impenitence, obduracy.
որ եւ ԱՆԶՂՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անզեղջ մնալն ի չարիս. անդարձութիւն ի մեղաց. խստասրտութիւն մեղաւորի. թէօպէսիզլիք.
Անզղջութեանն՝ զղջումն արտասուաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ զանզղջութեան սառն հալէ. (Նար. երգ.։)
Որ յանզղջութեան լինիցին մինչեւ ի մահ. (Շ. ընդհ.։)
matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.
Իբր անզոյգ. անհաւասար. անհամեմատ, այս ինքն անյարմար, անբաղդատ, անկշռեիլ. անզուգելի. ույմազ. նահէմվար. ἅνισος, ἁνώμαλος.
Զանզուգական անուն դնես նմա. (ՃՃ.։)
Որ յոյժ անհամեմատ եւ անզուգական է իմոց նշանացս. (Նանայ.։)
Եւ էր մարտն անզուգական. զի նոքա բազումք եւ անհամարք, եւ սոքա սակաւաւորք. (Ոսկ. ես.։)
Թէեւ կարի զանզուգականացն իցէ օրինակս. (Իգն.։)
Դարձեալ՝ անտամեմատ, աննման. որպէս՝ գերազանց. յոյժ առաւելեալ. որում չիք զուգական. մէնետնտի եօգ.
Գեղեցիկ ո՛չ զկերպարանացն ասէ, այլ զանզուգական փառացն. (Ագաթ.։)
Անզուգական գութ, կամ բերկրութիւն։ Ի սէր սրբոց անզուգականք։ Յանզուգական յաւիտեանս. (Նար.։)
Յանզուգական բարձրութիւնն՝ որ առ Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
matchlessness, incomparableness, excellence.
Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.
Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)
Յանպատումս վերացեալ անզուգականութիւն արքայութեանն երկնից. (Ագաթ.։)
Ծանիցէ՛ քո անզուգականութիւնդ. (ՃՃ.։)
disjunction, separation;
virginity.
Չզուգիլն պսակելոց օրինօք. անփորձ մնալն յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.
Ճշգրտաբանէ զԿուսին զյղութիւնն յանզուգակցութենէ. (Մամբր.։)
disparity, inequality;
disjunction, separation;
discord, division, dissension, disunion;
virginity.
to render feeble, without force, to render powerless.
Տկարացուցանել.
weakness, feebleness;
invalidity.
ἁδυναμία. impotentia. Պակասութիւն զօրութեան. անկարութիւն. տկարութիւն. գուվէթսիզլիք.
Ո՛չ զօրութիւնք են, այլ՝ անզօրութիւն եւ տկարութիւննն. (Դիոն. ածայ.։)
Զձեր աղօթսդ օգնական ունել իմում անզօրութեանս։ Կարծելով զայս իւրեանց անզօրութեանն. (Սիսիան.։)
nothingness.
Անգոյութիւն. ոչինչ. չքութիւն. անէք. անգոյք.
Որ յանէութենէ զբնաւս ի ցուցակութիւն ածեալ գոյացուցեր. (Պտրգ.։)
Յորժամ յանէութենէ ես տիրական ձեռօքն կենդանաստեղծեալ լինէի. (Պիտ.։)
Երեւակ (երազոյ՝) է անէութեան տեսութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Անընտելութիւն.
Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)
Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)
incapable, unqualified, insufficient.
Անընդունակ բնութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
ἅδεκτος, ἁμέτοχος. incapax, expers. Որ չէ՛ ընդունակ. անկցորդ. անբաժ. անտեղի տալի. տեղիք չտուօղ, անյարմար. գապուլ էթմէք. կէօթիւրմէզ. գապիլիյէթսիզ. իսթիտատսըզ.
Հրեշտակք անկցորդք են եւ անընդունակ ամենայն ախտի. (Փիլ.։)
Անընդունակ են ամենեւին մերոյս ախտաւոր խնդութեան։ Նիւթականաց ինչ ցնորից անընդունակ եղեալք. (Դիոն.։)
Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ոչ ոք է անընդունակ Աստուծոյ շնորհացն. (Բրս. հց.։)
Կատարեալ է Աստուածութիւնն, եւ անընդունակ նուաստութեան. (Աթ. ՟Բ։)
Որպէս բնութիւնն անխառն եւ անընդունակ է վատթար կրից, նմանապէս եւ արդարութիւն նորա անընդունակ է չարաչար կրից։ Անընդունակ չարաչար գանձուց բանսարկուին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Անընդունակ յանցման մեղաց, կամ ապականութեան. (Նար.։)
Ամպ թեթեւ լուսաւոր՝ անընդունակ խոնաւութեան. (Շար.։)
Ոչ խիստ եւ անընդունակ առ իրսդ. (Թղթ. յն.։)
Անարժանս բարեաց, անընդունակս սիրոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Կամ չընդունօղ, եւ չունօղ.
Ոչ եթէ զամենեսեան անընդունակս ասէ լինել նորա վկայութեանցն. (Նանայ.։)
Անընդունակք լինէիք՝ որ ի մէնջ առաքեցեալքն գային առ ձեզ. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Ասեն՝ թէ անընդունակ է (այդր հատուածոյ՝) առաջին թարգմանութիւն Աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
իբր անընդունելի. չընկալեալ. անընկալ. գապուլ օլունմազ.
Առանց ուղիղ հաւատոյ եւ առաքինութեան անընդունակ է պաշտօնն. (Խոսր.։)
Քամահեսցեն զնա, եւ անընդունակ զվարդապետութիւնսն ցուցցեն. (Նանայ.։)
Գնաց ի կողմանս մարաց եւ եղիմացւոց, եւ անընդունակ եղեալ ի նոցանէ՝ ոչ կարաց կատարել անդ զօրութիւնս. (ՃՃ.։)
Զանընդունակն լայնատարած դիմաց երկրիս՝ առ իւր պարփակել. (Նար. խչ.։)
incapacity, inability.
Իբր չընդունելն. անհաւանութիւն. որ եւ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.
Զի մի՛ ինքն լիցի պատճառ, այլ հրէից անընդունակութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
inadmissible.
Չընդունելի. անհաճոյ. գապուլ օլունմազ. կեչմէզ.
Բայց զի ի բնագրին ոչ գտանի, մեզ անընդունելի է. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։)
Անընդունելի են պատարագք նորա. (Մծբ. ՟Դ։)
Զաղօթսն անգործ եւ անընդունելի առնել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զի կարասցեն զայրն Աստուծոյ անընդունելի առնել թագաւորին. (Սոկր.։)
Խօսից անընդունելեացն Աստուծոյ. (Սիսիան.։)
Անընդունելի սինհոդոսին չեպիսկոպոսունքն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)
Իբր անընդունակ. անկցորդ.
Աստուածութիւնն անընդունելի է ամենայն չարութեան. (Փիլ. լին.։)
Անընդունելի է ի բարւոյն բնակութենէ՝ չարութեամբ իւիք ըմբռնեալ հոգի. (Նիւս. կուս.։)
Եւ այն ինչ՝ զոր չկարէ ընդունել կամ տանել ոք.
Անընդունելիք են իսկութեան էութեան նորա այնպիսիքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
unsociableness.
want of fortune, poverty.
ԱՆԸՆՉԵՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆԸՆՉՈՒԹԻՒՆ Ոչ գոլն ընչեղ. անինչ եւ անստացուած կեանք. աղքատութիւն՝ մանաւանդ կամաւոր.
Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)
Զողորմածութիւն եւ զանընչութիւն։ Անընչութեամբ զկեանս իւր տնօրինել. (Սարգ.։)
Զի՛նչ օգուտ է ինձ անընչութիւնն, յորժամ սէր խեղկատակութեանն ծառայ զիս ունի գրաւեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ կամիս զանընչութիւն, ատեա՛ զարծաթսիրութիւն։ Գանձարան մեծ է կրօնաւորի կամաւոր անընչութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է։)
want of familiarity;
disuse;
indocility, ferocity.
indiscretion, imprudence.
Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.
Յամենայն ինչ անընտրողութեամբ մերձենան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Եւ առ մեօք լինի անընտրողութիւնն ի կամքն. (Լմբ. սղ.։)
Նաւաստեաց լինել դաւող անընտրողութեամբ. (Պիտ.։)
opacity, impenetrability.
inconcealable, manifest, evident, public.
