to retard, to defer, to delay, to put off, to procrastinate;
տէր իմ յամէ զգալ, my lord delayeth his coming.
ՅԱՄԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ՅԱՄԵԼ. βραδύνω tardo, morari facio. Տալ յամենալ. յապաղեցուցանել. ուշացընել.
Ոչ յամեցուսցէ Տէր զաւետիսն, որպէս ոմանք յամր համարին։ Զճշմարտութիւն եւ զփրկութիւն իմ ոչ յամեցուցից։ Ոչ յամեցուսցէ յատելեաց, այլ յանդիման հատուսցէ նոցա. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 9։ Ես. ՟Խ՟Զ. 13։ Օր. ՟Է. 10։)
Յամեցուցանել արժան է զխորհուրդս որկորոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
on all sides, from all parts.
Ամենայն ուստեք. յամենայն կողմանց. ամենայնիւ. եւ Համօրէն. ամմէն դիէն՝ դիաց.
Յամենուստ պարտեալ։ Աղքատութեանն հնոց յամենուստ մասանց մրրկի. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
Իսկ ես տառապեալս յամենուստ արմատախիլ եղէ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի ձեռն մարդկութեանն՝ զոր էառ, յաճախեաց յամենուստ փառաւորութիւն աստուածութեանն. (Գէ. ես.։)
cf. Յամուրդ.
ՅԱՄՈՒՄՆ ՅԱՄՈՒՐԴ. որ եւ ՅԱՄ. Յամենալն. յապաղումն. անագանումն. ընդերկարութիւն.
Սակաւ ինչ յամումն է եւ յապաղումն. (Երզն. մտթ.։)
Սովորութիւն՝ յամումն ի բարս գտեալ՝ ի բնութեան անկանի կարգ. (Սարկ. պատկ.։)
Ոչ եղեւ յամուրդ վրիժուցն նորա. զի նոյն ժամայն եհաս, եւ այլն. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
delay, stop, stay, retarding.
ՅԱՄՈՒՄՆ ՅԱՄՈՒՐԴ. որ եւ ՅԱՄ. Յամենալն. յապաղումն. անագանումն. ընդերկարութիւն.
Սակաւ ինչ յամումն է եւ յապաղումն. (Երզն. մտթ.։)
Սովորութիւն՝ յամումն ի բարս գտեալ՝ ի բնութեան անկանի կարգ. (Սարկ. պատկ.։)
Ոչ եղեւ յամուրդ վրիժուցն նորա. զի նոյն ժամայն եհաս, եւ այլն. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
cf. Ծանրալեզու.
βραδύγλωσσος qui tardioris est linquae. Յամր լեզուաւ. ծանրալեզու. ծանտր կամ կամկար լեզու.
Մովսէս՝ աղօտաձայն ասելով զինքն, եւ յամրալեզու. (Բրս. թղթ.։)
slowness, tardiness, delay, retardation;
sluggishness, idleness.
βραδύτης tarditas, cunctatio, segnities. Յամր գոլն. դանդաղութիւն. անագանումն. յերկարութիւն.
Զի մի՛ զսահմանեալ ժամանակն ծախեսցէ ճանապարհագնացութեանն յամրութեամբ. (Փիլ. յովն.։)
Զպտղահասութեանն յամրութիւն (կամ յարմարութիւն) ապաժամ հասուցանէ. (Պիտ.։)
unawares, unexpectedly.
Յանպատրաստից յանկարծօրէն յայլակարծուց զնոսա ըմբռնէին. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
of that time.
legends, menology.
(ռմկ. Այսմաւուրք) Գիրք համռօտեալ վարուց եւ վկայաբանութեանց սրբոց, առեալ զանուն ի ստէպ կրկնութենէ բառիցս,
Յայսմ աւուր կամ ի սմին աւուր տօն է եւ այլն. (Յիշատ. Հ։)
Որպէս ցուցանէ կարգեալ յայսմաւուրքն նորա. (Մխ. ապար.։)
Ոչ էր եդեալ ի գիրս յայսմաւուրցն. (Հ. կիրակ.։)
conspicuous, eminent, renowned, celebrated, famous.
Որոյ յայտնի է անուն։ (Ագաթ.։)
narrated or narrating clearly;
expounding clearly;
evidently, clearly;
— առնել, to narrate clearly;
to explain, to expound.
Վարդապետք յայտապատումք եւ առակախօսք. (Նար. երգ.։)
Արձանագրեցին զյայտապատում իրս թագաւորաց։ Որ յայտապատում արարեալ է զրոյցս պայազատութեան Աշոտոյ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ այնպէս իրքն յայտապատում լինէին. (Երզն. մտթ.։)
Յայտապատում զմիտս ասացելոցս մեզ առաջի դնէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
declaration, exposition, manifestation, notification, statement or account;
manifesto, manifest;
prospectus, programme;
— առնել, to make a manifestation.
Յայտնութիւն. բացայայտութիւն. ծանուցումն. ցուցակութիւն. բացադրութիւն. ստորագրութիւն. հանդիսացուցանելն.
Զյայտարարութիւն մերոյ ազգաբանութեանս յանդիման կացուցանել։ Յայտարարութիւն սակաւուք, թէ Բէլդ նեբրովթ է. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ 6։)
Սակաւիկ ինչ յայտարարութեամբք ասացից. (Յհ. կթ.։)
Յայտարարութիւն կերպագրութեան անձին եւ փառաց Գագկայ. (Արծր. ՟Ե. 11։)
Մի՛ փոքր համարիր զե՛սն ասելով, այլ մեծապատիւ եւ պատկառելի երեսաց յայտարարութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Եւ ոչ մերոյ ճշմարտութեանս՝ որում տեղեակ էք, ե՛ւ յայտարարութեամբ վրէժխնդրութիւն պահանջեալ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
explanation, exposition.
Յայտնաբանութիւն ասէ զվարդապետութիւն խորհրդոց յայտնութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
ἑκφαντορία explanatio, interpretatio, expressio, manifestatio ἁπόδειξις demonstratio, declaratio. Մեկնաբանութիւն. բացատրութիւն. ապացոյց. արտայայտութիւն. հրատարակումն. հռչակ բարեբանութեան.
