cf. Անձնանուիրութիւն.
to escape, to fly, to have a narrow escape, to run away.
ԱՆՁՆԱՊՈՒՐ կամ ԱՆՁՆԱՊՈՒՐԾ ԼԻՆԵԼ կամ ԵՐԹԱԼ Ապրեցուցանել զանձն. ապրիլ. զերծանիլ. պրծանիլ. զինքը խալըսել. քենտինի գուրթարմագ.
Բաղձալի էր անձնապուր միայն լինել. (Ոսկ. ես.։)
Անձնապուր լեալ հանդերձ զինակրաւ. (Արծր. ՟Ա. 9։)
Անձնապո՛ւրք լերուք։ Դուք հանդերձ եղբարբքդ անձնապուրք լինիք. (Փարպ.։)
Փախուցեալ երթայցէ անձնապուր ուրեք՝ զկեանս անձինն շահել. (Եզնիկ.։)
Գնացեալ եմք լինել անձնապուրծք. (Փարպ.։)
Անձնապուրծք փութան լինել յանպարտելի բռնութեանց. (Պիտ.։)
cf. Անձնապուր.
cf. Անձնապուր.
selfishness, self-love;
egotism.
ԱՆՁՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԱՆՁՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλαυτία. amor proprius. Սէր անձին. ինքնասիրութիւն. խնդրելն զշահ անձին, եւ ոչ զընկերին, կամ զփառս Աստուծոյ.
Չարեացն է անաստուածութիւնն եւ անձնասիրութիւնն կառավար. (Յճխ. ՟Ե։)
Անձնասիրութիւնն լինի արգել հա՛րթ իմանալոյ զիրաւունս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
Սատանայական ախտիցն եղբայր անձնասիրութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
Իբր մեռեալ իսկապէս համայն աշխարհիս անձնասիրութեան. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Անձնասիրութեանն թշնամի իմաստունն է, սիրելով զարժանիսն սիրոյ՝ զարդարութիւն եւ զճշմարտութիւն. (Փիլ. լին.։)
Յանձնասիրութեան ի պարտաւորութենէ փախիցէ։ Յանձնասիրութեան ի կարծեացն փախիցէ։ Անձնսիրութիւն, որոյ վախճանն կորուստ է. (Բրս. հց.։)
Զի մի՛ անձնսիրութեամբն եւ զիրաւունսն եւս կորուսանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
suicide, self-murder.
որ եւ ԱՆՁՆԱՄԱՀՈՒԹԻՒՆ.
Անձամբ զանձն սպանանելն. (Կանոն.։)
that burns himself.
Տոչորիչ անձին, ոգւոյ, սրտի. ինքը զինքը էրօղ մրկօղ.
Անձնատոչոր տօթով խարուկեալ. (Նար. կուս.։)
that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.
Յանձնէ տուեալ. յիւրմէ աւանդեալ. եւ ինքնահնար. ուստի որ ի յն. παράδοσις. traditio. աւանդութիւն ասի, ի մեզ թարգմանեալ է ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ.
Այլ իմն անձնատուր վարդապետութիւնս ի մէջ բերէ, որ օրինացն կարի հակառակ էին։ Զնոցա անձնատուր վարդապետութիւն խոտէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
Որ անդէպս լուծանէին զօրէնսն անձնատուր վարդապետութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. αὑτομολέω, transfugio, sum perfuga, deditus. Զանձն իւր տալ, մատնել. անցանել ի կողմն օտարաց կամաւորութեամբ. մտանել ի հնազանդութիւն.
Անձնատուրք եղեն առ Յեսու. (Յես. ՟Ժ. 1. եւ 4։)
Ոչ եղէ անձնատուր ի տունն Դաւթի։ Անձնատուրք եղեն. (Թագ. ՟Գ. 8։ ՟Ժ. 19։)
Վասն անձնատուր ձեռնտուութեան առ թագաւորն։ Անձնատուրք եղեն ի կամաց, եւ ոչ ի բռնութենէ. (Խոր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 35։)
Անձնատուր լինելով ի ծառայութիւն ոստիկանին. (Յհ. կթ.։)
ostentations, pompous, full of affectation.
