spiritual, divine.
assembled by the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով գումարեալ. հոգեպէս հաւաքեալ.
Հոգեգումարք, եւ ոչ մարմնագունդք. (Նար. առաք.։)
Զամս հոգեգումարս. (Անան. եկեղ։)
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
Առողջութեամբ բազմուրախ հոգէզուարճ հասանէր յաշխարհն իւր. (անդ։)
Հոգւով զուարճացեալ, ուռճացեալ. կամ Զուարճացուցիչ հոգւոյ. հոգեպարար.
Զանպարագիր երրորդութեանն հոգէզուարճ բղխումն յինքն ճառագայթափայլեալ. (Յհ. կթ.։)
Հոգեզուարճ իմաստութեամբ առլցեալ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Լուեալ հոգէզուարճ հայրապետին աղուանից ուխտանիսի. (Կաղանկտ.։)
Հոգեզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցուք. (Ոսկիփոր.։)
pneumatology.
spirituality.
Մարդ կոչի ոչ մարմնոյն ձեւ, որ եւ անասնոցն է, այլ հոգեկանութիւնն. (Լմբ. ժղ.։)
denying the divinity of the Holy Spirit, the heresy of Macedonius.
πνευματομαχία repugnatio spiritui sancto. Մարտ ընդդէմ աստուածութեան հոգւոյն սրբոյ. մոլորութիւն մակեդոնի.
Ըստ արիոսի մոլորութեանն, եւ ըստ մակեդոնի հոգէմարտութեան։ Զսերմն չարին հոգեմարտութեան. (Սոկր.։)
deep in the mysteries of the Holy Spirit;
endowed with the Holy Spirit.
Խորամուխ ի խորհուրդս հոգւոյն. կամ մխեալ որպէս պողովատիկ շնորհօք հոգւոյն.
Առեալ հոգելից եւ հոգեմուխ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)
singing or sung by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով նուագօղ, եւ նուագեալ.
Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ։ Զհոգենուագ մանուկն զդաւիթ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Երզն. քեր.։)
Ըստ հոգենուագ մարգարէութեանն՝ ի հանդերձս ոսկեհուռս զարդարեալ։ Զհոգենուագ մարգարէութիւն դաւթեան երգոցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
Հոգէնուագն տաւղիւք։ Հոգէնուագ երգով հրճուեալ. (Անան. եկեղ։)
Ընդ հոգենուագն մատենի։ Սաղմոսարանն հոգէնուագ. (Սկեւռ. լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
winning souls, spiritual gain.
Աւարտէ զյղփութիւն իւր ... հոգէշահութիւն կոչելով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
inspired by the Holy Spirit.
Զհոգեշունչ օգտակարութեամբ։ Զբանս նորա հոգեշունչս։ Հոգեշունչ աւետարանիչք. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
Ի հոգեշունչ բանէ հօրն մերոյ. (Գր. տղ. թղթ.։)
spirit-worship.
narrated by Divine Inspiration;
treating or narrating by Divine Inspiration.
Ըստ ասելոյ հոգեպատմին, եթէ ետուր երկիւղածաց քոց նշան. (Մաշտ.։)
Ի տառից հոգեպատում մարգարէիցն։ Գումարք ամենայն հոգեպատում վարդապետացն։ Յամենայն հոգէպատում ճառիցն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա. եւ ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Ի հոգեպատում մատեանս։ Հոգեպատում բարբառոյ մարգարէիցն. (Ագաթ.։)
Ամենայն գիրք հոգեպատումք. (Կորիւն.։)
Հոգէպատում տառից մարգարէից. (Ճ. ՟Բ.։)
Վերանայր յերկինս՝ ըստ հոգեպատում մարգարէութեանն, համբարձաւ աստուած օրհնութեամբ. (Մեկն. ղկ.։)
piety, devotion.
nourished or brought up spiritually.
Հոգւով սնեալ՝ սնուցեալ.
Աճեցեալ հոգեսնոյց զարգացմամբ ի յարկս տեառն։ Առ ի զարգացումն հոգէսնոյց աճմանց. (Անան. եկեղ։)
Պետ հարց հոգեսնունդ զաւակաց. (Նար. մծբ.։)
loss of souls, perversion.
Սպանութիւն հոգւոյ.
Ի հոգեսպանութենէ մոլեկան թագաւորին ղօղեալ թագչէին. (Փարպ.։)
the gift of penetrating the secrets of the heart.
Տեսանելն հոգւով զգաղտնիս. շնորհք կամ ձիրք հոգետես գոլոյ. հոգեւոր տեսութիւն.
Եկն առ իս հոգետեսութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
cf. Հոգեմասն՞՞՞բաժին.
Հոգեաց տուրք. հոգեմասն բաժին. վասն հոգւոյ տուեալ. հոգեբաժին.
Հոգեցատուր պայմանաւ ընձեռեալ. (Յհ. կթ.։)
Անաշխարհիկքն զհոգեցատուրն յեկեղեցին տարցին. (Կանոն.։)
Զիմ հոգեցատուր հողսդ։ Ոչ հոգեցատուր, եւ ոչ յերախտեաց, այլ գնեցի։ Ինձ վաճառեալ, եւ հոգեցատուր արարեալ. (Ուռպ.։)
spirituality.
Հոգեւորն գոլ. ունելն զհոգեւոր առաքինութիւն, կամ զշնորհս հոգւոյն սրբոյ.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
Դարձաւ ի հոգեւորութենէն, եւ եղեւ մարմին. (Լմբ. սղ.։)
Ի չափ հասակի հոգեւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Որք միանգամ հոգեւորութեամբ (յն. հոգւով աստուծոյ) շրջին, նոքա են որդիք աստուծոյ. (Կոչ. ՟Է։)
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին, ասելով, աստուածային էր հոգիացեալ հոգեւորութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
transmigration of souls, metempsychosis.
cf. Հոգեփոխութիւն.
