inhospitality.
Յաղավս հիւրատեցութեան արտեմիդեայ. (Նոննոս.։)
cf. Հիւրանոց.
Օտարանոցք եւ որբանոցք եւ հիւրատունք. (Մխ. դտ.։)
Զամենայն ինչս իմ տաց ի հիւրատունս եկեղեցւոյդ ի պէտս աղքատաց. (Վրք. ոսկ.։)
Շինեցի զհիւրատունս վասն փրկութեան իմոյ. (Յիշատ.։)
hospitality, welcome, kind reception.
ξενοδοχία hospitum exceptio. Հիւրընկալելն. ընդունելութիւն հիւրոց. ասպնջականութիւն.
Աբրահամ ընդ հաւատոցն եւ զգործքն ունէր բարի, զօտարասիրութիւն եւ զհիւրընկալութիւն. (Խոսր.։)
Հիւրընկալութեանն աբրահամու։ Որպէս օրէն էր հիւրընկալութեան. (եւ այլն. Նար. գանձ.։ Իգն.։ Շ. ընդհ.։ Նոննոս.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.
Երաշխաւոր եղեւ օտարի, եւ ի հիւրութեան՝ գրաւեաց զնա. (Առակ. ՟Ի. 16։)
Ընկալուչ եղելումն հիւրութեանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
female guest or stranger.
to render unhappy or wretched, to ruin.
misfortune, misery, adversity, wretchedness.
ՀԻՔՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԻԳՈՒԹԻՒՆ. Հէք գոլն. թշուառութիւն. ողորմելութիւն. խեղճութիւն.
Նախանձոտն զայլոց թշուառութիւն՝ իւր փառաւորութիւն համարի, եւ զբարիս ընկերացն՝ անձինն հիքութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)
Ամենայն հիգութեան առիթ զսա գոլ ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յայսպիսի անհնարին հիքութիւնս կապեմք զանձինս մեր։ Յուշ առնէ նոցա զառաջին հիքութիւնն իւրեանց եւ զանարժանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը. եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
• = Բնեև հալ բառ. կազմուած է ճ մաս-նիկով լու արմատից. նախաձևն էր *հուլու։ -Հիւբշ. 180։
• ՆՀԲ «ի լու, լուր», լծ. և արաբ. հա-լիմ «հեզ», հիւլլամ «գառն»։ Lag. Btrg. baktr. Lex. 33 զնդ. hu «լաւ»+հայ. լու, լուայ։ Հիւբշ. KZ 23, 403 իբրև համա-զօր զնդ. hu+sravah ձևի։ Տէրվ. Նա-խալ. 73 վերի ձևով։
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
Այր հլու զգուշութեամբ խօսեսցի. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 28։)
Հաւան, հլու. (Յճխ. ՟Ի։)
Մտերիմ եւ հլու ծառայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ունին զանլուրն լինել հրամանացն աստուծոյ, եւ հլուն անառակ խօսից եւ երգոց. (Խոսր.։)
Հլուաց տայ աստուած զշնորհս իւր. (Նար. խրատ.։)
Կամ իբր Հլուական.
Հլու հաւանութեամբ, կամ հնազանդութեամբ. (Պիտ.։ Մագ. ՟Դ։)
docile, submissive.
obedience, docility, deference, pliancy;
ի — ածել, to render docile or obedient.
ՀԼՈՒԹԻՒՆ ՀԼՈՒՈՒԹԻՒՆ. Հլու գոլն. լսողութիւն. ունկնդրութիւն. հնազանդութիւն. անսացողութիւն հեզութեամբ.
Գործիցէ քաջ հլութեան ասպարէզ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զի փայտին տարալսողութիւն ի ձեռն փայտին հլուութեան բժշկեալ. (Իրեն. առ Լեհ.։)
omophagy;
ferocity.
ὡμοφαγία esus crudarum carnium. Ուտելն զհում միս. հմակերն գոլ. գազանութիւն.
Նմանեցուցին օրէնքն ի ձեռն վայրենի գազանացն զաւազակացն հմակերութիւնս յայտնել. (Մեկն. ղեւտ.։)
Նոցայոցն հմակերութեանց լիցի որս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
cf. Հմայք.
Կախարդութիւն, եւ հմայութիւն։ Այլեւ ծննդեամբ հմայութիւնս առնեն. (Կանոն.։)
Զայս տեսակ հմայութեան եւ գոռոզն այն գործէր։ Տեսիլ նանրութեան եւ հմայութեան. (Նչ. եզեկ.։)
rawness, crudity;
cruelty.
(լծ. յն. օմօ՛դիս ). ὡμότης cruditas եւ crudelitas. Հում գոլն. խակութիւն. եւ Գազանութիւն. անգթութիւն.
Անմարդութիւն եւ ցուրտ հմութիւն։ Տմարդութիւն եւ հմայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4. 14. 36։)
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
εἱδώς, ἑπιστάμενος sciens, peritus. (իբր հմայուտ, կամ իմաստ, եւ մուտ) Խելամուտ. գիտակ. տեղեակ. իրագէտ. ներհուն. մակացու. հասու. փորձ. վարժ. բան գիտցօղ, վարպետ.
