՟Ը եւ այլն. Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)
Յոհաննու քահանայի (Սարկաւագ վարդապետի) արարեալ զանկիւնաւոր թիւսդ ի փոխաբերութենէ յերկրաչափական թեւոց (իբր ուղղանկիւնի, եռանկիւնի, քառանկիւնի, եւ այլն). անկիւնաւորաց թուոցդ վախճան մինչեւ յեօթն է. բայց այլդ (եդաւ) վասն կրթութեան մանկանց. (Սարկ. տոմ.։)
to be dissolute.
(լծ. յն. էնգլինօշ. ἑγκλίνω . լտ. ինգլինօ. inclino. խոտորիլ, հակիլ). Յարիլ. զակատիլ. մոլիլ. բանի մը չարաչար սէր ձգել. սէվտա վէրմէք. տատանմագ.
Կերակրոց տենչանք, եւ օտար ընչից բաղձանք, եւ փառամոլութիւնք, որովք անկղիտանամք ի տրփանացն։ Յայսոսիկ անկղիտանամք մեք կրօնաւորքս։ Մի՛ երբէք ցանկութեամբք մարմնոյ անկղիտանալ. եւ այլն. (Սարգ. ստեպ։ Իսկ ի Հին բռ. գրի.)
(Անկղիտանալ. յիմարիլ ի տռփանս, կամ պշնունլ։)
without incense, — oblation.
to fill with holes, to bore, to pierce.
τρυάω, κατατράω perforo, pertundo πλήσσω, -ττω percutio, ferio. Բանալ ծակս բազումս. ծակ ծակ առնել. ծակել, ճեղքել. փորել. խոցել. խոցոտել.
Ի ծրարս ծակոտեալս ժողովէր. (Անգ. ՟Ա. 6։)
Խթան զոտս աքացողացն ծակոտէ. (արիւնոտէ. Ոսկ. ես.։)
Հանապազ խոցեսք եւ ծակոտեմք զանձինս։ Խռովէին դեւքն, խոցեալք ծակոտեալք ի ծածուկ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
Փորէ եւ ծակոտէ ախտս այս (քաղցկեղն) մարմին. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Ատամացի ծակոտէր զմարմին նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծակոտեալ լինէին մարմինք նորա. (Ագաթ.։)
Զորմս ծակոտէր. (Եղիշ. ի չարչարանս.։ Զտունս մեծամեծաց ծակոտէր. Ոսկիփոր.)
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Բջիջքն ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. յն. իբրեւ սպունգ. (Պղատ. տիմ.։)
Կարծրութիւն գետնոյս ծակոտեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)
Բազմացուցին ծակոտեալ մատրունս սեղանովք։ Մատուցաք յանձուկ եւ յանպատիւ ծակոտեալ խորանսն. (Լմբ. պտրգ.։)
mark of a bite, cicatrix, scar.
Զհին ծակոտուածս վիշապին ողջացոյց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Խածանօղն, եւ ծակոտուածք իւր. (Նար. ՟Զ։)
pore
Իբր Ծակք, կամ կակոտկէն.
Երկու ճարմանդ առ օղ մի, աստի եւ անտի առ եզերբ փեղկիցն ծակտի կապուտակաւ կատարեալ. (Վրդն. ել.։)
pastry-cook.
Ի սեղանայ օրինացն, ի պղակունարագործացն, եւ ծաղարարաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։) (չիք ի յն։)
floriferous, flowering, bearing flowers.
ἁνθοφόρος, χλοηφόρος floriger, florifer, germinans ἁνθοφυής producens, flores. Որ բերէ կամ բուսուցանէ զծաղիկս. ծաղկաբուղխ.
Ծաղկաբեր դաշտ, լերինք, մարգք, ծառք. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 7։ Եղիշ. ՟Ը։ Վեցօր. ՟Ը։ Ագաթ.։)
Գաւազան ծաղկաբեր, յորում աստուած տպաւորեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
Ծաղկաբերք լինելով շուշանօք բանին. (Նիւս. երգ.։)
արմտիք լինին ծաղկաբերք. (Նար. երգ. իբր ուռճացեալք, պարարտք։)
cf. Ծաղկաբեր.
Ցամաք ամենածին՝ ծաղկաբուղխ, տնկաբեր. (Ագաթ.։)
adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.