Որ չէ թաքուն կամ գաղտնի, այլ՝ յայտնի.
Որ է յայտնի եւ անթաքուն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անթաքուն.
ԱՆԹԱՔՈՒՍՏ կամ ԱՆԹԱԳՈՒՍՏ Նոյն ընդ անթաքուն, եւ անթաքչելի. որ չկարէ թաքչել կամ փախչել.
Զի անթաքուստ լիցին ի վրէժխնդրութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Գործք իւրաքանչիւր անթաքուստ առաջի նորա. (Արշ.։)
Անթաքուստ ստուերաւ (այս ինքն յերեսաց ստուերի) ամենեքեան պայծառացեալ լինէին վայրք։ Անթաքուստ յուզմամբ ելեալ ի վեր՝ փախչէին. (Պիտ.։)
inflexibility, stiffness, hardness.
proconsulship.
ἁνθυπατεία. proconsulatus. Պաշտօն եւ իշխանութիւն փոխանակի բդեշխին.
Յամի չորրորդի անթիպատութեանն ղաւոդիկեայ. (ՃՃ.։)
uncircumcision;
prepuce.
ἁκροβυστία. praeputium. Չունելն զթլփատութիւն. հեթանոսութիւն. հեթանոսք.
Զիա՞րդ համարեցան. մինչդեռ ի թլփատութեա՞ն էր, եթէ յանթլփատութեան. ո՛չ ի թլփատութեանն, այլ՝ յանթլփատութեան։ Հաստատեցին իւրեանց օրէնս անթլփատութեան. եւ այլն։
Հեթանոսք էիք մարմնով որ կոչեցեալն է անթլփատութիւն։ Հաւատացեալ է ինձ Աւետարանն անթլփատութեան, որպէս Պետրոսին՝ թլփատութեան։ Դատիցի՝ որ ի բնէ անթլփատութիւնն, զօրէնսն կատարելով, զքեզ՝ որ գրովն եւ թլփատութեամբն յանցաւոր օրինացն իցես. եւ այլն։
Թլփատեսջիք զմարմին անթլփատութեան ձերոյ։ Թլփատեաց զմարմին անթլփատութեան նոցա, կամ իւրոյ, կամ որդւոյն իւրոյ։ Ոչ կամի արքայ վարձանս, այլ հարիւր անթլփատութիւնս նոցա. եւ այլն։
Նմանութեամբ՝ անհաւատութիւն. խստասրտութիւն.
Թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
innumerable.
Յաչս մարդկան են յոքնակի՝ եւ անթուական. (Շ. իմ. եղ.։)
Զանթուական լուսեղինացն դասս նշանակէ. (Վրդն. դան.։ Իսկ Գանձ.)
Անհուն անթուական, կամ անուր անթուական. իմա՛, ոչ անկեալ ընդ ըուով ժամանակի, անժամանակ։ Եւ դարձեալ իբր անթիւ ասի անդ,
Հոգիք բանական, անհամարական, անհուն եւ անթուական։
Իմաստուն գտանել մի միայն՝ գո՛րծ է. իսկ վատթարացն բազմութիւն՝ անթուելի. (Փիլ. այլաբ.։)
Զայլ եւս անթուելիսն։ Անթուելի վարեցեալ չարեօք. (Պիտ.։)
Կարիք անթուելիք. (Նար.։) եւ (Սարգ.։)
Յանթուելի դիականցն վտակն ներկանէր արեամբ. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
Կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս եւ անհամարս։ Փոխանակ մեծամեծացն եւ անթուելեաց բարութեանց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
Եւ որ ի սոյնս յարմարին անթուելեաց ախտից զանազանութիւնք. (Սկեւռ. ես.։)
cf. Անթուական.
unbaked;
— սափոր, urnnot baked.
Իբրեւ զանթուրծ աման անպիտան եղեալ խորտակեցաւ։ Անթուրծ սափոր ի ջուր թրջի. (Եղիշ. դտ.։)
mischance, disappointment;
unseasonableness.
ἁκαιρία. importunitas. Անժամ գոլն. տարադիպութիւն.
Ոչ թշնամութիւնն, եւ ոչ անժամութիւնն, եւ ոչ այլ ինչ կարիցէ լինել արգել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
heirless state, want of succession;
disinherison.
Եթէ յաղագս անժառանգութեանն տեսանիցէ զայրն տրտմեալ. (Մխ. դտ.։)
impatiently;
intemperately.
Անժուժութեամբ. անժուժկալաբար.
Անժուժաբար եւ աւելորդօք վարեալ ամս երիս. (Խոր. ՟Գ. 64։)
to lose patience, to grow impatient.
Անժոյժ լինել. չհանդուրժել. չհամբերել, անհամբեր ըլլալ, չդիմանալ. սապըրսըզ օլմագ. թէհամմիւլէթմէմէք.
Անժուժացեալ նա ճշմարտութեամբ. (Պիտ.։)
Զինքն ի յանժուժացելոյն (այլ ձ. անժուժկալելոյն) տեղին կարգեաց. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
intolerable, insupportable.
որ եւ ԱՆԺՈՒԺԱԼԻ. Անհանդուրժելի. անըմբերելի. չդիմանալու. չէքիլմէզ. տայանըլմազ.
Ի բռնաւորագոյն եւ յանժուժելի դիպուածոյ. (Պիտ.։)
Անտանելի եւ անժուժելի՝ խազմարարաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Անժուժելի օր երեւմանն Քրիստոսի. (Երզն. քեր.։)
Անժուժելի էր սէր մարգարէին՝ զոր ունէր առ Աստուած. (Ոսկիփոր.։)
impatient;
incontinent, intemperate.
Որ ոչն ժուժկալէ. նոյն ընդ անժոյժ. չհամբերօղ, զինքը չբռնօղ. սապըրսըզ, տուրմազ, տայանմազ, ի թիտալսըզ.
Զանժուժկալսն լեզուաւ խրատէ. (Բրս. հց.։)
Մարմնով փոքրահասակ, եւ անժուժկալ լեզուաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։) եւ (Կլիմաք.։)
Որ անժուժկալք են, չարք են. (Փիլ. լին.։)
Ի վերայ ժուժկալին եւ անժուժկալին։ Յաղթեալ ժուժկալիւքն, եւ պարտեալ անժուժկալիւքն. (Նիւս. բն.։)
Զօրականք անժուժկալք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Զանժուժկալիցն զկորուստ. (Արշ. ՟Ի՟Է։)
Բանք անժուժկալք։ Սպառազէն անժուժկալ։ Յանուն չարութեան անժուժկալ դիւին (որ դրդէ անժուժկալ լինել). (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Զ. եւ ՟Խ՟Ը։)
Երեւի տակաւին ի գէջ անձինս անժուժկալիցն. (Տօնակ.։)
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
որ եւ ԱՆԺՈՒԺՈՒԹԻՒՆ. Չունելն զժուժկալութիւն. անհամբերութիւն. կարճմտութիւն՝ որպէս տղայոց եւ կանանց. սապըրսըզլըգ.
Զտղայս հրահանգէ՝ յանօգուտն ոչ զբաղնուլ անժուժկալութեամբ. (Յճխ. ՟Թ։)
Զճեպս եւ զանժուժկալութիւն կանանցն. (Փարպ.։)
Վտանգեալ սաստիկ անժուժկալութեամբ. (Պիտ.։)
Զանժուժկալութիւնն ի համբերութիւն ածեն եւ ի ժուժկալութիւն. (Կամրջ.։)
Ոչ հաւանեաց անժուժկալութեամբ սպասաւորիլ յայլոց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւ անարգելութիւն ի կերակուրս եւ ի ցանկութիւնս, ընդդէմ բարեխառնութեան. ի թիտալսըզլըգ. ըստ յն. անխառնութիւն. ἁκρασία. intemperantia, incontinentia.