Հմուտ որսոյ կամ նաւարկութեան, գիտութեան ամենայնի հմուտ։ Չեմ հմուտ. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 27։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. 27։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 16։ Դան. ՟Ա. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 39։)
Զգացոյց, որպէս հմուտ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Հմուտ գրոց սրբոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
great skill or ability.
Կատարեալ գիտութիւն. ներհուն վարժութիւն.
Տացէ վարդապետաց հմտավարժութիւն. (Գանձ.։)
to inform, to instruct, to teach, to train.
knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.
ՀՄՏՈՒԹԻՒՆ ἑμπειρία peritia, experientia. որ եւ ՆԵՐՀՄՏՈՒԹԻՒՆ. Հմուտն գոլ. հասու եւ փորձ լինելն. տեղեկութիւն. գիտութիւն. խելամտութիւն. եւ՝ Ճարտարութիւն. վարժութիւն.
Քերականութիւն է հմտութիւն՝ որք (այսինքն որոց) ի քերթողացն եւ ի շարագրաց իբրու բազում անգամ ասացելոց. (Քեր. քերթ.) այսինքն խելամտութիւն սովորական ոճոյ բանաստեղծից եւ մատենագրաց։
Հմտութիւն գիտութեանց, կամ արհեստի։ Նաւորդացն հմտութիւն։ Խելամուտ հմտութեամբ. (Պիտ.։)
Ի հմտութենէ հակառակադրին ոստուցեալ (ի կառաց) յերկիր անկաւ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հմտութւն գրելոցն։ Յորժամ ընդ նոսա հմտութեամբ հակառակիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33. 41։)
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
հին եւ բուն. նախնի վաղեմի. կամ Բանիբուն տեղեակ հնութեանց.
Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)
antiquity.
Գիտութիւն հնութեանց կամ հնախօսութեանց.
Երրորդ կարգել զլեզու եւ զհնագիտութիւնս. (Երզն. քեր.։)
paleography.
Գրութիւն զհնութեանց. հնախօսութիւն.
Ջանացաք հաւաքել զհնագրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 18։)
to reduce to obedience or subjection, to subject, to subdue, to subjugate.
Հնազանդեցուցանել զամենայն տիեզերս ընդ ձեռամբ իւրով. (Խոր. ՟Ա. 7։)
Անբռնադատ հնազանդեցուցանես լծոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Քսենոկրատէս հնազանդեցուցեալ էր զախտս (այսինքն զկիրս) անսալ բանին. (Նոննոս.։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Բարւոյ կամացն ծնունդ բարի եւ հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ։)
ὐπακουή, ἑπακρόασις obedientia, auscultatio ὐποταγή subjectio. Հնազանդիլն. հնազանդն գոլ. լսողութիւն. անսացողութիւն. ունկնդրութիւն. հլութիւն. եւ հպատակութիւն. ստորադասութիւն. մռողութիւն.
Լաւ է հնազանդութիւն քան զճարպ խոյոց։ Իբրեւ զորդիս հնազանդութեան։ Ի հնազանդութիւն հաւատոց, կամ արդարութեան, կամ խոստովանութեան։ Որ ի հնազանդութեան կայցեն, կամ իցեն։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Որոց եւ ոչ առ ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն եւ յն. ստորակարգութեան) եւ այլն։
Հնազանդութիւն որդւոյ հօր՝ զկամացն լրումն ասեն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Այսպէս զօրաւոր է հնազանդութիւն հարց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
Ի հնազանդութեան կային զամենայն ժամանակս պարսից թագաւորութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գալ ինքեան ի հնազանդութիւն. (Լաստ. ՟Բ։)
Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
archaeology.
ancient history.
Հին պատմութիւն. եւ Հին օրինակ մատենին.
Հնապատմութեանցն կարի յոյժ հմտացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
Հնապատմութիւն աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
narrated by the ancients;
ancient writer or historian.
Պատմօղ զհնութիւնս, եւ Ի հնոց անտի պատմեալ.
Ի հնապատումն տառսն վերատատառեալ է, այլ ոչ ի նորապատում շարագրութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
ἑπίνοια excogitatio, industria, inventum, commentum. Հնարագէտն գոլ. ճարտարութիւն. հնարք.
Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա։ Զաղփաղփունք՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Սկիզբն պոռնկութեան հնարագիտութիւն կռոց է։ Մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմ. ՟Զ. 17։ ՟Թ. 14։ ՟Ժ՟Դ. 12։ ՟Ժ՟Ե. 4։)
Ըստ հնարագիտութեան արուստիցն։ Հնարագիտութեամբ ուղղեսցէ զբարսն. (Յճխ. ՟Ե։)
Ի հնարագիտութենէ թովչաց. (Եզնիկ.։)
Ուսանէր ի նոցանէ զհնարագիտութիւն յաղթութեանն. (Եղիշ. ՟Զ։)
Արուեստիւ հնարագիտութեան. (Նար.։ ՟Կ՟Գ։)
Հնարագիտութիւնք քաղդէացւոցն յամօթ լինէին աղօթիւք սրբոցն. (Հարցնափառ.։)
snare, artifice, deceit.
Որոգայթադրութիւն. թակարդ. լար. մեքենայագործութիւն.