Յայտնաբանութիւն ասացելոցն (Սուրբ Գրոց), կամ գերազարդիցն զարդուց, կամ անուանց նոցա։ Յայտնաբանութիւնք հոգեշարժ զօրութեանն աստուածաբանիցն. (Դիոն. ստէպ։)
Զայսոսիկ ուսուցանէ յայտնաբանութեամբ սերովբէիցն մականունութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Շնորհիւն Աստուծոյ յայտնաբանութիւն արարեալ եկեղեցական կարգաւորութեանց. (Խոսր. պտրգ.։)
Յոյժ յայտնաբանութեամբ գրեցի. (Կամրջ.։)
Զայս ամենայն նախաձայնութեամբ ի մարգարէիցն լուեալ, եւ յայտնաբանութեամբ աւետարանչացն ծանուցեալ մեր. (Սկեւռ. ես.։)
Օրհնութիւն, զի յայտնաբանութիւն թարգմանի ըստ Սրբոյն Դիովնիսեայ մեկնութեանն. որ է յայտնութեանն Յիսուսի խորհուրդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Նորաձեւել յանուանսն յաղագս յայտնութեանն. ((այսինքն պարզաբանութեան). Ածաբ. յայտն.։)
φανέρωσις, δῆλος, δήλωσις manifestatio, patefactio, declaratio ἑπιφάνεια apparitio σαφήνεια perspicuitas եւ այլն. (լծ. թ. այտընլըգ ). Յայտնի եւ երեւելի գոլն. յայտնելն, եւ յայտնիլն. արեւանման երեւումն. տեսիլ. բացումն. բացերեւութիւն. բացայայտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն. լոյս կամ ազդեցութիւն աստուածային.
Յայտնութիւն բանից քոց։ Յայտնութիւն ճշմարտութեան։ Յայտնութիւն հոգւոյն։ Որ ինչ յերկնից յայտնութիւնք եղեն։ Ի յայտնութիւն դարձուցանել (այսինքն յայտնի առնել), եւ այլն.
Տեսանես զյայտնութիւն յառաջախօս մարգարէիցն. ((այսինքն յստակութիւն, բացերեւութիւն) Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Յայտնութիւն գործոց՝ կատարումն մարդոյ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπιφάνεια, θεοφάνεια epiphania, theophania. Երեւումն Աստուծոյ ի մարմնի. աստուածայայտնութիւն. եւ Միւսանգամ գալուստն Քրիստոսի.
Այժմ Քրիստոսի յայտնութեանս տօն է. (Ածաբ. ծն.։)
Յայտնութեամբ քո Տէր ցնծացաւ երկիր. (Շար.։)
Խափանեսցէ յայտնութեամբ գալստեանն իւրոյ։ Մինչեւ ի յայտնութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (՟Բ. Թես. ՟Բ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 14։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. ἁποκάλυψις apocalypsis, revelatio. Գիրք Յայտնութեանն Յովհաննու. եւ նոյն իսկ տեսիլն նորա.
Յայտնութիւն Յիսուսի Քրիստոսի, ի ձեռն որոյ ետ Աստուած ցուցանել ծառայից իւրոց. (Յայտ. ՟Ա. 1։)
Յայտնութիւն կոչի, զի բազում ինչ ի հանդերձելոցն լինելոյ քան յայլ գիրս՝ աստուստ լինի գիտելի. (Նախ. յայտն.։)
առաքեալն Յովհաննէս ի պատմոն կղզի տուաւ, ուր զյայտնութիւնն ասեն լինէր նմա տեսանել. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. χρηματισμός oraculum, responsum. Պատգամ եւ հրաման աստուածային.
Մի՛ համարիր այլ ինչ ազդ արարեալ առ քեզ յայտնութիւն. (Յոբ. ՟Խ. 3։)
Ծածուկ կամ ծածկոյթ յայտնութիւնք. կոչին անյայտ մատեանքն արտաքոյ սովորական կանոնի Սուրբ Գրոց. այն է ըստ յն. աբօ՛գռիֆա։
cf. Յայտնութիւն.
Յայտնելն, իլն. յայտնութիւն.
Ամենայն երկնայնոցն իմացութեանց մականունութիւն՝ յայտնումն ունի իւրաքանչիւրումն աստուածատեսակ առանձնաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
Յայտնումն Աստուծոյ մերոյ, զի յայսմ աւուր մկրտեցաւ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Զ.։)
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
ՅԱՅՐԱՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՐԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολαστία impudentia λαγνεία lascivia. Յայրատն գոլ. անառակութիւն. լրբութիւն. անժուժկալութիւն. խենեշութիւն, եւ համարձակութիւն չար. առսըզլըգ, ըռսըզլըգ.
Վասն յայրատութեան եւ որկրամոլութեան իւրեանց։ Ցանկութեամբ յայրատութեան անարգեցաւ Եսաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Թ։)
Չհայել յայրատութեամբ ի գեղ կանանց։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին, փափկութեամբ, յարատութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Զյայրատութիւն կամացն լուծանել ի չարէ, եւ ի բարիսն շարժել։ Զյայրատութիւն, զյանդգնութիւն, զանզգամութիւն։ Յայրատութեանն զհամեստութիւն (ընդդէմ դնել). (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Բազումք սպրդեցին գալ յայսպիսի յայրատութիւնս, արք տգէտք եւ յանդգունք գրեցին յինքեանց ճառս ընդունայնս. (Փարպ.։)
accomplishing, fulfilling.
Զյոյզս մտաց խորհրդոցս գաղտնեաց իբր զգլխաւորեալ յանգաւորութիւն չարութեան գործոց խոստովանեալ. (Նար. ՟Թ։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω , ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
Ի գոհութիւն սրբազան յանգէ։ Գոհութեամբ սրբազանիւ յանգէ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ամս յանգեն երեսուն հազար. (Մագ. ՟Ե։)
Զգիշերն ամենայն ընդ օրհնութիւնսն յանգիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Վաղազրաւ կենօքն զիւրն յանկեաց աւուրս։ Մեղսամակարդս գազան զանողորմս յանգէ (կամ յանդէ) գործ. (Պիտ.։)
Յայնժամ զմկրտութիւնն, յորժամ յանգեցից երբէք զչարիսն, ընկալայց ասէ. (Բրս. մկրտ.։)
Մրջիւն երկայնմտութեամբ եւ համբերութեամբ յանկէ զգործ. (Մխ. առակ.։)
Պատշաճ յաղագս երիտասարդութեան տեսեալ՝ ի նա յանկեցուսցեն յերկուցն, եթէ անսան. (Մխ. դտ.։)
Առ նոսա անգէ զամբաստանութիւնս, որք զճշմարտութիւնն անիրաւութեամբ ուսուցանեն. (Ոսկ. գղ.։)
Միշտ պահանջէ, եւ ոչ երբէք յանգեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անկուած;
rhyme, termination.
well-worked or made.
Ցծայրս անթերի տաշեալ կամ անկուածոյ նման տաշեալ. Նկարակերտ յանգուածատաշեալ կարմրերփեան փայտիւք. (Նար. խչ.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
ՅԱՆԳՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. συγγένεια affinitas, convenientia եւ այլն. Յանգ գոլն. հարակցութիւն. ազգակցութիւն. յարաբերութիւն. բերումն. յանկաւորութիւն. յանկչիլն. դիպողութիւն. յարմարութիւն. յարումն. կախումն. կապակցութիւն. մերձաւորութիւն. հանգանակութիւն. հանդիպումն.