Որ զանձն ցո՛յց կամ ի ցոյց առնէ. փառասէր. ցուցամոլ.
Կրօնաւորք կեղծաւորք, անձնացոյցք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.
Սեպհականել. իւրացուցանել, ենթակայացուցանել յինքեան. որպէս յն. ὐφίστημι, ὐπόστασας.
Էառ ի սրբուհւոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն, այլ եւս առաւել յինքն անձնացոյց զսկզբունս բնութեան մերոյ։ Յանձն իւր անձնացոյց մարմին հոգեւոր, եւ հոգի բանաւոր եւ մտաւոր. (Դամասկ.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
Որպէս յն. ὐποστατικός, ὐφεστώς. subsistens, per se existens. Ունակ անձին, կամ ենթակայութեան. ենթակայացեալ. գոյաւոր տիրապէս ինքնութեամբ.
Գոյեղէն, եւ անձնաւոր գոլ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի Աստուած՝ Հայր Բանին կենդանւոյ, իմաստութեան անձնաւորի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Անձնաւորք ինչ յանձնաւորաց։ Անձնաւոր եւ կերպարանաւոր։ Մարդն անձնաւոր է, եւ բարքն չանձնաւորք. (Եզնիկ.։)
Խաւարն չէ անձնաւոր ... այլ յետ լուսոյն մեկնելոյ շուք անկեալ եւ ստուերացեալ. (Կիւրղ. ծն.։)
Անձնաւոր էութիւն. (Շար.։)
Զանսկիզբն Բանդ անձնաւոր. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
ԶԵրրորդութիւնն յայտնէր անձնաւոր։ Իննեակ դասաւոր՝ երիցդ անձնաւոր փառաբանաւոր. (Գանձ.։)
Բանք հրեշտակացն, եւ մերս ... ասացականք են, եւ ոչ անձնաւորք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
որպէս յն. ἕμψυχος, ἑμψυχώμενος. animatus, anima praeditus. Հոգիաւոր. շնչաւոր. բանաւոր. հոգի ունեցօղ. ճանլը. եւ հոգեւոր. հոգեկան. իմանալի. րուհանի.
Անանձնից եւ անձնաւորաց, անասնոցս, ասնոց. (Փիլ. այլաբ.։)
Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)
Ճշմարտապէս Մարդ եղեւ՝ գոլով նոյն մի Որդի եւ յառման մարմնոյն մտաւորի եւ անձնաւորի. (Եփր. աղ.։)
Հրամայէր որպէս անձնաւորի՝ քարին, փոխիլ ի յայլ տեղի. (Նիւս. սքանչ.։)
Երկիր, կամ փող, կամ տունկ, կամ մարդ անձնաւոր. (Նար.։)
Զանհաս տնօրէնութեան մայր, եւ զանձնաւոր տաճար Աստուծոյ Բանին. (Շար.։)
իբր առանձնաւոր. մասնաւոր.
Զվեց երանութիւնսն ետ անձնաւոր առաքինութեանց. (Լմբ. սղ.։)
personally;
hypostatically.
personal;
hypostatical.
ψυχικός. ad animam pertinens. Որ ինչ անկ է անձին՝ այս ինքն հոգւոյ, շնչոյ. հոգեկան. կենդանական. շնչաւոր. բանական.
Մարմնաւորականաւ եւ անձնաւորականաւ ընդ մեզ եղեալ. զի եւ մեք յանձնէ եմք բանականէ, եւ ի մարմնոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Մարմնոյ ընդունել զանձնաւորական ազդմունս։ Վասն անձնաւորական ներգործութեանցն. (Սահմ. ՟Թ։ Լծ. պորփ.։)
Բանն Աստուած զգենլով մարմին անձնաւորական բանական ի սրբոյ Կուսէն, ո՞չ ապաքէն բանական զգենու մարմին, եւ հանդերձ բնաւորականօքն. (Խոսրովիկ.։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
ἑνυπόστατος. subsistens. Ենթակայացեալ. անձնաւորեալ աստուածային անձամբ.
Էառ ի սրբոյ Կուսէն մարմին անձնաւորական, ո՛չ անձն. (Դամասկ.։)
cf. Անձնացուցանեմ.
to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.