Զառ աչս հնարադրութիւնն դժնդակ դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
Հնարաւորն գոլ (ըստ կրկին առման) կարողութիւն, եւ կարելութիւն. կար. հնար. ճար. ճարտարութիւն. ջան.
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ամենայարդար կամ խորագէտ հնարաւորութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։ Արծր. ՟Դ. 2։)
Անհնար է, եւ գերազանցեալ քան զամենայն հնարաւորութիւն մարդկան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Դիւթական հնարաւորութիւնս։ Լուաց հնարաւորութեամբ զերեսս նորա։ Ըդ հնարաւորութիւն զարդուցն զարմացան. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ո՛չ ի ձեռն բանից պատրողաց այժմ մեզ հնարաւորութիւն է կատարել. այսինքն գոյ հնար, կամ հնար է. (Խոր. ՟Ա. 26։)
Փոփոխէ զամենայն անհնարինս ի հնարաւորութիւն. այսինքն ի գոլ կարելի. (Երզն. լս.։)
Իբր Մեքենայագործութիւն. չարարուեստ հնարք.
Զդառնութիւն բանսարկուին, եւ զդժուարալոյծ հնարաւորութիւնս խափանեցին. (Մաքս. եկեղ.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
ἑπίνοια, σόφισμα, πανουργία excogitatio, inventum (maxime) callidum, versutio. Հնարս իմանալն ի նենգել. եւ Խորամանկութիւն. եւ Ճարտարամտութիւն. հնարք. հանճար. վարպետորդիութիւն, վարպետութիւն, խելք.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Իմաստութեամբ եւ հնարիմացութեամբ յերկինս զվայելսն փոխեսցես. (Տօնակ.։)
Հնարիմացութեամբ կազմեցին զէնս. (Միխ. աս.։)
Ոչ եթէ մարդկային բնութիւնս քան զլուսեղէնսն իմաստագոյնք իցեն, այլ առ հնարիմացութիւնսն ասէ, զի հնարեցան գտանել զապաշխարութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
invention, industry, art.
Հնարելն. հնարք. հնարիմացութիւն. արուեստ.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.
Որ հնացուցանէ զլերինս։ Հնացուցին յինքեանս զբանս։ Ասելովն նոր՝ հնացոյց զառաջինն. (Յոբ. ՟Թ. 5։ ՟Լ՟Բ. 15։ Եբր. ՟Ը. 13։)
Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց հնացուցանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։)
pentaglot, in five languages.
quinquertium, pentathlon.
cocoa, cocoa-nut.
pressing of grapes.
Հարումն կամ կոխումն հնձանի. նմանութեամբ՝ Հարուած.
Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)
to enflame, to make a furnace of.
ՀՆՈՑԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Նման հնոցի առնել. բորբոքել. լուցանել.
Եւ զյարակէզն հնոցացուցանելով զհուր. (Անյաղթ բարձր.։)
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.
Նորոգութեամբ հոգւոյն, եւ ոչ հնութեամբ գրոյն։ Փայլածուն է ի հնութիւնս. (Հռ. ՟Է. 6։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 18. 21։)
Տանէին զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց ... տարակուսեալ տկարութեամբ ի հնութեան ժամանակի. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
Ակնածեալ ի հնութենէ ալեացն։ Զի հայէին զհնութիւն ծերութեան նորա. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։)
Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)
Այլ զի հասարակաց ասի այժմ աղօթքն, ի հնութենէ եղեալ են բանքն. (Խոսր. պտրգ.։)
Հնութեամբ ժամանակի մոռացեալ եղեն առ վերջինսն. (Լմբ. իմ.։)
sonorousness.
the accompanying.
συμφωνία consonantia, concentus. Միաբան հնչիւն. ձայնակցութիւն.
Բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 10։)
Ձայնակցութիւն եւ հնչակցութիւն (որպէս զանգակի). (Վրդն. ել.։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
ἁκουστόν ποιέω audibile facio ἡχέω, κλάζω clango, persono եւ այլն. Տալ հնչել. լսելի առնել. գոչեցուցանել. հռչակել. քարոզել.
Հնչեցուցին զփողս. (Զենոբ.։)
Հնչեցուցանէր զձայն ահեղ գոչման փողոյն. (Շար.։)
Զօրէն պիծակաց վայրենեաց հնչեցուցանել. (Պրպմ. ձ։)
Զնոյն հնչեցուցանել յականջս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
Ամենայն եկեղեցական գրով հնչեցուցեալ։ Ամենայն եկեղեցօք հնչեցուցանէ զընտրելոցն զազնուականութիւն. (Կորիւն.։)
Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)
Զնոցին խօսսն հնչեցուցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
Հնչումն ձայնից։ Հնչմամբ փողոյ։ Ի ձայնէ հնչման փողոյ։ Փողոց հնչմունք. (Եղիշ.։ Սարգ.։ Շար.։)
Գոչմուք փողոց, եւ հնչմունք եղջերաց. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Քաղցրաձայն հնչմամբ նուագեմք. (Տաղ.։)
Կամ իբր Հնչեցուցանելն.