Ո՛վ կին, քաղաք մեք եմք քեզ. բայց դու միաբանութեամբ յանգութեամբ միայն զուգեցար ընդ օտարին (Սամփսոնի). (Փիլ. սամփս.։)
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի։ Ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն զմիմեամբք ողջունելն խառնուածոյն. (Պիտ.։)
Միտքն զիա՞րդ կարասցեն հասու լինել անճառելւոյն, եթէ ոչ ունիցի յանգութիւն ի նմին իմանալւոյն։ Իսկ զորոյ ունին յանգութիւն, բերէ եւ զնորին ճշմարտութեամբ. (Շիր.։)
Ձայնիւ երգէին ի տաճարին առաւել եւս յանգութեամբ եւ մարգարէական հոգւով քան զդաւթեան սաղմոսն. (Նար. երգ.։)
Յանկութեամբ ընտանեգունի առ Աստուած մեծագոյնն սրբեցութեանց. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ցամաքն (անուն) ինչ մի է երկրի, որ ունի յանկութիւն բնութեան նորա. (Վեցօր. ՟Դ։)
Երկաքանչիւր ի սոցանէ յանգութիւն ունի առ իրեարս. (Երզն. քեր.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
ՅԱՆԳՈՒՄՆ կամ ՅԱՆԿՈՒՄՆ. λῆξις, κατάληξις , πέρας, συμπέρασμα, συνεμπτώσις, ἁπάρτησις terminatio, terminus, consummatio, cessatio, quies, finis, conclusio. Յանգիլն. յանգ. աւարտ. եզր. վախճան. սահման. հանգիստ. դադարումն. լրումն. կատարումն.
Իւրաքանչիւր էիցն գոլ իմն յանգումն եւ չափ. (Նիւս. կազմ.։)
Յանգումն է աճման (ամն հասակի ՟Ի՟Ա)։ Յանկումն տուընջեան, եւ գիշերոյ սկիզբն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Յանգման գրոցս՝ կարգեաց զյաղագս ունելոյն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Յառաջին աղօթիցն մինչեւ ի կանոնին յանգումն. (Խոսր.։)
Յանգումն ածել, կամ բերել. այսինքն յանգ հանել, կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։ Մագ. ՟Ե։)
Յանգումն առ նել. այսինքն վերջ տալ. (Ուռպ.։)
Յանգումն առնուլ. կամ գալ ի յանգումն. այսինքն առնուլ զկատարումն, կամ զեզր կատարելութեան. (Փիլ. այլաբ.։ Դիոն.։)
Ամենայն ինչ յանկումն ունել բնաւորեցան՝ որք ըստ մեզս են, բայց միայն յառաքինութեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի սկզբանցն մինչեւ յանկումն գալ կենցաղոյս։ Յաւէտ քան զնա յանկումն ի բարւոքն ցուցանէ ձեւի։ Ի յանկումն եկեալ նոցա քաջալաւ սպառուածովք։ Գալ յանկումն կատարելութեան. (Պիտ.։)
Կատարումն զսա (այսինքն զփոխումն ի կենաց) կոչելով նմա, եւ սրբազան յանգումն։ Աստուածատեսակ յանկումն։ Երանականի յանկմանն։ Պարգեւէ նոցա հատուցումն ըստ յանգման. այն է հանգիստ ննջեցելոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
Ի յանգմունս անուանց ունելով զնուն եւ զրէ եւ զղատն, զնոյն յանգմունս եւ սեռականին պահեալ. (Երզն. քեր.։)
Առաքեալ ճառագայթս աջոյ ական ի ձախկոյս, իսկ ձախուն յաջկոյս, եւ ի յանգմանէն նոցա կատարիլ կոնոսն. իմա՛ հանդիպումն. որ եւ ՅԱՆԳՈՒԹԻՒՆ։
cf. Հանգուշն.
Զգուշութեամբ, կամ հանգստութեամբ.
Հանդարտութեամբ արարից զկամս աստուծոյ, եւ յանգուշն գնացից զճանապարհս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ձ. (տպ. ոչ անզգոյշ)։)
to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.
ՅԱՆԳՈՒՑԱՆԵՄ ՅԱՆԿՈՒՑԱՆԵՄ. ἱδιοποιέω proprium facio, vendico, concilo ἑπάγω, προσάγομαι attraho եւ այլն. Յանկեցուցանել. յարեցուցանել. տալ յանկչել. յանգել յինքն կոյս. յինքն ձգել. գրաւել. սեպհականել.
Յանկուցանէր յինքն Աբեսաղոմ զսիրտ ամենայն արանց Իսրայէլի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
Յինքն եւ զքաջ մեր նախարար յանգուցանէ զպարոյր։ Խոնարհութեամբ եւ առատաձեռնութեամբ զամենայն ոք յինքն յանգուցանէր. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 34։)
Եթէ զզինուորսն յանկոյց, ո՞րչափ եւս առաւել զքեզ. (Ոսկ. ես.։)
Բանիւ առ ընկերն մղել, եւ ձեռամբ առ ինքն յանգուցանել։ Զանգէտս ի հաւատացելոց յինքեանս հնարին յանկուցանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Տէր Աստուած մեր ասելով՝ բորբոքէ զմեզ ի սէր նորա, եւ զգութ նորա ի մեզ յանգուցանէ. (Խոսր.։)
Որք բարեմտութեամբ զսխալանս իւրեանց ասիցեն, յանգուցանէ, եւ ընդունի. (Ոսկ. անոմ. ՟Ե։)
Յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
Կամ որպէս ἠμερόω mansuefacio, mitigo. Հանգուցանել. հանդարտեցուցանել. հեզացուցանել. զիջուցանել. ընտանեցուցանել.
Ընդէ՞ր ոչ զիջուցանելովն յանգուցանեմք զանձինս։ Զփուք հպարտութեանն յանգուցանել. (Լմբ. ատ.։)
Զձիս եւ զջորիս յանգուցանէք, եւ ցմարդ պատկեր Աստուծոյ ասէք, յո՛տն կաց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Զամուսնութիւն յարդարեաց, եւ առ ծնգեալսն սիրելութեամբ զկեանսն յանգոյց. յն. ընդելացոյց. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
attractive, alluring, engaging, insinuating, winning, prepossessing.
to render impudent or rash, to embolden.
ՅԱՆԴԳՆԵՄ ՅԱՆԴԳՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. θρασύνω audacem reddo. Տալ յանդգնիլ. գրգռել՝ սադրել ի յանդգնութիւն.