Առաջին անհնազանդութիւն վասն անժուժկալութեան եմուտ ի մարդ։ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. (Բրս. հց.։)
Անժուժկալութիւնն էած եւ ի Սոդոմ զհրացան բարկութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Եդան պահք խափանիչ անժուժկալութեանն ամենայն վնասուց։ Անժուժկալութեամբն մթերեալ ի հոգի եւ ի մարմին զվնաս. (Յճխ. ՟Թ։)
Ի ձեռն պահոցն զանժուժկալութիւնն Ադամայ յանդիմանէ. (Արիստակ.։)
Ի կիրակէի զայլ ինչ կերէ՛ք յաղագս անժուժկալութեան ձերոյ։ Եւ թէ ոք անժուժկալութեամբ սխալէ, բեռն ապաշխարութեան ի վերայ դնեմք. (Շ. թղթ.։)
Եւ անկարութիւն ի հանդուրժել. անբերելի նեղութիւն.
Անժուժկալութեամբ սաստիկ ցաւոցն տքնէր զամենայն գիշերն. (Վրք. հց. ձ։)
Յետ ընդարձակութեանն՝ վիշտք եւ ցաւք անժուժկալութեան (այս ինքն անժուժելիք). (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Անժուժկալութիւն.
Որպէս անժուժութիւնն Ադամայ եւ Եւայի անէծս ի վերայ էած եւ մահ, նոյնպէս եւ ծնելոցս ի նոցանէ՝ որ զնոյն անժուժութիւնն ունին. (Յճխ. ՟Թ։)
Ըստ սովորական անժուժութեան մերոյ ազգիս՝ ցրուեցան ի տունս իւրաքանչիւր. (Խոր. ՟Գ. 15։)
Յանժուժութենէ կսկծեցուցիչ դեղոցն բամբասէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
malediction, curse.
malediction, curse, imprecation.
loaded with curses;
— առնել, to load with maledictions.
cf. Անիծակուռ.
ԱՆԻԾԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. Տալ անէծս իբր ի կուր կամ կերակուր. անիծանել չարաչար.
Վասն այնպիսի չար անզգամութեանն անիծակուր զարքայն արարեալ. (Յհ. կթ.։)
unintelligibility;
incomprehensibility.
folly, senselessness, absurdity.
Զախորժելի բաղձանս կերակրոցն յանյագութիւն գալ հասանել, եւ յանիմաստասիրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
Պակասումն եւ օտարութիւն յիմաստասիրութենէ.
cf. Անիմաստասիրութիւն.
Պակասութիւն իմաստութեան, եւ անիմաստն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. անխոհեմութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ. ահմագլըգ.
Եւ այս ոչ նախանձու միայն եւ ժպրհութեան է, այլ՝ յետին անիմաստութեան. (Ոսկ. յհ.։)
Անիմաստութեան հաւաստի ցուցումն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ո՛չ անիմաստութիւն վարկցուք. (Փիլ.։)
Չի՛ք ի նմա անիմաստութիւն եւ նենգութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գիտեմ եւ ես զանիմաստութիւն անձին իմոյ. (Փարպ.։)
Յորոց անիմաստութենէ գրեանք աշխարհիս ի պարսից այրեցան ... Մեզ մեղադրանքն վասն անիմաստութեանն։ Եւ մեք վասն անիմաստութեանս հաւանիմք եւ կորնչեմք. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Փոփոխումն ի տեղեաց կամ ի տերանց՝ ոչ զխելս ուսուցանէ, եւ ոչ զանիմաստութիւն բառնայ. (Ոսկիփոր.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
ἁσφάλεια. securitas. Անհոգն գտանիլ, որպէս յապահովութիւն. աներկեւան վիճակ. անդորրութիւն. անզբաղ հանդարտութիւն. էմնիյէթ. րահաթլըգ.
Բնակեսջիք անհոգութեամբ յերկրիս ձերում. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 5։)
Այս հանդարտութեան պատճառ, այս անհոգութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Յապահովի եւ յանհոգութեան կայր. (Եզնիկ.։)
Երկիւղն՝ անհոգութեան ցանկայ, եւ անհոգութիւնն՝ երկիւղի կարօտի. (Յճխ. ՟Է։)
Կարասցեն աներկիւղ յանհոգութեան զիւրեանցն կողմն ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Տո՛ւք խռովութեանց խաղաղութիւն, եւ յերկիւղից անհոգութիւն. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
Յանհոգութիւն կրթէ զմիտս մարդոյն ի մարմնական զբաղմանց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Աշխարհականին ուսուցանէ զկրօնաւորութեանն անհոգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
որպէս անփութութիւն. պղերգութիւն. ῤᾳθυμία. desidia, negligentia. հաճաթսըզլըգ. թէմպելլիք. իհմալլըգ.
Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան. (Յուդթ. ՟Ա. 16։)
Անհոգութեամբ զկեանս մեր անցուցանեմք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Յորժամ կացցէ ոք յանհոգութեան հոգեւորացն. (Շ. հրեշտ.։)
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
Անհողմութեան, եւ հողմոց։ Պարզք, անհողմութիւն, ամպք։ Անհողմութիւնս եւ շունչս բռնաւորս. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. քհ.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Յորդեսցեն իբրեւ զհեղեղ անհուն. (Ամովս. ՟Ե. 24։)
Գետս այս անհուն է ամենայն մարդկան. (Պտմ. աղեքս.։)
Չարն է դատարկ եւ անկարգ եւ անհուն, խաւարչտին, եւ անգոյ։ Սեռականագոյնք եւ յատկագոյնքն ներ թուումն իմն են, այլ ո՛չ յանհնին. իսկ անհատքն՝ անհունք. (Պորփ.։)
Ըստ մերում գիտութեան անհունք են, այլ ոչ են յանհնին։ Անհնիցն ոչ գոյ մակացութիւն։ Անհունցն եւ ոչ գիտութիւն լինի. (Անյաղթ ի Պորփ.։)
Անհնար է եւ անհուն՝ ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք։ Նոյ ետես անհուն ծով եղեալ յանկարծօրէն զամենայն երկիր. (Փիլ.։)
Անհուն համատարած ծով. (Պիտ.։)
Զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդն՝ զանհուն զանհնարին. (Եփր. ծն.։)
Ընդ անհուն ասպարէզս։ Փախիցեն յանհուն հեռաստան. (Նար.։)
Տարտարոսն անհուն. (Լմբ.։)
Որ այնքան անհունն է մեծութեամբ (տպ. անբաւ). (Յճխ. ՟Գ։)
Բազմութիւնք անհունք. (Ագաթ.։)
Անհուն խօլաց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Անհունս ասեմք զանհատսն, վասն զի միշտ եղանին։ Անհունն որ է անսպառն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ պերիարմ.)
Անհուն իմն զօրօք. (Յհ. կթ.։)
Անհուն եւ անթիւ պաշտամամբք. (Յհ. իմ.։)
Անհուն բանակք։ Յանհունս աճել. (Զքր. կթ.։)
Անհուն թիւ. (Սամ.։)
Անհուն առաւելութիւն. (Խոսր.։)
Անհաս եւ անհուն սիրոյն. (Անան. եկեղ։)
Անհուն աղէթք. (Ղեւոնդ.։)
Յանհուն տանջանս զքեզ մատնէ, եւ յանհնիցն ոչժողովի շահից օգուտ. (Երզն. մտթ.։)
Ի սաստիկն եւ յանհունս տանջիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Յանչափս. անչափութեամբ. չափէ դուրս.
Անհուն սկսաւ ողողանիլ յանառակ ցանկութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 63։)
որպէս Խորք. անդունդք.
Զիարդ ընդ անհուն յանկոյս անցանէին. (Վրք. հց. ձ։)
that does not approach, come near, touch;
inaccessible;
distant, far.
Անհուպ եթերին։ Ողջունեալ զանհուպն շրթանց։ Անհուպ մատուցման դժնեայ դժրողաց։ Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր. (Նար.։)
without fire;
that has no need of fire.
ἅπυρος. ignis expers. Չանցեալ ընդ հուր. յոր չիցէ մերձեալ հուր. իբր զուտ. անարատ. կամ առանց հրոյ.
Պատուական առաւել քան զոսկի անհուր. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 12։)
Մի՛ անհուր՝ ողջակիզին սպանդ մեռցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
insubordination
Յետնութիւն ի հպատակելոյ. անհնազանդութիւն.