ψυχαγωγία animarum eductio, deductio. Աղանդ՝ որ դնէ զածումն կամ զյածումն հոգւոց, կամ զհոգեփոխութիւն ի մարմնոց ի մարմինս.
Վասն դիւաց բարեացն եւ չարեաց, զորս վասն աստուածութեանն մոլորութեանն (այսր եւ անդր), եւ հոգիածութեանն՝ աստեղացն զօրութեան հրաշագործեն. (Առ որս. ՟Ա։)
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
πνευματίζω impleo spiritu, animo. Տալ հոգիանալ. հոգիացեալ առնել. հոգի տալ. սրտացուցանել. կենդանացուցանել. հոգեւորել.
Իմասցուք զփչելն՝ ոչ ի նմանէ ի նա, այլ՝ նմա փչելն՝ զնա հոգիացոյց. որպէս զանգոյսն գոյացոյց, նոյնպէս զանհոգին հոգիացոյց, եւ զկենդանութիւն եդ ի վերայ նորա. (Եղիշ. հոգ.։)
Ստեղծագործեաց ձեռօք, եւ փչմամբ իւրով հոգիացուցեալ կենդանացոյց. (Ղեւոնդ.։)
Սրտացուցեր, իբրեւ հոգիացուցեր. (Նիւս. երգ.։)
Զբոլոր զգայութիւնս մեր կենդանացուցեալ եւ հոգիացուցեալ. (Լմբ.։)
Զաւերեալ երկիրն եւ զմեռեալն հոգիացուցից եւ առողջացուցից բնակչօքն։ Զարիւնն եւ զմարմին՝ զորս տայք դուք նմին, հոգիացուցեալ՝ աստուած կատարէ։ Զլայնացեալ թիկունս փափկութեամբքն՝ ճգնութեամբն հոգիացուցանէ. (Լմբ. ովս. պտրգ. սղ։ Սոցին հանգոյն եւ Վրդն. սղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Գ.։)
spirituality;
the proceeding of the Holy Ghost.
Իսկութիւն հոգւոյ. կրաւորական փչումն կամ բղխումն հոգւոյն աստուծոյ.
Հայրութեանն, եւ որդիութեանն, եւ հոգիութեանն. (կամ անծնելութեան, եւ ծնելութեան, եւ ելողութեան. Վահր. երրդ.։)
care, solicitude.
Հոգացողութիւն. հոգաբարձութիւն. հոգ. փոյթ. խնամ.
Տուաւ շնորհ հոգողութեան (սրբոյն մեսրոպայ)։ Յայսպիսի մեծ հոգողութենէ։ Բազում հոգողութեամբ ուսուցանել տուեալ։ Ըստ իշխանաց հոգողութեան. (Փարպ.։)
Եւ այդ՝ յոյժ հոգողութեամբ. (Վրդն. լս.։)
bat, vampire.
Կարծի որպէս Թեւաւոր մուկն, այն է չղջիկան. սեկեմուկ.
Հոլամուկք, եւ սարիկք, եւ տարմահաւք. ուր ի յն. է լոկ մի բառ, ψήρ . որ է սարեակ. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Հոլովեմ.
Հոլովեցուցանեմ ի ներքոյ ձեր, զոր օրինակ հոլովի սայլ օրանաւ. (Ամովս. ՟Բ. 13։)
Վերամբարձ ունի զմարմնոյ կեանք, եւ միշտ հոլովեցուցանէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
Հմտաբար հոլովեցուցանել յետս դարձութեամբ. (Տօմար.։)
Տեսանէ՞ք, ո՛րչափ հոլովեցոյց զբանս ճշմարտութեան. (Ոսկ. յհ. 4։)
Ի հոլովեցուցանելն (զբառ) պարտ է հոլովեցուցանել. դաւիթ, դաւթա՞յ, թէ դաւիթ, դաւթի. (Պիտ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
κύλισις volutatio, versatio. Հոլովելն, իլն. թաւալումն. գլորումն. շրջան. ընթացք. յեղյեղումն.
Անդադար հոլովմամբ գլորեալ՝ ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
Զորոց գիտէր հոլովումն ի վատթար կողմն. (Փարպ.։)
Անիւ կոչէ զժամանակին հոլովումն. (Լմբ. ժղ.։)
Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
ՀՈԼՈՎՈՒՄՆ. πτῶσις, ἕκκλισις casus, declinatio. Ըստ քերականաց, Պէսպիսութիւն հոլովից. եւ Հոլով. եւ Յարմարութիւն հիւսուածոյ բառի եւ բանի.
Հոլովմանցն անուանց, եւ բայից խոնարհմանց. (Երզն. քեր.։)
Զեւն յաւելումք վասն հոլովման բանին. (Ժող. հռոմկլ.։)
Հոլովումն յօդուածոյ բղխման երգաբանութեանս. (Նար. խչ.։)
density, thickness, denseness.
πυκνότης densitas. Խտութիւն. սերտութիւն. լիութիւն. թանձրութիւն. պնդութիւն.
Ոսկւոյ ոստ վասն հոծութեանն կարծրագոյն ելով՝ սեւացեալ ադամանտ կոչի։ Հոծութեամբ քան զոսկի հոծագոյն գոլով՝ պղինծ եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
Հոծութեան, եւ անգայտութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ։ Զհոծութիւն եւ զխտութիւն օդոյն։ Հոծութեամբն ըմբռնեալ անխափան. (Փիլ.։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
χῶμα, πρόσχωμα agger, tumulus. Բլուր հողոյ. հող կուտեալ իբրեւ զբլուր, թումբ. եւ Աւերակ.
Եդիր զքաղաքս ի հողաբլուրս. (Ես. ՟Ի՟Ե. 2։)
Զտաճար պաշտաման նոցա աճիւնացուցեալ՝ հողաբլուր կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
Եղիցին քաղաքք հողաբլուրք. (Մեսր. երէց.։)
Շինեաց զհողաբլուր բարձրաւանդակն յափն գետոյն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Հողաբլուր արարեալ ի վերայ սուրբ եկեղեցւոյն. (Ուռպ.։)
Աւերեցին եւ քանդեցին՝ հողաբըլուր թողին ըզնա. (Շ. եդես.։)
husbandry, agriculture, tillage.