Իսկ դեւն լկտեալ յանդգնեաց զեղբարսն վանուցն դարանել վասն գրոյն այնորիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Այլ եւ գլխատել յանդգնեցուցանէր վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
τόλμη, θρασύς, τὸ ἑπιχείρον audacia, arrogantia, praesumtio, temeritas ὀρμή, ὄρμημα impetus προπέτεια praecipitantia, petulantia եւ այլն. Յանդուգն գոլ. եւ յանդուգն կամ անխորհուրդ բան եւ գործ. անչափ համարձակութիւն. անամօթութիւն. ժպրհութիւն. յահրութիւն. ձեռներիցութիւն. եւ Յանդուգն յարձակումն.
Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։
Յանդգնութիւն՝ անուսումնութեան է ծնունդ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Եկի յայսպիսի յանդգնութիւն, որ իմս նուաստ անձին անմարթ էր։ Տուք ինձ գեղեցիկ յանդգնութեամբս լինել եզր ի միջի ձերում. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
speaking face to face, dialogue, confabulation.
Դէմ յանդիման խօսակցութիւն.
Ոչ հաճեցաւ Աստուած՝ իւր յանդիմանախօսութեամբ առանց մարմնոյ առ ժողովուրդս մարդկան՝ խրատել զնոսա, բայց մարգարէս ի նոցունց ընտրեաց. (Ղեւոնդ.։)
proof, argument, demonstration;
reproach.
ἕλεγχος arguentum, indicium, probatio. Յանդիմանակայ առնելն. ցուցումն. ցուցակութիւն. ապացոյց. հաւաստիք. եւ Յանդիմանութիւն.
Ծանօթ իրօք վարի առ ի յանդիմանակայութիւն ճշմարիտ օրինացն. (Բրս. հց. (որ եւ ասի անդ, Յանդիման կացուցանել)։)
Ոչ եթող առանց վկայութեան՝ զոր ասաց, բայց եւ յանդիմանակայութիւն պատրաստեաց խօսիւքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. (տպ. յանդիմանակացութիւն. յն. էլէ՛նխօս)։)
the being present, assisting, presence;
proof, demonstration.
Յանդիման կալն. առաջիկայութիւն. παράστασις assistentia.
Շատ են եւ սոքա ի մեկնութիւն սոցա, եւ ի հասարակութեան յանդիմանակացութիւն. (Պորփ.։)
Եւ որպէս Յանդիմանակայութիւն. յանդիմանութիւն. ցուցակութիւն հաւաստի. ἕλεγχος argumentum, probatio.
Պարգեւաց առատութիւն, եւ Աստուծոյ անեզրական գթութեանն յանդիմանակացութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
presentation.
Ընդ միարարողն սիրոյ յանդիմանարարութեան. (Մաքս. եկեղ.։)
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
Ինքնին թագաւորն ականատես լինէր իրացն յանդիմանութեան։ Հայեցեալ մարդիկ ի յանդիմանութիւն ապականացու տարերցս՝ միայն անապական զկառավարն սոցա իմասցին. (Եղիշ. ՟Բ։)
ἕλεγχος, ἕλεγξις, ἑλεγμός coargutio, increpatio, correptio, convictio. Կշտամբութիւն, խրատ. սաստ. յաղթահարումն.
Դատապարտք եղեն յանդիմանութեանց։ Յանդիմանութեանց իմոց ոչ անսայիք։ Արհամարհեցին զյանդիմանութիւնս իմ։ Եղեւ ի յանդիմանութիւն մտաց մերոց։ Ջուրն յանդիմանութեան (յայտնիչ գաղտնի յանցանաց).եւ այլն։
ՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἁπόδειξις, ἕλεγχος demonstratio, argumentum διάγνωσις cognitio, dijudicatio δήλωσις manifestatio, declaratio. որպէս Ցուցակութիւն. երեւումն. ապացոյց. քաջայայտութիւն. յանդիման կալն յատենի. քննութիւն. յայտնութիւն.
Յանդիմանութիւն որոց ոչն երեւին. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 1։)
Յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմ ընդդէմ ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Որպէս յանդիմանութեամբ յայտ առնէ յոնիա յամրէ անտի. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 33։)
Պահեսցի ի քաջի արանցն յանդիմանութիւն. այսինքն յանդիման լինել ատենի եւ քննութեան կայսեր. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 21։)
Ուստի՞ ունիս զյանդիմանութիւն վկայութեան բանից։ Որ ինչ մնացեալ իցէ յանդիմանութեանց աստի։ Եկա՛յք ընթասցո՛ւք ի յանդիմանութիւնս մարգարէիցն (վասն Քրիստոսի)։ Ե՛կ եւ վասն յարութեանն հաստատութեամբ զյանդիմանութիւնսն հաւատարիմ ցուցցուք. (Կոչ. ՟Զ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ. (յն. ապացոյց)։)
Արդ եթէ այնպէս էր, պարտ էր յանդիմանութիւնս խնդրել. (Երզն. մտթ.։)
Եդ ի վերայ տախտակին զյանդիմանութիւնն. յն. յայտնութիւն. (կամ յայտարարութիւն. Ղեւտ. ՟Ը. 8։)
Ո՛չ կալցին յոյս, եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան մխիթարութիւն. յն. ծանօթութիւն, կամ դատողական ընտրութիւն. (Իմ. ՟Գ. 18։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
θρασύς, τολμηρός, αὑθάδης , προπετής audax, praesumens, arrogans, praefractus, temerarius, praeceps, audens ἁπηνής ferox, ferus եւ այլն. Կարի՛ համարձակ. խրոխտ. յոխորտ. յախուռն. անխորհուրդ. բո՛ւռն յարձակեալ. ժպիրհ. եւ Անվեհեր. արի. վստահ. յանձնապաստան. ամեհի.
Թագաւոր յանդուգն անկցի ի չարիս։ Կին անզգամ եւ յանդուգն։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանտ կոչի։ Յանդուգն շրթամբք։ Բերան յանդուգն։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Ժպիրհք յանդգունք։ Մատնիչք, յանդգունք, ամբարհաւաճք.եւ այլն։
Քան զառիւծունս եղեն հզօրագոյնք եւ յանդգունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Յանդուգն եւ անճոռնի զօրութեամբ ամբոխին որպէս յորձան ինչ սաստիկ ընդ զառ ի վայր հեղեալ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ոչ կարէ կալ առաջի դոցա յանդուգն յարձակմանն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ի յանդուգն վաստակ ոչ հաճի Աստուած. (այսինքն անխոհեմ եւ անչափ) (Վրք. հց. ՟Զ։)
Կամ իբր մ. Յանդգնաբար. ուժգին.
Հարին զժամահարսն յանդուգն. (Մամիկ.։)
gushing forth unexpectedly.
extemporising;
extempore speaking;
improvisation.
to be passionate, hasty, irascible.
