cf. Անզեղջ.
cf. ԱՆԶԵՂՋ ըստ ՟Ա. նշ.
Անզղջական զառածեալ։ Յանզղջական հոգւոյն. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Մծբ.։)
Եռացեալհոգւոյն՝ անզղջական իմանալեաւն նահատակէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Աստուած անզղջական բարերարութեամբ իւրով կարգեաց։ Գոհացաք զանզղջական փառացն Քրիստոսի։ Ընդ անզղջական վարդապետութեամբն. (Ագաթ.։)
Որ ըստ Աստուծոյ տրտմութիւնն է, անզղջականին հանդիպեսցի փրկութեան. (Յհ. իմ. երեւութ.։)
Անզղջական տուր։ Զշնորհ պարգեւացն անզղջականաց. (Նար. ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
Յոր ուրախ լինէր անզղջական խնդութեամբն։ Զուարճանայ զառ ի տէր անզղջական խնդութիւնն։ Ընտրող մտացն հետեւի ուրախ լինելն անզղջական բարերջանկութեամբն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
not to be repented of, not to be regretted.
Իբր անընդունակ զղջման եւ ստրջանաց.
Ո՛վ՛ անտանելի ձայնիս. Աստուած զղջանայ անզղջանալի բնութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Իբր այն ինչ՝ ընդ որ ոչ լինի զղջալ կամ ստրջանալ. անտրտմական, եւ անհրաժեշտ. անյեղլի.
Ուրախութիւն՝ որ անզղջանալի է. (Լմբ. էր ընդ.։)
Ի տանջանսն անզղջանալի, ի յաւիտենական կորուստն. (Գանձ.։ ՃՃ. եւ Մեսր. էր։)
Որպէս անզեղջ. անապաշխար.
Անզղջանալի չարութիւնն (Յուլիանոսի). (ՃՃ.։)
Անզղջանալի եղեւ ի չարեացն. (Շ. ամենայն չար.։)
Անզղջանալի եւ առանց խոստովանութեան ելին յաշխարհէ. (Շ. բարձր.։)
Ի նոյն միտս ամբարտաւանութեան կացեալ անզղջանալի. (ՃՃ.։)
Ի նոյնութեան կացեալք անզղջանալի. (Վրք. ոսկ.։)
Ի խստութեան մնան, եւ անզղջանալի են սրտիւք. (Կլիմաք.։)
impenitence, obduracy.
որ եւ ԱՆԶՂՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անզեղջ մնալն ի չարիս. անդարձութիւն ի մեղաց. խստասրտութիւն մեղաւորի. թէօպէսիզլիք.
Անզղջութեանն՝ զղջումն արտասուաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ զանզղջութեան սառն հալէ. (Նար. երգ.։)
Որ յանզղջութեան լինիցին մինչեւ ի մահ. (Շ. ընդհ.։)
inconsiderable, imperceptible.
Որ վրիպակաւ գրի ստէպ եւ ԱՆԶՆՆԻՆ. արմատն է ԶՆԻՆ, յորմէ ԶՆՆԵԼ. Որ չանկանի ընդ զննութեամբ մտաց, կամ աչաց եւ ձեռաց. անիմանալի. անհաս.
Յերկնի անճառ, եւ յերկրի անզնին։ Անզնին զօրութեանդ։ Ի խաւար անզնին ծածկեալ իմանի։ Անզնին արտաքնոց. (Նար.։)
Ունիմք դարձեալ զխօսուն եւ զիմաստուն զոգին անզնին եւ անկերպարան. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Անզնին.
Անճառելիդ Աստուած անզննական ի հրեցինաց. (Շար.։)
Անզննելի՝ զգայութեանց։ Զօրութիւն անզննելի։ Պատկեր անփոփոխ, պարզ, անզննելի. (Նար.։)
cf. Անզնին.
Անճառելիդ Աստուած անզննական ի հրեցինաց. (Շար.։)
Անզննելի՝ զգայութեանց։ Զօրութիւն անզննելի։ Պատկեր անփոփոխ, պարզ, անզննելի. (Նար.։)
without sacrifice;
unworthy to be sacrificed.
ἅθυτον. insacrificabile. Անպէտ ի զոհ. անսուրբ.
Եթէ ուտալով ուտիցի յաւուրն երրորդի, անզո՛հ է. մի՛ ընկալցի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 7։)
Առանց զոհելոյ.
Անզոհ կարդայր (Դաւիթ) ի հալածմանն իւր. (Վրդն. սղ.։)
odd, not a pair;
different, dissimilar;
— գործել, to spoil the pair, to render dissimilar.
Որ չէ զոյգ, կամ չունի իւր զոյգ. անհաւասար ըստ քանակի, կամ ըստ այլոյ բանի. անհանգէտ. անհամեմատ. անմիաբան. եւ կոճատ. ἅνισος. impar, inaequalis. ջուխտ չեղօղ, աննման, անյարմար. էշսիզ, ույզունսուզ, մէնէնտի օլմայան, թեք, տէնգսիզ.
Քանւոյն մանաւանդ եղիցի ուրոյն յատուկ՝ զոյգ, եւ անզոյգ ասիլ. (Արիստ. քանակ.։)
Ես՝ ասէ, եւ հայր իմ մի՛ եմք. եւ արդ ո՞ւր իցէ անզոյգն (անհաւասարութիւն). (Սեբեր. ՟Է։)
Որ բախտիւք (մեծութեան) անզոյգ են, եւ զոյգ եւ նման ազգակցութեամբ վայրին։ Զոյգս տալով անզուգից, ո՛չ ի պատիւ նուաստիցն, այլ ի քակտումն լաւին։ Որ զպատիւսն աննմանիցն տայ, անզոյգ եւ անկշիռ է. իսկ անզոյգն (այս ինքն անզուգութիւնն) աղբիւր է չարեաց։ Անզոյգ եւ անիրաւ եւ անհամբոյր չարութիւն. (Փիլ.։)
Որ զանզոյգս եւ զբացորոշեալս զուգակցես միաբանութեամբ. (Մաշտ.։)
Անմիաբան եւ անհանդարտ կամ դժկամակ սրտիւ. (որ է հելլենաբանութիւն).
Նա զմարմինն գոհութեամբ եւ զոյգ ետ. դու մի՛ հացիդ տժգոհ եւ անզոյգ տանիր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.) եւ (Տօնակ.։)
that cannot be refreshed
Որ ոչն զովանայ. որ չիպաղիր. սօվումազ.
Կրեմ եղկելիս զանզովանալի զկիզումն։ Բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։)
matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.
Իբր անզոյգ. անհաւասար. անհամեմատ, այս ինքն անյարմար, անբաղդատ, անկշռեիլ. անզուգելի. ույմազ. նահէմվար. ἅνισος, ἁνώμαλος.
Զանզուգական անուն դնես նմա. (ՃՃ.։)
Որ յոյժ անհամեմատ եւ անզուգական է իմոց նշանացս. (Նանայ.։)
Եւ էր մարտն անզուգական. զի նոքա բազումք եւ անհամարք, եւ սոքա սակաւաւորք. (Ոսկ. ես.։)
Թէեւ կարի զանզուգականացն իցէ օրինակս. (Իգն.։)
Դարձեալ՝ անտամեմատ, աննման. որպէս՝ գերազանց. յոյժ առաւելեալ. որում չիք զուգական. մէնետնտի եօգ.
Գեղեցիկ ո՛չ զկերպարանացն ասէ, այլ զանզուգական փառացն. (Ագաթ.։)
Անզուգական գութ, կամ բերկրութիւն։ Ի սէր սրբոց անզուգականք։ Յանզուգական յաւիտեանս. (Նար.։)
Յանզուգական բարձրութիւնն՝ որ առ Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
matchlessness, incomparableness, excellence.
Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.
Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)
Յանպատումս վերացեալ անզուգականութիւն արքայութեանն երկնից. (Ագաթ.։)
Ծանիցէ՛ քո անզուգականութիւնդ. (ՃՃ.։)
disjunction, separation;
virginity.
Չզուգիլն պսակելոց օրինօք. անփորձ մնալն յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.
Ճշգրտաբանէ զԿուսին զյղութիւնն յանզուգակցութենէ. (Մամբր.։)
disparity, inequality;
disjunction, separation;
discord, division, dissension, disunion;
virginity.
interminable, infinite, perpetual.
ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.
Եւ այլոց եւս ախտից եւ չարութեանց անզրաւ եւ անվճար բազմութիւն. (Փիլ. տեսական.։)
Անզրաւ սէր, կամ ուրախութիւն. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։)
Անզրաւ կապակցութիւն ուխտի։ Մեծաւ ցասմամբ եւ անզրաւ հաշտմամբ. (Արծր.։)
Անզրաւ խնդրուածովք. (Փարպ.։)
Յանզրաւ թախծանաց։ Յանզրաւ հիքութիւնս. (Նար.։)
cf. Անզրաւ.
Անզրաւական կեանք. (Ագաթ.։)
Զանզրաւականացն ցուցանելով կեանս. (Շ. բարձր.։)
Անզրաւական ուրախութեամբ. (Լաստ. ընթերց.։)
Յուրախութիւնս անզրաւական. (Շար.։)
Անզրաւական պատժապարտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
disinterested.
without power, weak, impotent, feeble;
unmanly, fainthearted;
inefficacious, insufficient;
invalid.
ἅνισχυς, ἁδρανής. infirmus. Որ ոչ զօրէ. յետնեալ ի զօրութենէ. տկար. տզօր, անկարող. անոյժ. չատիկօղ, ուժ չունեցօղ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ. զայիֆ.
Ընտիրք՝ անզօրք եղիցին։ Յամենայն կողմանց անզօր. (Ես. ՟Խ. 30։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 4։)
Անզօր լեզու. (Կիւրղ. գանձ.։)
Առնիցեն անզօր ի զօրութենէ. (Ոսկ. ես.։)
Ետես զինքն թշնամի անզօր առ անտովն. (Աթ. անտ.)
Անզօր է առ սուրբս։ Անզօր եղեալ ի նորա զօրութեանն։ (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի։)
Արուն զօրաւոր ասի, եւ էգն անզօր. (Լծ. ածաբ.։)
Կանացի կնատ եւ անզօր լինելութեանն. (Պիտ.։)
Ըմբռնէ զնա իբրեւ զանզօր տղայ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Ե՛րթ զօրաւորդ առ անզօրն մրջիւն. (Համամ առակ.։)
Զօրացուցանէ զանզօրս մեծազօր զօրութեամբ. (Եզնիկ.։)
Տկարացս զմեծամեծացն առնես հարցումն, եւ անզօրացս հարկես. (Արշար.։)
Առնէ զդիւացն մարտ՝ անզօր։ Նետք հրեղէնք՝ լուսաւորելոցն մտօք անզօրք են. (Խոսր.։)
Անզօր սահման. իբր անհեստատ. (Եզնիկ.։)
Կերակուր մեր անզօր. իբր անշահ. (Լաստ. յիշ.։)
Անզօր ի դալարութենէ. իբր անդալար. (Շ. բարձր.։)
to lose strength, to be feeble.
Տկարանալ.
Նուազանալ եւ անզօրանալ. (Կանոն.։)
to render feeble, without force, to render powerless.
Տկարացուցանել.
Անզօրացոյց զհզօրս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
weakness, feebleness;
invalidity.
ἁδυναμία. impotentia. Պակասութիւն զօրութեան. անկարութիւն. տկարութիւն. գուվէթսիզլիք.
Ո՛չ զօրութիւնք են, այլ՝ անզօրութիւն եւ տկարութիւննն. (Դիոն. ածայ.։)
Զձեր աղօթսդ օգնական ունել իմում անզօրութեանս։ Կարծելով զայս իւրեանց անզօրութեանն. (Սիսիան.։)
that does not exist, null, none;
nothing, non-entity.
Անգոյ. չգոյ. ոչինչ. որ եւ ԱՆԷՈՒԹԻՒՆ. ἁνύπαρκτος. quod non est, nullum. եօգ, հիչ.
Սմա զհետ երթայ անէն եւ անգոյ. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ է անէ եւ անգոյ. (Փիլ.)
Էքս՝ էութիւնք են, եւ տեսակք. ոչ էն՝ անտեսակ եղիցի եւ անէ, բանի միայն տեսանելի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ոչ թէ անէ երկիր էր. (Տօնակ.։)
Զէին անգիտացեալ պատուադրութիւն՝ անէից զայն մատուցանէին. (Սարկ. հանգ.։)
Յանէսն ունի (այս ինքն յոչինչ գրէ) զբնականն պատիւ. (Պիտ.։)
Որ յանէից ստեղծեր. (Շար.։)
Յանէից փոփոխեալք՝ առին զէութիւն. (Շ. ամենայն չար.։)
Ստացողին իմոյ յանէից։ Յօրինեցեր կարող տիրապէս զբովանդակ բնութիւնս ամենայն էից յանէից. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)
Տարր ժամանակիս յանէից. (անդ. ՟Ծ՟Ե.) այս ինքն ի համար ոչնչի, անցաւոր։
cf. Անէ.
Ապականութիւն՝ լուծումն էակին յանէակն։ Լուծիչ էակին յանէակն. (Սանահն.։)
imprecation, malediction;
execration, horror, detestation.
κατάρα, ἅρα. maledictio, execratio. որ եւ ՆԶՈՎՔ. Հակառակն օրհնութեան. չարիս մաղթելն. չարաբանութիւն առ ի վնաս եւ ի պատիժ. տարագրութիւն յօրհնութենէ. պէտտուա, լանէթ, իլէնճ.
Ածիցեմ ի վերայ իմ անէծս, եւ ոչ օրհնութիւն։ Յի՛մ վերայ անէծքն այն։ Ի նմին բերանոյ ելանեն օրհնութիւնք եւ անէծք։ Եթէ առցէ ի վերայ նորա անէծս՝ անիծանել զնա։ Անէծք եւ ստութիւն եւ սպանութիւն։ Անէծք զուր՝ ումեք ոչ ելանեն։ Որոց բերանք անիծիւք եւ դառնութեամբ լի են։ Մերձ է յանէծս. եւ այլն։
Ողկոյզդ օրհնութեան՝ ընդ պտղոյս անիծից։ Փակեալ առ ի քէն զանիծիցն դժնդակ ըղձիցն չարաշուք ձայն. (Նար.։)
Ընդ աղքատացն անիծից՝ եւ Աստուծոյ անէծք մտանեն ի տունս զրկողացն. (Շ. ընդհ.։)
Անիծիւք. զի յայն սակս է խօսքն, զի որոշեսցէ զմեզ յԱստուծոյ. քանզի անէծքն՝ որոշումն է. (Լմբ. սղ.։)
Փակեալ ընդ անիծիւք. (Ագաթ.։)
Եկն ընդ անիծիւք. (Նար.։)
Զաշխարհս ընդ անիծիւք (կամ անիծեօք) արարի. (ՃՃ.։)
Զընդ անիծիւքն ընդ օրհնաբանութեամբ արարեր. (Վանակ. յոբ.։)
Անէծս հանել (այս ինքն տալ). (Լմբ. սղ.։)
Անէ՜ծք այնպիսի կծծի բանից. (Ոսկ. եփես.։)
Գտանի եւ եզակի՝ ԱՆԷԾ.
Զի մի՛ ընկալցին բազումք զանէծ. (Եփր. օրին.։)
nothingness.