Ծաղկազարդ բոյսք եւ տունկք, ծառք, երանգք, առաքինութիւնք, քարոզութիւն. (Խոր. վրդվռ.։ Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրդն. սղ.։)
Դիպեցաք երկնահանդէտ լերինս բարձու եւ ծաղկազարդի. (Տօնակ.։)
Գերեզման՝ եւ դրախտ ծաղկազարդ. (ՃՃ.։)
Ծաղկազարդ քարոզութիւն, եւ որ առաջի կայր առաքելոցն. (Ոսկ. ի ծղկզրդ.։)
Քաջազարդ վարդապետացն ծաղկազարդ քարոզութեամբ. (Տաղ.։)
Ո՛վ ծաղկազարդ՝ կենաց բուրաստան. (Գանձ.։)
Նորափթիթ ծաղկազարդ դնդչեցուցանէ. (Պիտ.։)
ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ. գ. Տօն արմաւենեաց՝ յաւուրս գարնանային ծաղկաւէտ վայելչութեանց. ծառզարդար. որպէս եւ Երկրորդ ծաղկազարդ ասի կիւրակէն զկնի համբարձման, զի յայնժամ ըմտ կարգի պաշտամանց լինի վերստին ընթերցուած աւետարանաց բուն ծաղկազարդի։ Շար. խորագր։ Տօնացոյց.։
to adom with flowers.
Ծաղկօք զարդարել. ծաղկեցուցանել. պայծառացուցանել.
Զսիրտն ի չար խորհրդոց մաքրել, եւ առողջիւքն ծաղկազարդել. (Խոսր.։)
Խաղանշան խորհուրդ ծաղկազարդեալ գաւազանին. (Անան. եկեղ։)
Յառաջին աստուածատեսակն գեղ տերեւազգեստ ծաղկազարդ է։ Իբրեւ զդրախտ փափկութեան ծաղկազարդեցայք. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Սէր ընկերին զամենայն տեսակս առաքինութեան ծաղկազարդէ։ Ամենայն մասունք առաքինութեան ծաղկազարդեալք. (Ոսկիփոր.։)
covered or loaded with flowers.
ԾԱՂԿԱԶԳԵԱՑ ԾԱՂԿԱԶԳԵՍՏ. ἁνθοφόρος . Ըմտ յն. ոճոյ, իբր Ծաղկաբեր. ունօղ կամ բերօղ յինքեան զծաղիկս. ծաղկաւէտ.
(Գարունն) ծաղկազգեստ պատմուճանաւ զարդարէ զմայրս ամենեցուն զերկիր. (Պիտ.։)
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Ծաղկազգեաց.
ԾԱՂԿԱԶԳԵԱՑ ԾԱՂԿԱԶԳԵՍՏ. ἁνθοφόρος . Ըմտ յն. ոճոյ, իբր Ծաղկաբեր. ունօղ կամ բերօղ յինքեան զծաղիկս. ծաղկաւէտ.
(Գարունն) ծաղկազգեստ պատմուճանաւ զարդարէ զմայրս ամենեցուն զերկիր. (Պիտ.։)
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
full of flowers;
full blown.
Զպայծառազգեստ ոստասաղարթ եւ ծաղկազուարճ տօնախմբելին իսրայէլի. (Խոր. վրդվռ.։)
Տեսեալ զքոյդ ծաղկազուարճ երանգախումբ իմաստաիղձ գիւտս բանի. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
cf. Ծաղկալի.
Ուր իցեն ծաղիկք խիտ առ խիտ.
Զուարթացան ծաղկախիտ պայծառութեամբ. (Իսիւք.։)
flower-stand.
Որ բարձեալ ունի կամ կրէ յինքեան զծաղիկս.
Ծաղկակալ սկտեղբն իբր զինու վարեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 66։)
cf. Ծաղկահամ.
Ւոնակ անուշահոտութեան ծաղկանց. որ եւ ԾԱՂԿԱՀԱՄ.
Ծաղկահոտ գինի. (Ածաբ. ծն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Գր. սարկ. լուս.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
interwoven with flowers;
— պսակ, garland.
Ծաղկահիւս բրաբիոնս։ Ծաղկահիւս պսակաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
abounding in flowers, flowery;
blooming, florid, flourishing;
efflorescent.