Զիւրաքանչիւր ուրուք ի մէնջ ծանուցեալ զհպատակութիւն եւ զանհպատակութիւն՝ ցուցցէ ձեզ. (Փարպ.։)
freedom from pride, humility.
ἅτυφον. fastu alienum esse, humilitas. Խոնարհութիւն. ցածութիւն. պարկեշտութիւն ի բանս եւ ի զգեստս, եւ այլն.
Մի՛տ դիր անհպարտութեանն եւ հեզութեանն Տեառն ... Ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Սքանչանային ընդ անհպարտութիւն նորա ... Տե՛ս եւ աստանօր զանհպարտութիւն աւետարանչին. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Անձն առաքինի՝ անհպարտութեամբ կերակրի. (Նեղոս.։)
Անհպարտութիւն, եւ անբարկացողութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
Որ հեզութեամբ անհպարտութեան երկայնամտեալ՝ հանգչիս յանձինս սրբոց. (Նար. ղ։)
Անհպարտութիւն բանից. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Այն՝ որ ի բնութեանն անհպարտութիւնն էր նախ քան զպճնութիւն հանդերձից. (Փիլ. լին.։)
loss of voice;
aphony.
ἁφωνία, ἁφασία. privatio vocis, silentium, loquendi impotentia, stupor. Անձայն կամ անբարբառ գոլն. պակասութիւն ձայնի. եւ անխօսութիւն. լռութիւն. պապանձումն. եւ ապշութիւն. սէսսիզլիք. սիւքիւթ, տիլսիզլիք.
Ձկանց անձայնութիւն. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Գ։)
Ընդհատ հատումն բայից, տի՛նա առաւել եւ անձայնութիւն կրել ամենեւին։ Պատճառս անձայնութեան լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
Անձայնութեամբ կարկեաց զհայրն. (Զքր. մկրտ.։)
Ընկա՛լ ո՛րդեակ զյորջորջումս, եւ ի բա՛ց վճարէ զիս յանձայնութենէս. (ՃՃ.։)
Պատուհասեցեր զծերունին անձայնութեամբ։ Այնպէս անկան, իբր զի անձայնութեամբ արգելուլ. (Ոսկ. յաւետիս. եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Սքանչելիք իրացն յանձայնութիւն ածին զնոսա. (Ոսկ. ղկ.։)
Ո՞վ իցէ՝ որ անձայնութեամբ բառնայ զհակառակութիւն, եթէ ոչ Որդին Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Անձայն գիրն ունի այսպէս. քանզի անձայնութիւն սոցա ի ձայնաւորութենէ ոմանց իմացեալ եղեւ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
to reduce to extremities, to force;
to narrow, to contract, to restringe.
Տալ անձկանալ. յանձկութիւն եւ ի նեղ արկանել. նեղել. ճնշել. նեղը ձգել. սըգըյասօգմագ.
Եւ զԱրտաշիրն անձկացուցեալ, մինչ ի հնդիկըս փախուցեալ. (Շ. վիպ.։)
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
ԱՆՁԿՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԱՆԾԿՈՒԹԻՒՆ. στενοχωρία, συνοχή. angustia, coarctatio. Անձուկ գոլն. ամփոփումն. նեղութիւն տեղւոյ, եւ նուազութիւն իրաց. սակաւութիւն. տառլըգ.
Անձկութիւն վայրացն. (Յհ. կթ.։)
Վասն անձկութեան ճանապարհին՝ որ տանի ի կեանս. (Կամրջ.։)
Պատուհանին անձկութիւն։ Արդարութեան արեգակնդ ի յանձկութիւն սրտիս մտցէ։ Յաւէտ անձկութեամբ ամփոփին։ Ամենանուազ անձկութեամբ լքեալ հրէութիւնն. (Նար.։)
Ախորժեմ բարի առնել, այլ չառնէ զբան՝ իրացն անձկութիւն (կամ անծկութիւն). (Սեբեր. ՟Թ։)
Որ վաստակին, յանձկութիւն պնդեն (զորովայն), եւ յորժամ նեղանայ, ոչ կամի զբազում կերակուրս. (Կլիմաք.։)
Մանաւանդ՝ նեղութիւն սրտի յերեսաց նեղութեանց հասելոց. տագնապ. տառապանք. եիւրէք տառլըզը, սըգլէթ.
Յանձկութեան քում եւ ի նեղութեան քում, որով նեղեսցէ զքեզ թշնամին քո։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն եւ մութ։ Ի նեղութեան եւ յանձկութեան։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն ի վերայ ամենայն մարդոյ՝ որ գործէ զչար։ Նեղութի՞ւն, թէ անձկութիւն։ Զեղութիւն եւ զանձկութիւն գտի։ Յանջրդւոյ, յանձկութենէ, եւ ի թշուառութենէ. եւ այլն։
Նեղութիւն եւ անձկութիւն հասցէ նմա. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 24.) յն. որ է հարկ, եւ վիշտ վտանգի։
Եթէ յայտնեսցի օրն իմ անձկութեան։ Հալածեա՛ զյուսահատ անձկութեան հոգւոյս մթութիւն։ Բա՛րձ զանձկութիւնն ընդ թշուառութեանցն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ. ՟Ղ՟Ա։)
Անձուկ սրտի, կարօտ, փափաք, տենչ. անձկալն. արզու, հասրէթ, միւրատ.
Փեսային անձկութեամբ մաշիմ։ Անձկութեամբ սիրոյ քոյ յիշատակի։ Փափագ անձկութեան. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ղ՟Բ. ՟Ղ՟Ե։)
unchaste, lascivious.
Յաղծապղծից անուն կուռքն կանգնեալ լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ։)
destitute, indigent, poor, necessitous.
πένης, πτωχός inops, pauper, egens Աղքատ. տնանկ. չքաւոր. կարօտ. ցականեալ. անկած. տառապեալ. ֆագըր, ֆուգարէ, սէֆիլ.
Յաղագս թշուառութեան աղքատին, եւ հեծութեանց աղկաղկին այժմ յարեայց ասէ տէր։ Յաղագս զրկեցելոցն եւ աղկաղկաց. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Իբրեւ զտնանկ եւ զաղկաղկ՝ որբոց եւ տարակուսանաց ձայն արձակէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Յետնեալ. անմասն. անբաժ. զուրկ. շագասըզ, մահրում.
Առաքինութեամբ հոգւոյ է այնպիսին աղկաղկ ի խոհեմութենէ եւ յարւութենէ. (Ոսկ. գծ.։)
Տկար. անարգ. չնչին. փուճ, անպիտան. ալչագ. զէլիլ.
Դառնայ եւ առ հեթանոսացն աղկաղկ յօդուածս առասպելեաց. (Լծ. ածաբ.։)
Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց՝ զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
sardel, sardine.
Աղծեալ ձուկն. որպէս ռմկ. սարտէլ. ըստ յն. սարդիական կամ սարդոնական տառեխացեալ. σαρδίος τεταριχευμένος (Եպիփ. յղ. ականց.։)
to talk extravagantly, to chatter, to prattle, to be tedious in conversation.
Զմիաւորութիւնն ասէին, թէպէտեւ ըստ շնորհի եւ ըստ արժանաւորութեան աղճատաբանէին. (Սարկ. հանգ.։)
to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.
Զառամիլ. ցնորիլ. զառանցել. ցնդիլ. յիմարիլ. մոլիլ. եւ աղճատաբանել. խռֆիլ. պունամագ. սայըգլամագ. չըլտըրմագ.
Աղճատեալ չարիմաց խորհրդով ագահութեան. (Յհ. կթ.։)
Աղճատիս. յորո՞ւմ եմք ծաղու արժանի. (ՃՃ.։)
Ի վերջինն հասանիցէ ծերութիւն, եւ սկիզբն առնէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ։ Մի՛ խոտան վարկանել վասն դողդոջ եւ աղճատեալ հասակին։ Աղճատեա՛լ ալեւոր, մինչեւ ցե՞րբ ընդ քեզ լինիմ ... Աղճատեալ ծեր. (Սահմ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ Վրք. հց.։)
Յիմարաց են այդպիսի կարծիք, որպէս եւ ոյք վասն լուսնոյ խաւարմանն աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով։ Զի մի՛ անզուգութիւն ի զուգութեան երեւեցուցանել աղճատիցիմք. (Սարկ. շարժ.։)
Մերկացաւ, եւ սկսաւ լուանալ. զոր տեսեալ սպասաւորին՝ ասէ, աղճատեցաւ ծերն. (Վրք. հց. ձ։)
ԱՂՃԱՏԻԼ. ԱՂՃԱՏԻԼ. որպէս Օրհաս. մահ կամ սպանումն. ... πότμος mors, vel interfici
Յետ եքտոռոսի՝ աղճատիլն քեզ հուպ է. (Պղատ. սոկր.։)
loquacious, chattering, prating;
putting into disorder, that spoils, ruinous, that causes the loss of reputation.