Յոյժ շահիմք ի ստէպ եւ ի յաճախ հնչմանէ յականջս մեր զյարութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
cf. Հնչիւն;
պղնձագործ հնչողութեամբ, with the tinkling of bells and the clash of cymbals.
Պղնձագործ հնչողութեամբ. (Մաշտ.։)
guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.
κηδεμών curator ἑπιμελής qui curam gerit, sollicitus, diligens. որ եւ ՀՈԳԱԲԱՐՁ. Յանձին բերօղ կամ ըստանձնօղ զհոգս այլոց. խնամատար. վերակացու. առաջնորդ. եւ Փոյթ. փութկոտ.
Երանելի հոգաբարձուացն. (Կորիւն.։)
Եկեղեցականացն հոգաբարձուք։ Հոգաբարձուք քրիստոսի հօտին. (Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Փրկութեան հոգաբարձու. (Ճ. ՟Գ.։)
Առաքինասէր, եւ հոգաբարձու ամենայն բարեգործութեան. (Ղեւոնդ.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
ἑπιμέλεια, κηδεμονία cura, diligentia ἑπιτροή procuratio. Հոգ յանձին բերելն. խնամակալութիւն. վերակացութիւն. տնտեսութիւն. եւ Փոյթ. խնամ. զգուշութիւն. ճիգն. արթնութիւն. հոգացողութիւն.
Հոգաբարձութիւն որբոց եւ այրեաց, կամ ժողովրդոց, ժողովրդեան, հօտից, աշխարհի. (Ածազգ. ՟Ա։ Խոսր.։ Լմբ. Սարգ.։ Արծր.։)
Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛վ հոգաբարձութիւն բժշկին. յանձն չառնլովն՝ զնա յինքն ամփոփէր. (Ոսկ. քանան.։)
Աշխարհաշէն հոգաբարձութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
Ո՛րպիսի հոգաբարձութիւն ունի. եղբայր ասէ, եւ որդի աղեաց. (Ոսկ. փիլեմ.։)
Քանի՛ հոգաբարձութիւն ունէր յուսումն փիլիսոփայութեան։ Պահէին զնոսա հոգաբարձութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 18։ ՟Ե. 1։)
Այնպէս համարեալ լիցի խեզ ցաւագնոտն իբրեւ զմերձաւորն քո, եւ մեծաւ հոգաբարձութեամբ բժշկեա՛ զնա. (Եփր. համաբ.։)
Մեծաւ փութով, եւ բազոմւ հոգաբարձութեամբ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Հոգաբարձութեամբ խրատեա՛ զմեզ. (Ճ. ՟Ա.։)
Մեծ հոգաբարձութիւն յանձին բերիցէ։ Մեծաւ հոգաբարձութեամբ ընթասցուք զառապար կենցաղոյս. (Խոսր.։)
full of care, solicitous.
Զանձն իւր հոգածու եւ խնամակալ երեւեցուցանէր նմա. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
cf. Հոգաբարձութիւն.
Հոգաբարձութիւն. եւ Հոգացողութիւն. փոյթ. խնամ. որպէս եւ Հոգածն գոլ. տատամսութիւն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարէր զկարգ աշխարհիս։ Սա առաւելեաց յամենայն հոգածութիւնս ի գիւտս իմաստութեան. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 2։)
Հոգածութեամբ յուղղութիւն ածել։ Նուաղեաց վայրապար հոգածութիւնքն ի մտացն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Որ միշտ լուցեալ բորբոքի ի միտս իւր հոգածութեամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Հոգածութիւն.
Հոգ տանելն. խնամատարութիւն. հոգաբարձութիւն.
Ի բազում հոգատարութեան տայ նմա վայելել։ Բազում առնէր զհոգատարութիւն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 36։)
Սքանչացի՛ր ընդ վարդապետին հոգատարութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Հոգողութիւն.
Ի փոքր տեսութիւնսն, եւ ի սակաւ հոգացողութիւն գիտութեան. (Արիստ. աշխ.։)
psychology.
cf. Հոգաբարձու.
Ունիմ ես հոգեբարձ ինձ եւ իմոցն զաստուած. (Վրք. հց. ՟Է. ձ. (տպ. հոգաբարձ։))
cf. ՀՈԳԱԲԱՐՁՈՒ. որ եւ գրի Հոգէբարձու.
Ղեկավար, հոգեբարձու, հարկաւոր իրաց մատակարար. (Եփր. աւետար.։)
Բարեկամ եւ հոգեբարձու։ Հայր որդւոց, եւ հոգեբարձու սննդեանն։ Թէ հոգեբարձու ես վախճանելոցն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։ Մանդ. ՟Է։)
cf. Բազմաճաճանչ.
Որոյ բազում են նշոյլք. բազմալոյս. առատ լուսով, շողշողուն.
Ի նորոգել զարարածս բազմանշոյլ շնորհօք եւ լուսաւոր աւազանաւն. (Յճխ. ՟Զ։)
Երկանունն, եւ բազմանշոյլն՝ յաւազանէ, եւ ի կոչմանէ (Ստեփաննոս պսակ՝ եպիսկոպոս). (Նար. խչ.։)
very useful, profitable;
բազմաշահ լինել, cf. Շահել, cf. Ճոխանալ, cf. Հարստանալ.