ՅԱՆԿԱՐԾԱՑԱՍՈՒՄՆ ԼԻՆԵԼ. ἁκροχολέω excandesco ira. Յանկարծ բերիլ ի ցասումն. ստէպ զայրանալ.
Թերութիւնք ի ծերութեան, կասելն, վատելն, յանկարծացասումն լինելն. (Ոսկ. տիտ.։)
cf. Յանկարծ.
cf. Յանկարծ.
Յանկարծօրէն եւ յանկարծուստ մածանէր ահն ի վերայ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
Շռինդն իմն յանկարծուստ համբաւի հարկանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)
Հասեալ յանկարծուստ ի վերայ. (Արծր. ՟Գ. 12։)
presumption, self-conceit, consequentialness, arrogance;
յանձնապաստանութեամբ, presumptuously, consequentially, arrogantly.
commission-agent, factor.
acceptance, acceptation, consent, engagement, avowal, approbation.
συγχώρησις concessio, consensus λῆψις acceptio. Յանձն առնուլն. ընդունելութիւն. հաճութիւն. հաւանութիւն.
Կամաւոր, կամ կամայական յանձնառութիւն. (Նիւս. խոստ.։ Նար. ՟Հ՟Բ։)
Ի քէն տանջանք, եւ ի մէնջ յանձնառութիւնք։ Տեսին զչար յանձնառութիւնն։ Այսպիսի խնդրուածս աղջկանն լաւագոյն է քան զանձնառութիւն պատարագելոյն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դատ.։)
Զյանձնառութիւն բռնադատէք օրինաց, որոց ոչ եմք եղեալ ընդունօղ։ Զոր եւ առնէր ըստ յանձնառութեանն իւրոյ. (Փարպ.։)
Երկու ունի դստերս տնկակիցս միտքն. խորհուրդք, եւ յանձնառութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 55. 56։)
commission, order;
recommendation;
mission;
delegation;
solicitation.
Յանձն առնելն. ապսպարումն. ընծայութիւն. եւ Թուղթ յանձնարարական.
Յանձնարարութիւն Ոնեսիմայ ծառայի փախուցելոյ. (Նախ. փիլեմ.։)
Քրքրէ զմիտս նոցա յանձնարարութեան աղօթիւքս առ գութս իւր. (Ոսկ. եբր.։)
Յուղարկիմք ի ձէնջ, տանել ողջոյն եւ զյանձնարարութիւն առ բազումողորմն Քրիստոս, եւ առ սուրբ գունդն ամենայն սրբոց. (Փարպ.։)
acceptation.
Յանձնառութիւն. ընդունելութիւն. հաւանութիւն. եւ Յանձին ունելն զհոգաբարձութիւն.
Յարձակումն լինի ոգւոցն եւ շարժումն. եւ սորա առաջինն զհետ երթայ յանձնկալութիւն, կամ օտարութիւն։ Յանձնկալութիւն ասելով Աբրահամու, այո՛։ Ոչ մտին, այլ խոտորեցան. ունին յառաջտտութիւնս, ոչ ամենակատար յանձնակալութիւնս. (Փիլ. լին.։)
Մատուցանեն նմա զվարկ յանձնկալութեան թագաւորութեանն. (Պտմ. աղեքս.։)
January.
cf. Ընտուստ.
οἵκοθεν semetipso. Իբր Ընտուստ. ի տանէ. ի բնէ. յանձնէ.
Ո՛չ իւր է մարդոյս՝ յանտուստ ունել կարել կեանս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
culpability, transgression.
παράβασις praevaricatio. Յանցանք. պատուիրանազանցութիւն.
Ամենայն յանցաւորութիւն եւ անհնազանդութիւն. (Եբր. ՟Բ. 2։)
Ազատութիւն մարդոյն ի յանցաւորութենէ։ Բազմացաւ յանցաւորութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յանցուցիչ.
cf. Յանցանք.
cf. Յանցանք.
Յանցեաւ յանցութիւն յանցանաց առաջի Տեառն. (Ղեւտ. ՟Ե. 19։)
Յայլ ազգս օրինաց յանցութեան անարգես զնա. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Յանցանք.
πλημμέλημα delictum, peccatum αἱτία causa, culpa. Յանցանելն. եւ յանցուած. յանցանք. պատուիրանազանցութիւն. վնասապարտութիւն.
Եթէ կամաւ, եւ եթէ ակամայ, եւ կամ եթէ ըստ մոռացման ի յանցումն եղեւ. (Բրս. հց.։)
Ոչ ինչ ամենեւին յանցումն ընդունել տեղւոյն՝ վասն երեւելոյ յայտնութեանն Հօր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)
Ընդ դուզնաքեայ յանցմանն այնչափ ի զայրացումն գալ. (Պիտ.։)
Որպէս փայտիւն եղեւ յանցումն, նոյնպէս եւ ի ձեռն խաչին եղեւ փրկութիւն. (Ոսկ. խչ.։)
Յանցմամբ պատուիրանին. (Ճ. ՟Գ.։)
Զյանցումն՝ զոր ի բռնութենէ յանցանել ետուք. (Փարպ.։)
Սիրօղն Աստուծոյ ի բոլոր սրտէ՝ զյանցմունս նախնեացն՝ ի՛ւր վարկանիցի. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
cf. Դիազարդ.
Առ դիապատիկ մարմին առն աստուծոյ մտեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Դիեցիկ.
Դիացիկ մանկունք. (Յհ. կթ.։)
to suck, to suck milk from the breast.
θηλάζω lacteo, sugo Ծծել զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի. դիանալ, իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ ուտել.
Դիեսցես զկաթն հեթանոսաց։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան նորա. (Ես. ՟Կ. 16. ՟Կ՟Զ. 11։)
Դան դիէ զբարութիւն. (Եփր. օրին.։)
Մերթ որպէս Դիեցուցանել.
Դիել զմանկունս առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
Երանելի ես դու ի կանայս զորոյ զստինդ դիեցաւ՝ որ կերակրէ զամենայն. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
Ծնաւ ի կուսէ, եւ խնամածութեամբ պահպանեալ՝ դիեցաւ կաթամբ ի նմանէ. (Մխ. ապար.։)
suckling, that sucks.
θηλάζων lactens, lac sugens որ եւ ԴԻԱՑԻԿ. Ստնդիաց. ծծօղ զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի իւրոյ. կաթնկեր. մակդիր տղայոյ, եւ ձագու անասնոց. կաթ ուտօղ, ծիծ ուտօղ.
Լեզուք դիեցիկ մանկանց. (Ողբ. ՟Դ. 4։)
much heaped up, in a heap.