Անդ՝ կրիցն լիցուք մի՛ աղճատիչք, այլ ցաւակիցք. (Լմբ. ատ.։)
mutinous, seditious, turbulent, inclined to excite sedition.
Անուն պատուական քարի. թերեւս ռմկ. եէշիմ, եէշմ. լտ. եասբիս, իտ. տիա՛սբրօ.
Ի քարէ պատուականէ, որոյ անունն է ալպէսգօն, որ է աշմ. (Մարթին.։)
to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.
ԱՂՄԿԵՄ ԱՂՄԿԻՄ. ταράσσω, θορυβέω, κυκάω , ἑκκρούω, συμφύρομαι, turbo, conturbo, confundo, misceo Լնուլ աղմկաւ. վրդովել. խառնակել. շփոթել. խառնել. խռովիլ, վրդովիլ. տակնուվրայ ընել՝ ըլլալ. ալթիւսթ եթմէք՝ օլմագ.
Աղմկել զիրաւունս. (Յոբ. ՟Լ՟Դ. 10։)
Աղմկել զմիտս նոցա։ Աղմկէին զամենայն՝ ի վեր եւ ի վայր յեղյեղլով։ Երկիւղիւ եւ խռովութեամբ բազմաւ ըմբռնեալք աղմկէին։ Մի՛ աղմկեսցիս, քանզի զիջման էր եղեալ իրքն. (Ոսկ. յհ.։)
Մի՛ աղմկել (այս ինքն իլ) առ խնդիրսն։ Տրտմեալք աղմկէին։ Գունդն հագարացւոց աղմկեալ՝ յետս կոյս հարան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Ժողովուրդք աղմկին ի վերայ մեր. (Զքր. կթ.։)
Ծով թքանէ զփրփուրն արտաքս, եւ աղմկի առ ափն ծփանօք. (Պիսիդ.։)
dark, obscure, gloomy, black.
Աղջամղջինն վկայէ ժամանակ։ Աղջամղջին կուրութեանս խաւար. (Պիտ.։)
Զաղջամղջին գունոցն սեւութիւն փոխել ի ձեան պայծառութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Փարատեա՛ յանձանց մերոց զաղջամղջին եւ զխաւարային խորհուրդս. (Ժմ.։)
Օր Տեառն ... աղջամղջին. յն. աղջամուղջ. (Ամովս. ՟Ե. 20.)
maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.
Եթէ եղիցի աղջիկ կոյս՝ խօսեցեալ առն։ Ոչ եթէ մեռեալ է աղջիկդ։ Աղջիկ դու քեզ ասեմ, արի՛. եւ այլն։
Էր նորա աղջիկ մի եգիպտացի։ Եկն երկու աղջկամբք ... ասէ ցաղջկունսն։ Աղջիկն՝ որ դռնապանն էր. եւ այլն։
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
Աղային կամ աղի դարան, վայր, տեղի. որպէս թէ իցէ՝ աղուտ, աղտի։ Ըստ յն. աղ, եւ աղի. ἄλς sal. դուզ.
Գումարեցան ի ձորն աղի, որ է ծով աղտից։ Քաղաքք աղտիցն։ Գնաց ի հովիտս աղտիցն։ Բաժ աղտից, կամ տարազ պսակաց։ Հարկանէր Յովաբ զձորն աղտից. (Ծն. ԺԴ. 3։ Յես. ԺԵ. 62։ Բ. Մնաց. ԻԵ. 11։ Ա. Մակ. ԺԱ. 35։ Սղ. ԾԹ. վերնագր։)
Աղտ, ոյ, ոց. եւ ի, ից. ῤύπος sordes, σπίλος macula, ἱλύς limus, lutum, faex Անմաքուր ինչ շաղախիչ այլոց, եւ հետք նորա երեւեալ ի շաղախեալն. կեղտ. արատ. բիծ. քիր. փիսլիք. չիրք. չէքէ. եւ Գայռ. ցիխ. տիղմ. մրուր. ցեխ. թըն, չամուր. պալչըգ.
Սաստկացեալ աղտով եներկ զիս։ Լուասցէ տէր զաղտն ուստերաց եւ դստերաց Սիոնի։ Ոչ զմարմնոյ աղտն ի բաց ընկենլով. (Յոբ. Թ. 31։ ԺԴ. 4։ Ես. Դ. 4։ Ա. Պետ. Գ. 21։)
Ո՞ւր են՝ որք ի տղմին թաւալին, եւ դուզնաքեայ աղտով մերով զուարճանան. (Առ որս. ԺԴ։)
Զոտս լուացի ի հնոյ աղտից. (Շար.։)
Սխրականութիւն աղտոց մեղանաց. (Նար. ՂԳ։)
Յորժամ յագահութենէ եւ յամենայն աղտոց սուրբ իցեն. (Իսիւք.։)
Մեղքն այնչափ աղտ եւ կեղտ կուտեն. (Ոսկ. մ. Բ. 12։)
Աւելորդ մասունք հրահալելեաց. ժանկ. մրուր. կղկղանք. դիրտ. տօրթու. փաս. թիւվալ.
χόριον կամ κόριον secundina, secundae Թաղանթ սաղմի կենդանեաց յարգանդի մօր, որպէս շապիկ կամ քօղք բնութեան. տղի ընկեր, տղայ. տուվագ. մէշիմէթ.
Զաղտն ելեալ ի միջոյ իւրմէ, եւ զծնունդս զոր ծնանիցի, կերիցէ. (Օրին. ԻԸ. 57։)
Ի ծնունդքն (քուռակի ձիոյ) զաղտքն մի՛ քարշեր. (Վստկ. յԺ։)
cf. Աղտաղտուկ.
to be stained or soiled, to grow greasy or dirty.
ῤυπάω, καταρρυπόομαι, sordeo, sordidor, conspurior, contaminor Շաղախիլ աղտեղութեամբ. պղծիլ. աղտոտիլ, մնտռիլ, ապականիլ. քիրլէնմէթ.
Ի գարշ ցանկութեանց ոչ աղտեղացան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
that likes filth or dirt.
Սիրօղ աղտեղութեան. անմաքրասէր. գարշասէր. ցանկասէր. գարշելի.
Ի տեղի՝ ուր չիք իշխանութիւն աղտեղասիրաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
Աղտեղասէր պղծութեամբք. (Արծր. ՟Ա. 15։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
ῤυπαρός sordidus Շաղախեալ կամ ներկեալ աղտովք. անմաքուր. աղտոտ, կեղտոտ. քիրլի. մուրտար.
Աղտեղի անուն, կամ ազգ. (Յճխ.։)
Ոգւով աղտեղեաւ անխտիր մատուցանես. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ ի ծածուկ ինչ գործի ի նոսա, զայն եւ խօսել աղտեղի է. (Եփես. ՟Ե. 12։)
Որ ոչ ունի զաղտեղի շարժմունս. (Յճխ. ՟Զ։)
Ծանեաւ զխորհուրդ աղտեղի գողութեան մատնչին. (Զքր. կթ.։)
Սէր աղտեղի. (Շ. այբուբ.։)
Աղտեղի արուեստագիտութիւն. (Եփր. թուոց.։)
ԱՂՏԵՂԻ ԱՌՆԵԼ. Աղտեղել. աղտեղացուցանել. ἑμμολύνω inquino, polluo աղտոտել. քիրլէթմէք.
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 9։)
miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.
Ունօղ աղցից՝ պիտոյից՝ կարեաց. ընդ հարկաւ կարօտութեան անկեալ. իբր ἑνδεής indigens պէտք ունեցօղ, կարօտ. եօխսուլ. միւհթաճ. հաճէթլի.