γεώργιον, γεωργία agricolatio, agricultura. Արուեստ եւ գործ հողագործաց. երկրագործութիւն. մշակութիւն.
Մրուեցից ի քեզ զհողագործութն, եւ զհողագործութիւն իւր. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 23։)
Զի նորա ո՛չ գոյ հողագործութիւն (կամ երկրագործութիւն). (Առակ. ՟Զ. 7։)
Զհողագործութեանն հարկանել գործ. (Պտմ. աղեքս.։)
Որպէս հողագործութեան՝ սերմն եւ արօրն. (Գէ. ես.։)
Երկաթն ի գործ հողագործութեան պիտանացու է, այլ ի սպանութիւն կարի իսկ անպիտան. (Կիւրղ. ել.։)
Որ զերկիրս փոխանակ հողագործութեան արօրադրէք, եւ սերմանէք զբանն կենաց. (Մեկն. ղկ.։)
terrestrial globe, the globe.
kneaded or formed of earth, earthly, terrestrial.
Հողազանգուածն բնութեամբ մարտուցեալ։ Հողազանգուածն քանակութեան մսեղէն էութեան. (Նար. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Ի հողազանգուած բնութենէս մերմէ. (Տօնակ.։)
turf, peat.
cf. Հողաբլուր.
geomancy.
to reduce or change to earth;
քաղաք —ուցեալ, a city built on a hill.
ἁπογαίω in terram verto. Ի հող դարձուցանել.
Զմեզ, զոր յանցանքն հողացուցին, եւ խեցեղէնս արարին. (Նիւս. երգ.։)
Զամենայն քաղաքս հողացուցեալս ի նոցանէ ոչ այրեաց. իմա՛ կառուցեալս իբր հողաբլուր ամուր ի բարձու. κεχωματισμένος in tumulo situs.
weather-wise.
anemography.
storm of wind, squall, tempest;
agitation, trouble.
Հողմակոծիլն. տատանումն. վրդովումն.
Խռովիցի ի տարապարտուց՝ ի խաղաղութենէ ի բաց մեկնեալ, թէպէտեւ հողմակոծութիւն ինչ չգուցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
Անձնիշխան միտք յորժամ ոչ ամբոխի ի հողմակոծութենէ լեզուիդ. (Լմբ. պտրգ.։)
windy;
raising or causing wind;
fanner, blower.
Զաւուրս ցրտաշունչ սառնամանեացն անցուցանէին. (Ագաթ.։)
anemometry.
swelled by the wind.
Ուռուցեալ ի հողմոյ. քամիով լցուած՝ ուռած.
Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ (կամ գոգ առեալ). (ՃՃ.։)
windy, gusty;
cold.
Ուր գոյ հողմ անպակաս. զով. ցուրտ. հովոտ, քամիոտ. պաղ
Ի սայլդ կողմն ... առ ի հողմուտ կողմանս. (Փիլ. լին.։)
earthen;
earthly.
Պարգեւեցից քեզ ասէ զհողուտ զամենայն էութիւնս։ Ազինք ամենայն հողուտ երկրիս են ի մեզ. (Փիլ. լին.։)
cf. Երկդիմութիւն.
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
ὀμώνυμος, -ον ejusdem nominis et aequivocus. Համանուն. նոյնանուն. անուանակից. եւ Երկդիմի. ուր նոյն անուն իցէ այլեւայլ անձանց, կամ իրաց. հոմաձայն, նոյն անունով, թէճնիս, ատը պիր՝ քենտի այրը.
Թագաւորէ վաղարշ ի ՟Լ՟Բ ամի հոմանուանն (կամ համանուանն) իւրոյ վաղաշայ պարսից արքայի. (Խոր. ՟Բ. 65։)
Հոմանունքն երկոքեան (աշոտ, եւ աշոտ). (Յհ. կթ.։)
Որ է յաթոռ սուրբ գրիգորոյ, գոլ հոմանուն համանմանոյ։ Զիւր սիրեցեալ որդիացեալ, եւ զհոմանունըն հաստատեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)
Ա՛յլ ազգ կայր հոմանուն ամոնացւոցն. (Նչ. եզեկ.։)
Հոմանուանք (կամ հոմանունք) ասին, յորոց անուան միայն հասարակ. իսկ ըստ անուան բան գոյացութեան այլ. ո՛րզան, կենդանի՝ մարդն, եւ գրեալն (այսինքն նկարեալն). (Արիստ. ստորոգ.։)
Էն ի հոմանուանց է. իսկ հոմանունքն ընդ սահմանաւ ոչ ստորանկանին։ Պա՛րտ է ի վերայ հոմանուանցն խնդրել, թէ քանի՛ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. (Սահմ. ՟Ա։)
Ոչ որպէս հոմանուն ձայնն ի զանազան նշանակեցեալսն. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Ոմանք զօրութիւնք հոմանունք (կամ հոմանուանք) են. (Պերիարմ.։)
Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են ... Հոմանուամբ երբէք վարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ի հոմանուանցն բարւոք բանիւ դասեսցի։ Սահմանք ոչ ի հոմանուանցն. (Կիւրզ. Գնձ։)
equivocally.
ՀՈՄԱՆՈՒՆԱԲԱՐ ὀμωνύμως aequivoce. որ եւ ՀՈՄԱՆՈՒՆԱԿԻ. Հոմանուն եւ բազմանշան գոլով, այլեւայլ նշանակութեամբ ձայնի, եւ ոչ իրի.
Զամենայնն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. (Պորփ.։)
Հոմանունքն ի ձայնիցն ոչ փաղանունաբար, այլ հոմանունաբար ստորոգին. (Անյաղթ պորփ.։)
Սովոր է գիրք բազում անգամ հոմանունաբար կոչել զաչս եւ զերեսս. իբր զի ընդ յն. է աչք, եւ երեսք. (Լմբ. սղ.։)
Կամ որպէս Փաղանունաբար, այսինքն նովին նշանակութեամբ ըստ անուանն եւ ըստ իրին.