ψύχομαι. animor, ὐφίστομαι, subsisto. Հոգեւորիլ, շնչաւորիլ. զգենուլ ոգի կենդանութեան. գոյաւորիլ. առնուլ զտեսակ ինչ. գոյաւոր եւ անձնաւոր գոլ. կամ ենթակայանալ.
Անձնաւորի եւ կենդանանայ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Մարմինք անձնաւորեալք հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. հանգ.։ եւս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Զքր. ծործոր.։)
Բանս՝ որ անձնաւորեցաւ ի միտսն, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
(Օդս անձնաւորեալ յարեգակնայնոյն ճաճանչէ.) (Նիւս. բն. ՟Է։)
Երրորդութիւն անձնաւորեալ. (Շ. վիպ.։) (իբր երեքանձնեայ էութիւն Աստուծոյ)։
personality;
hypostasis;
person.
ὐπόστασις. hypostasis, subsistentia, persona. Անձն. դէմ. ինքնութիւն.
Մկրտէ՝ զերիս երանական անձնաւորութիւնս գոչելով. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ. եւ ՟Է։)
Փոխանակ մի անձնաւորութեանն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի՝ երկուս անձնաւորութիւնս եւ դէմս անօրինաբար խորհեցան. (Աթ. ՟Բ։)
Հոգիդ Աստուծոյ անեղ էութիւն՝ կատարեալ անձնաւորութեամբ. (Շար.։)
Անձնաւորութիւն Հոգւոյն Սրբոյ. (Լմբ. ստիպ.։)
Երրեակ անձնաւորութիւն՝ համայն անքնին։ Մինն Երիցն անձնաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)
Ոչ եկամուտ յանձնաւորութիւնսն. (Յճխ. ՟Զ։)
Որպէս գոյաւորութիւն. իսկութիւն. իրականութիւն. մարմին. լրութիւն մարմնոյ.
Յօդուածոյքն ի պարզականացն ունին զանձնաւորութիւն. (Եզնիկ.։)
Չեւ է երեւեալ տեսակ առ յապա բարեացն անձնաւորութեամբ։ Զնիւթն եւ զանձնաւորութիւն աստուածային սիրոյն այժմ մեկնէ. (Շ. ՟ա. յհ.։)
Պառակտեն զանձնաւորութիւն Եկեղեցւոյ. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Գ։)
Հաստատեցաւ պսակն անդամոց անձնաւորութեան իւրում. (Եփր. ծն.։)
Եւ իբր առանձնաւորութիւն. յայտնութիւն. սեպհական որպիսութիւն. ἱδιότης, τὸ ἵδιον. proprietas, proprium, sors.
Առիւծուց անձնաւորութիւն հպեցուցանեն ի նա. (Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Զիւր զյատուկ անձնաւորութիւնն ցուցցէ զերանելւոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
Զիւրաքանչիւր դասս զանազանս ըստ անձնաւորութեան. (Լմբ. սղ.։)
dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.
ԱՆՁՆԴԻՒՐ գ. ԱՆՁՆԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. Դիւրութիւն անձին. փափկասիրութիւն. դատարկակեցութիւն.
Ըստ անձնդիւրի եւ ըստ փափկութեան շրջէին։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
freewill, choice, free agency, independence.
αὑτεξουσιότης, τὸ αὑτεξούσιον. sui juris esse, libertas, liberum arbitrium. Իշխանութիւն. ազատութիւն կամաց եւ ընտրութիւն. կամք. յօժարութիւն. իրատէթ, հիւսնի, իխթիյար.
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Կայ ի նոսա բարուցն անձնիշխանութիւն՝ յայն կոյս խոտորել, յոր իւրաքանչիւր ոք կամի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Կամաց անձնիշխանութեանն հրամայէ զառաքինութիւնն, ոչ հարկաւ մղեալ յուղղութիւն. (Պրպմ. ձ։)
ԶԱստուած անձնիշխանութեամբ պաշտէին. յն. սեպհական ընտրութեամբ, կամ յօժարութեամբ. (Սեբեր. ՟Է։)
Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Զիս յիմ անձնիշխանութեանս՝ ոչ կարէ մոլորեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ինքնագլխութիւն. հաճոյք անձին. յանձնապաստանութիւն. եւ տիրական իշխանութիւն կամ ճոխութիւն. քէֆ, սէրպէսթիյէթ, հիւքմ.
