comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Չարի կենակցիս։ Հրեշտակն պահպանողական կենակից։ Ցուրին առընթեր կենակից նմին. (Նար.։)
Ո՛վչարի խղճի մտացն, կենակից լինի պիղծ անձինն, եւ տանջէ մինչեւ ցմահ. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
Յիշատակօք կենակցացն (վախճանելոցն) ամենայնի համբերեն. (Նիւս. կուս.։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys
Կենարարին յիշատակաւն։ Արեան կենարարիդ. (Նար.։)
ԿԵՆԱՐԱՐ, Ըստ Բժշկարան. անուն խոտոյ. cf. ԼԵՐԴԱԽՏ։
constellation, sign of the zodiac.
ζώδιον, ζωδιακός signum coeleste in zodiaco, signifer, zodiacus. Կենդանատեսակ նմանութիւն երկոտասան աստեղատանց մտածեալ յաստեղաբաշխից. կենդանակերպ. եւ Կամար կենդանակերպից. ըստ յն. զօ՛տիօն, եւ զոտիագօ՛ս.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Կամ տեսանիլ նշանակեալ անպարտելի զօրութեանն, կամ սուրբ եւ կենդանաբեր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)
Լուսինն ի գիշերի ընթանայ հանդերձ կենդանաբերօքն։ Ընթանալով յերկոտասան պարս կենդանաբերացդ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
ζωόφυτον, -τα zoophytum, -ta;
mediae naturae inter animalia et plantas. Կենդանաբոյս. որ է ընդ մէջ բուսոց եւ շնչաւոր կենդանեաց.
ասեն ոմանք. թէ զիա՛րդ շնչականն սեռ ելով՝ յերիս բաժանեցաւ՜ ի կենդանին, ի կենդանաբոյսն, ի բոյս. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Կենագործեմ.
Աշխարհի մեռեալս, եւ կենդանագործեալս հոգւով. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
Որ զվարդապետ եւ զօգտակար անձն սպանանէ, ոչ մի այր սպանանէ, այլ այնքան, որքան կենդանի էր կարէր կենդանագործել (նա) ի ձեռն բանին. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
painting;
zoo-graphy.
Կենդանագրութիւն մարդոյ զփրկաչաւ շուրջ դիցեն. (Առ որս. ՟Թ։)
Ըստ կենդանագրութեան իմն ճշգրտապէս նմանութեամբ յօրինուածոյ։ Մնայ յիշատակ անդրեօքն եւ համանման կենդանագրութեամբն. (Պիտ.։)
to burn alive.
Այլեւ լուսին, զոր աղօտ ջահ անօրինեաց արարիչն՝ իշխան լինել գիշերոյ, յարեգականն փայլմանէ կենդանախարուկեալ. (Լմբ. սղ.։)
to litter or bring forth;
to breed, to give rise to;
to vivify, to give life to.
(Արեգակն) ջերմութեամբ ցածնէ զամենայն գոյացեալս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հոգի անեղ, որ ի վերայ ջուրցն շրջելով՝ արարչագործէիր եւ կենդանածնէիր զգոյակքս ամենայն. (Խոսր.։)
Որ ստեղծ զբնաւս, եւ կենդանածնէ զամենայն։ Զարտաշնչեցեալ մարմինս կրկին կենդանածնես։ Կենդանածնին մահացեալք. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Կ՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
birth, bringing forth.
Զոր որոշեաց ի բնութենէ ստեղծուածին եւ առաջին կենդանածնութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 14։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Տունգք աճեցմամբն եւ շնչաբոյս. (Շ. բարձր.։)
կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)
Կենդանական օդք, սերմանք, բարբառք, պահապանք (հրեշտակք)։ Շնչելով կենդանականաւ. (Պիտ.։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
containing life.
Ի կնքելն զշիրիմին փականս կենդանակիր քո գերեզմանին. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
life-giving.
Կենաձիր. կենդանաբաշխ.
Մատուցեալ առ կենդանաձիր ոտից գարշապարդ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
Ընդ որում մեք մեռանիմք, ընդ նմին եւ կենդանանամք. (Եղիշ. ՟Է։)
conserving life.
Չիշխէ արգելուլ զկենդանութիւնն առանց հրամանի կենդանապահին. Եզնիկ.։
love of life, zoophily.
φιλόζωον amor vitae. Կենդանասէրն գոլ (ըստ ՟ա նշ)
cf. Կենդանակերպ.
Ի վերայ այրեցածին (գօտւոյ) բերին կենդանատեսակքն. (Խոր. աշխարհ.։)
Երկոտասան կենդանատեսակօք տարւոյն. (Արշ.։ նոյնպէս եւ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ել. եւ պտմ։ Երզն. մտթ.։)
Կենդանատեսակ բոլորութիւնն շրջի աստեղապէս. (Շիր.։)
Պտուղք ծառոց, եւ շարժուն կենդանատեսակք շնչաւորք. (Շիր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. ա. Խաչանիշ. խաչադրոշմ. Ունօղ զտեսիլ կենսատու խաչի.