Ծաղկաւէտ դաշտ, կամ մարգք, բուրաստան, վայրք բուրաստանաց, թուփք սոստոց. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Վրք. հց. իզ։ Ճ. ՟Ա.։ Զքր. կթ.։ Ծաղկաւէտ եղեալ պտղածնի. Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ծաղկաւէտ լցեալ հրաշագեղ տնկօք. (Շար.։)
Անդ հօտք արօտականք ծաղկաւէտք խայտացեալք. աստ խամրեալ, եւ յոյժ պակասեալ. իմա՛, ի մէջ ծաղկանց, կամ յարօտս ծաղկաւէտս։
flowery, blossoming, blooming.
Փթթեալ, այս ինքն այն ինչ բացեալ ծաղկօք. Ծաղիկ բացօղ, կամ բանալով. (զի փթիթ եւ բացումն են լծորդ. որպէս եբր. փաձահ, ֆաթահ. եփփաթա).
Զծաղկափթիթ տնկոցն զկանաչասաղարթ ոստոցն զտարածումն. (Անան. եկեղ։)
Հրճուալից ծաղկափթիթ զուարճանան կենդանիք եւ տունկք. (Պիտ.։)
flowered;
party-eoloured;
figured, embroidered.
ԾԱՂԿԵԱՅ ԾԱՂԿԵՂԷՆ. ἁνθινός floridus, e floribus factus. Կազմեալ ի ծաղկանց, կամ ծաղկաձեւ զարդուք. ծաղկէ.
պատմուճան ծաղկեայ. (Ծն. ՟Լ՟Է. 3. 23։ Պիտ.։)
Ծաղկեայն եւ նռնաձեւքն առ վերջինն վայրօք. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
Ծաղկեայ պսակ (կամ ծաղկէ պսակ) Եդաւ ի գլուխ նորա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.)
Պատկեցից ծաղկեղէն պսակօք զսուրբ գլուխդ. (Ճ. ՟Ա.։)
Իբր զծաղկեղէն զգեստուց հանդերձանս. (Նար. խչ.։)
cf. Ծաղկեմ;
սրտի բերկրեցելոյ երեսք ծաղկին, a merry heart makes a cheerful countenance;
ծաղկին ամենայն ազգք արուեստից, all the arts flourish.
flower-garden.
κῆπος hortus. որ եւ ԾԱՂԿԱՆՈՑ. Բուրաստան. պարտէզ ծաղկաց.
Եմուտ ի ծաղկոցն արքունի։ Դարձաւ թագաւորն ի ծաղկոցէ անտի. (Եսթ. ՟Է. 7. 8։)
Ծաղիկք ծաղկոցաց աստուածութեանն. (Ագաթ.։)
Յարբուցմունս բուրաստանաց եւ ծաղկոցաց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Միտ դիր ծաղկոցացն, եւ լսիցես զգեղեցիկ երգս ճպռանցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Ծաղիկ ծաղկոցաց բանին. (Նիւս. երգ.։)
Ծառանց ծաղկոցին. (Խոսր. պտրգ.։)
Աստուածապաշտութեանն ծաղկոցովք. (Նար. երգ.։)
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
καταγέλαστος ridiculus. Լի ծաղու. յոյժ ծաղրական. ծիծաղելի.
Նոքա զծաղրալից երկիւղն ախտանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Եւ ոչ որպէս պղատոն, որ զծղրալից զվարս իմն հաստատէր։ Քանզի զմարդիկն լինել կորուսին, յածեալ շրջին կուտել անձանց այլուստ զյաճախ ծաղրալից փառսն։ Միովն ծաղրալիցս (կամ ծաղրաստ), եւ միւսովն ատելիս առնէ։ Սեղանս արծաթի, եւ զայլ ամենայն ծաղրալիցս յաճախեն մարդիկ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ծաղրալից տեսողաց։ Զծաղրալիցն յաւելուն (բան). (ՃՃ.։)
Ծաղրալից աքցոտել ոտիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
droll, facetious, burlesque, comic;
buffoon, clown, joker, jester.
γελωτοποιός, μῖμος mimus. Որ ոք կամ որ ինչ ածէ զայլս ի ծաղր. Միմոս, եւ միմոսական. Ծիծաղցընօղ. մասխարա, մուգալլիտ
Մի՛ լինիր ծաղրածու, եւ կատակերգակ. (Նեղոս.։)
Որ կատակերգակն է, եւ ծաղրածու. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ըզծաղրածու խեղկատակին, եւ ախտաշարժ բանըս նոցին. (Յիսուս որդի.։)
Թատերս շինեաց ի քաղաքս, եւ զծաղրածուսն յորդորեաց։ Խօսեցին գուսանքն ծաղրածուք. (Ոսկ. եփես.։ Եփր. խոստ. Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
laughter-loving, humorous, jocose, waggish.