Միակի մերովս աղցաւոր, յոքնապատիկ պատուով բիւրաւոր. (Նար. ՟Մ՟Ծ՟Բ։)
Հարկաւոր. կարեւոր. ἁναγκαῖος necessarius պիտուական. լազըմ. իգթիզալը.
Աւելորդ է, զի չէ՛ աղցաւոր։ Առ կեալ աղցաւոր հաց եւ ջուր են, իսկ առ ի բարի՛ կեալ՝ անախտութիւն եւ առողջութիւն։ Աղցաւոր համարեցաւ մասն ընդունել։ Աղցաւորացն դիւրագիւտք լինէին. (Փիլ.։)
Աղցաւոր պիտոյից կարօտեալ։ Զաղցաւոր չափաւորացն դիւրութիւն։ Վասն չքաւորութեան աղցաւորացն. (Պիտ.։)
Որ յօրէնս երկրայինս աղցաւոր կրից զերկնային ածեալ մատուցեր. (Նար. կուս.։)
Կամ ընդ հարկաւ անկեալ իւիք. անհրաժեշտ. մուգթեզի. զարուրէթի օլան.
Աղցաւոր ծանրութիւնք հարկահանաց. (Եղիշ. ՟Ե։)
evil, misery, grief, pain.
ἁνάγκη necessitas Հարկ. պէտք. կարիք. հարկաւորութիւն. իգթիզա. հաճէթ. իհթիյաճ. կերեքլիք.
Աղցից եւ հարկի տեղի է ոգին՝ ի հակառակացն միշտ լցեալ։ Գաղտուկ շոպեսցեն գողանալով՝ յաղցիցն բռնադատեալք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Յապականութիւն լուծեալ ի յաղցից հարկէ մարմնոյն։ Եւ ոչ մի ինչ աղցս ի վերայ ածելով. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. կուս.։)
beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
πτωχός, πένης, πενιχρός pauper, inops, mendicus Չքաւոր յաղխից կամ յաղցից. անինչ. տնանկ. ցականեալ. կարօտեալ. տառապեալ. մուրող. ախքատ, մուրացկան. ֆագըր. ֆուգարէ. տիլէնճի. տէրպետէր.
Աղքատ ասէ զթափուրս յամենայն գոյից. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։
Որպէս յետնեալ. պակասեալ. անբաժ. անմասն. կարօտ. զուրկ. մահրում. միւհթաճ.
Իբրեւ զայր ոք աղքատ ի մարդասիրութենէ. (Ոսկ. ես. ՟Ծ՟Դ։)
Թէպէտ եւ յանօթոց աշխարհիս աղքատ իցէ։ Ճոխ բոլորովին ընդ լաւագունին, եւ աղքատ ի հակառակէն. (Գր. հր.։)
Ոչ քահանայութեան աղքատ այն որ յամենայն իսկ քահանայութենէ առնոյր զպաշտօն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Այլ միշտ փարթամ կամ ի նոսին, աղքատ բարեաց ամենեւին. (Յիսուս որդի.։)
Իբր աղքատին. յետին. նուաստ. միսքին. սէֆիլ.
Յաղքատ տանէ ելով։ Յաղքատ չքաւորութենէ փախչել. (Պիտ.։)
Եւ իբր տկար. չնչին. դուզնաքեայ. զէլիլ.
Ըստ աղբիոնի (աբիոնի) աղքատ մտածութեանն. (Խոսրովիկ.։)
poorly, beggarly, like a beggar.
πενιχρῶς pauperum more, per inopiam Իբրեւ աղքատ. աղքատութեամբ.
Ընկալա՛յք յաղագս աղքատսիրութեան բանս, մի՛ աղքատաբար, այլ առատապէս. (Ածաբ. աղք.։)
Փոխանակ զի աղքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա (այս ինքն աբիոնացիքն) զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)
to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.
πτωχεύω, πένομαι pauper sum, mendico Աղքատ լինել. տնանկանալ. եւ կրել կամ յանձն առնուլ զաղքատութիւն. ախքըտնալ. ֆագըր օլմագ՝ գալմագ.
Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։
Աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն. Համամ առակ.։
Յետնիլ. նուազիլ. պակասիլ. տկարանալ.
Աղքատացաւ ի տկարութենէ զօրութիւն իմ. (Սղ. ՟Լ. 10։)
Որ չարութեամբն աղքատացեալ է (կամ աղքատեալ է). իբրու թէ՝ ազա՛տ է ի չարութենէ։
poor-house, almshouse, hospital for the poor.
Բնակարան վասն աղքատաց. տնանկանոց. եւ հիւանդանոց վասն աղքատաց. հոգետուն. ֆագըրխանէ.
Այրին զոր ինչ ունէր՝ զայն էարկ ի յաղքատանոցն, եւ ժառանգեաց զարքայութիւնն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
poverty.
Աղքատութիւն. աղքատին վիճակ կամ իրք.
Աղքատանաց եւ տառապանաց եւ անշքութեան էր կենցաղն Յիսուսի. (Սկեւռ. յեսայ.։)
Կերակրեսցիս յիմում բարին՝ յաղքատանաց եւ ի չնչին։ Ընկալարուք վեհք ի տնանկաց՝ զընծայս բանի աղքատանաց. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. հրեշտ.։)
that loves the poor, charitable.
φιλόπτωχος pauperum amans Սիրօղ եւ խնամօղ աղքատաց. ախքըտի սէր՝ գութ ունեցօղ.
that hates the poor, uncharitable.
Յերեւելիս աղքատասէր, եւ ի ծածուկ աղքատատեաց. (Ոսկիփոր.։)
rather poor, poor.
Յետին կամ տառապեալ աղքատ՝ արժանի գթալոյ. խեղճ աղքատ, աղքըտիկ. սէֆիլ ֆուգարեճիք.
cf. Աղքատիմաց.
ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.
Աղքատիմաստ բնութիւնք մարդկայնոցս. (Աթ. խչ.։)
Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)
Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)
Տուաւ փոքր ի շատէ յաղքատիմաց եւ ի տկար իմաստից մերոց։ Աղքատիմաց մերով բանիւ. (Շ. թղթ.։)
Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)
poor in understanding, shallow, empty, witless.
ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.
Աղքատիմաստ բնութիւնք մարդկայնոցս. (Աթ. խչ.։)
Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)
Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)
Տուաւ փոքր ի շատէ յաղքատիմաց եւ ի տկար իմաստից մերոց։ Աղքատիմաց մերով բանիւ. (Շ. թղթ.։)
Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)
poor, sorry, pitiful, vile, contemptible.
Աղքատական. յանկաւոր աղքատ վիճակի. անպաճոյճ. աղքըտուկ. զէլիլ, պայաղը.
of or belonging to prayers;
that prays to God.
Պարգեւէ աղօթական բանիցն զվճիռ մահուն. (Փիլ. յովն.։)
Աղօթական է բանս, եւ յուսոյ. (Լմբ. առակ.։)
Աղօթական զբանն՝ նոցա առաջի դնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ճոխացուցանէ պայծառապէս զամենայն աղօթական ժամակարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
εὑχόμενος, ἰκέτης orans, supplex որ եւ ԱՂՕԹԱՐԱՐ, ԱՂՕԹԱՒՈՐ. Այն՝ որ յաղօթս կայ. աղօթօղ. պարապեալն յաղօթս եւ ի խնդրուածս, եւ ուխտաւոր. աղօթք ընօղ. տուա ետեն, տուաճը.
Ձեռն իսկ է լեզու աղօթականաց, եւ նովաւ բուռն հարկանեմք զոտիցն Աստուծոյ։ Ո՛չ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Մանդ. ՟Դ։)
Պէտք են աղօթականին՝ աներկմիտ հաւատով զաղօթսն Աստուծոյ նուիրել։ Յօրինակ աղօթականաց. (Խոսր.։)
Ի ձեռն աղօթական եղբարցդ ուխտաւորաց. (Շ. թղթ.։)
Հոգի աղօթական ունէր եւ Աննա մարգարէուհի. (Լմբ. հանգ.։)
Դրդուեաց զաղօթականն զԻսահակ առ ի օրհնել զԵսաւ ո՛չ ողորմ, այլ՝ կարծիք ապաշխարութեան առ լաւն. քանզի ետես զնա՝ զի լայր. (Փիլ. լին.։)
cf. Աղօթկեր.
Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
cf. Աղօթկեր.
Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
cf. Աղօթկեր.
որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus
Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that prays to God;
suppliant.
Ընկալեալ զամօթ պատկառանաց զաղօթկերին (Աբրահամու եւ Սառայի)։ Պատուիրէ իբր սիրելեաց՝ աղօթկերաց եւ հաւանողաց. (Փիլ. լին.։)
Զաղօթկերացն բազմութիւն սուսերաւ մահու խողխողեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Բազում աղօթկերօք աղաչէր թագաւորն. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
that prays to God, that addresses his prayers to God;
prayer-book.
Մատուցօղ աղօթից. քահանայ աղօթասաց. աղօթք ըսօղը.
Տայ եւ առնու զխաղաղութիւն աղօթամատոյցն, եւ ոչ եւս եպիսկոպոսն. (Խոսր.։)
Սաղմոսարան, կամ աղօթամատոյց ընթեռնուն. (ի գիրս Խոսր.։)
chapel, house of prayer.
ԱՂՕԹԱՆՈՑ որ եւ ԱՂՕԹԱՏՈՒՆ, ԱՂՕԹԱՐԱՆ. εὑκτήριον oratorium Տուն եւ տեղի աղօթից. եկեղեցի. տաճար. մատուռն. աղօթք ընելու տեղ, ժամ. տուա եէրի. նամազկեահ, իպատէթկեահ.
Տուն իմ տուն աղօթից ասէ. այս է՝ տուն հայրենի, եւ հարց աղօթանոց. (Համամ առակ.։)
Կացցէ առ դուրս աղօթանոցին. (Կանոն.։)
small chapel, chapel.
Յաղօթարանն վայրի ընդ պատաղմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ. (Նար. ՟Ի։)
that prays to God;
that addresses God in prayer.
Որ առնէ աղօթս. աղօթական. աղօթամատոյց. աղօթաւոր, եւ ուխտաւոր. աղօթք ընօղ. տուաճը.
Եհաս առ նուաստս աղօթարար սուրբ թագաւորութեանդ։ Խոնարհ եւ աղօթարար։ Աղօթարար եւ աստուածազարդ քահանայիցդ. (Շ. թղթ.։ Ոսկիփոր.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
Աղօթս առնել կամ մատուցանել առ Աստուած. յաղօթս կալ. աղաչել, պաղատիլ, խնդրուածս մատուցանել. աղօթք ընել. տուա էթմէք. նամազ գըլմագ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro, precor
Առ դրունս ելէ՛ք եւ աղօթեցէք. (Պտրգ.։)
Եւ վասն այլոց ի մարդկանէ աղօթեցէ՛ք դառնալ առ Աստուած. (Ածազգ. ՟Գ։)
Յաղօթելն առ քեզ կեցուցիչ. (Նար. ՟Գ։)
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)
Աղօթելով միշտ Աստուծոյ, եւ արտասուելով. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Դնէին ուխտ, եւ աղօթէին աղօթս. (Պիտ.։)
Փրկութեան նոցա աղօթէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Այլոց աղօթելով՝ զայլոց աղօթս մեզ շահեսցուք. (Խոսր.։)
Փրկութեանն մեր աղօթեն (հրեշտակք)։ Հանապազորդեան հացին աղօթեմ։ Եւ ոչ սատակման ինքեան աղօթեաց։ Որում սպասեմք, եւ յոր աղօթեմք. (Նար.։)
հյց. խնդ. իբր հայցել, խնդրել աղօթիւք յԱստուծոյ. աղաչելով ուզել. տիլեմէք.
Փրկութիւն ի թշուառութեանց բազմաց աղօթեաց. (Նար. մծբ.։)
Աղօթել զփրկութիւն, կամ զլուսաւորութիւն. (Արշ. ՟Ի՟Ը։ Նար. մծբ.։)
Աղօթէ Աստուծոյ զկործանումն, կամ զպատկառանս թշնամեացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. թղթ.։)
prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.
Աղաչանք առ Աստուած. (որպէս լինի եւ յամաչելոյ՝ ամօթ. ի ճանաչելոյ՝ ծանօթ. յարածելոյ արօտ) մաղթանք. խնդրուածք. պաղատանք. խօսք ընդ Աստուծոյ. եւ ուխտ սրտի առ Աստուած. որպէս եւ յն. եւխէ է աղօթք, եւ ուխտ. εὑχή, προσευχή, δέησις, ἰκετεία preces, precatio, oratio, petitio, supplicatio. տուա, տիլէք, նամազ, իպատեթ.
Աղօթք՝ ընդ Աստուծոյ խօսք, ցանկալեացն խնդիր, տեսութիւն իմանալեացն. (Ոսկ. հռ.։)
Աղօթքն՝ խօսք ընդ Աստուծոյ թարգմանի, կամ ստուգաբանի. (Վրդն. յաւետ.։) (Տօնակ.։)
Աղօթք՝ հայցումն բարեաց առ ի յԱստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)
Աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ, եւ յամենայն իրս պիտանացու։ Աղօթքն՝ խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Աղօթքն՝ յաղագս յուսացելոցն մաղթանք եւ պաղատանք. (Լմբ. սղ.։)
Դու Աստուած լուար աղօթից իմոց։ Տաց քեզ զաղօթս իմ օր ըստ օրէ։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ։ Աղօթիւք եւ պահօք։ Յարուցեալ յաղօթիցն՝ եկն առ աշակերտսն։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Իմ կամք սրտի, եւ աղօթք առ Աստուած՝ վասն նոցա են ի փրկութիւն. եւ այլն։
ԱՂՕԹՍ ԱՌՆԵԼ, ՅԱՂՕԹՍ ԿԱԼ, ԿԱՆԽԵԼ ՅԱՂՕԹՍ. Այսպէս դնի միշտ ի սուրբ գիրս ՝ փոխանակ բայիդ ԱՂՕԹԵԼ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro
Եւ մեզ աղօթս արասջիք։ Խաչահանուացն աղօթս առնէի. (Ագաթ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԱՂՕԹՍ ԱՌՆՈՒԼ. Առնուլ զօրհնութիւն եւ զբարեմաղթութիւն աղօթական.
Յաղօթս անկեալ՝ նոքա ուրանան զգոյն (այս ինքն զունելն ինչ ի տալ). (Ոսկ. հերոդ.։)
Եզականս ԱՂՕԹ, է անսովոր. բայց նշմարի ուրեք ի բանս Ոսկ. եւ Յհ. իմ. եւ Սարկ. եւ ի Գանձ. ստէպ։
ԱՂՕԹՔ. որպէս ուխտ կամ իղձ սրտի. փափաքանք. աղերս. արզու.
Աբգար ետ տանել առ նմա թուղթ աղօթից. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)
obscurely, darkly, indistinctly, dimly.
Ընդ աղօտ. աղօտս. նսեմաբար. մեղմով. նուազաբար. թերապէս. դոյզն ինչ. մթնշաղ կերպով, քիչ մը. λανθανόντως, ἁμυδρῶς obscure, subobscure
Համառօտաբար եւ արդէն իսկ լուծաք, եւ ո՛չ աղօտաբար։ Աղօտաբար տեսանես զարեգակն. (Առ որս. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Հաւաստեա՛ զաղօտաբար թուեցեալ ասացեալսն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Աղօտաբար իմն համբաւ մեզ տուաւ. (Բրս. գորդ.։)
Որ լսէն ծայրիւք լսելեաց, կարէ աղօտաբար իմն առնել զասացելոցն ընդունելութիւն. (Փիլ. ել.։)
Աղօտաբար սուղ ինչ առ աչս մատուցանէ զտեսաւորութիւնն։ Աղօտաբար զլոյսն ձգէ. (Եղիշ. մկրտ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Աղօտաբար զմեր գիտողի դպրութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զաղօտաբարն նուագէին զհնչումն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդոստուցեալ յաղօտաբար ինչ ձայնից. (Պիտ.։)
Ծխոյ նմանութիւն ունել ասաց՝ ըստ աղօտաբար ակնարկութեան տեսութեանն. (Պիսիդ.։)
more obscure or dim;
very small or feeble.