Ոչինչ գործէին անձնիշխանութեամբ։ Ոչ անձնիշխանութեամբ ներգործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Կարգեցաւ մատակարար, եւ ոչ անձնիշխանութեամբ տիրօղ. (Լմբ. տնտես.։)
Վասն զի առաքեալ եմ, եւ յԱստուծոյ առաքեալ, զիա՞րդ իշխեմ անձնիշխանութեամբ գործել ինչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Եթէ ամաց քսանից է, կորոյս զանձնիշխանութիւն իւր. (Մխ. դտ.։)
Անձնիշխանութիւնդ ոչ է գովելի. (Ճ. ՟Թ.։) Իսկ յասելն,
Ինքնազօրութեամբ եւ անձնիշխանութեամբ զայն գործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.) իմա՛, որպէս ռմկ. հեղինակութեամբ. αὑθεντία. auctoritas.
self-esteem, presumption.
αὑθαδιασμός. arrogantia, amor sui. Անձամբ զանձն յարգոյ ընծայեցուցանելն. անձնագովութիւն. անձնասիրութիւն. անձնահաճութիւն.
Զի մի՛ կարծիցի ինչ, թէ անձնյարգութեան եւ պարծանաց իցէ վարդապետութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
self-denial, abnegation.
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Մերթ փոքրիկ. դոյզն. սակաւ. եւ դժուարին. ծանր.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Անձուկ դուռն, կամ ծով. (Մտթ. ՟Է. 14։ Զաք. ՟Ժ. 11։)
Անձուկ տեղիք, վայրք, հովիտ, մուտ, որովայն, բացակայութիւն, միջոց. (Խոր. ՟Բ. 2։ Յհ. կթ.։ Նար.։) (Պիտ.։)
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Չափի (ի մէնջ) երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ (տէր) կէտ է մին անձուկ։ (Պիսիդ.։)
Անձուկ լաշկարաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ետես այր Իսրայէլի, եթէ անձուկ է նմա մերձենալ առ նա. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Անձուկ է ինձ յամենայն կողմանց. (Սեբեր. ՟Բ։)
ԱՆՁՈՒԿ, ԱՆՁՈՒԿՔ. τὰ στένα. angusta, angustiae, στενοχωρία, angor. Անձուկ վայր. նեղ անցք. նեղուցք. կիրճ. դժուարք. եւ նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
Նստաւ Դաւիթ յանապատին յանձուկսն։ Յանձուկս նորոյն, կամ Գադդայ։ Եկին ի մասարայ անձուկն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 19։ ՟Ի՟Դ. 1. 23։)
Յանձուկս դարանակալ եղեն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 11։)
Ապաւինեցան յանձուկս տայոց. (Խոր. ՟Գ. 44։)
Ի ծոցս, յանձուկս, ի դժուարս լերինն. (Բուզ. ՟Դ. 25։)
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Զանձուկ եւ զնեղութիւն հոգւոյն ուսոյց ի տառապանս խորհրդոցն. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Բ։)
ԱՆՁՈՒԿ, ձկոյ, կով կամ կաւ. ἑπιποθία, ἑπιπόθησις. desiderium. Անձկութիւն սրտի կարօտելոյ. նեղութիւն ոգւոյ առ կարօտանաց. կարօտ. փափաքումն. իղձ. տենչ սաստիկ. ցանկութիւն. հասրէթ, ինթիզար, արզու.
Անձուկ յոյժ ունիմ։ Ի պատմել մեզ զանձուկն ձեր։ Կամ անձուկ, կամ նախանձ. (Հռ. ՟Ժ՟Ե. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 7. 11։)
Առ անձուկ գեղոյն Հռիփսիմեայ։ Զանձուկն նոցա՝ որ առ տէրն ունէին լցեալ. (Ագաթ.։)
Անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել։ Լնուլ զբաղձանս անձկոյն՝ որ առ Աստուած։ Բորբոքումն անձկոյ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
Այսպիսեաւ անձկաւ հեղձամղձուկ եղեալ փղձկիմ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Պետրոս առ անձուկ սրտին եկն ի տապանին. (Շ. տաղ.։)
Զի մի՛ անձկով սիրոյն իսպառ տոչորեսցին. (Ոսկ. գծ.։)
Լի անձկով։ Փութային անձկով՝ տեսանել. (Փարպ.։)
Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Զտապ անձկոյ սրտի քո փախուցանէ երեւումն պարտիզպանիդ. (Եղիշ. յար.։)
Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։
cf. Աբարբի.
abbey, abbacy, abbotship.
abbess, superioress.