Զնշան կենդանատեսակ դրօշուց վառելոց ի ձայն փողոյ հռչակեալ. (Կաղանկտ.։)
lively, enlivening.
cf. ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. ըստ պէսպէս նշ.
Է եւ քաղաք յիս պանծալի պարագրական, յոր աշտարակք՝ կենդանատիպք երկոտասան. այսինքն կենդանակերպք. որպէս մեկնաբար դնի ի հին տպ. (Շ. իմ. եղակ.։)
life-giving, vivifying, vivificative.
Ի փառս կենդանատու անուանդ քո սրբոյ. (Մաշտ.։)
vivifying.
Եւ հեթանոսք կենդանարարաւն ամենայնի բժշկեցան։ Հոգւովն կենդանարարաւ. (Եփր. թուոց.։ Խոսր.։)
ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)
Կենարար շնորհք, բարութիւն, իմաստք, խրատք. (Յճխ.։)
Զկենդանարար շնորհք, բարութիւն, իմաստք, խրատք. (Յճխ.։)
vivification.
Ծնչութիւն եւ կենդանարարութիւն գոյ ի նոսա ըստ իմանալւոյն անձրեւածութեան. (Դիոն. երկն.։ եւ Շ. հրեշտ.։)
to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.
Որք մեռեալ են մեղօք, կենդանացուցանէ պահք. (Յճխ. ՟Թ։ Այս արհեստ (բժշկական) մերձեցեալ կենդանացոյց (այս ինքն առողջացոյց)։ (Գարունն) իբրու ի մեռելութենէ իմն կենդանացուցեալ (զտունկս). Պիտ.։)
vivifying, reviving.
Ամենայն բնութեան մարդկան ներգործօղ եւ կենդանացուցիչ. (Ճշ.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Ζῶν, ζῶσα, ζωόν, ζῶν, vivus, vivens, animans. Իբր Կենսունակ. Ունօղ զկեանս կամ զինքնաշարժ գոլ, կեցօղ ըստ այլեւայլ աշտիճանաց կենդանութեան հոգւոյ, ոգւոյ, եւ շնչոյ. կեանք ունեցօղ, ողջ, ապրօղ. տիրի, սազ, ճանլը.
Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։
Կենդանեաւ մերով տեսաք զդիակունս. (Եղիշ. միանձն.։)
life, vitality;
vivacity, animation, liveliness, spright-liness;
freshness, bloom;
health;
կրել զ—, to live, to breathe, to be living;
ի կենդանութենէ արկանել, to deprive of life, to put to death, to kill;
ի կենդանութեան իւրում;
in his lifetime, during his life;
ի — ձեր, your health !
Կենդանութեամբ իւրով ախտին ցաւոց զանդամսն ի միմեանց յօշել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9. իբր մ. կենդանւոյն։)
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
ԿԵՆԴԱՆՒՈՅՆ ζῶν, ζῶντες vivens, viventes, vivus -um ἕμπνους respirans . որ եւ ասի ԿԵԻՆԴԱՆԵԱՒ, ԿԵՆԴԱՆԵՕՔ, այս ինքն Ի կենդանութեամբ. մինչդեռ կենդանի է. Կենդանի ըլլալով, ողջ իքէն, որջութեանը, շունչը վրան, ողջ ողջ. սաղ սաղ, սաղ իքէն.
Կենդանւոյն զիշխանութիւնն ետ որդւոյ իւրում. (Եւս. քր. ՟Ա։)
hundredweight, quintal.
Կենդինարն հարիւր լիտր է։ Կենդինար անուանեցաւ ըստ հռոմայեցւոց լեզուին. (զի կենդում հարիւր լսի. Շիր. կշռ.։ որպէս եւ Վրդն. պտմ.։ եւ Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
bringing, causing or giving life, vivifying.
Կենսաբեր օրհնեալ անունդ. (Մաշտ.։)
Նովին կենսաբեր դեղով՝ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ. (Կաղանկտ.։)
Իջեալ առ նոսա կենսաբեր հրեշտակն (ի դիմաց որդոյն աստուծոյ). (Շար.)
Որ ի մէջ է անշարժ եւ հաստատուն, գոլով կենսաբեր՝ երկիրս. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Կենսաբեր.
Քար յասպիս սառնատեսակ եւ կենդանի, որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)
vital.
Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
vivifying, salutary;
alive, lively.
Կրօղ յինքեան ըզկեանս. կենսաբեր. կենսազգեաց. եւ Կենսատու. կենսաշիթ.
fond of life.
Բնութեամբ կենսասէ՞ր եմք. (եւ անդ միշտ կենդանութիւն է. Լմբ. սղ.։)
cf. Կենդանատու.
cf. Կենդանացուցանեմ.
(Ողորմութիւնս բաշխելով) զպիտառոցեալ պէտս արտաքնոցս ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարմնոյն անտեսաբար կենսացուցանէր։ Կենսացուցին իւրեանց զհարկաւոր մահ մարմնոյ. (Յհ. կթ.։)
life containing.
salutary, wholesome.