Դիզադեզ յեղյեղուկ փրփրացեալ. (Ագաթ.։)
Որոտմունք ստիպաւ դիզադէզ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
piled, raised.
Պատառիչ ջուրցըն մածեալ, դիզան ալեացըն թանձրութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
to gather;
to rise;
— հերաց, to bristle up, to stand.
διαδίδωμι, διαχύω diffundor որ եւ ԴԻԶԱՆԻԼ. Դէզ լինել ի վեր կոյս. բարձրանալ, ծառանալ, վերելս առնել զմիմեամբք. բարդիլ. կուտակիլ. ծաւալիլ.
Ելանէր դիզանայր բոցն ի վերոյ քան զհնոցն ի քառասուն եւ յինն կանդուն. (Դան. ՟Գ. 47։)
Խորք կոչէ զյաճախումն խորհրդոցն՝ որք դիզանան ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)
to amass, to gather, to heap up, to pile, to accumulate, to sheaf;
to pile up;
to raise, to make straight.
ԴԻԶԱՆԵՄ որ եւ ԴԻԶԵԼ. Կուտել. բարդել. դնել ի վերայ միմեանց. շեղջել. դիզել.
Փուշս վարուց դիզի։ Դիզի, բարդեցի. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ Նար. յիշ.։)
cf. Դիզանամ.
Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.
Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)
cf. Դիզանեմ.
Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ՝ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Ի վերայ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)
Խոտ ի վերայ խոտոյ դիզու. (Իսիւք.։ եւ Վանակ. յոբ.։)
Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)
Ինքն ամպն բրդի, դնի, դիզու ի բարձրաւանդակ վայրսն. զոր եւ ձիւն անուանեմք. ( Շիր.։)
cf. Դիաթաւալ.
Զօրութեամբն քրիստոսի զնա եւս դիթաւալ յերկիր ընկենոյր. (Պտմ. վր.։)
omentum.
ԴԻԿԼԻԿՈՆ լաւ եւս՝ ԴԻԿԼԻԴՈՆ. յն. տի՛գլիտօն. ի ձայնէս. δικλίς, δίκλιδος իբր Երկփակ. երկբացիկ, եւ այլն. ... պէսպէս առմամբ. եւ առանձինն՝ Թաղանթ որ պատէ ի ներքուստ իբրեւ պարկ զախոնդանս.
Զախոնդանսն, եւ որ շուրջ զնովաւ պատի դիկլիկոն. (Պիտ.։)
Նախայարաշեշտոլոր անուն է ... որպիսի (առ յոյնս), դի՛կլիկոն. (Թր. քեր.։)
on the contrary.
Ո՛չ հուր արկանի եւ բորբոքի, այլ դիմաբար՝ յառաջագոյն ծախիմք եւ հատանիմք. (Առ որս. ՟Բ։)
that exposes himself, that ventures, adventurous, hazardous;
adventurer;
hold, insolent;
boldly;
— լինել, to expose one's self, to venture
Որ ընդդէմ ոսոխին նախագրաւ բերի. իբր յառաջամարտիկ. ախոյեան. նահատակ. աձնամատոյց. ձեռներէց. յանդուգն. դիմակաց. հակառակորդ. առաջ նետուօղ.
Ինքնակամ դիմագրաւ կամակար ի վիշտս մահուն եւ տանջանացն դիմէր. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 28։)
Զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Դիմագրաւ է ջուր (հանգոյն այծի). (Փիլ. լին.։)
Դիմագրաւ ընդդէմ նորա գտանէին չարութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ դիմագրաւ լինիր մահկանացու ազգիդ կենդանութեան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
Կին ոմն խոշորագեղ, զոր ոչ ոք դիմագրաւեաց առնուլ կնութեան. (Խոր. ՟Բ. 34։)
Դիմագրաւեալք ընդ խռովութիւն ահագին ծովուն. (Ագաթ.։)
Ի չարէն հալածեալք, եւ առ աստուած դիմագրաւեալք. (Յճխ. ՟Ժ։)
Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
Կին ոմն խոշորագեղ, զոր ոչ ոք դիմագրաւեաց առնուլ կնութեան. (Խոր. ՟Բ. 34։)
Դիմագրաւեալք ընդ խռովութիւն ահագին ծովուն. (Ագաթ.։)
Ի չարէն հալածեալք, եւ առ աստուած դիմագրաւեալք. (Յճխ. ՟Ժ։)
Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.
that resists, opposes;
contumacious, disobedient, contrary.
Սատակէր զամենայն դիմադարձս իւր. (Յուդթ. ՟Բ. 15։)
Ճշմարիտ ծառայից աստուծոյ ոչ է օրէն դիմադարձ լինել երկրաւոր իշխանաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հովուացն դիմադարձ լինէր, եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ել.։)
Աստուծոյ դիմադարձ լինիս։ Ընդ բարեգործսն նայեա՛ց, եւ մի ընդ դիմադարձսն։ Որ քեզ դիմադարձիդ ետ, ո՞չ ապաքէն եւս առաւել պօղոսի տայր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
to oppose, resist.
Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)
Որում դիմադարձեալք քահանայապետքն. (Արշ.։)
cf. Դիմադարձեմ.
Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)
Որում դիմադարձեալք քահանայապետքն. (Արշ.։)
opponent, contrary.
Բան դիմադրական. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
cf. Դիմադարձեմ.
Որում եւ դիմադրէ ձիթենի զդիւրանցութիւն պտղոյ նորա. (Մխ. առակ.։)
Զիմաստութեան խորսն դիմադրէ. (Համամ առակ.։)
to oppose, to resist, to abide by.
ԴԻՄԱԿԱԼ կամ ԴԻՄԱԿԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԴԻՄԱԿԱՅԻԼ. ἁνθίστημι, ὐπόστημι resisto, adversor, sustineo Զդէմ ունել. ընդդէմ կալ. տոկալ. որ եւ ԴԻՄԱԿԱՑ ԼԻՆԵԼ. դէմ դնել, կայնիլ.
Դիմակայ բազմութեանն լինել. (Յհ. կթ.։)
Աննահանջ արութեամբ դիմակայեալ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
cf. Դիմադարձ.
Սատակեսցի ամենայն մարդ դիմակացք (կամ դիմադարձք) թագաւորի. (Յուդթ. ՟Բ. 4։)
cf. Դիմադարձիմ.
Հակառակաբանութիւն, կամ գրգռութիւն առ ի հատուցմունս դիմակցողին. (Նեղոս.։)
opaque;
cf. Ընդդիմահար.
Դիմահար արկեալ զմեօք զմաշկեղէն պատմուճանն. (Վրդն. երգ.։)
Թափ անցանելով, ընդ ամենայն բնակութիւնս եւ դիմահարս. (Շ. բարձր.։)
Ի դիմահարէ անբաւութեանն արգելեալ՝ ոչ կարաց անցանել, եւ անսկիզբն անուանեաց. (Լծ. ածաբ.։)
opponent, contrary, enemy, adversary.