ԾԱՂՐԱՍԷՐ որ եւ ԾԱՂՐԱԿԱՆ՝ ըստ ՟բ նշ. Սիրօղ ծաղու եւ ծաղրածութեան. կատակերգու. խեղկատակ.
Դատարկաբան, եւ ծաղրասէր. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Կ՟Զ։)
tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.
(լծ. եւ նոյն ընդ Կամաւոր, իբր կամարակոր) Ծուռ. կոր. թիւր. խեղաթիւր. ոլորեալ, գալարեալ իբրեւ զծամ. Ծուռումուռ.
Շաւիղք ծամածուռք, դժուարաշուրջք եւ նեղք. (Պտմ. աղեքս.։)
Թիւրք եւ խոտորեալ ի ճշմարտութեան ծամածուռս. (Սարկ. հանգ.։)
Ուղտ ծամածուռ։ Ծամածուռք իբրեւ զուղտս. (Վանակ. յոբ. եւ հց։ Վրդն. ել.։)
to writhe, to twist, to twine, to wind round;
— զերեսս, to grin, to make grimaces at, to jibe.
Ծամածռեալ խաթարել զմիտս մեր խորհին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
hair-band or ribbon.
Կապ որ կալեալ ունի զծամս, որպէս ծոպ եւ վերջք ոսկեթել, չարիւք մարգարտաց կամ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. Ծամկապ, մազկապ. ... յն. պէսպէս. ἑμπλοκή torques (հիւսք). եւ κάθεμα monile (մանեակ). եւ περίθεσις circumpositio (քայռ). տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Ես. ՟Գ. 19։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ Որպէս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17). κόμη coma (ծամք)։ եւ (Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
Մի՛ ծամակալս ի ծամս. յն. մի՛ առ ծամելեօք։
jaw;
cheek.
κρόταφος, γνάθον pars cpitis tenuior παρειά mala, maxilla, gena. Քունք եւ ծնօտ մինչեւ ի կզակս, որ է միջոց կամ գործի ծամելոյ կենդանւոյն զկերակուրս. վերի ու վարի լէնեէնէրը.
Բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Եւ ցիցն ի ծամելոջ նորա։ Վարսեաց ընդ ծամելիս նորա. (Դատ. ՟Դ. 21. 22։ ՟Ե. 26։)
Մեծ իմն պէտս ունի եւ լեզուին ձեռն է ծամելացն. (Նիւս. բն.։)
Ի ծամելեաց առիւծուն։ Ծիծեռանց ծամելեօքն առնուլ կաթիլս. (Մագ. ՟Ը. ՟Ի՟Թ։)
Նա առ ըզքեզ ընդ յայելի, եւ հար ի խրոխտն ծամելի. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to chew;
to reflect, to ruminate.
μασσάομαι mando, manduco. Իտ. mastigo. ծասկել. մանրել ատամամբք. կրծել. խածանել. տրորել. ուտել. որոճել.
Ծամէին զլեզուս իւրեանց յախտէ ցաւոցն. (Յայտ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Զարմատս փայտից ծամէին ի սաստիկ սովոյ. (Յոբ. ՟Լ. 5։)
Կաղին, կամ գարի, կամ հաց եւ պանիր ծամել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Կլիմաք.։)
Իսկ ամենայնի ներողն աստուած ծամէր զլեղին ընդ քացախին. (Ոսկիփոր.։)
Ձկունք եթէ զջուր սոդոմայեցւոց ծամեսցեն, մեռանին. (Եփր. աւետար.։)
Ի միտս ձեր քննեալ կոխիջիք՝ մանր մանր ծամելով, զի՛նչ յայտ, եւ զի՛նչ անյայտ իցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Զի մի՛ զկոշտ հերձուածողական կարծեացն ի բերան առեալ ծամիցեմք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
գրի եւ ԾԱՅՐԱԼԻՑ. Ծայր ի ծայր լի. ծայրագոյնս առլցեալ.
Եղիցի նա իբրեւ դրախտ ջրալից, պտղալից, ծայրալիր (կամ ծայրալից) պտղով. (Մծբ. ՟Գ։)
Եդեալ ծայրալիր պատարմամբ՝ զսկիզբն, զմիջոցն, եւ զկատարումն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Լցաւ ծայրալիր հոսմամբ գետն կուր. (Կաղանկտ.։)
dilating everywhere.