πολυκερδής multum quaestuosus, multum lucri adferens Որ ինչ բազում շահս ունի կամ բերէ. շահաւէտ. խիստ շահաւոր.
Ի սիրոյ բազմաշահ երախտիք բարեաց։ Բազմաշահ օգուտք. (Յճխ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ը։)
Ելին ի գլուխ վաստակք նոցա, եւ առին զբազմաշահ կատարումն. (Ոսկ. եբր.։)
Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զորդիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)
ԲԱԶՄԱՇԱՀ ԼԻՆԵԼ. εὑπορέω abundo Շահել բազում ինչ. ճոխանալ.
Բազմաշահ եղեալք առատութեամբ կեցցեն. (Փիլ. քհ.։)
cf. Բազմաճիւղ.
Որոյ են բազում շառաւիղք կամ բարունակք.
trembling;
mutable.
Իշխելն (առ մարդիկ) ե՛ւ բազմաշարժ, եւ բազմացնոր. իսկ նորայն (այսինքն Աստուծոյ՝) անաշխատ ... անշարժ ... զամենայն շարժէ. (Արիստ. աշխ.։)
Ի տեղւոյ ի տեղի շրջին բազմաշարժ աչօք՝ շուրջ հայեցուածովք խնդրեն զտենչալին. (Ոսկ. ի զաքէոս.։)
laborious, that loves work, that has worked much;
laborious, painful, heavy, difficult, hard;
laboriously, with much difficulty and work.
Ուր իցէ աշխատութիւն շատ. բազմավաստակ. շատ աշխատանքով.
Որպէս այն առաջին շինուածն անմտութեան բազմաշխատն եւ դիւրակործանն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
that does many favours, that gives bountifully;
that abounds in favours.
Որ բազում ինչ շնորհէ. բազմապարգեւ. շատ պախշիշ տւօղ.
ԲԱԶՄԱՇՆՈՐՀ. Բազում շնորհօք ճոխացեալ. շնորհալի. պէսպէս շնորհաց ընդունօղ կամ պարունակիչ.
Եւ ես ի զանազան եւ ի բազմաշնորհ բառացութեամբ տեղւոջ միջակացեալ. (Պիտ.։)
Բազմաշնորհ ի գիտութիւնս գրոց սրբոց. (Ասող. ՟Գ. 7։)
very wicked.
κάκιστος, κακοήθης pessimus, malignus Բազում չարեաց առիթ կամ գործօղ. կարի յոյժ չար. լի չարեօք. շատ գէշ. չարիքը շատ, չարին չարը.
Բազմաչար է պոռնկութիւն. (Յճխ. ՟Ը։)
Եկեալ ի միտսն՝ յիշեաց զբազմաչար մեղս իւր. (Հ. յունիս. ՟Ժ.։)
that has suffered much.
πολυπαθής multis malis vexatus, multa passus Բազմօք չարչարեալ. բազում չարչարանս յանձնառօղ.
immense, vasty.
Մեծ ըստ քանակին, կամ ըստ տարածութեան, եւ ըստ թուոյ. եւ Ունօղ զնմանութիւն բազում գրուաց.
Խմոր եղեւ նա հաւատոյ քարոզութեանն, եւ միացոյց ի հացն կենաց զբազմաչափ բնութիւնս մարդկան. (Պրոկղ. ոսկ.։)
furnished with many eyes.
πολυοφθάλματος, πολύομμα, -ατος pluribus oculis praeditus Բազում աչս ունօղ. լի աչօք.
Կոյր է բազմաչեայն, որ ի սնոտիսն բազում աչօք հայի. (Նիւս. երգ.։)
cf. Բազմաչեայ.
Յաճախք ի գիտութիւն իմաստալից ըստ բազմաչեան գոլոյ։ Բազմաչեան գոլ, եւ ի թիկանց կուսէ ունել զաչս. (Շ. հրեշտ.։)
well adorned, embellished.
Բազում իրօք պաճուճեալ. ուր իցեն բազում պաճուճանաք եւ զարդք եւ յօրինուածք. խիստ զարդարուն.
Բազմապաճոյճ բանք, կամ առակագրութիւնք. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
very clear, brilliant, most illustrious.
λαμπρότατος, εὑφεγγής splendidissimus, lucidus Յոյժ պայծառ, լուսաւոր, մեծապայծառ. յստակ. մաքրափայլ. փայլուն՝ սիրուն.
Ցուցանելով զբազմապայծառ նմա պատրաստեալ պսակ։ Բազմապայծառ կուսութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Բազմապայծառ վայելչութեամբ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Կամ πολυτελής sumtuosus Մեծաշուք, հոյակապ, շքեղ, բազմածախ. փառաւոր, մեծաշէն, շատ ծախքով.
Բազմապայծառ յարկ տանն Աստուծոյ, կամ քաւարան, տաճար. (Յհ. կթ.։)
Զբազմապայծառ կեանս աշխարհի սիրեցին. Գովել զկազմութիւն եւ զհացտուն՝ վասն բազմապայծառ պատրաստութեանն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)
that deceives much, very cunning.
Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւող աղուեսուց. (Նար. կթ։)
much honoured, very honourable, respectful.