Նմանամասնաբարքն՝ եւ միմեանց հոմանունաբար ասին, եւ բոլորումն. իսկ տեսականն եւ գործնականն թէպէտեւ բոլորումն հոմանունաբար ասին, այլ ո՛չ եւ միմեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
equivocalness, equivocation.
ὀμωνυμία nominis communitas, aequivocatio. Անուանակցութիւն. նոյն անուն կամ ձայն յաննմանից.
Դաւիթ, որ եւ մարգարէ եւ արքայ. սորին հոմանունութեամբ պատուելոյն դաւթի մեծի փիլիսոփայի։ Սխալեալ ոմանք ի հոմանունութիւն անուանն՝ զյուդայն յուդաս յակոբեան կոչեցին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
Հոմանունութիւն մա՛յր է մոլորութեան եւ երկբայութեան։ Լինին խորթք շարագրածութիւնք, եւ վասն հոմանունութեան շարագրածաց, եւ վասն հոմանունութեան շարագրողաց. (Անյաղթ պորփ.։)
Արարչական բնութիւնն, ընդ որում ոչ այլ ոք ի գոյոց լծակցի հոմանունութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
Ամենայնքս է՛ անուանին, եւ ոչ ոք կարէ գիտել եւ սահմանել վասն հոմանունութեանն. (Լծ. սահմ.։)
magnificence.
renowned, celebrated.
Քաջանուն. հոյակապ անուամբ. մեծանուն. որպէս ի դիմաց յորդանան գետոյ ասի,
Տի՛ նա եւ հոյանունս էի պարծանօք. (Պիտ.։)
taster, assayer.
that has many fine sculptures;
well engraved;
well worked.
γραφικός insculptus, γραφικώτερος optime excavatus Ունօղ զբազում քանդակս ճարտարահիւսս պանծալի յօրինուածով, իբր փորագրութեամբ.
Զի՞նչ արդեօք քան զայն տեսութիւն էր բազմաքանդակս. (Նիւս. երգ.։)
Թագս եւ պսակս յակուդէ, եւ անդամանեայս բազմաքանդակս՝ քանքարս անթիւս. (Ագաթ.։)
Զնուրբն (ի բանից) եւ զմանուածոյն եւ զբազմաքանդակն գովեն. (Սարգ. յռջբ.։)
very clever;
very valuable, rich, precious;
very heavy.
πολυτάλαντος, πολύτιμος multorum talentorum, pretiosus, et gravis ponderis Բազում քանքարաց կամ տաղանդաց. մեծագին. ծանրագնոյ.
scrutinizing, very inquisitive.
Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)
Եւ Բազում քննութեանց կարօտ. բազմօք քննելի.
Թողլով զբազմաքննին բան, զդիւրահասն դիցուք առաջի. (Շ. հրեշտ.։)
Զճաշակելիսս՝ պարզս եւ առանց բզմաքննին իրաց ունել. իմա՛ անաշխատ կամ դիւրին. յն. ἁπραγμάτευτος (Նիւս. կուս.։)
full of kindness, very obliging.
Որ բազում բարիս եւ երախտիս առնէ. երախտաւոր յոյժ. երախտիքը շատ.
Ապերախտ գտաք բազմերախտ պարգեւողիդ։ Ի պատիւ բազմերախտի հօր մերոյ. (Երզն. աղ. եւ Երզն. լուս.։)
Կամ Բազում երախտեօք եղեալ.
of several flocks, orders or ranks, numerous.
Բազմաժողով. յոգնախումբ. գունդագունդ. դասադաս.
Բազմերամք վեհագունիցն հոյլքն. (Շար.։)
very happy, blessed.
πολυμάκαρος beatissimus, felicissimus որ եւ ԲԱԶՄԵՐԱՆԵԱՆ. Երանաւէտ. երջանկութեամբ լի.
Բազմերան վեյելչութեամբ մեծարեալ՝ կոչեցաւ մայր Աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։)
of several colours, variegated.
ԲԱԶՄԵՐԱՆԳ կամ ԲԱԶՄԵՐԱՆԿ. πολυχρώματος multicolor Ունօղ զբազում երանգս. բազմագունակ. գունակ. գունզգուն.
Զրկեցայ ի բազմերանգն պայծառութեանց. (Պիտ.։)
cf. Բազմերան.
πολύολβος, πανόλβιος felicissimus, perbeatus որ եւ բազմերան. Յոյժ երջանիկ, լի բարեբաղդութեամբ. երանելի.
Զիւրոյն լուսաւորութեան պայծառութիւն՝ բազմերջանիկ հեղմամբ յայտնէ. (Դիոն. երկն.։)
well cooked;
cooking mixed things.
Բազում հանդերձանօք եփեալ. ի բազում իրաց բաղադրեալ, եւ եփեալ.
Իւղ անուշահօտ բազմեփեաց. (Նար. երգ.։)
very avaricious, tenacious
Մինչեւ ի խորին ծերութիւն տղայաբարոյք եւ բազմըռշիտ գտանեմք. (Խոսր.։)
to sit down, to sit, to place one's self.
ἁνάκειμαι, συνανάκειμαι, ἁναπίπτω , ἁνακλίνομαι, κατακλίνομαι accumbo, recumbo, discumbo Նստել պատուով իմն ի մէջ բազմութեան, կամ ընդ այլս ի սեղան. հանգչել. զետեղիլ. նստիլ.