Անգոյութիւն. ոչինչ. չքութիւն. անէք. անգոյք.
Որ յանէութենէ զբնաւս ի ցուցակութիւն ածեալ գոյացուցեր. (Պտրգ.։)
Յորժամ յանէութենէ ես տիրական ձեռօքն կենդանաստեղծեալ լինէի. (Պիտ.։)
Երեւակ (երազոյ՝) է անէութեան տեսութիւն. (Կլիմաք.։)
not desirable, detestable.
cf. Անըղձալի.
որ գրի եւ ԱՆԸՂՁԱԼԻ. ἁνόρεκτος, ἁπευκταῖος. Որ չէ ըղձանալի կամ բաղձալի կամ ցանկալի.
Ըղձանայ զանըղձանալիսն (յետ զզուելոյն՝) զծարաւ եւ զքաղց. (Փիլ. տեսական.։)
Ողջախոհութեան յատուկ է՝ անըղձանալի (կամ անըղձալի) համարել զամենայն զգարշելի հեշտութեան զվայելուածս. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
impatient;
intolerable, insupportable.
Իբր Անհամբեր. սապըրսըզ.
Որ զանըմբերս պսակես պսակաւ համբերութեամբ. (ՃՃ.։)
Էին ոմանք՝ որք անըմբերք եղեալք՝ զրկեցան յանվախճան կենացն. (Սամ.։)
Եւ իբր անըմբերելի. անտանելի. սապր օլունմազ. չեքիլմէզ. յն. անամոքելի. ἅσπονδος.
Ոչինչ է քան զայնպիսի միայնաբարն չար եւ անըմբեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Անըմբեր.
որ եւ ԱՆԲԵՐԵԼԻ. ἁφόρητος. intolerabilis. Որում չկերէ ոք ըմբերել՝ համբերել. անհանդուրժելի. անտանելի. չի քաշուելու. չէքիլմէզ.
Ո՛րպէս անըմբերելի է տանջանացն տեսիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ի զօրուն անըմբերելի էր. (Փիլ. լիւս.։)
Ցաւք անըմբերելի. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Անըմբերելի կիրք, կամ վտանգ, ծառայութիւն, ահ կոծ, տանջանք. (Պիտ.։ Արշ.։ Անան. եկեղ.։ Խոսր.։) (Բենիկ.։)
Անըմբերելեացդ պատուհասից. (Նար. ՟Ը։)
Եւ, եւ անհամբեր. սապըրսըզ.
Անըմբերելի միտք. (Ճ. ՟Ա.։)
that cannot be taken;
incomprehensible, inconceivable.
Ոչ ըմբռնելի ձեռօք. անորսալի. ազատ. աննուաճելի. անարգել. անշօշափելի. դութուլմազ. ἁνάλωτος, ἅσχετος, ἁκράτητος. qui non capitur, qui teneri non potest.
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից՝ սրութեամբ տեսանելեաց. (Բրս. հայեաց.։)
Անըմբռնելիք լիցուք ի սատանայէ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)
Անըմբռնելի լինել ընդդիմամարտին. (Կամրջ.։)
Անըմբռնելի՝ ձեռաց ներհակին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Թռչուք անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսորդաց. (Պիտ.։)
Զըմբռնումն անըմբռնելոյն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Կարծեցեալ ընդ նոսա ըմբռնել զանըմբռնելին. (Ոսկ. համբ.։)
Անինչ կրօնաւոր՝ ճգնաւոր անըմբռնելի (այս ինքն ըմբիշ՝ որ ոչ զմիջոյ ըմբռնի). (Վրք. հց. ձ։)
Անըմբռնելի ահագին կառօք վերացաւ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Թանձրացեալ բանդ անըմբռնելի. (Շար.։)
Մնաց անըմբռնելի յայսպիսեաց կրից. (Իգն.։)
Ըստ բնութեան անծառայ գոլով հոգւոյն, եւ անըմբռնելի. (Դիոն. երկն.։)
Հոգին անըմբռնելի եղեալ՝ թողու զմարմինն, եւ գնայ ի տեղի իւր. (Աթ. ՟Ը։)
Անըմբռնելի եւ անողոքելի սլացմամբ ի բաց ոստուցեալ. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Իբր ի վեր քան զըմբռնումն մտաց. անիմանալի. անբովանդակելի. անհաս. անպարագիր. ագլա սըղմազ, ագըլ էրմէզ. ἅπλητος. omnem captum superans.
Ամենեցունց պարունական. իսկ ինքն յամենեցունց բոլորվիմբ անըմբռնելի է. (Դիոն. ածայ.։)
Անըմբռնելի՝ մտաց արագման։ Անըմբռնելի իմաստից. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Ե։)
Ասաց զանըմբռնելի անարգանաց եւ զնախատանաց (Փրկչին). (Սկեւռ. ես.։)
incontestable, indisputable.
ἁναντίρρητος. cui nequit contra dici. Որում չէ՛ մարթ դիմախօսել, կամ ընդդէմ ինչ ասել.
Անընդդիմաբանելի զչարաբարոյութեան նոցա դնէր ցուցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
cf. Անընդդիմաբանելի.
Որում չէ՛ մարթ ընդդէմ դնել. անհակառակելի.
Անընդդիմադրելի բան. (Քեր. քերթ.։)
Անընդդիմադրելի պատասխանեօք յեղլով զնորայսն կարծիս. (Մաքս. ի դիոն.։)
unresisting;
resistless, irresistible.
Երբեմն նոյն ընդ վերնոյն.
Անընդդիմակ զօրութիւն, կամ հրաման. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Փարպ.։)
Եւ երբեմն՝ անհակառակ. միաբան.
Ցուցցէ զերկուսն անընդդիմակ. (Շ. խոստ.։)
cf. Անընդդիմակ.
ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.
Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)
Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)
Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)
Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)
Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.
Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)
cf. Անընդդիմակ.
ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.
Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)
Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)
Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)
Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)
Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.
Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)
not opaque, transparent.
Որում չէ մարթ ի դիմի հարկանիլ. անվանելի.
Անընդդիմահար զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։) եւ (Լմբ. սղ.։)
Եւ անարգել. անխափան. աջող.
Յուղարկելոցն ըմբոշխնել անընդդիմահար դիպուածով զստացուածոցն առաւելութիւն. (Պիտ.։) (Նովին առմամբ նշանակէ եւ թափանցիկ։)
cf. Անընտել.
ԱՆԸՆԴԵԼ կամ ԱՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος. inconsuetus. Ոչ ընդել. ոչ ընտելացեալ. անծանօթ, անփորձ, անտեղեակ ոք, օտար. ալըշմամըշ, աճամի.
Անընդել կամեցաւ լինել ի սովորութեանց մանկանց. (Աթ. անտ.)
Փափուկք, եւ չարեաց անընդելք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Անընդել գոլով կանոնաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Անընդելն շաւղաց ի գիշերի ընթացեալ մոլորի։ Յաղագս անփորձ եւ անընտել լինելով. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղ.։)
Անընտել գոլով տեսութեամբ բաղձալի վայրիցդ։ Զանընտել օտարականն. (Նար. խչ.։)
Օտար եւ անընդել էր Դաւիթ ցանկութեանց, եւ վրիպակաւ յանդգնեցաւ. (Կիւրղ. թագ.։)
Եւ անսովոր ինչ. որ ինչ չէ ընտելեալ կամ ծանօթացեալ մեզ. նոր. անյայտ եւ անծանօթ. ἁσυνήθης. insolens, inssuetus. ալըշընմամըշ. միւսթամէշ օլմայան.