Սուրբ եւ բազմապատիւ արեամբն իւրով. (Մաշկ.։)
πολύτιμος, πολυτελής sumtuosus, pretiossus Մեծապատիւ, մեծաշուք. եւ Պատուական. մեծագին. բազում յարգի եւ պատուոյ արժանի.
Բազմապատիւ պատուով արժանի.
Բազմապատիւ պատուով մեծարեալ զնա. (Յհ. կթ.։)
Որքան սակաւու գնոյ զբազմապատիւն դնէ, այնքան խնդայ։ Հանդերձիւ բազմապատուով ոչ զգեցուցանես զքեզ. (Բրս. ապաշխ.։)
very bashful.
Զիա՞րդ յաւելից զնոյն գովութիւն՝ աղաչաւորս բազմապատկառ. (Նար. կ.։)
to multiply;
to repeat.
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵՄ. որ եւ ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. πολλαπλασιάζω multiplico Բազմապատիկ առնել. բազմացուցանել իւրք օրինակաւ. առաւելուլ. յաճախել. շատցնել, էւելցնել, վրայ դնել.
Առ ինքն բոլոր միանայ, եւ ոչ յինքն՝ մտեալ, եւ բազմապատկացուցեալ զինքն նուազէ զիւրն միութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Հատուցանէ բազմապատկելով։ Զբազմապատկեալ չարութիւն նոցա. (Վրդն. ծն.։)
Հազարս հազարաց ասեն, եւ բիւրս բիւրոց գոլ, զառ ի մէնջ ծանրագոյնս թիւս զինքեամբ շուրջ պատեալ եւ բազմապատկեալ. (Դիոն. երկն.։)
Կամ Բազում անգամ կրկնել, երկրորդել, յեղյեղել. ստէպ ասել եւ յիշատակել.
Մոռացա՞ւ Աստուած զանուն քո, եւ յիմ բազմապատկելո՞յն կարօտի վերստին յիշել. (Լմբ. պտրգ.։)
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵԼ. Ըստ թուաբանութեան Բազմացուցանել զթիւ թուով.
Ամենայն թիւ բազմապատկելով՝ մեծ թիւ բացակատարէ, քան զշարադրելով (գումարմամբ). ո՛րդոն, երիցս երեք՝ ինն, եւ երեք եւ երեք՝ վեց. ահաւադիկ բազմապատկելով՝ մեծ թիւ արար՝ ինն. քան թէ զշարադրելով՝ որ է վեց։ Իսկ երկեակդ ո՛չ այդպէս. քանզի բազմապատկելով եւ շարադրելով՝ զնոյն թիւ բացակատարէ զչորս. երկիցս երկու՝ չորք. երկու եւ երկու՝ չորք. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բազմանկար.
πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Իբրու Բազմադիմակ. բազմադիմի. բազմադէմ. բազմօրինակ. շատ երեսով՝ կերպարանքով, շատ կերպ.
Բազմապատկերք են, զի այսպէս ասասցուք, արիոսի եւ եւնոմիոսի աղանդոցն մոլորութիւնք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ Երկրպագու բազում պատկերաց կռոց.
Զի ի դէմս բազմած բազմասեզեխն րահաբու ... նկարագրեսցի խորհուրդ բազմապատկեր եկեղեցւոյ ... որ հանդերձեալ էր օտարանալ յամենայն կռոց. (Եփր. յես.։)
that gives or is given abundantly.
Տուիչ զանազան պարգեւաց. առատ ի պարգեւս.
Բազմապարգեւ բարութիւնս նմա խոստանայր. (Յհ. կթ.։)
Զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
that owes much;
much obliged.
Որ ունի զբազում պարտիս. պարտապան բազմօք. բազմամեղ. շատ պարտքի տէր.
Բազմապարտ յանցաւոր։ Բազումողորմ առ բազմապարտ դարձեալսն. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. ել.։)
of many forms or fashions, diverse, various, many.
Բաշխմամբ ի մասունս բազմապիսիս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
painful, fatiguing;
laborious, busy, diligent, careful;
diligently.
Ուր լինիցի բազում ջան եւ վաստակ. բազմաշխատ. յոյժ աշխատալի.
Բազմաջան տաժանմունք, կամ հնարք. (Պիտ.։)
Բազմաջան աշխատութիւն. (ՃՃ.։)
ԲԱԶՄԱՋԱՆ. մ. Բազում ջանիւք.
Աշխատեա՛ց բազմաջանս. (ա՛յլ ձ. բազում ջանս). (Վրք. հց. ՟Զ։)
superabundant.
Սփռել անանկաց մի՛ խնայեսցուք, զի առցուք ի տեառնէ բազմառատս պարգեւօք զարքայութիւնն երկնից. (Եփր. պհ.։)
prostitute.
ԲԱԶՄԱՍԵՂԵԽ ԲԱԶՄԱՍԻՂԵԽ. Պոռնիկ կին, որ ունի զբազում սեղեխս, կամ զհոմանիս.
Զի ի դէմս բազմաստուած բազմասիզեխն րահաբու նկարագրեսցի խորհուրդ. (Եփր. յես.։)
to multiply, to increase by propagation.
Որոյ բազում են սերունդք, կամ զաւակք. բազմազաւակ.