Եւ բազմեցաւ յուդիթ ի վերայ նորա յակումբն մաշկեայ։ Ելեր բազմեցար, ննջեցեր իբրեւ զառիւծ։ Եւ բազմեալ հանգեաւ իբրեւ զառիւծ։ Բազմեսցին ընդ Աբրահամու յաարքայութեան։ Բազմեցայ ուտել եւ ըմպել։ Ոչ բազմեսցուք մինչեւ ի գալ նորա այսր։ Բազմի, ուտէ, ըմպէ։ Երթիջի՛ր բազմեսջի՛ր ի յետին տեղւոջ։ Կայր բազմեալ ընդ երկոտասան աշակերտսն։ Բազմեալ էին ընդ Յիսուսի եւ ընդ աշակերտս նորա։ Եւ Ղազար մի էր ի բազմելոց ընդ նմա.եւ այլն։
Անպարագրելի բանն հօր բազմի ի մսուր անբանից։ Որ բազմեալ հանգչի ի հրեղէն աթոռ։ Որոյ աթոռ քերոբէ, ի վերնատունն բազմեցար. (Շար.։)
very wise, learned.
πολύσοφος valde sapiens Յոյժ իմաստուն. հանճարեղ. լի իմաստիւք՝ ոք կամ իմն. շատ խելացի.
Փառաւոր եւ երեւելի լինէր յաչս անհաւատիցն իւրով բազմիմաստ գիտութեամբ. (Արծր. վէրջ։)
Քարոզեաց զյարութիւն բազմիմաստ եւ յոքնատեսակ բանիւ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Բազում.
knotty, nodous;
cf. Բազմաճիւղ.
Նա է հատ բազմոստ (յետ բուսանելոյն). (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Իբրու զտունկ բազմոստեայ ի գնացս ջուրց. (Մագ. ՟Կ՟Գ։)
Բազմոստեան արքայական տնկոյն պտուղ քաղցրաճաշակ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
having many fect;
polypous
πολύπους multipes Կենդանի՝ որոյ բազում են ոտք՝ աւելի քան զերկուս կամ զչորս. շատ ոտքով.
Իբրեւ զճճիս զեռունս բազմոտանիս։ Ցոլմունս բազմոտանի վիշապին. (Նար. ՟Է. ՟Ղ՟Բ։)
Նմանութեամբ, Բազմապատիկ, բազմարուեստ, կամ չարահնար.
Եցոյց զմեծատանցն զունայնութեան եւ զսնոտի կեանս, եւ զբազմոտանի ամբարշտութիւն։ Նենգաւոր է (սատանայ), եւ բազմոտանի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. ՟Է։)
ԲԱԶՄՈՏԱՆԻ գ. որ եւ յունական ձայնիւ Պողիպոդ. πολύπους, -ποδος polypus Ազգ բազմոտանի լուղակի կամ ժժմակի ծովու. ռմկ. ըխտափօդ եւ որ ինչ նման է նմին.
Բազմոտանիդ յորժամ յորս կերակրոյ է, զիւր մարմինն վիմաց նմանեցուցանէ առ ի պատրել զձկունս. զի թւեցեալ՝ թէ առ քարամբք լողին, բուռն հարեալ ըմբռնէ. (Փիլ. լիւս.։)
having many qualities or accidents;
of many colours.
Ուր բազում որակք կամ որպիսութիւնք եւ գոյնք. բազմապիսի. բազմագունի. կերպ կերպ, գունզգուն.
Շինեցեր զտուն քո զեկեղեցի ի բազմորակ նիւթոց ի միասին հաւաքելոց. (Սկեւռ. աղ.։ Զբազմորակ փետուրս բերէ. Մագ. ՟Ծ՟Է։)
having many children.
Բազմորդի լինելոց ես։ Զամուլն արար բազմորդի. (Գէ. ես.։)
Վարուժանի տեսեալ զբազմորդի զլոր՝ գոհանայր զԱստուծոյ. (Մխ. առակ.։)
Բազմորդի լինելն (տիրապէս՝) ի ձեռն ուսման եւ հանճարոյ է. ապա ուրեմն բազմորդիք են բազմուսմունքն. (Փիլ. ել.։)
Բազում որդիք.
Մի՛ վասն բազմանուն անուանելոյ՝ բազմորդիս կարծեօք համարիցիս. յն. բազում որդիս. (Կոչ. ՟Ժ։)
full of snares or springes, dangerous, perilous.
Ուր կայ որոգայթ բազում. բազմավտանգ.
Շա՛տ է երկայնութիւն տունջեան, բազմորոգայթ։ Ի բազմորոգայթ կեանս ասէ՝ խաղաղութիւն զօրս շնորհեցեր. (Խոսր.։)
altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.
Տեղի բազմելոյ ի կոչունս. բազմական, եւ գահ. նստելու տեղ, աթոռ.
Ապա զորդիսն տասնեսին (զյոբայ), սպան յապարանս ի բազմոցին։ Ո՞ւր մեծամեծքն ի բազմոցի, կամ ո՞ւր սեղանն ամենալի. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. եդես.։)
Եղեւ զբօսանք բազմոցի ուրախութեան երկնաւուր արքային. (Երզն. մտթ.։)
ԲԱԶՄՈՑ. Գահաւորակ բեմին, բարձր տեղի սուրբ սեղանոյ։
Հսկումն է, եւ դնի սրբութիւնքն եւ սուրբ խաչն յատեանն ի վերայ բազմոցին. (Տօնակ.։)
ԲԱԶՄՈՑՔ. Նիստք. նստուածք. դիրք, կամ կախուածք պտղոց.
Զողկոյզն գեղեցիկ բազմոցօք ցուցանէ ի վայր. (Վրդն. յանթառամն.։)
in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.
πολύτροπος multiplex varius Որ ինչ լինի կամ գտանի բազում օրինակաւ. բազմայեղանակ. բազմակերպ. բազմազան, բազմապիսի, բազմապատիկ. շատ կերպ, կերպ կերպ.
Բազմօրինակք են մարդկան մեղանքն։ Ծանունս եւ բազմօրինակս ի վերայ հասուցանեն մահս։ Արուեստի պէտք են իմաստնոյն՝ բազմօրինակի, ըստ որում օգուտ արասցէ. (Փիլ.։)
Հիւանդութիւնք եւ մահք բազմօրինակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Բազօրինակ անօրէնութիւնք։ Անօրէնութիւն բազմօրինակք։ Արուեստս բազմօրինակս։ Տանջանարանք բազմօրինակք. (Նար.։)
Պատուհասք բազմօրինակք. (Խոսր.։)
ԲԱԶՄՕՐԻՆԱԿ. մ. cf. բազմօրինակաբար. πολυτρόπως multis modis Բազում օրինակաւ. զանազան յեղանակօք. շատ կերպով.
Բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բազմօրինակաբար Աստուած յարժանաւորսն իւրում լինի. (Նիւս. երգ.։)
Մարգարէքն բազմօրինակաբար պատմեցին զհանգամանս աստուածային տնօրէնութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Բազումք բազմօրինակաբար գրեցին, կամ վարեցան. (Կամրջ.։ Տօնակ.։)
flight (of stairs), balusters, balustrade (—);
bed.
Նեցուկք (որպէս բազուկք), կամ յենարանք (բազմելոցն). եւ վարդակք կամ ձողք՝ որք դնին յերկոսին կողմանս գահոյից, որպէս եւ սանդղոց, յորս (Յակոբայ՝) խաչն ... եւ բազրիքն՝ քահանայութիւն եւ թագաւորութիւնն Քրիստոսի. (Տօնակ.։)
stair, step.
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ ... մի բազրոտան փայտն պակա՛ս էր։ Կոփեա՛ զբազրոսդ ցայդ կարգաւ ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ա՛ռ զերկուց կողմանց բազրոտն. (Ոսկիփոր.։)
salver.
Ունօղ զբաժակ կամ կրօղ, թէ՛ մատռուակն, եւ եթէ ափսեայն՝ յորոյ վերայ եդեալ իցեն բաժակք.
Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք, եւ ոչ անկան բաժակակալք յուրախութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
small cup.
Զիւր բաժակիկն նմա մատուցանիցէ, ասելով՝ թէ ուրախացի՛ր. (Մանդ. ՟Զ։)
distrustful.
որ եւ ԲԱԳԱՄԻՏ. Երկմիտ. փոփոխամիտ. երկու մտքի վըրայ, թէրէհաւատ.
Խուժախումբ եւ բաժամիտ ժողովն բժշկեալ լինէին ի հարուածոյ օձին. (Թէոդոր. խչ.։)
dividedly, separately.
μεριστῶς dividendo, ex parte, separatim Բաժանմամբ, մասն մասն. մասնաբար. եւ Անջատմամբ. ուրոյն ուրոյն. բաժնըւելով, բաժին բաժին, զատ զատ.
Ոչ բաժանաբար կամ հոսմամբ ծնաւ Աստուած (զծոցածին բանն). (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի քեզ ընկալար (զտէրն բոլորից), ոչ ի մասնէ, այլ ի լրութենէ. ոչ հատմամբ, այլ հաստատութեամբ. ոչ բաժանաբար, այլ ամբողջապէս. (Նար. կուս.։)
Զտարբերութիւն սահմանեսցուք, զիա՛րդ բաղկացաբար, եւ բաժանաբար առեալ գոյ. (Անյաղթ պորփ.)
divisible.
Որպէս, Աստուած էր ինքն եւ մարդ համանգամայն, ո՛չ ոմն Աստուած, եւ ոմըն մարդ՝ բաժանական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
(Հրեշտակաց է) ո՛չ բաժանականօք, եւ կամ ի բաժանականաց ժողովել զաստուածայինն գիտութիւն։ Միատեսակ, ոչ բաժանական. եւ այլն. (Դիոն. ածայ. Դիոն. եւ եկեղ։)
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն։ Բաժանական զանազանութիւնք Պորփ.։
that partakes with another.
Բաժանակից արար արքայութեան իւրում. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Մաքսաւորութիւն՝ օտար աշխատութեանց բաժանակից ... Բաժանակից նորա շահիցն լինի։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Մտթ.։)
Դնէ զինչսն ընդ այլ ստացուածսն, եւ լինի բաժանակից եղբարցն. (Մխ. դտ.։)
Զաստուած ընկեր եւ բաժանակից ունելով ստացուածոցն. (Վրդն. ղեւտ.։)
distributer;
divisor.
Հուրն բաժանարար. (Ճ. ՟Ա.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։
Բաժանեաց տուն առ տուն, եւ գեօղ առ գեօղ, եւ ագարակ առ ագարակ. (Լաստ. ՟Դ։)
Կամ Բաշխելով սփռել, ծաւալել, ցրուել.
Զայս ամենայն աջողէ մի եւ նոյն հոգի, եւ բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Երեւեցան նոցա բաժանեալ լեցուք իբրեւ ի հրոյ։ Բաժանեցից զնոսա ի մէջ Յակոբայ, եւ ցրուեցից զնոսա ի մէջ Իսրայէլի։ Տէր կորո՛ զնոսա, եւ բաժանեա՛։ Բաժանեցան նոքա ի սրամտութենէ երեսաց նորա.եւ այլն։
Որ բաժանէ զքաղցրութիւն իմաստիցն ի քիմս մտաց նոցա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԲԱԺԱՆԵԼ. διαιρέω, διαμερίζω, ἁφορίζω divido, separo Տրոհել, զատուցանել, անջատել. մեկնել յիրերաց. որոշել. քակել. (եւ ըստ այսմ առաւել կրաւորաբար վարի ի սուրբ գիրս ). բաժնել, զատել.