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
մարապետներու գլուխ, ճառընտ.
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
cf. Աբեղութիւն.
որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յորդորէ զնա լինել աբեղայ, որ ոչ զօրէ կրել զկարգ աբեղայութեանն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)
monachism, monastic life
lark, tit-lark;
երգէ —, the lark carols.
poor;
Ebionitan;
Ebion.
• «աղքատ». «Աբիոնն աղքատ կոչի ի լեզու հեբրայեցի... զնոսա (զեբիոնիտ ա-ղանդաւորսն) առաջինքն յիրաւի կոչեն ա-բիոնացիս, փոխանակ զի աղքատաբար և տկարաբար ունեին նոքա զՔրիստոս». Եւս. պտմ. 203-4. նոյնը Անան. ժմնկ. 39՝ Քան-զի աբիովն ի հեբրայեցւոց լեզուն աղքատ կոչի։-Ուրիշ տեղ չէ գործածուած։
• = յն. ἀβιος, ἂβιον «աղքատ, չունևոր» (α ան+βίος կեանք) եբր. [hebrew word] օvyōn «աղ-քատ, թշուառ». այս բառը Եւսեբիոսի թարգ-մանութեամբ ասորականից անցել է մեզ։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ,
Աբիոնն աղքատ կոչի ի լեզու հեբրայեցի ... Զնոսա (զԵբիոնիտ աղանդաւորս) առաջինքն յիրաւի կոչեն աբիոնացիս, փոխանակ զի ացքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ըստ ագահութեան իւրոց մտացն ի ցանկութիւն ընչից հարեալ։ (Յհ. կթ.։)
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Սիրտ քո չէ ի բարութիւն, այլ յագահութիւն ... եւ յանիրաւութիւն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 17։)
Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա. (Իմաստ. ՟Ժ. 11։)
Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք յամենայն ագահութենէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Ոչ ինչ ի բարեացն բնակի անդ՝ ուր իցէ ագահութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ Անյագութիւն անկարգ յօժարութիւն ի կերակուրս կամ յայլ հեշտալիս. աջ կէօզլիւլիւք.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Եւ գովելի յօժարութիւն եւ ջան ի պատշաճ իրս. հավէս, ճէհթ.
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատեն.։)
Ոչ է պարտ քեզ առաւել ճգնել, որպէս ագահութեան աղագաւ աշխատեցուցանել զանձնդ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ Կաշառք. իրք յափշտակեալ, զրկանօք առեալ, եւ կամ խնայութեամբ տուեալ։
Զագահութիւն արծաթոյ ես ոչ առի. (Դտ. ՟Ե. 19։)
Այնպէս իբրեւ զագահութիւն. (Բ. Կոր. ՟Թ. 5։)
Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)
solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