Մի՛ իբր զքո դիմամարտ։ Իբր զլեառն դիմամարտ։ Անհարուածելի ի դիմամարտից։ Պահպանութիւն ի դիմամարտից։ Յարձակմունք դիմամարտին. (Նար.։)
Դիմամարտ գոլով սրբոցն ընդ կռապարիշտ պաշտամունս. (Շար.։)
Դիմամա՛րտ են բանք գրոց ամենայն խարդախութեանց դիւացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to oppose, to resist.
Դիմամարտեսցուք եւ մեք ընդ աստուածամարտ հրէայսն. (Ճ. ՟Դ.։)
Սրեա՛ զսուր աղօթից քոց դիմամարտել ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ընդդիմանամ.
Ընդդիմանալ. եւ Տոկալ. դէմ կայնիլ, ու դիմանալ.
Բայց ոչ դատեաց ըստ օրինին, ո՛չ դիմացաւ չար ոսոխին. (Յիսուս որդի.։)
Ոչ ոք կարէր դիմանալ նմա, կամ աստուծոյ, կամ պատկերին աստուծոյ։ Դիմացաւ, եւ փշրեցաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. ել.։)
Գտեալ օգնութիւն ի կայսերէ՝ դիմացաւ պարսից. (Պտմ. վր.։)
of prosopopoeia, that partakes of prosopopoeia;
allegorical, metaphorical.
որ եւ Դիմառնական. Ուր իցէ զդէմս առնուլ ուրուք ի խօսել.
Զբան եւ ըզգործ համանգամայն առ իս փոխեալ դիմառական. (Յիսուս որդի.։)
personal, having the person.
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
Դիմեաց յօգնականութիւն արտաւանայ։ Անցեալ ընդ փիւնիկէ՝ ի սամոս դիմէ. (Խոր. ՟Բ. 68։ ՟Գ. 53։)
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից։ Դիմելով ի յաղն բուժիչ։ Ի խնդիր իմաստից դիմեալ. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեն յուսով։ Դիմեալ առ զօրութիւն քո։ Հաւատով դիմեցելոցն. (Շ. բարձր.։)
Թէ իրաւամբք չկարեմք ապրիլ, յողորմութիւն դիմեմք. (Վրդն. սղ.։)
Բա՛ց է դուռն արքայութեան նորա. եթէ ոք կամի դիմել, դիմեսցի՛. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Դենար.
Ցրուեաց զտասն զայն դինար. (Վրք. հց. ՟Է։)
brocaded.
Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակագործ պատմուճանիդ քո՛ւրձ զգեցիր. (Ոսկ. ես.)
cf. Դիպաւոր.
Դիպական ճահաւորութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Թ։)
that shoots very well with a bow.
Քաջաղեղն. դիպեցուցօղ ի նպատակն.
Առ հասարակ դիպաղեղունք. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Կորովազէնք եւ դիպաղեղունք. (Արծր. ՟Ա. 11։)
suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
Ի դիպան ժամանակի. (Բուզ.։)
Յառաջ խաղալ, առ դիպան պատահել զօրացն պարսից։ Պատեհ է դիպան ելանել զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Դ. 22։ ՟Ե. 4։)
suitable, proper, fit.
Բազում այլովք ձեռնարկութեամբք վարին, մանաւանդ դիպաւորիւն մահու յոյժ բազումս ի դուն ժամանակի. (Փիլ. լին. ՟Ա։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
ἁναβαίνω, συμβαίνω, ἁκμάζω evenio, accido, contingo Դէպ լինել. ի դէպ գալ. դիպուածով ընդ առաջ ելանել. հանդիպել. պատահել. անցանել անցից. յաջողել. վիճակիլ. հասանել. գտանիլ. լինել. հանդըպիլ.
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Ոգւոյ բարւոյ դիպեցայ։ Դիպեսցի մեզ պատերազմ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի։ Կին ատելի եթէ դիպեսցի առն բարւոյ։ Փորձութեամբք՝ որ դիպեցան ինձ ի նենգութեանց հրէից։ Դիպեսցին նմա սնոտիք։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Եւ այն դիպեսցի ինձ ի փրկութիւն.եւ այլն։
Այսպիսի ինչ անանիայ եւ կնոջ իւրում սափիրայ դիպեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ողորմութեան դիպիմք բազումքս։ Խոնարհեալ դիպէաք առ միմեանս։ Դիպել երեւելի փառաց։ Դժուար ինչ ի թագաւորէն դիպի արանց։ Դիպեալ գիւտի։ Դիպեսցի մեզ թողուլ զաշխարհ. (Փարպ.։)
Ոչ համագունդ ի միոջ վայրի դիպեցան։ Ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Որ դիպի ի գլուխ ելեալ յերկրորդ ամին դարեհի։ Պինդարոս ընդ այն ժամանակս դիպէր։ Եւ այն այնպէս նոցա դիպէր ի կանանց գերեաց. (Եւս. քր.։)
Եթէ դիպեսցիմ ումեք. (Վրք. հց. ՟Ե. այսինքն դիպիցիմ, դիպեցայց։)
Նետի ուրուք դիպեալ փորոտեացն. (Խոր. ՟Բ. 33։)
Ի նոսա դիպին սլաքքն աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Հրամայեաց գաւազանօք հարկանել զնա, եւ իբրեւ զպրտու կակղագոյն դիպէր ի նա. (Հ. կիլիկ.։)
Իբրեւ մերձեցայ ի դուռն այրին, դիպեցաւ ինձ հոտ չար. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Դիպան.
Ի դիպող աւուր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Սպասեաց դիպող աւուր. (Խոր. ՟Բ. 88։)
Դիպող պատասխանի. (Յիսուս որդի.։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
σκοπός scopus եւ այլն. Երեւելի նպատակ աչաց ի բարձր վայրին՝ դիտեալ կամ դիտելի. որպէս ծառ՝ մանաւանդ պտուղ նորա. եւ լեառն, աշտարակ, դիտանոց. եւ Դէմք. եւ Աչք, կամ կերպարանք. պ. տիյտար, տիյտէ։
Իբրեւ զդիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ։ Իբրեւ զդիտակ թզոյ. (Ովս. ՟Թ. 10։ Նաւ. ՟Գ. 12։)
Ի դիտակ ոստոցն։ Ծառք ամբարձուղէշք, երկնընթաց դիտակք ընտրութեան։ Արփիական լուսոյն դիտակք։ Ծագմանն դիտակ։ Տեսարան գլխոյն դիտակի։ Ի տիպ դիտակի։ Դիմաց դիտակի սրբութեան սեղանոյ. (Նար.։)
observatory;
watch-tower;
height, elevated place.