Անընդել աշխատութեան տառապանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Որ զձեզ անընտել երկիւղիւդ յիմարեցոյց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Անընդել դիպուած։ Անընտել ճանապարհ. (Նար.։)
Անհաս է ի մէնջ, եւ անընդել. (Լմբ.։)
Սննդակից մարդկան կենդանին շուն, յորժամ յումեքէ յանընդել երեսաց բաղխեսցի, մոլի եւ կատաղի. (Փիլ. լիւս.։)
Իբր անձեռնընդել. անընտանի. վայրենի. գազան եւ գազանաբարոյ ոք. դժնեայ. անագորոյն. անգութ. ἁτίθασσος, ἁνήμερος, ἁπηνής. immansuetus, imanis, intractabilis, crudelis. եապանի, զալըմ, գապիլի թէալլիւմ օլմաեան.
ԶԻսրայէլ չար եւ անընդել (կամ անընտել) ազգացն առ ի յուղղութիւն մատնեալ։ Ընդ անընդել դիւաց. (Դիոն.։)
Անընդել եւ անընտանի գազանաց. (Փիլ.։)
Ո՞ւմ նմանեսցէ գազանի, քան զո՞ր յանընդելիցն ոչ առաւելուցու վայրենութեամբ։ (Բրս. մախ.։)
Խակ եւ անընդել լինել յորդորէ եւ անողորմ. (Ոսկ. յհ.։)
Փախուցանելովն զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)
Իբր զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)
Իբր զանընդել գազան. (Նար.։)
Անընդել բարս ցուցանես. (Սարգ.։)
Խոժոռ եւ անընդել դիմօք վարին. (Իգնատ.։)
cf. Անընտելութիւն.
Անընդելն գոլ՝ ըստ ամենայն առման.
Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)
Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)
uninterrupted, continual, successive;
uninterruptedly, successively.
ἁδιάστατος. non interruptus, continuus. Ոչ ընդհատեալ. շարունակ. անդուլ անդադար. չմիջահատած. արասըզ. վէթիրէսիզ.
Աստուծոյ շնորհքն յաւէտախաղաց են, եւ անպակաս, եւ անընդհատ։ Ի խաղաղութեան անընդհատ պատերազմ։ Աչացն ներգործութիւնք՝ շարունակք եւ անընդհատք են. (Փիլ.։)
Անընդհատ հրահանգիւք կրթութեամբ։ Անընդհատ շրջագայութեամբ, կամ յերկարութեամբ. (Պիտ.։)
Յարտասուս անընդհատ. (Սկեւռ. լմբ.։)
Անընդհատ խնամոցն Աստուծոյ առ ժողովուրդ. (Սարկ. քհ.։)
Կամ ոչ զատեալ. անանջատ. այրըլմազ. եւ ոչ ինչ ընդհատ կամ աննման. անխտիր.
Միշտ անընդհատ եւ անորիշ էր յինէն. (ՃՃ.։)
Ողջոյն ձայնի ելեալ ի տուողէն՝ երթայ առ լսօղն, եւ անընդհատ է առ լսօղն. (Երզն. մտթ.։)
Ընդ շատ յամելոյն իւրեանց՝ անընդհատ ամենեցուն առին զհատուցումն. (Բրսղ. մրկ.։)
Առանց ընդհատելոյ. անդադար. միշտ եւ հանապազ. յաւէժ. շարունակաբար. արտը արասը օլմայարագ, պիր տիւզիւյէ, տայիմ.
Ի վերայ ամենայնի՝ որք յԱստուծոյ եղեալ են, անընդհատ խնդա՛ միշտ։ Երթայ զհետ պարգեւ բնութեանն անընդհատ ի մանկութենէ ի ծերութիւն. (Փիլ.։)
Անընդհատ ի քուն կալ. (Մամբր.։)
Անընդհատ խոկալ. (Պիտ.։)
Անընդհատ յորդիութեան սակի գոլով՝ ի ծառայութիւն բերէր. (Յհ. կթ.։)
Անընդհատ տիրէր ի վերայ նորա արդար իրաւունքն. (Լմբ. պտրգ.։)
Կա՛մ ի յաստի կեանքս անընդհատ, կամ ի վերջին օրըն հաստատ. (Շ. այբուբ.։)
immediately.
Որ եւ ԱՆՄԻՋԱԲԱՐ. ἁμέσως. immediate. Առանց ընդ մէջ մտանելոյ այլոյ իրի կամ միջոցի. անդէն մերձ կալով. հուպ առ նմին. քովէն. սըրա իւզրէ. մուգթէրին. հէման.
Անընդսիջաբար եղեն առ մոանս երեւմունք։ Նախ քան զայլսն անընդմիջաբար միաւորիլ։ Առ Աստուած անընդմիջաբար հաստատեալ. (Փիլ.։)
Մերձաւորապէս ասի յորժամ անընդմիջաբար ի նո՛յնն ի նոցանէ ինչ լինի. (Նիւս. բն.։)
Անընդմիջաբար առնուն յԱստուծոյ զհեղումն շնորհաց. (Խոսր.։)
Զմիշտ մերձաւորագոյնսն անընդմիջաբար Աստուծոյ. Շ(. հրեշտ.։)
Անընդմիջաբար խօսել. (Իգն.։ եւ Լմբ.։)
Առժամայն իսկ անընդմիջաբար եհան զնոսա ի Բեթանիա. (Իգն.։)
Կամ անընդհատ.
Մեծ քաղաքն Հռովմ անընդմիջաբար ունի զսուրբ պահսն յելս պահոց Զատկին. (Խոսրովիկ.։)
Անընդմիջաբար սիրելութեամբ ի բաց տանել զմախանս թունաւորս. (Նանայ. յառաջաբ։)
immediate.
inseparable, indivisible;
continual.
Որ մերձ է առանց իրիք միջոցի. անորոշելի. անանջրպետ. անբաժան. արալըգսըզ. էն եագըն.
Անընդմիջելի մերձաւոր։ Աստուածութեանն անընդմիջելի ի մերասերն մարմնոյ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Հ՟Ե։)
Անընդմիջելի հպաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւս եւ հեռաւոր առանց իրիք միջնորդի. այրը, իրագ.
Անընդմիջելի անսահման միջոցաւ անջրպետեալ բաժանեցար. (Անան. եկեղ։)
Որպէս անընդմիջաբար. եւ անընդհատ.
Հոգւոյդ առաջնորդութեամբ միանալ ի քեզ անընդմիջելի. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Այլ թէ հիւանդ խօխաբերիցէ անընդմիջելի, մի՛ տացեն հաղորդ. (Կանոն.։)
that cannot be jolted out of its place, fast;
firm, steadfast.
ԱՆԸՆԴՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՍՏ. Որ ոչ ընդոստնու. անշարժ. հանդարտ. անխռոջ. եւ պղերգ. խստասիրտ. գըմըլտանմազ.
Մնաց իբրեւ զսել դարբնաց անընդոստ. (Լմբ. ժղ.։)
Ծանրագոյն զգայութիւնք անընդոստ կան, մինչեւ յօդոյս բախեալ ընդոստիցեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անընդոստ, անշարժ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
Անընդոստ եւ խորին խաղաղութեամբ։ Յանընդոստ յապահովութեան. (Պիտ.։)
Հայեա՛ց ասեն ի մեզ անընդոստ մտօք. (Փարպ.։)
Զանընդոստն կակղացուսցես զարթնուլ եւ զգաստ լինել. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Մի՛ անընդոստ կայցես ի գերակայ բարիսն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
incapable, unqualified, insufficient.
Անընդունակ բնութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
ἅδεκτος, ἁμέτοχος. incapax, expers. Որ չէ՛ ընդունակ. անկցորդ. անբաժ. անտեղի տալի. տեղիք չտուօղ, անյարմար. գապուլ էթմէք. կէօթիւրմէզ. գապիլիյէթսիզ. իսթիտատսըզ.