• . ո. ի-ա հլ. «(իբր ած) զօրեղ, հաս-տատուն, պինդ. 2. (իբր գյ.) ամուր տեղ, բերդ. ամրոց» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. որիզ ամ-րախիտ առնել «ամուր տեղերում պահել» Ա. մկ. ա. 56 (ուղղելի ամրախիթ, հմմտ. ծա-կախիթ Ագաթ.). ամրանալ ՍԳր. Ոսկ. ամրա-ծածուկ Գ. մակ. դ. 6. Վեցօր. 185. Ոսկ. Կո-Արմատական բառարտն.-11 ղոս. Ես. ամրական «ամուր. 2. բերդ. 3. բեռ-դական» Ա. մկ. ժա. 18. Ոսկ. ես. Ագաթ. ամրակողմն ՍԳր. ամրաշէն Ոսկ. ամրապան «բերդապահ» Բ. մկ. ժե. 31. ամրապարիսպ Եփր. թգ. և յես. ամրոց ՍԳր. ամրութիւն ՍԳր. Ոսկ. Ագաթ. անամրութիւն (նորագիւտ բառ) Ուոհ. 139. մեծամուր «շատ ամուր» Եղիշ.։
• ՆՀԲ լծ. թրք. (իմա՛ արաբ.) մամուր «շէն», էմին «ապահով»։ Bö̈tticher ZDMG. 1850, 350 սանս. amura «ան-սխալ», որ չընդունեց ինքը Lagarde. Arm. Stud. § 86։ Justi, Zendsn. ռնո. և սանս. amavant «զօրեղ» բառի հետ ևաս-կածով։ Էմին, Քերակ. էջ 37 ան-ուր։ Հիւնք. էջ 114 որմ բառից, իսկ էջ 237 սրմն բառից։ Մառ ЗВО 5, 320 ամուլ բառի հետ զնդ. apuϑra «անորդի» ձեւին է կցում, իսկ ИАН 1916, 237 հաւատ, հաւան. հաւաստի բառերի հետ դնում է յաբեթական sam արմատից, որից նաև վրաց. մծամս «հաւատամ»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Ակն. Խրբ. Կր. Ննխ. Ռ. Սեբ. ամուր Ոոմ. համուր, Մկ. հmմուր, Հմշ. օ-մուր, Ասլ. էմիւր, Հճ. ամույ, Սչ. ամբուր, Մշ. յամբուր. նոր բառեր են ամուրփոկ, ամուր-կեկ, ամրափորի «խնայող», ամրել (Ջղ. ամ-րել, ամբրել, Հնդ. ամբռել) «գոցել, փակել»։ Գաւառաևաններում ամուր բառը ստացել է զանազան նոր նշանակութիւններ. այսպէս՝ «1. բարձրաձայն. 2. ուժգին, ծանր. 3. հաս-տատուն, անսասան. 4. արագ. 5. փորը պինդ». և վերջապէս դարձել է գերադրականի նշան (Կիւրինում). ինչ. ամուր աղէկ «շատ լաւ, ամենալաւ», ամուր անուշ «շատ քաղցը»։
• ՓՈԽ.-Նոր ասոր. ämuirá «լաճախ» փոխառեալ է հյ. գւռ. ձևից. նշանակութեան զարգացման համար հմմտ. ասոր. xeläná «ուժով. 2. յաճախ» և ասոր. kalən «յաճախ», որ թրք. [arabic word] qalən «հաստ, ամուր» բառից է փոխառեալ՝ նշանակութեան նոյնպիսի զար-գացումով։
ռմկ. ամո՛ւր, ամպուր. լծ. թ. մամուր, եւ էմին. ὁχυρός կամ ἑχυρός munitus, firmus, tutus, ἑπικαίριος commodus, ἱσχυρός fortis, validus, ἁσφαλής cautus , ἁχείρυτος insuperabilis, qui sub manu redigi non potest Անքոյթ. ապահով. զօրաւոր. զգուշաւոր. պարսպաւոր, ազատ, անառիկ, անձեռնարկելի. անվնասելի. պնդակազմ. պինդ. հաստատուն. գավի. միւհքէմ. փէք. սարփ.
Տեղի ամուր՝ կեցուցանել զիս։ Քաղաք ամուր։ Քաղաքք ամուրք եւ պարսպաւորք։ Պարիսպք ամուրք։ Յամենայն քաղաքսն Յուդայ յամուրս։ Ի վերայ ամուր քաղաքաց։ Ամուր քաղաքի առելոյ։ Իբրեւ պարիսպ պղնձի ամուր։ Հրձիգ առնէր զամուր ամուր տեղիս թշնամւոյ. եւ այլն։
Բռնազբօսեսցի ոք ամուր (յն. ամրագոյն) զօրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Ամուր եւ անկոխ է ամենեցուն աթոռն այն։ Շտեմարան ամուր՝ ուղղութեանցն, մոռացումն ուղղութեանցն է։ Ամուր յամենայն վնասուց գործէ, եւ անըմբռնելի ի սատանայէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Դուռն ամուր շրթանց իմոց. յն. դուռն ամրութեան։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 3.)