Ծայր ի ծայր ծաւալեալ. ամենասփիւռ.
Ծայրածաւալ եւ ջահաբորբոք լուսովն. (Անան. եկեղ։)
cf. Ծայրակոտոր.
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
Զկատարեալ գիտութիւնն ... կամին ծայրակոտոր եւ խոտան առնել. (Ոսկ. գաղ.։)
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
Ծայրակոտոր առնէին զոտսն եւ զձեռսն։ Ծյրակոտոր առնել ոտիւք եւ ձեռօք. (Ղեւոնդ.։)
Ծայրակոտոր իմաստք, կամ վնասկարութիւնք. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նար. ՟Ի՟Ը։)
Եօթանասուն թագաւորք ծայրակտուրք ձեռօք եւ ոտիւք էին. (Դատ. ՟Ա. 7։)
Մարմինքն ծայրակտուր կոտորէին. (Ոսկ. ես.։)
Որք խորհրդով իբրեւ սրով զանձինս իւրեանց ծայրակտուրս առնեն. (Կլիմաք.։)
ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)
Ապա ծայրակտուր լինի, որպէս ի այրեցեալ ծայրից. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
հատմամբ ունկանց լսարանին ... եւ ծայրակտուր փողից յօդին. այսինքն քթին. (Յիսուս որդի.։)
leaf buds.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
Յոլով անգամ ի ծայրապտուկսն տայ, զոր բողբոջ անուանէ. (Վրդն. երգ.։)
անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Ծայրապտուկք.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
Յոլով անգամ ի ծայրապտուկսն տայ, զոր բողբոջ անուանէ. (Վրդն. երգ.։)
անպիտան երկրային գիջութիւն ի ծայրապտուղսն յարմարի ... փոխանակ ծայրապտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
acropolis, citadel.
ἁκρόπολις summa arx. Բերդաքաղաք. բերդ ի ծայր քաղաքին. ամրոց. ակառն.
Ցանկութեանցն յաղթիցէ սեռի, յորժամ ի ծայրաքաղաքն բանականին հրամանին կամաւորապէսն անսալ ոչ կամիցին. (Պղատ. տիմ.։)
Քաղաքին պարտ է շինել ... Երկոտասան տունս դնելով յառաջագոյն արամազդայ եւ աթենայ տաճար, ծայրաքաղաք անուանելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Ի ծայրաքաղաքին վայրին (գաւառին՝) բնակելով պահապանք. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
Յառաքինութեանց հասեր ի ծայրաքաղաքն ի ձեռն ճգնութեանց անտոնիէ. (Ժմ. յն.։)
Պատկերագործն փիդիա կազմելով զաթենա՝ որ ի ծայրաքաղաքն է, ի մէջ վահանին նորին զդէմ անձին իւրոյ յօրինաց. (Արիստ. աշխ.։)
Ուստի՞ դու զանծինն առեալ ունիս, եւ կամ զանսկիզբն՝ զքո զծայրաքաղաքսդ (իբրու կանգնեալ ընդդէմ մեր) (Առ որս. ՟Զ.) (վրիպակաւ գրի, զծայրաքաղսդ։)
ornamented with trees.
ծաղկաւէտ ծառազարդ բուրաստան. (Գանձ.։)
abounding in trees, woody, sylvan;
— լինել, to hide oneself among the trees.
pruning;
— առնել, to prone, to lop.
servilely, slavishly.
Վասն ծառայաբար պաշտամանն. (Լմբ. վերափոխ.։)
(Տէրն) ծառայաբար լուաց զոտս նոցա. (Սարգ.։ եւ Շար.։)
servile, vulgar, low, trivial
Ունօղ զբարս ծառայի. որ վարի հանգոյն ծառայի.
Նի ծառայաբարոյ առ շնորհն աստուածային երեւել, այլ իբրեւ զազատս վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Հպարտս, եւ ծառայաբարոյս գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. յն. ծառայավայել.)
humble, like a servant.
Ունօղ զկերպ կամ զկերպարան ծառայի. ծառայական. մարդկային.
Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
σύνδουλος conservus. Կցորդ եւ ընկեր այլում ի ծառայութեան նոյն տեառն, որպէս եւ աստուծոյ. պաշտօնակից. Տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 9. 17. 23։ ՟Ե. 3։ ՟Զ. 6։ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28 = 33։ ՟Ի՟Գ. 49։ Կող. ՟Ա. 7։ ՟Դ. 7։ Յայտ. ՟Զ. 11։ ՟Ժ՟Դ. 10։)
Ծառայ ծառայակցի սպաս պաշտաման մատուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Քո ծառայիս (այսինքն երկրի) մեզ սորուն ծառայակ ցացս հրաման տացես պատրաստել զդարմանոց մերոց պէտս. (Խոսր.։)
(Յովնան) ի ձեռաց ծովուն եւ ի ծառայակցէն իւրմէ ոչ կարաց փախչել. ծովն գտեալ զծառայակիցն իւր, եւ այլն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
to serve together.
ԾԱՌԱՅԱԿՑԵՄ կամ ԾԱՌԱՅԱԿՑԻՄ. συνδουλεύω una servus sum, vel servio. Ծառայակից լինել. ի միասին ծառայել.
Եւ մահու ծառայակցէր՝ արարչական հնազանդելով հրամանին. (Մամբր.։)
servile, low, mean, ignoble.
Յետսամիտ. նուաստախոհ. ցած. կամ մտօք ծառայացեալ, գերեալ.
Անազատ երեւին, եթէ ծառայամիտք են. (Ոսկ. ղկ.) յն. եթէ ծառա՛յ հոգի ունիցին։
cf. Ծառայաբար.
Ազատաբար ի նոյն բերի, եւ ո՛չ եթէ ծառայապէս. (Լմբ. սղ.։)
Նոյն ինքն հրամայելով տիրաբար, եւ կատարելով ծառայապէս. (Գանձ.։)
Դու հրամայեա՛ տիրաբար, եւ ես առնեմ ծառայապէս. (Եփր. զղջ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.) (տպ. ծառայաբար)։
of servile race.
Որ է ի զարմէ եւ ի ցեղէ ծառայից. ծառայածին.
Ի ծառայատոհմ ազգեաց անտի. (Ագաթ.։)
enslaving, subjecting.
Որ ծառայեցուցանէ. իշխօղ. գերիչ.
Փրկեցից զնոսա ի ծառայեցուցչաց իւրեանց. (Զքր. ՟Բ. 9։)
Ծառայեցուցանել զծառայեցուցիչն հրամայեաց ծառայեցելոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Վանեաց արծաթն ծառայեցուցիչ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Վասն փրկելոյ զմեզ յանբնականաց զմեզ ծառայեցուզչազ. (Լմբ. հանգ.։)
the household, vassals, subjects.
ԾԱՌԱՅՈՐԵԱՐ կամ ԾԱՌԱՅ ՈՐԵԱՐ. Հակադրեալն Ազատօրերոյ. ծառայ անձինք. ստրուկք. հպատակք.
Ի մէնջ որպէս ի ծառայորերոյ գործ խնդրեցէք եւ հպարտկութիւն. (Փարպ.։)
abounding with trees, wooded.
Ծառուտ, կամ ուր յաւէտ ծառք գտանին.
Ի ծառաւէտ ընկուզուտ տեղիս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
cf. Ծաղկազարդ.
Առաւել ռմկ. որպէս Տօն ծաղկազարդի։ (Տօնաց.։)
Եւ նա եկեալ յողոգոմին, եւ ժամանեաց ծառզարդարին, եւ այլն. (Գանձ. ստէպ։)
to chew, to grind, to crunch.
ԾԱՍԿԵՄ ԾԱՍՔԵՄ. μασσάομαι mando, commanduco. Ստէպ ծամել. մանրել եւ տրորել ատամամբք. կրծել. ուտել. որոճել. ծամել, ծամծըմել.
Զկերակուրն վերստին աղալով եւ ծասկելով։ Մանր աղացեալ եւ ծասկեալ. (Փիլ.։)
Զհացն լոկ առ բերանն տարեալ՝ որպէս ծասկեալ երեւէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ծասկել զկերակուր։ Որդն առ սակաւ սակաւ ծասկէ զփայտն եւ մնրէ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Ծասքելով ուտել զնորս իսրայէլ. (Յհ. կթ.։)
Հոգւով ճաշակել, եւ ի նորա կոկորդն ծասկեալ, եւ քաղցրութեամբն զմայլեալ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Ա։)
որ չարաչար որդունքն անքուն ոչ ծասքեն եւ ծծեն զարիւնս մեր. (Ոսկիփոր.։)