Հրեշտակք անկցորդք են եւ անընդունակ ամենայն ախտի. (Փիլ.։)
Անընդունակ են ամենեւին մերոյս ախտաւոր խնդութեան։ Նիւթականաց ինչ ցնորից անընդունակ եղեալք. (Դիոն.։)
Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ոչ ոք է անընդունակ Աստուծոյ շնորհացն. (Բրս. հց.։)
Կատարեալ է Աստուածութիւնն, եւ անընդունակ նուաստութեան. (Աթ. ՟Բ։)
Որպէս բնութիւնն անխառն եւ անընդունակ է վատթար կրից, նմանապէս եւ արդարութիւն նորա անընդունակ է չարաչար կրից։ Անընդունակ չարաչար գանձուց բանսարկուին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Անընդունակ յանցման մեղաց, կամ ապականութեան. (Նար.։)
Ամպ թեթեւ լուսաւոր՝ անընդունակ խոնաւութեան. (Շար.։)
Ոչ խիստ եւ անընդունակ առ իրսդ. (Թղթ. յն.։)
Անարժանս բարեաց, անընդունակս սիրոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Կամ չընդունօղ, եւ չունօղ.
Ոչ եթէ զամենեսեան անընդունակս ասէ լինել նորա վկայութեանցն. (Նանայ.։)
Անընդունակք լինէիք՝ որ ի մէնջ առաքեցեալքն գային առ ձեզ. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Ասեն՝ թէ անընդունակ է (այդր հատուածոյ՝) առաջին թարգմանութիւն Աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
իբր անընդունելի. չընկալեալ. անընկալ. գապուլ օլունմազ.
Առանց ուղիղ հաւատոյ եւ առաքինութեան անընդունակ է պաշտօնն. (Խոսր.։)
Քամահեսցեն զնա, եւ անընդունակ զվարդապետութիւնսն ցուցցեն. (Նանայ.։)
Գնաց ի կողմանս մարաց եւ եղիմացւոց, եւ անընդունակ եղեալ ի նոցանէ՝ ոչ կարաց կատարել անդ զօրութիւնս. (ՃՃ.։)
Կամ անտանելի. անբովանդակելի.
Զանընդունակն լայնատարած դիմաց երկրիս՝ առ իւր պարփակել. (Նար. խչ.։)
incapacity, inability.
Իբր չընդունելն. անհաւանութիւն. որ եւ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.
Զի մի՛ ինքն լիցի պատճառ, այլ հրէից անընդունակութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
inadmissible.
Չընդունելի. անհաճոյ. գապուլ օլունմազ. կեչմէզ.
Բայց զի ի բնագրին ոչ գտանի, մեզ անընդունելի է. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։)
Անընդունելի են պատարագք նորա. (Մծբ. ՟Դ։)
Զաղօթսն անգործ եւ անընդունելի առնել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զի կարասցեն զայրն Աստուծոյ անընդունելի առնել թագաւորին. (Սոկր.։)
Խօսից անընդունելեացն Աստուծոյ. (Սիսիան.։)
Անընդունելի սինհոդոսին չեպիսկոպոսունքն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)
Իբր անընդունակ. անկցորդ.
Աստուածութիւնն անընդունելի է ամենայն չարութեան. (Փիլ. լին.։)
Անընդունելի է ի բարւոյն բնակութենէ՝ չարութեամբ իւիք ըմբռնեալ հոգի. (Նիւս. կուս.։)
Եւ այն ինչ՝ զոր չկարէ ընդունել կամ տանել ոք.
Անընդունելիք են իսկութեան էութեան նորա այնպիսիքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
illegible, unreadable.
Զոր չէ մարթ ընթեռնուլ. անվերծանելի. անկարդալի, գաղտնի. օգունմազ.
Տումար անընթեռնլի. (Պետր. սիւն.։) եւ (Տօնակ.։)
supperless.
cf. Անընդունելի;
— լինել, to be inadmissible.
(որ գրի եւ ԱՆԸՆԳԱԼ). Չընկալեալ. անընդունելի.
Զի մի՛ յանկարծ երեւեալ՝ անծանօթ անընկալ լիցի։ Անընկալ եղեւ (ի մարդկանէ). (Ագաթ.։)
Ապաշխարութիւն նոցա անընկալ լիցի։ Անընկալ լիցի տօնն. (Կանոն.։)
Իբր անընդունակ. անկցորդ.
Քաղցեաւ եւ ծարաւեցաւ՝ անընգալ ի հաշանաց, եւ մաքուր ի մեղաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Առանց ընդունելոյ կամ առնլոյ ինչ.
Մեծամեծ պարգեւօք պատուել. վասն որոյ հաւանեցուցեալ զարքունիսն՝ անընկալ թողոյր (Մեսրոպ). (Կորիւն.։)
ԱՆԸՆԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. որպէս Չընդունել. չանսալ.
Անընկալ եղեալ՝ եւ ոչ կատարէ զհրաման իշխանին իւրոյ։ Անընկալք եղեն բանից նորա. (Ղեւոնդ.։)
without companion, alone.
ԱՆԸՆԿԵՐ (գրի եւ ԱՆԸՆԳԵՐ). Չունօղ զընկեր, կամ զհաւասար. անօգնական. միակ. առանձին. եալընըզ.
Զի մի՛ անընկեր մնասցէ, խառնէ զնա ընդ երկուսն եւս. (Ոսկ. գծ.։)
Խոտեալ ընկենուք զմիոյ անընկեր իրաց հանդէս. (Արծր. ՟Գ. 5։)
Չդնել անընկեր գիր ի վերջս տողին կամ յառաջս. (Նչ. քեր.։)
Մի է Աստուած Հայր, անընդեր (ի հայրութեան), եւ առանց պատճառանաց (ծագման). (ՃՃ.։)
Ադամ էր անընկեր միայնակ. (Եպիփ. ծն.։)
unsociable;
unsocial.
seeing all at one glance.
Միով տեսութեամբ կամ միօրինակ տեսօղ.
Ակն միատեսող անհասիցն եւ ծածկեցելոցն. (Նար. մծբ.։)
enduring or suffering with another.
Միապէս եւ անդհատ տեւօղ. կամ Ի միասին տոկացօղ.
Որդւոյ քո կցորդութեամբ՝ միատեւակն ժուժկալութեամբ. (Նար. կուս.։)
of the same race, family or nation.
Որոց մի է տոհմ. մի տոհմ համարեալ. ընտանի.
Միատոհմ միալելու ազգին բազմացելոյ. (Ագաթ.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
μόνος solus, unicus ἐνικός singularis. Ունակ միութեան. միակ. մի միայն. եզական. պարզ. միեղէն. մի եւ նոյն յինքեան.
Եւ ոչ է իսկ մին միաւոր քրիստոս յերկուս բաժանեալ։ Ո՞ է՝ որ զմի միաւոր շունչն ընդ ամենայն մարմինն սփռէ։ Միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի։ Զերից հատածացն միաւոր զօրութեանն։ Զմիաւոր ճշմարտութիւն հրամանացն քրիստոսի պատմել։ Երրորդութիւն՝ միաւոր ըստ բնութեանն աստուածութեանն։ Ոչ ասաց միաւոր կոչմամբ, բարւոյն, այլ՝ հանդերձելոց բարեացն։ Երկինք յոգնակի, եւ երկիր միաւոր. (զի այլ երկիր ոչ է. Պրպմ. ՟Խ՟Է։ Կոչ. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Տօնակ.։ Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. սղ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. իբր Միասնական. համագոյ.
Ընդ հօր միաւոր. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Միաւորեալ ի միում անձին. ἐνοθείς, ἠνόμενος unitus, conjunctus.
Նոյն ինքն աստուած ճշմարիտ, եւ մարդ կատարեալ, միաւոր բնութեամբ. (Խոսր. պտրգ. այսինքն միաւորեալ ֆիզիգապէս։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Միածին. միամօր.
Կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր, եւ ի վեր հայէր յոդին միաւոր. (Տաղ.։)
Զաւակ նորա միաւորն քրիստոս. միաւոր աղքատ զբնութիւնս ասէ. (Վրդն. սղ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Մինաւոր. միայնակ. առանձնակեաց. միայնակեաց.
Միաւորքն եւ թախծեալքն նստէին անդէն ի տան. (Մամբր.։)
Մոնաքոսքն, որք են միաւորք. (Մխ. դտ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. Մօրինակ. միաբան. միակերպ, միապաղաղ. միացեալ. խառն.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն՝ որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր եղեւ ամենեցուն կոծ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
(Հետք յարդգողի) խիտ աստեղք են՝ բազումք, նուաղք. եւ յոյժ ընդ աղօտ երեւմանէն՝ միաւոր լոյսն տեսանի. (Շիր.։)
Բայց միաւոր ի դէմս յոբայ ասէ. (Վանակ. յոբ.։)
ՄԻԱՒՈՐ կամ ՄԻԴԱՒՈՒՐ. ա. Բառ անստոյգ, որպէս Միակերպ. կամ միօրինակ.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
conjoined;
united.
Իբր Յարակից. բարոյապէս միացեալ. συνενωθείς counitus, adjunctus. ըստ մտաց նեստորի առեալ. ուր ըստ ուղղափառաց ասի եւ ἐνοθείς unitus. այսինքն ֆիզիգապէս միաւորեալ ի մի անձն.
Հրաժարելի՛ է ասեն (նեստորականք) մարդ տալ կատարեալ զմիաւորակիցն եղեալ բանին տաճար. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
եւ ձ. ἐνοῦμαι unior, adunor. cf. ՄԻԱՆԱԼ, ո՛ր եւ է օրինակաւ. որպէս նիւթապէս եւ բարոյապէս յարիլ, խառնիլ. կռիլ. սերտիլ. միաբանիլ.
Միաւորիլ ասին ըստ պատահման սիրոյ։ Միաւորիլ ասեմք եւ զընդմիմեանս կցեալս. (եւ այլն. Պրպմ. ՟Ը։)
Հոսանք ջուրց բարեհամաց ի հիմանց փեղկից լերանց միաւորեալք ի ծաւալումն գետոց պերճանային. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Զայսոսիկ զպատուիրանս եթէ պահեսցուք, միաւորիմք առ աստուած. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Միաւորեսցի դարձեալ սիրով ընդ հեռացեալսն ի նմանէ. (Շար.։)
Միաւորեցան ձայնք երկնաւորացն ընդ երկրաւորացս։ Միաւորեցաւ ձայն գգուանաց նորա երգոցն հրեղինաց. (Եփր. ծն.։)
Եւ ֆիզիգապէս եւ գերաբնապէս. զոր օրինակ գոյացական եւ անձնաւորական միաւորեամբ բնութեանց ի մարդեղութեան.
Ոչ միայն միջնորդաւ անձինն ընդ հողոյ միաւորեցաւ դիմակ տեսակօք, այլ եռամասն խառնեալ էութեամբք միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։) այսինքն ոչ միայն մարմին էառ հանդերձ բանական հոգւով, այլ եւ միացոյց ընդ աստուածութեան իւրում։ (որ ի վեր է քան զմիաւորիլ հոգւոյ մերոյ ընդ մարմնոյ։)
Այսպէս իմա՛ ինձ զքրիստոս, պահեալ զբնութիւնսն անշփոթս, եւ ստուգապէս միաւորեալս. (Սարկ. հանգ.։)
Զիա՞րդ եւ միաւորի անստացականն ընդ ստացականին (այսինքն անեղն ընդ եղականին), եւ ընդ պարագրելւոյն անպարագրելին. (Աթ. ՟Բ։ (ըստ այսմ առ նախնիս՝ առաւել Միանալ ասի, քան Միաւորիլ։))
Եւս առաւել՝ Միասնական եւ համագոյական միութեամբ աստուածային անհատ բնութեան յերրորդութեան անձանց. (եւ ըստ այսմ ոչ երբղք Միանալ ասի առ նախնիս, այլ միշտ Միաւորիլ, այսինքն միաւոր կամ միակ գոլ)
Յորժամ զմի ոք յերիցն իմանամք, զերրորդութեանն իսկութիւն ստուգեմք հաւատովք. վասն զի միաւորի այսպէս որոշմամբ, եւ բաժանի առանց բաժանման. (Բրս. ի ղկ.։)
Սուրբ երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն՝ անբաժին եւ միաւորեալ է յինքեան։ Անբաժանելի զինքն գիտելով ըստ էական բնութեանն, եւ միաւորեալ ըստ աստուածականն գոյութեան հօր իւրում աստուծոյ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ. եւ ՟Ը. յորմէ եւ Խոսրովիկ.։)
Զերիս (կամ զերրեակ) անձնաւորութիւն՝ բաժանեալ առանձնաւորութեամբ, եւ միաւորեալ աստուածութեամբ. (Մամբր.։)
Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ, աստուածութեամբ (կամ երրորդութեամբ) միաւորեալ՝ միով բնութեամբ հաւասարեալ. (Շար.։)
Որ ի յերկրի մարդ, եւ ի յերկինս ընդ երրորդութեանն միաւորեալ. (Գանձ.։)
Հոգիդ աստուծոյ՝ անեղ էութիւն, ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ միաւորեալ բնութեամբ։ Վասն որոյ եւ մչք զհոգին սուրբ ընդ հօր միաւորեալ, եւ ընդ որդւոյ միասնական խոստովանիմք. (Շար.։ Ժմ)
Իսկ (Ուռհ.) ասէ Միաւորիլ, որպէս Միայնաւորիլ. կրօնաւորիլ. (եթէ չիցէ սխալ գրչի)
Կամեցաւ զգենուլ զգեստ կրօնաւորութեան, եւ միաւորել ի վանք կրօնաւորաց։
cf. Փառակից;
unanimous.
Ի ձեռն միջնորդի բանին թուակից եղեն եւ միափառ եւ միապատիւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
σύνδοξος ejusdem gloriae συνδοξαζόμενος simul glorificatus, honorandus. Ունօղ զմի եւ զնոյն փառս. համափառ. փառակից. փառաւորակից. եւ Պատուակից.
Միափառ եւ համապատիւ (երեք անձինք)։ Անվերնագոյն եւ աննուաստական, հաւասարապէս եւ միափառ. (Նար. առաք.։ Ոսկիփոր.։)
ՄԻԱՓԱՌ. ըստ յն. ոճոյ ὀμόδοξος ejusdem opinionis, sententiae;
unanimis. Ունօղ զնոյն վարկ չատման. համամիտ. համաշունչ. միաձայն ի հաւատս, եւ այլն.
Զամենայն ի միաբանութիւն ածելով սուրբ թագաւորին՝ համակամս եւ միափառս զամենեսին կարգեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
of a single piece.
Որ է մի փերթ ողջոյն. միաձոյլ. միապաղաղ. միակտուր, մէկ կտօրէ.
Վերին երուսաղէմ ... երկոտասան դրամբք՝ միափերթ մարգարտօք յօրինեալ. (Մխ. այրիվ.։)
Զոսկեղէն զսկիհ, եւ զմաղզմայ ի միափերթ ականց տպազիոնաց բազմակշռաց. (Թղթ. դաշ.։)
born together, twin.
Բառ ռմկ. որպէս թ. գարընտաշ. Ի միոյ որովայնէ ծնեալ, կամ երկուորեակ.
Ռոմելոս եւ ռեմոս՝ երկոքեանն միափոր եղբարք էին։ Եղբարք միափոր եւ միահաղոյն ծնեալ էին. (Մարթին.։)
preaching uniformly or the same truth.
Միաբան եւ միօրինակ քարոզօղ.