Քաղաք ամուր. յն. ամրութեան, կամ շրջապատութեան։ (Լ. ՟Ծ՟Թ. ՟Ճ՟Է. )
Բերդ ամուր։ Յամուր վայրս։ Յամուր գաւառն։ Ի ծործորս ամուր լերանցն։ Ամուր աշխարհաւն իւրով. (Ագաթ.։)
Ամուր պատուար, կամ մահարձան։ Կնիք ամուր պահպանութեան. (Նար.։)
Ամուր զինուք. (Պիտ.։)
Ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)
Դուն ուրեք հոլովեալ գտանի իբր ածական.
Ի ձորակի միում ամրոջ շինէ ձեռակերտ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Ամրապէս. պնդապէս. յապահովս. փէք. սըգճա. գաթը. միւհքէմ.
Մեկին ասել բանին ո՛չ այնպէս ամուր հաստատէ զվճիռն։ Այսպէս ամուր վառել. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ.։)
Գնայի ամուր ի վերայ նորա. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Մինչ ամուր ունէր զդանդանաւանդն հեծեալն, հանդարտ գնայր (ձին). (Կլիմաք.։)
Կամ անխտիր որպէս ա. եւ մ.
Պինդ եւ ամո՛ւր կացէք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Տեսանեմ զանձն իմ պահեալ ամուր ի Քրիստոսէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԱՄՈՒՐ, ամրի, րաց. կամ րոյ, ոց. որ եւ ԱՄՐՈՒԹԻՒՆ, եւ ԱՄՐՈՑ. Ամո՛ւր տեղի. անքոյթ վայր՝ յոր լինի ամրանալ. տեղի ապաստանի կամ փախստեան. զգուշութիւն, պահպանութիւն. մարտկոց. պարիսպ. պատնէշ. բերդ. ակառն. աշտարակ. անձաւ. ὁχύρωμα, περιοχή, φρούριον, φυγαδευτήριον, βάρις, ἅκρα, ἁσφάλεια եւ այլն. munitio, munimentum, praesidium, propugnaculum, confugium, refugium, arx, turis, cautio եւ այլն. էմին՝ սաքին՝ սարփ՝ եէր, գալէ, գուլէ, եւ այլն.
Զամուրս նոցա հրձիգ արասցես։ Բաժանեցէ՛ք զամուրս նոցա։ Կործանեաց զամենայն ամուրս նորա։ Եւ եդ ի հովտին ամրոց։ Դիմէր ի վերայ ամրոցն պաշտրելոց։ Բերէին մեքենայս ի վերայ ամրոց։ Ամենայն պարիսպք ամրաց Հրէաստանի շինեսցին։ Եւ որ էին զամրօքն, սատակեցան յամրականացն։ Որ յամրի անդ էին։ Զիշխանութիւն զամրիդ։ Յայտ առնէր յամրէ անտի։ Պաշարումն ամրոյն։ Դիպեցան ամրոյն այնմիկ։ Յամուրս այրիցն։ Յամուրս անապատի. եւ այլն։
Յամուրս եղեգան եւ պրտուոյ. իմա՛ եղտիւր, ջրակոյտ, խաղ, մարգ։ (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6.)
Յամրի պահեմք զգուշութեամբ։ Յամրի կայ, զգուշութեամբ պահի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. (յն. լոկ, ի զգուշութեան։))
Դուք էիք մեր ամուր ապաստանի. արդ մեծ ամուրդ այդ հիմն ի վեր տապալեցաւ։ Առեալ զզօրսն՝ հասանէր ի վերայ ամրին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)
Երթեալ ամրանայ յամուրս բերդի միոջ. (Լաստ. ՟Գ։)
unmarried person, maid, bachelor;
that is about to be married, that is in a marriageable state;
վիճակ ամուրեաց, celibacy.