Զհայեցուածսն յերկուս բաժանեալ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Զմիաւորեալն ինքն ըստ ինքեան բաժանէր ջուր յերկաքանչիւր կողմանս։ Յիրարաց բաժանեալ սահմանաւ (զճշմարտութիւն եւ զստութիւն). (Պիտ.։)
Առ զզօրն, եւ բաժանեաց յիրս առաջս։ Եւ անտի բաժանի ի չորս առաջս։ Բաժանեցաւ ջուրն յայսկոյս եւ յայնկոյս։ Բաժանեսցի Իսրայէլ ընդ երկու։ Բաժանեսցի հայր յորդոյ, եւ որդի ի հօրէ։ Ամենայն թագաւորութիւն բաժանեալ յանձն՝ աւերի.եւ այլն։
Զի մի՛ տգէտ մարդիկ երկմտեալ բաժանեսցին ի մեր հաստատուն օրինացս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զյատուկ բաժանեն քառակի. (Պորփ.։)
Առնու զգոյացութիւն եւ բաժանէ ի մարմին եւ յանմարմին, եւ զմարմինն ի ներբուսականն եւ յանբուսականն. (Սահմ. ՟Բ։)
Յերիս անձինս բաժանեալ, աստուածութեամբ միաւորեալ. (Շար.։)
Ըստ ձերո՞ց կամաց պարտիցիմ զանձն ինչ բաժանել, եւ ըստ ձերոց հաճոյից վաճառել զարդարութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
partaker, concerned, participant;
subscriber, sharing;
— լինել, to participate, to subscribe.
Բաժանորդ եղեր արմատոյն, եւ պարարտութեան ձիթենւոյն։ Մի՛ այսուհետեւ լինիք բաժանորդք նոցա։ Երկնաւոր կոչմանն բաժանորդք։ Բաժանորդք եղեաք Քրիստոսի։ Որով ամենքին բաժանորդք եղեն.եւ այլն։
custom-house officer.
Վերակացու բաժից. մաքսապետ. (Յիսուս որդի.։)
to tax, to levy a duty.
Առնուլ կամ տալ զբաժ, զմաքս.
Այլ տո՛ւր ըզձայն մաքսաւորին, բաժեալ հոգւոյս մաքսապետին. աղաղակել բանիւ նորին, Աստուած՝ քաւեա՛ զմեղ իմ անձին. (Յիսուս որդի.։)
part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.
Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։
Ի բաժնոյ պարսից։ Ի կուրապաղատին բաժնէ. (Խոր.։ Լաստ.։)
Բնակէր ի պարսից բաժնի անդ. վասն զի գետն ազատ զսահման բաժնիցն երկոցունց ընդ մէջ հատանէր. (Յհ. կթ.։)
Սահմանաց եւ բաժնից պայմանս (յն. զերկրաչափութիւն) ուսուցանել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ասեն... եօթն մոլորակացդ իշխանութեամբ (այսինքն ազատութեամբ) շրջել, եւ ոչ ի բաժնի կալ. (Շիր.։)
Զմարդն խառնէր ի բաժնին (այսինքն հաղորդ առնէր) եղելոցն անուանս դնելոյն. (Սեբեր. ՟Է։)
Մերթ՝ Բաժանումն. տրոհումն. ի բաց որոշումն. զատումն. կամ երկպառակութիւն. եւ պէսպիսութիւն. զանազանութիւն.
Համարի՞ք, եթէ խաղաղութիւն եկի տալ յերկիր. ո՛չ ասեմ ձեզ. այլ՝ բաժինս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 51։)
Որք յանբաժանելի բնութիւնն (Աստուծոյ) բաժինս արկանեն. (Մամբր.)
Նմին իրի բաժինս յանուանսն ոչ արկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Ո՛չ վասն աւուրն միայն է նոցա բաժին երկմտութեան. թէպէտեւ բաժին պահոց էին, սակայն միաբանութիւն հաւատոցն հաստատուն էր։ (Եւս. ՟Է. 25։)
foolish, wanton, mad, cracked.
μωρός stultus, fatuus Բախեալ յայսոյն չարէ. հարեալ ի խելսն. թափեալ ուղեղ. խելագար. անմիտ. մորոս. փախուկ. խենթ
Որդի մի էր նորա Արտուազդ անուն՝ բախած ի մանկութենէ, զոր շիդարն կոչեն. (Վանակ. տարեմտ.։)
Ի գործ իմաստութեան բախած էր. (Բուզ. ՟Դ. 22։)
Ունէին զնա իբրեւ անմիտ ... մինչեւ անուն կոչել նմա բեխած. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to be beaten;
to fight, to combat, to attack;
— ընդ միմեանս, to fight together, to knock, to dash against each other.
Արմատ Բախելոյ կամ Բեղխելոյ. Բախումն. ընդհարումն, որպէս եւ պատահումն զօրաց պատերազմաւ ընդ միմեանս. եւ ըստ այսմ ասի՝ յն. եւ լտ. συμβολή commissio, congressio մէկ տեղ կամ իրարու զարնուիլը.
heating, percussion, blow;
knock, shock;
rencounter, combat.
Միթէ բարբա՞ռ լո՛կ իցէ՝ բախիւն լեզուի ընդ օդս. (Ագաթ.։)
prophetical;
diviner, foreteller.
Գտօղ, այսինքն գուշակօղ կամ հմայօղ զբախտ.
Temple of Fortune.
Մեհեան չԱստուծոյն բախտի. տուն կռոց. մեհեան. կռատուն.
fortunately, luckily;
at all events or hazards, by chance, by good luck.
τυχικῶς fortuitu casu, εὑτυχῶς fortunate Ըստ բերման բախտի. բախտէն, դիպուածով.
Մարթն (կարելին՝ լինի) ... ի նուազն, որպէս բախտացի. քանզի պակաս՝ ոք ի փորել ինչ եդիտ գանձ. (Անյաղթ վերլծ. ՟Ժ՟Գ։)
fortunate, lucky.
Ի փառաւորութենէ անտի՝ բախտաւոր (կոչի). (Եզնիկ.։)
Առ զգայութիւնս ոչ բախտաւորք, ոտիւք եւ ձեռօք հաշմեալք, հիւանդոտք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to encompass, to begird;
to contain, to comprehend.
Կամ Բակ առնուլ. որպէս շուրջ պատել. առընթեր կալ շուրջանակի. περιΐστημι circumdo, cingo, circum sto եւ παρίσταμαι assisto
περιλαμβάνω complector, comprehendo Բակ առնուլ. պարփակել. բագձաձել. բովանդակել.