Միախորհ միահաւատ ճշմարտութեանն միաքարոզ. (Ագաթ.։)
cf. Միգապատ.
Խաւարեալս, եւ առանց լուսոյ. մառախլապատս եւ միգազգածս. (Սիսիան.։)
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
որ եւ ՄԻԳԱԶԳԱԾ. Պատեալ միգով՝ մառախլով՝ մթով, իրօ կամ նմանութեամբ.
Միգապատ եւ մառախղապատ առնէր զլեառնն։ Ի միգապատ լեռնէ անտի. (Նար. յովէդ.։ Շ. մտթ.։)
Զմիգապատ ափշութիւն մտաց չարին յանձանց ի բաց մերկացեալ։ Նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Յհ. կթ.։ Մագ. խ.։)
to cloud, to darken, to dim.
ՄԻԳԱՊԱՏԵՄ ՄԻԳԱՊԱՏԻՄ. Միգապատ առնել եւ լինել.
Միգապատեաց զիս թշնամին խաւարային ցանկիւքն իւրովք։ Միգապատեալ կաս ի հուր հնոցին. (Մանդ. մխիթ. եւ խոստ։ եւ Եփր. խոստ.։)
Սրբեաց զճենճերս ծխամած միգապատեալս զոհից. (Ճ. ՟Ա.։)
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
ՄԻԶԱԳՐԱՒԻԼ. Կրել զմիզարգելութիւն. ջրվաթը բռնուիլ.
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
diabetic, incontinent of urine.
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
Եթէ ոչ զարիականն բերէ սերտութիւն մարմնոյն, աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել հանդերձեալ գոն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Միզաման.
ureter.
Ի լերդէն առ բաղաբուշան միզերակ առ ի հանել զմէզ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
pisser;
— յանկողնի, piss-a-bed.
urethra.
οὑρητήρ ureter, meatus urinarius, fistula urinaria. որ եւ ՄԻԶԵՐԱԿ. Խողովակ կամ անցք միզի. ջրհեղ անչամ. ճուճ.
Ի դուրս հոսի ընդ միզուկն։ Յորժամ ի միզուկսն հասանէ, ի մի երակ ի բաց գնայ. (Բժշկարան.։ եւ Ոսկիփոր.։)
Mithra, sun, Persian god.
Բառ պ. ըստ այլոց՝ միթրաս. Արեգակն՝ չաստուած պարսից.
Արեգական՝ որ անուանեցաւ միհր աստուած. (Եղիշ. ՟Ը. եւ այլն։)
having but one testicle.
μόνορχις unum testiculum habens. Պակասեալ ի միոյ ի ձուոց արութեան.
Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ ... կամ միորձի. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 20։)
to break one's back, to strain the loins;
to dishearten, to discourage.
Բեկանել զմէջս կամ զսիրտ.
Օր վախճանին եհաս ահագին, միջաբեկեաց (կամ սրտաբեկեաց) ըզնա տրտմագին. (Գանձ.։)
Զսիրտս պատառեալ՝ կամք միջաբեկեալ. (անդ։)
rotten at the core;
weak, useless.
Որոյ մէջն կամ միջուկն է խանգարեալ. թոյլ. անպիտան.
(Փայտ որթոյն) ո՛չ զօրէն այլոց կարծր եւ տեւող ունի զտարրն, այլ միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
Mesopotamian, inhabitant of Mesopotamia.
ՄԻՋԱԳԵՏԱՑԻ ՄԻՋԱԳԵՏԵՑԻ. μεσοποταμίτης mesopotamita. որ եւ ՄԻՋԱԳԵՏԵԱՅ. Բնակիչ երկրին միջագետաց.
Պարթեւաց եւ մարաց, արաբացոց, միջագետացոց, եւ իմոց կապադովկացւոց. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Առնում տարազ միայնակեցի միջագետեցւոյ. (Վրք. հց. ձ։)
Mesopotamia.
Μεσοποταμία Mesopotamia. Երկիրն՝ որ ընդ մէջ երկուց գետոց, այինքն եփրատայ եւ տիգրիսի. ուր զանազանին եւ միջագետք ասորւոց, եւ միջագետք հայոց.
Գնաց ի միջագետս ի քաղաքն նաքովրայ։ Որ էր ի միջագետաց ասորւոց.եւ այլն։
midnight, twelve o'clock.
Այս ճգնաւորացն բարեպաշտութեան միջագիշերն. (Բրս. թղթ.։)
Զորս ի միջի անդ յիշէ, զմիջագիշերն եւ զհաւախօսն։ Երէկանիրհասէրն զմիջագիշեր հրաւիրէ լինել իւր արթնութեան ժամանակ. (Յհ. իմ. ատ.։)
middle-aged man.
Միջակ ի ծերութեան հասակի. միջակ ծեր.
Քաջածեր առաքինին ել ասի ... այրն, վասն զի արութեան վարժող է, եւ աթոռակցաց նորա առաքինութեանցն՝ միջածերն արժանապատիւ. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
to sail on the high seas, to go on the open sea.
ՄԻՋԱԾՈՎԵԼ. Միաջմուխ լինել ի ծով. խաղալ ի խորս. նաւել.
Ընդ միջածովելն նոցա՝ իմացեալ սրբոյն, ասէ ցայնոսիկ՝ որ ընդ նմա ի նաւին էին։ Ի միջածովելն նաւին՝ ետես, զի, եւ այլն. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um;
mediocris, moderatus. Միջին ընդ մեծ եւ ընդ փոքր. որ է ի մէջ ծայրայեղից. միջասահման. չափաւոր.
Սուրբն մարկոս անձամբ էր միջակ. (ՃՃ.։)
Ամենայն առաքինութիւն՝ երկուց չարեաց է միջակ. (Նիւս. երգ.։)
Ոչ կարի խորութեամբ, եւ ոչ կարի յայտնութեամբ, այլ միջակ ուսմամբ տալ զգիտութիւն գրոց. (Նար. երգ.։)
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Մեծամեծքն (ի ձկանց) զմիջակօքն անցանէին. փոքունքն զմեծամեծօքն վազէին. (Ոսկ. ի ղկ.։)
Սկիզբն մաքրութեան ... միջակ մաքրութիւն ... կատարումն. (Կլիմաք.։)
Ամենայնի էացուցիչ, սկիզբն, եւ միջակ, եւ վախճան. (Դիոն. ածայ.։)
Արեգակն գոլով՝ ի միջակն երկնի եւ երկրի հասանելով՝ անստուեր զօրն կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Կանգնեցաւ քառակերպն ի միջակին. (զի երուսաղէմ միջավայր երկրի համարեալ էր) (Շար.։)
Սա միջակին է խրատ մարդոյս, յորժամ շարժի ախտիցըն բոյս. իմա՛ զգոյականն զօրութեամբ. այսինքն՝ միջակ հասակին, կամ երիտասարդին։
centre, central point;
point, full stop, period.
Միջակէտ, որ եւ ասի բացատ՝ որ է դատարկ տեղի. (եւ միջակէտ կոչի ըստ տեղւոյն, զի ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. Գրչ. գէորգ.։)
Ոմանք՝ ամանակ եւ նշան զմիջակէտն ասեն, որ բաժանէ զստորատն, եւ զբուն կէտն. (Նչ. քեր.։)
Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)
middle ribs.
μεσοπλεύρα media latera. Միջին կողք. եւ Որ ինչ է ի մէջ կողից.
Ի միջակողսն ի ներքուստ կուսէ մկունք եւ ախոնդանքն եւ թոքք. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Միջաբեկ.
Ելեալ գնացին սրտաբեկ եւ միջակոտոր. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ը.։)
the middle or internal part of the thorax.
μέσα στέρνα medium pectus. Միջին վայր կամ ներքին կողմն կրծոց՝ լանջաց.