Որով մարդկան ազն բազմասեր երկարակեցութեամբ զարգացեալ ծաղկեսցի. (Պիտ.։)
Բազմացուցանել զսերունդ կենդանեաց, կամ տնկոց.
Բազմասերութիւն լեալ. (Խոր. ՟Ա. 2. հին տպ.)
subject to many faults.
Որ բազումս սխալէ. սխալական. բազմավրէպ.
Զթերութիւն վրիպանաց բազմասխալ ձայնի եղկելւոյս. (Նար. ՟Ղ՟Ե։)
that has many branches, boughs or parts.
ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՆ որ եւ ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՆԵԱՆ. Որ ունի զբազում ստեղունս, այսինքն զճիւղս, զոստս, իրօք կամ նմանութեամբ. բազմաշառաւիղ, բազմաճառագայթ. եւ բազմատեսակ.
Ուստի բազմաստեղն եւ յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք. (Սկեւռ. աղ.։)
Ծագեալ եհաս առաւօտն անստուեր լուսոյն՝ բազմաստեղն լուսով. (Խոր. հռիփս.։)
cf. Բազմաստեղն.
Զբազմաստեղնեան դրուագս գրութեան այսմ սոփերի. (Նար. յիշ.։)
pleiades.
ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՔ Πλειάς յոքն. Πλειάδες plejades որ եւ ԲՈՅԼՔ կոչին. այսինքն են Համագունդ եօթն աստեղք երեւեալք ի գլուխ կամ ի թիկունս Ցուլ աստեղատանն, որոց վեցք առաւել պայծառափայլք.
mercantile.
Ուր իցէ տեղի բազում վաճառաց, որպիսի են ծովեզերեայ քաղաքք. առուտուրը շատ.
that relates many things, polyhistor.
πολύϊστωρ polyhistor Բազմապատում. բազում վէպս գրող, կամ ճառօղ զբազում իրաց, մատենագիրն՝ եւ մատենագրութիւն իւր.
Ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր ի բազմավէպ մատենագրաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Բազմավէպ գրութեամբ ճառեցին. (Գր. տղ.։)
Զելլենացւոց զբազմավէպ առասպելաբանութիւնս. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
Այլ առաւել է իբր մականուն Աղէքսանդրի ուրումն հին պատմագրի.
much wounded, that has many sores.
Որ ունի յանձին զբազում վէրս. վէրքը շատ.
tormenting, painful;
gloomy, grievous.
Որ կրէն զվիշտ բազում. բազմաչարչար, ճգնող.
Եւ Ուր իցէ վիշտ բազում.
very perilous, dangerous.
ԲԱԶՄԱՎՏԱՆԳ ԲԱԶՄԱՎՏԱՆԿ. Ուր կայցէ վտանգ բազում. շատ վտանգաւոր.
Ի ծուփս բազմավտանգս ալէտանջ հողմոց. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Ըստ այսմ ասի.)
Բազմավտանգ սաստկութիւն վիրաց, կամ հիւանդութիւն, կամ կիրք կարեաց. (Նար. ՟Դ. ՟Ձ՟Գ. եւ ՟Ի՟Գ։)
cf. Բազմասխալ.
Բազում իրօք վրիպեալ կամ վրիպական. բազմասխալ. շատ սխալօղ, սխալական.
tormenting, gloomy, painful, sad.
Արա՛ անդորր ... ի բազմատագնապս հեծութենէ. (Նար. ղ։)
far extended, very extensive.
πολύχωρος capax, spatiosus, amplus Որ տանի յինքեան զբազմութիւն կամ բազում ինչ. ընդարձակ. մեծ.
Որպէս քաղաք ինչ, զի իցէ բազմատար, ազգի ազգի մտիւք՝ որք ի նոյն դիմեալ գան, ընդունելով. (Նիւս. կազմ.։)
Բնութիւնս մեր բազմատար ամենայն (կամ յամենայն) բարութեանց. (Վրդն. երգ.։)
Արարեալ նշանագիրս կարճոտունս եւ բազմատարս. այսինքն որք փակեն յինքեանս զբազում գիրս զորպէս, աշխարհ, այսինքն եւ այլն. եւ նշանագիրք սինէացւոց. (Երզն. քեր.։)
Յաճախագունդ զօրօք՝ բազմատարած բանակօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բազմատարած պատուարք. (Բենիկ.։)
Բազմատարած արտասուօք եւ պաղատանօք. (Յհ. կթ.։)
cf. Բազմաչեայ.
πολυθεάμων plurima cernens Որ բազում ինչ տեսանէ. սրատես. բազմաչեայ. բազմահայեաց. բազմակն.
Յայտնելով նմա զգերագունիցն իմացութեանց բազմաբերձ եւ զբազմատես զօրութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
of many kinds or sorts.
πολυειδής diversas species habens, multarum formarum, varius Որ ինչ ունի զբազում տեսակս կամ տեսիլս. բազմադիմի. բազմակերպ. բազմօրինակ. ազգի ազգի. կերպ կերպ.