Որ կենդանի ասէ, մակաւելի բակառէ, քան թէ որ զմարդն. այսինքն ի սեռն բազում ինչ փակի քան ի տեսակն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Որով տարբերի բոլորն բակառեալ բանական եւ մահկանացու սեր. (Մագ. ՟Ձ՟Թ։)
Բակձաձական լսի բակառականն. որպէս՝ պա՛ր ասելովն, եղական թուովն զբազմօք բակառեաց. (Մագ. քեր.։)
Ծառայքդ Աստուծոյ, որ շուրջ յամենայն կողմանց բակառեալ կան. (Ճ. ՟Ա.։)
Զորդիս քրմացն զինքեամբ կացուցանէր՝ բակառեալ բազմութիւն յոյժ. (Կաղանկտ.։)
Իբրեւ զսատանայական թատերբ բակ առեալ (կամ բակառեալ) կայաք եւ հայէաք։ Հրաշտակք ի տանս Աստուծոյ շուրջ բակ առեալ (կամ բակառեալ) զթագաւորաւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
wallet, bag.
Եբեր առնն Աստուծոյ ... նկանակս գարեղէնս, եւ պաղատիտս բակեղաթաւ. ((ա՛յլ ձ. բակեղեթաւ). ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 42։)
Բեդեկ բազմակ բեղուն բակաղեթիւ քեզ նուիրեալ. (Մագ. ՟Կ՟Գ։)
to compose, to conjoin;
to ally;
to mingle, to mix;
to compound.
Աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն. քանզի բաղ՝ յորոց վերայ առադրի, բազմութիւն նշանակէ, որպէս մարտակից. (Անյաղթ վերլծ. ՟Թ։)
Որ զնախադատական ապացուցուեանցն զմակերեւութիւն բաղադրեալ հոգիաներկ եւ մարմնաքնար երգողին. (Թէոդոր. խչ.։)
Բաղադրեսցի անուանցն. (այսինքն յարեսցի ընդ անուանս)։ Յատուկ ստորոգեալն յամենայն ձայնս՝ եւ ճշմարտեալք զումեքէ, արդեօք եւ բաղադրեալք ի միասին՝ ճշմարտիցե՞ն զնմանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Բանականն եւ մահկանացուն բաղադրեցաւ յենթակայութիւն մարդոյն. (Պորփ.։)
suitable.
Են սոքա այնոցիկ բաղազանք, խառնեալք ընդ անխառնելիսն։ Բաղազան դառնութեան՝ մասամբ վարելով. (Պղատ. տիմ.։)
Երաժշտականն բաղազան է, զի ի բանից եւ ի ձայնից եւ յեղանակաց է, եւս ի փողոց եւ ի քնարից։ Բաղազանեալ ասէ զհինգ եւ զտասն, որ է տասն եւ հինգ. եւ թէ տասն երկու հինգ է. եւ այս որ մինչեւ ի տասն է՝ ո՛չ է բաղազան. այլ որ անտի ի վեր չարին՝ թէպէտ չեն յատուկ բաղազան, այլ ասին. (Լծ. սահմ.։)
to conform, to make conformable.
Ազդակից իմն կացուցեալ. յարել. յարմարել. միաւորել. կցորդել. համեմատել. բաղդատել.
Զայսոսիկ բաղազանէ ընդ միմեանս, եւ օտարացելոցն բնութեամբ եւ պատահմամբ՝ համեմատութիւն առնէ բարոյից. (Լմբ. առակ.։)
Ոտն ընդ ոտն բաղազանեալ կապեցաւ (երկուց կապելոցն). (Կաղանկտ.։)
Մի ներգործութիւն յերեսեան (անձինս) եզապէս բաղազանի. (Քեր. քերթ.։)
Աստուած ի մարմնի բաղազանեալ կերպիւ ծառայի. (Զքր. կթ.։)
Այս իր՝ է՛ կամ չէ՛, հակասութեամբ բաղազանին, եւ հակադրութեամբ ստորոգին. (Ոսկիփոր.։)
consonant;
unanimous.
σύμφωνος, συνηχῶν consonans որ եւ ասի Ձայնակից. Ձայնորդ. Շարաձայն. Բարբառակից. Տառ կամ գիր հարկաւ կցելի ընդ ձայնաւոր տառից, զի եւ ինքեան մարթասցի տալ զիւր հնչումն, զի ըստ ինքեան կա՛մ է բոլորովին անձայն. զոր օրինակ բ, գ, դ եւ այլն. եւ կամ կիսաձայն, զ, չ, ս եւ այլն.
Այլքն ամենայն (արտաքոյ ձայնաւոր տառից) բաղաձայնք են, բ գ դ զ թ եւ այլն։ Յորժամ յերկուս բաղաձայնս յանգսցի, ո՛րկէն, աղց. (Թր. քեր.։)
Որոշէ զձայնաւորսն ի բաղաձայնիցն՝ իբր պատուականս, եւ պատճառս ձայնին յարմարման. (Երզն. քեր.։)
Զանբանականն ի բաղաձայնս թողլով զգիր՝ որբասցուք զհօրն զվտանգ. իմա՛ զանձայն տառդ մ (մարդ), կամ բ (բանական). կամ այլ ինչ այսպիսի։
bath-keep-er, bather;
bath-woman.
Պետ եւ վերակացու բաղանեաց. բաղնէտէր.
Եկեալ առ բաղանապետ մի՝ տայր զինքն ի մշակութիւն նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
Բաղապետն յաղագս քաղաքական պիտոյից զսովոր ժամուն փոխեաց զկարգն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to assemble, to compound.
Քոյդ ճոխութիւն, զոր յաստիսս բաղարկեալ ունիս. (Նանայ. յռջբ։)
the feast of unleavened bread.
Իբր Բաղարջակերութիւն. ժամանակ ուտելոյ հրէից զբաղարջ. տօն բաղարջոց. ըստ յն. բաղարջք.
Եւ էր զատիկն, եւ բաղարջակերք յետ երկուց աւուրց։ Յառաջնում աւուր բաղարջակերաց։ Զտօն բաղարջակեացն պահեսջիք.եւ այլն։