Լինի ազդումն նոցա ի ներքոյ ըստ միջակրծիցն՝ սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
μεσῆλιξ qui mediae aetatis est եւ media aetas. Միջակ հասակաւ կամ տիօք. երիտասարդ. չափահաս. եւ Միջակ հասակն. երիտասարդութիւն. առուգութիւն.
Ո՛վ խաչ բարձրաթեւ, մանկանց պահապան, եւ միջահասակաց օգնական ի պատերազմի. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ ցմիջահասակ արբունս ժամանակի. (Կաղանկտ.։)
Որպէս ի ժամանակի միջահասակին եկաց, եւ կամ թէ ո՛րպիսի ճգնութիւնս կրեաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
(Անդք) դեռադեռ իսկզբամբ ի մատաղութեան բուսոյն, եւ կամ ի միջահասակին կանաչայնովն գեղեցկանան. (Պիտ.։)
middle path or way;
diameter.
διάμετρον diametrum. Շաւիղն՝ որ ի միջի. եւ Տրամագիծ կամ կեդրոնագիծ.
Լուսին յարեգական միջաշաւիղն գերբնապէս հասեալ. (Դիոն. թղթ.։)
middle, centre;
interval;
cf. Միջավար.
μέση χώρα, τὸ μέσον media regio, medium. Միջին վայր. մէջ. եւ Միջասահման.
Զամենայն միջավայրսն ասեն երկիրն ունի։ Արեգակն եւ լուսին զամենայն վարյս միջավայրաց (կամ միջավայրս վայրացդ) իբրու զմի ինչ ունին միանգամայն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
Տարօքն միջավայր լինի ընդ մանկութիւն եւ ընդ ալեւորութիւն. (Մխ. բժիշկ. (որ է առաւել ռմկ։))
Եկեալ տապանն ի միջավայր արարածոց՝ գնայր եւ գայր՞ Նոյ ետ սեմայ զմիջավայր արարածոց. (Եպիփ. ծն.։)
moderate, temperate.
Բառ ռմկ. որպէս Միջասահման. եւ Գաղջ.
Զհիւանդն ի միջավար բաղանիս տա՛ր, որ ոչ տաք լինի, եւ ոչ հով. (Մխ. բժիշկ.։)
insects.
τὰ ἕντομα insecta. Կենդանիք մանունք՝ առաւել թռչականք, որոց մարմինք ունին զկազմութիւն միջատութեամբ իւիք աղխաղխից ընդ հաստ եւ ընդ բարակ.
Զազգս մանունց եւ զանզօր թռչնոց, զձիաստան եւ զբրիատց, որք խառնեալք եւ միջատք անուանին. (Վեցօր. ՟Ը։)
to cut, to shorten.
Հատանել անցանել ընդ մէջ. համառօտել.
Բարձր պատուար լսի անուն աւետարանչին. զի բազում բանս միջելով՝ բարձր անցանէ. (Վրդն. ծն.։)
Իսկ (Ագաթ.) ըստ հին տպ.
Բարբառ ... յառաջ քան զասել ասողին՝ չէ յայտ, եւ կամ յետոյ անհետ չէ ի միջի։
midland;
—ք, the midland provinces.
Զամենայն միջերկրեայս։ Թագաւոր միջերկրեայցն։ Ամենայն միջերկրեայց. (Խոր. ՟Բ. 24։ ՟Գ. 5։)
Ոմանք ի քաղաքացն միջերկրայք են։ Գերազանցեցին զմիջերկրեայ քաղաքօքն։ Ի լեռնայինս եւ ի միջերկրայս։ Զո՞րս արդեօք ասիցէ բանս՝ միջերկրեայ (ոք), առաջին զծով տեսանելով. (Պիտ.։)
cf. Միջօրեայ;
զմիջաւուրբ, at midday, about noon, to wards midday.
ՄԻՋՕՐ կամ ՄԷՋ ՕՐ. յորմէ ԶՄԻՋԱՒՈՒՐԲ. Օր հասարակ. զհասարակ աւուրբ. ի միջօրօի. կէս օրը, կէս օրուան ատենը. ...
Զմիջաւուրբն ի ճանապարհի տեսի. (Գծ. ՟Ի՟Բ. 6։ ՟Ի՟Զ. 13։)
wardrobe keeper.
ՄԻՍԹԱՀԱՂ ՄԻՍԹԱՂ. μεσθάαλ mesthaal. Բառ եբր. միզթալ. որ է Վերակացու կոչնոց.
Եւ ասէ յէու ցմիսթաաղսն (կամ ցմիսթաղսն), հանէ՛ք զպատմուճանսդ՝ ամենայն ծառայից բահաղու. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 22։)
to incline, to lean, to bend, to bow, to bias;
to incline, to lean, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to be biassed, to have an inclination for, to feel an attachment for, to adhere, to comply;
միտեցաւ սիրտ նոցա զկնի նորա, their hearts inclined to follow him.
tending, bent on, inclined or prone to;
— ի չարն, prone to evil;
inclined to mischief.
myrica, tamarisk;
genista.
Բառ յն. միռիգի՛. որ եւ ՄԻՒՌԻԿԻՆԱ. cf. ՄՈՇԱ, կամ ՄՈՇԻ.
Նայեաց դարձեալ եւ ընդ միւս եւս ծառ, որ կոչի միւրիկէ, որ ջրարբին է, եւ (որ) ոստին է. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Մռայլ.
Նոյն ընդ Մռայլ. մէգ. մառախուղ. մշուշ.
Հայեցայ ի խոնարհ երկիր, եւ տեսի լոյս, եւ մլար, եւ խաւար. (Ճ. ՟Ը.։)
Մլարն հերձուածողական տեղի ետ, եւ ուղղափառութիւնն իբրեւ զարեգակն համատարած սփռեցաւ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Երբ լինի լուսին երեքօրեայ, եւ ի ծայրոյն ի վերայ զերդ մլար լինի, անձրեւոյ նշան է. (Վստկ. ՟Ժ՟Դ։)
to rub one's eyes and face on awaking.
Ի քուն լինի դիւրաւ, մլմլէ զերեսս, եւ ձգտէ զձեռս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
giving, distributing presents, liberal;
donor.
Բաշխօղ պարգեւաց. շնորհաբաշխ. պարգեւատու. պարգեւ անձիր.
զտէր մեր յիսոս քրիստոս զպարգեւաբաշխն օրհնեցաք։ Պարգեւաբաշխ սուրբ աջովն իւրով. (Ագաթ.։)
Առ ամենեսին՝ պարգեւաբաշխ հոգին զիւրն գտանի կատարեալ խորհուրդ։ Սրբոյ հոգւոյն մատակարարի եւ պարգեւաբաշխի. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Եւ իբր Պարգեւաբաշխական.
Անապականութեմբ պարգեւաբաշխ լրմամբ յուսոյ աւետաբեր սուրբ յարութեան քո. (Մաշտ.։)
Զպարգեւաբաշխ առատատրութիւն ամենիմաստիդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
bringing presents.
Կոչեսցէ զպարգեւաբեր հոգին զմխիթարիչն ամենեցուն. (Պիտառ.։)
Կամ Որ առեալ բերէ առ այլս զպարգեւ մեծին.
Պարգեւաբերքն դառնալով ի պարգեւատուն՝ ասեն (զառողացն) նախ՝ եթէ երկիրպագին եւ գոհացան, եւ ապա զայլ եւս խնդիրսն ասեն. (Խոսր.։)
Եկն եհաս այրն շնորհընկալ եւ պարգեւաբեր. (Նար. խչ.։)
cf. Պարգեւաբաշխ.
Ձեռն պարգեւաձիր։ Պարգեւաձիր եւ շնորհաբաշխ աջոյն պօղոսի. (Նար. լ. եւ Նար. առաք.։)