Բազմաձեւ եւ բազմատեսակ ի նոցունց յասացելոցն (ի սուրբ գրոց՝ անունն Աստուծոյ) ստեղծանի. (Դիոն. ածայ.։)
Այլեւ հալածչին բանք բազմատեսակք լինէին, որ թշնամանէրն, եւ սպառնայր, եւ ողոքէր։ Վասն բազմատեսակ բարեգործութեանն՝ պարգեւ կոչեմք, շնորհ, եւ այլն. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
Զօրէն ծաղկաւէտ մարգաց եւ բուրաստանաց՝ բազմատեսակ յօրինեալ գեղեցկութեամբ. (Պիտ.։)
Ոչ միատեսակ (եզակի) դնէ զպտուղսն, այլ՝ բազմատեսակ (յոքնակի). ծառն մի է, սակայն պտուղս զանազանս եւ ազգի ծնանի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Բազմատեսակ է առաքինութիւնն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
Զդառնութիւն բազմատեսակ տանջանաց, զխաւարն, եւ զհուրն, եւ զորդն. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)
Ախտաժէտն՝ բազմատեսակ հիւանդութեամբք եւ վիրօք՝ ապաքինեսցի. (Սարկ. աղ.։)
Բազմատեսակ օրինակաւ ունին առ միմեանս զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զանազանաբար եւ բազմատեսակ զանճառելի գեղեցկութեան հետազօտելով զվայելչութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
of many forms, editions or types;
various, different.
Որոյ են բազում տիպք, կամ տիպարք. բազմօրինակ, բազմադիմի. շատ կերպ.
Բազմադիմի պատուածք ի թելս բանի առ միոյս սրբոյս Յակոբայ պատուասիրութիւն. (Նար. մծբ.։)
of many species or kinds;
populous.
Իբր Բազում տոհմականօք լի. բազմազեղ. առատ. πολύχοος, πολύχους late se refundens, copiosus
Հաց ի քաղցեալն անկեալ՝ բազմատոհմ զօգուտն զկինսս տայ. (Բրս. ապաշխ.։)
Եւ իբր Բազմամբոխ. ընդունարան բազմութեան.
Բազմատոհմ քաղաքն Նինուէ. (Եփր. պհ.։)
very useful, profitable;
very meritorious;
full of merit, well deserved.
որ եւ ԱՐԴԻՒՆԱՇԱՏ. Որոյ բազում եւ առատ են արդիւնք կամ բերք. բանեբեր. յուռթի.
Զուարթացուցանել զհասկն եկեղեցեաց, եւ բազմարդիւն զհաւատացելոց Քրիստոսի հունձս մատուցանել Ճ. (՟Գ.։)
very worthy, very meritorious.
Քեզ իրաւունս բազմարժանիս, եւ ինձ պատասխանատուութիւնս ամենավարանս. (Նար. ՟Ի։)
very rich, opulent.
πολυάργυρος copiosus vel dives argento Ոյր կամ ուր բազում է արծաթ. բազմագանձ. փարթամագոյն.
of many tribes;
cf. Բազմատեսակ.
πολύφυλος, πάμφυλος in multa genera divisus, cujuslibet tribus Ոյր ցեղն ի բազումս է բաժանեալ. անորիշ ըստ ցեղի.
Իսկ դուք յո՞վ էք յարեալք ... ասացելովքդ՝ (այսինքն ըստ առածին՝) բազմացե՛ղք էք. (Աթ. ՟Դ։)
very deplorable, pitiable, miserable.
Զկնի մեղանացն՝ ողոմագինս իմն ողբարկութիւնս ... բազմաւաղելիս. (Նար. լ։)
multitudinous, numerous;
plural.
Բազում. բազմաթիւ. շատւոր.
Եղիցի բազմաւոր (յն. բազում) թուով. (Օրին. ՟Լ՟Գ. 6։)
Բազմաւորս ցուցանէ. (Վրդն. սղ.։)
cf. Բազմաւոր.
Ամենայն տուրք, եւ պարգեւք. զբազմութիւն շնորհացն եւ պարգեւացն կամելով յայտ առնել՝ բազմաւորական եդ զբանն։ Զի այս սովորութիւն է գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Հազարն զբազմաւորականն ցուցանէ. (Նար. երգ.։)
Բազմաւորական իմն պահանջէ պէտս ... Բազմաւորական թռչունք. (Պիտ.։)
Պարունակեալ զբազմաւորական գաւառս աշխարհին. (Կաղանկտ.։)
Կամ Ստէպ. յաճախ. բազում անգամ.
Մեծն Դաւիթ՝ բազմաւորական զանունս զայս (հովուութեան) ի կիր արկանէ. տէր հովուեսցէ զիս. որ հովուեսդ Իսրայէլի. եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
very shiny, bright, brilliant.
Յոյժ փայլուն, լուսապայծառ. փալփլուն, պայծառ.
Շիջուցին յինքեանց զբազմափայլ ճառագայթն աստուածպաշտութեան. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Աշտանակ բազմափայլ լուսոյն. (Խոր. հռիփս.։)
Ծանուցանէր զշողումնն որպէս զբազմափայլ գործս լուսաւորութեան առաքինի մարդոյ. (Փարպ.։)
very experienced, practised.
Բազում իրօք փորձ եւ հմուտ, ներհուն.
Եւ Բազում փորձութեանց ներքոյ անկեալ.