Ուսուցիչ կենաց, հոգեշահ, փրկարար.
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Զամենայն ուրուք զկենցաղ՝ մտացն լծակաւ կշռէր. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Այսու երկեղիւ զկենցաղդ քո ուղղեա՛. (Մաշկ.։)
Այս է առն աստուծոյ կենցաղն։ Բարեպաշտութեամբ եւ բարեգործութեամբ լցեալ կենցաղդ։ Ոչ ախորժեաց ընդ չարագործ կենցաղս բնակեալ մեծութիւն շնորհացդ. (ՃՃ.։)
Ո՛չ է անգործ եւ դատարկ սուրբ զուարթնոցն կենցաղ, այլ ունին ի բնութեանն իւրեանց պաշտօն ծառայութեան. (Մեկն. ղկ.։)
ԿԵՆՑԱՂ, կամ ԿԵՆՑԱՂՍ. Վիճակ աստի կենցաղս. կեանք աշխարհիս. աշխարհ. աս աշխարքս.
Ի կենցաղումս ունի զշահ օգտութեան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.
βιοτικός, κοσμικός hujus vitae, saecularis, mundanus, civilis. Սեպհական կենցաղոյս. աշխարհական. երկրաւոր. անցաւոր. եւ Կենցաղօգուտ.
Ւենցաղական դեղատուութեանց (այսինքն խաբէութեանց աշխարհի). (Բրս. հց.։ Հրաժարեալ յամենայն վայելչութեանց կենցաղականացս. Արծր. ՟Է. 1։)
Կարգս կենցաղականս. այսինքն բարեկարգութիւնս ըստ աշխարհի. (Խոր. ՟Բ. 3։)
mundane, worldly-minded, fond of life, of this world.
Սիրօղ կենցաղօյս կամ կենաց աշխարհիս. կենասէր, եւ աշխարհասէր.
Եհաս գարունն ... տեսին եւ կենդցին կենցաղասէր մարդիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Կենցաղավարիմ.
ԿԵՆՑԱՂԱՎԱՐԵՄ ԿԵՆՑԱՂԱՎԱՐԻՄ. βιόω, βίωμι vivo διατρίβω conversor. Վարել զկեանս. վարիլ կամ դեգերիլ եւ պանդխտիլ ի կանցաղումս. կեալ յաշխարհի. քաղաքավարիլ. կենակցիլ. ապրիլ, մարդկանց մէջ կենալ, վարուիլ.
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
Ծովու նմանեցուցանէ զաշխարհ, եւ յորձանաց զկենցաղավարութիւն սորա. (Շ. բարձր.։)
cf. Կենցաղավարիմ.
Զրկեալ եւ ի շնչոյ, որով անբանք կենցաղին. (Լմբ. ամբակ.։)
useful to the world, to every one;
of public utility;
useful, interesting.
βιωφελής vitae utilis. Որ ինչ է յօգուտ կենցաղոյս. օգտակար կենաց, եւ աշխարհի.
Կենցղօգուտ խրատ, կամ բարութիւն, երկք, շահք, պիտոյք. ընծայք, գործք, վարժումն, եւ այլն. (Պիտ.։)
Արժան է գտանել զփախուստ (ի հեշտալեաց) Վասն կենցաղօգտի առաքինութեանցն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
the being useful;
utility, public welfare.
Զամենավայելուչ կենցաղօգտութիւն այսբար տնօրինեալ յաշխարհ ծովացուցանէի։ Եւ այնպէս կենցաղօգտութեան բերք յառաջ խաղան։ Անցեալ տանին զյաղթութեանն կենցաղօգտութիւնս. (Պիտ.։)
tusk, tooth, fangs.
ԿԵՌ 2 (ի, աց, օք.) գ. ԿԵՌ կամ ԿԵՌԻՔ. Որպէս ռմկ. կեռիք, ակռա. (թերեւս ի Կերի, կերայ. Լծ. եւ ժայռ. ժեռ.) Ատամն, ատամունք կենդանեաց, ժանիք. տիշ.
cherry tree;
—ք cherry orchard.
ԿԵՌԱՍ ԿԵՌԱՍԵՆԻ, կամ ԿԵՌԱՍԻ, ւոյ. Բալ անոյշ. եւ տունկ նորա. քիրազ ... որ եւ ռմկ. կռեսի, կռսենի.
cassar, emperor;
cf. Կայսր.
Անկանի առ կեսար (այսինքն առ յուլիոս). եւ կեսարու տուեալ զմիժագ մհրդատայ՝ շինէ զնա, եւ ի պատիւ կեսարու անուանէ զնա կեսարիա. (Յհ. կթ.։ Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
whale;
cetus.
cf. ԿԷՏ, որպէս վիշապ ձուկն.
Յերիս օրս ոչ ճաշակեաց (ինչ) կետոսն (կամ կիտոսն. Մի ձ. իշկետոսն) կերակուր. (Երզն. մտթ.։)