Առաւել կամ յոյժ աղօտ. նսեմագոյն. մթագոյն. նուազագոյն. ἁμυδρότερος, ἁμαυρότερος obscurior
Աղօտագոյն ունի զբաշխողականն երեւումն։ Լուսափայլութիւնք՝ ոմանց յայտնագոյն, եւ ոմանց աղօտագոյն բաշխին. (Դիոն.։ Մաքս.։)
Լուսոյ յաւելուած առնելով զլոյս, աղօտագունիս զսաստկագոյնն։ Ցոյցք ասացելոցն ստուգապէս ոչ երեւէին նոցա յայտնի, այլ աղօտագոյն. (Ոսկ. յհ.։)
Ոչ եթէ աղօտագոյն դատապարտութեան արժանի իցէ. (Բրս. բարկ.։)
having a feeble voice.
Նուազաձայն. նրբաձայն. ἱχνόφωνος voce gracili
Մովսէս աղօտաձայն ասելով զինքն եւ յամրալեզու. (Բրս. երրորդ.։)
having a very feeble light.
Նուազ ճաճանչօղ. աղօտածագ.
Ի խաւարի՝ եւ աղօտաճաճանչն է պատուեալ լոյս։ Զերկրորդն՝ որ աղօտաճաճանչն է՝ ի ներքս ածելով լոյս. (Յհ. իմ. ատ.։)
to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.
ἁμαυρόομαι, ἁμυδρόομαι obscuror, obfuscor, obliteror, hebetor Նսեմանալ. մթագնիլ. մեղմանալ. նուազիլ. տկարանալ. մթնշաղ ըլլալ, մթննալ, գուլնալ, պակսիլ.
Ի ծագել լուսնի՝ պարտեցան (աստեղք) եւ ասեն. այսպէս ի սմանէ աղօտացաք. զի՞նչ եւ յարեգական ծագելն լիցուք. (Մխ. առակ. ՟Ե։)
Ոգիքն ճնշին (ի գինւոյ), զգայութեանց աղօտացելոց, եւ մարմին ծանրանայ. (Փիլ. քհ.։)
Ոչ աղօտանայ խորհուրդն. (Կամրջ.։)
Փոքր ինչ չարին աղօտացեալ, հայոց ոգի եւ շունչ առեալ. (Շ. վիպ.։)
Յորժամ աղօտի եւ աղօտացելոյ ձայնաւորի վերաբերիցին երկու ձայնորդքն. (Թր. քեր.։)
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
Ետ զնա ի տուն աղօրեաց. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 11։)
Որպէս հատ ի բազում հատից աղօրեօք (կամ աղօրիւք) մալեալ, եւ հրով փորձեալ. (Տօնակ.։)
Եւ աղօն. աղացօղ՝ այր եւ կին. որպէս եւ երկանաքարն. եւ նմանութեամբ՝ ատամունք, որք փշրեն զուտելիս. ἁληθοῦσα molitrix, moles
Դատարկացան աղօրիք, զի նուազեցան։ Ի տկարութենէ ձայնի աղօրւոյն. (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 3. 4։)
Զաղացօղն երեւի ցուցանել ասելն Եփր. երաշտ. վասն Յովսեփայ.
Աղօրի կարծէին զտեսուչն, եւ մուրացիկ կարծէին զկերակրիչն։
cf. Աճելական.
αὑξητικός vegetabilis, crescens Որ ինչ աճումն ընդունի. տնկական. բուսական. աճեցական. պիթէր. նապիթ.
Եւ իբր աճեցուցիչ. αὑξητικός augmentum efficiens, auctficus
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
(ի բառէն ճեպ. շտապ. ջափուգ, աճէլէ) ταχύνω, φθάνω , προφθάνω, προκαταλαμβάνω, σπεύδω accelero, anteverto, praevenio, festino, propero Ճեպիլ. փութալ. յառաջել. կանխել. վաղվաղել. երագել. նախաժամանել. արտորալ. էվէթլէմէք. թէզ տավրանմագ.
Աճապարեաց Դաւիթ, եւ ընթացաւ ի ճակատն։ Աճապարեաց սեմէի, էջ ընդառաջ արքայի։ Աճապարեաց ելանել ի կառս իւր, եւ փախչել։ Աճապարեցի փախչել ի թարշիշ։ Աճապարեաց Աբդիու, անկաւ ի վերայ երեսաց։ Եթէ ոչ վաղ աճապարեսջիք, եւս մեծամեծ ինչ քան զայս գործիցեն։ Աճապարեսցուք գնել ընդ նմա ուխտ. եւ այլն։
Նախանձու ի բարիս աճապարել. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
Մի՛ աճապարեսցէ այս վտանգ հիւանդութեան մեռուցանել զձեզ. (Յհ. կթ.։)
cartilaginous.
որ եւ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Պատեալ աճառովք՝ նեարդիւք եւ ջլօք. νευρώδης nerveus, nervosus այս ինքն ջղուտ, իբր յն. ջղային.
Մօտ ի մօտ շառաւիղս իմն աճառապատս խառնեալ ունի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ.)
Նմանեցուցանէ իմն զի ձեռն փողոցն եղեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք շուրջ զիւրեաւ հնչեցեալ. (անդ. ՟Ժ.)
Խորտակեցից զբազուկս նորա հզօրս՝ ներդապատս եւ զաճառապատս. (Եզեկ. ՟Լ. 22։)
Յաճառապատ փողսն՝ որ պարանոցաւն՝ ընդ խոշորութիւն շնչափողին երիւրեցելոյ հագագին ձեւանայ. (Երզն. քեր.։)
cf. Աճառապատ.
Աճառապինդ գործեացն բռնութեամբ։ Աճառապինդ շղթայիւք կապումն. (Պիտ.։)
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
αὑξάνομαι cresco, augeor Զարգանալ. մեծանալ եւ առաւելուլ իրաց իրաց, տնկոց եւ կենդանեաց՝ քանակաւ կամ հասակաւ. աճիլ, մենծնալ, երկննալ. պէօյիւմէք. արթմագ. ազմագ. իզտիատ պուլմագ.
Սերմանիքն բուսանիցին եւ աճիցեն։ Յորժամ աճիցէ, մեծ է քան զամենայն բանջարս։ Աճեաց մանուկն։ Աճեցին մանկունքն։ Մինչեւ աճեսցեն մօրուք ձեր. եւ այլն։
Ծառք յարմատոց աճեն, եւ փառք ի հեզութենէ. (Եղիշ. ես.։)
Թէ չէր ի քէն աճեալ ուղէշն երկնային. (Նար. կուս.։)
Աճեցելոյ բոլորին՝ եւ մասունքն աճեն. (Անյաղթ յԱրիստ.։)
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Թուով առաւելուլ. բազմանալ. սերիլ. շատնալ. չօզալմագ. քեսիր օլմագ.
Աճեցէ՛ք եւ բազմացարո՛ւք։ Եւ որդիքն Իսրայէլի աճեցին, զի բազմացուցանէր զնոսա երկիրն։ Աճեաց ժողովուրդն. եւ այլն։
Ի բազմութիւն աճեցեալք (էրէքն՝) լցին զանտառն. (Խոր. ՟Բ. 38։)
Ոչ վասն ցանկութեան առաւել քան թէ ըստ աստուածային ձայնին զաճեցէ՛քն կատարելով. (Պիտ.։)
Աճեցէ՛ք շնորհօք եւ գիտութեամբ. (Բ. Պետ. ՟Գ. 18։)
Որ ի նմայն աճելոց էին արութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Յորմէ սովորեցին սիրելութեանն աճել բարիք։ Իմաստութեանցն աճեն հնարագիտութիւնք։ Ամենայն ինչ բնական ստացումն՝ կրթութեամբ աճէ։ Իմաստասիրացն աճեալ գիտութեամբ. (Պիտ.։)
Մեծն աստուածասէր պաշտօն ի հաճոյակատարն բարութիւն ... աճել բազմացաւ. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
Դուն ուրեք՝ իբր աճեցուցանել.
Օրհնել՝ աճել եւ բազմացուցանել զզաւակ նոցա. (Ագաթ.։)