պ. տիտէկէահ. σκοπιά, -ιή specula Տեղի դիտելոյ ի բարձանց. աշտարակ դիտաց. եւ Բարձր վայրք. ... տե՛ս (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 14։ ՟Լ՟Գ. 52։ Դտ. ՟Թ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 24։ Ես. ՟Ի՟Ա. 8։ Ովս. ՟Ե. 1։)
Ի վերուստ յարփւոյն իբր ի բարձր դիտանոցէ։ Իբրեւ ի դիտանոցէ տեսեալ ի հեռաստանէ. (Փիլ.։)
Նմանութեամբ Դիտանոց ասի Խաչն քրիստոսի։ (Նար. խչ.։ եւ Ամպիոնն։ Շ. բարձր.։)
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Պետ դիտաց. նախկին տեսուչ որպէս աստուած, եւ Փոխանորդ աստուծոյ՝ քահանայապետ, արքեպիսկոպոս, վերատեսուչ. առաջնորդ. նազըր.
Ընդ ամենիմաստ տեսչութիւն ահարկութեան դիտապետիդ երկնից. (Բենիկ.։)
Յարկ դիտապետին բանական հօտին (այսինքն քրիստոսի)։ Դիտապետք երկնաբնակք, վերատեսուչք անմոլարք. այցելուք ուղղադատք (առաքեալք)։ Տէր ստեփաննոս լերինդ մոկաց հզօր դիտապետ։ Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն (սամուէլ մարգարէ). (Նար.։)
sentinel, sentry.
Դիտօղ. տեսուչ.
Ոչ ուղղիչ նաւին ի թիկանց, եւ ոչ յառաջապահ դիտաւորք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Դիտեմ.
Դիտաւորելով զնորա մարմնատիպ եկաւորութիւնն. (Մամբր.։)
Զհանդերձեալ դիտաւորեցին խորհուրդ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Դիտաւորեալ զգուշացուցանէ. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)
Դիտաւորեալ բոլորիցն նորահրաշ. այսինքն ստուգիւ երեւեալ. (Պիտ.։)
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
σκοπεύω, κατασκοπεύω, κατασκέπτομαι , κατανοέω, ἁποβλέπω speculor, attendo, intendo, respicio, observo, considero, exploro Որպէս դէտ նկատել. դէտակն ունել. ուշ ունել. նայիլ, զննել աչօք եւ մտօք. տեսանել. ի միտ առնուլ. պ. տիյտէն, տիտէն, տեսանել.
Առ ագահութիւն եւ յատուկ գործս մահկանացու բնութիւնս դիտէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զանճառութիւն խորհրդոյս այսու դիտեցի։ Ի յատակս մահու դիտեսցէ։ Մինչ բրելոյ զաչսն դիտեսցէ։ Երկրածին զանձն դիտեսցէ. (Նար.։)
Դիտելով զսէր։ Դիտեա՛ զճշգրտութիւն ասացելոցս. (Լմբ. սղ.։)
Դիտէ աղուէս զքունն, զի հաւս ըմբռնեսցէ. (Կլիմաք.։)
Դիտել զքաղաք, զերկիր, զել եւ զմուտ աշխարհի, զազատութիւն մեր.եւ այլն։
observer;
bishop.
Իբր Վերադիտօղ. այցելու. դիտապետ. եպիսկոպոս.
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
θέσις positio, positura, situs Դնելն, եւ դնիլն. դրութիւն. դնելը, դրուիլը.
Դիր ի դրախտին։ Դիր անուանց։ Անուանցն դրոյ։ Դիր ադոնի։ Դիրք կարգի, համբարոյ, եւ այլն. (Փիլ.։)
ԴԻՐ. Կերպ եւ ձեւ դրութեան. նիստ. կարգ. կերպարան, եւ այլն.
Բարւոք է եւ դիրն։ Դիր սեան (կամ խարիսխն)։ Յաղագս ոգւոց դրից (այսինքն բարեկարգութեան). (Փիլ.։)
Հիւսիսային կողմանն դիր։ Այսպիսի գեղեցկութեան դիր. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Զկարգ եւ զդիր աւուրցն կանոնաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գլուխ՝ առաջին է մարմնոյ՝ ո՛չ դրիւն միայն, այլեւ զգայնովք. (Կիւրղ. ծն.։)
Տե՛ս զդիր բանին, թէ զիա՛րդ կամ ուստի սկսանի. (Ոսկ. գծ.։)
ԴԻՐ. Այն՝ որ չէ բնական, այլ դրական. ո՛չ ի բնութենէ, այլ յետոյ եդեալ.
Դրիւ օրէնքս ոչ ընդդէմ են բնական իմաստութեան. (Շիր.։)
Պիտակաբար եւ դրիւ, եւ ոչ բնութեամբ։ Ծառդ անուն դիր է, իսկ փայտն բնութեամբ։ Անուն. եւ է սա դիր, եւ ոչ եթէ բնութեամբ, որպէս ասէ զոր ինչ եդ անուանս՝ այն անուն է նորա. (Վանակ. յոբ. եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
Մօտ առ դիրս սուրբ առաքելոյն։ Ի դիրս սրբոցն թաղել. (Խոր. ՟Բ. 71։ ՟Գ. 27։)
Զդիր երանելւոյն կազմեալ։ Ի դիրս հարցն հանգուսցէ զոսկերս ձեր. (Փարպ.։)
Յորում էր դիր մի մարմարիոն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Լ.։)
Ցուցին զտեղին՝ ըզդիր տապանին. (Գանձ.։)
Յամէն շաբաթ դիր մի սապոնով լուսանալ (զխոզսն). (Մաղաք. աբ.։)
ԴԻՐ ասի յառոգանութեան եւ ի գրչութեան հատուած բանի, ուր զկայ առնու ձայնն փոքր մի, կամ նշանակ նորա բութն, եւ կէտն, եւ այլն.
ԴԻՐ ԵՒ ՏԱՐ ԱՌՆԵԼ. (իբր ռմկ. դարումար ընել ). Ցիրեւցան կացուցանել. վանել.
Դիր եւ տար արարեալ դարձուցանէին ի փախուստ. (Փարպ.։)
idolatrous, idolator
Դիցապաշտ կախարդութիւն, կամ մոլորութիւնք. (Ագաթ.։ Շար.։)
cf. Դիցապաշտ.
Զամենայն պատկերս դիցակրօն մոլորութեանցն. (Անան. եկեղ։)
cf. Դիւահար.
Զհարուածեալսն ի դիւաբախ սաստիցն. (Շար.։)
Այսուհարութիւն.
Դիւրանայր նա սակաւիկ՝ ի մոլեգնեալ դիւաբախին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)