• (սեռ. -ւոյ, -եաց) «չամուսնացած կամ այրի մնացած» Ա կոր. է. 8. Յոբ իդ. 21.-ըստ ՀՀԲ կայ նաև ամուրեայ, ամօրեայ գրչութեամբ։
• Lagarde, Arm. Stud. § 87 դնում է սանս. an+vara+уa «դեռ չընտռած = չամուսնացած». բայց այս մեկնութիւ-նը ինքն իսկ չէ ընդունած։ Եազճեան, Պատկեր 1890, էջ 198-209 դնում է աւ մուրի «ան-կին», կազմուած ան>ամ բացատական մատնիկով+ուրի <ուրիի «կին», որ գալիս է սանս. vira «այր» (հյ. ուր) բառից՝ սանս. ī>հյ. ի, հի իգա-կան մասնիկով։ Հիւնք. յն. ἂμμορος «ան-մասն»։ Ղափանցեան, ЗВО 23, 360 [other alphabet] »
ὀ και ἠ ἅγαμος caelebs et innupta Անկին (այր), եւ Անայր (կին). չեւ ամուսնացեալ, կամ այրի մնացեալ. ազապ. երկէն. պէքեար. երմեշ. եւ տուլ.
Ամուրեացն եւ այրեացն ասեմ. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 8։)
Ամլոյն բարի ոչ արար, ամուրւոյն ոչ ողորմեցաւ. յն. ըստ ոմանց է γύναιος, կին աղքատ կամ անտէրունչ. խեղճ կնիկ. muliercula եւ ըստ ոմանց ἁγύναιος անկին. qui uxore caret (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 21.)
Ամուրեաց քահանայիցդ՝ որ ըստ աշխարհի. զի որում ի մանկական հասակին հասանէ վախճան ամուսնոյն, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
soft, sweet, gentle, agreeable, inviting, engaging, winning, attractive, affable, conciliating, persuasive.
• «մեոմ» Փիլիմ. առ Լեհ. այս արմա-տից են ամոքել «մեղմել, կակղել» ՍԳր. Սե-բեր. ամոքախառն «բարեխառն (օդ)» Վեցօր. 90. ամոքումն «մեղմացում» Լմբ. սղ. դժուա-րամոքելի Նար. դիւրամոքելի Նար. բայց ա-մոքել նշանակում է նաև յետնաբար «եփել, մարսել» Մագ. Նիւս. և այս երկու նշանակու-թեանց համաձայն՝ ամոքումն «մարսումն» Նիւս. բն. ամոքանք «համեմելը» Փեւ. ամո-քարար կամ խահամոք «խոհարար, կերակուր եփող» Փիլ. ևն։
• Տէրվ. Altarm. 58 սանս. marǰ «մաք-րել», mršta «մաքուր, համեղ», յն. άμέλ-γω, լտ. mulgeo, հյ. մաքուր, միրգ ևն բառերի հետ։ Canini, Et. étym. 29 յն αμυγ-δάλη «նուշ» բառի հետ։ Հիւնք. ստամոքս-ից։ Pokorny 1, 179 հնխ. omo->հում բառից?
Արմատ յաջորդ բառիցդ, որպէս ողոք. մեղմ. միւլայիմ, հազիմ.
Մարի ամոք տածմամբն զձագս հանէ. (Փիլիմ. առ Ստեփ. լեհ.։)
cf. Ամոք.
Բարեխառն. մեղմ. կակուղ, անուշ. ի թիտալլը, միւթետիլ.
Ամոքախառն օդ։ Ամոքախառն խառնուածովն. (Վեցօր. ՟Ե։)
seasoning, sauce.
παράρτυσις, ἤδυσμα conditura, condimentum Համեմումն. յօրինուած համեմիւք. հանդերձանք համեղութեան. թէրպիյէ.
Կազմութեամբ պատրաստութեան, եւ համեմոցն ամոքանօք (յն. մի բառ)։ Հացք եւ աղ առանց ամոքանաց. անխմոր են հացքն, եւ աղն անխառն. (Փիլ. տեսական.։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
որ եւ ՀԱՄՈՔՍԵԼ. εὑδοκέω, παραρτύω, συγκεράννυμι placo, complacere facio, commiseo, tempero, apparo, condo Բարեխառնել. անուշել. մեղմել. հաճել, հաճոյական գործել. համեղ առնել. համեմել. համոզել. կակղել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անուշցնել, կակղցնել. տինտիրմէք. միւլայիմ՝ թէսքին էթմէք, կէվշէթմէք. ի թիմատ վերմէք.
Ամոքեսցէ զկեանս իւր իբրեւ զվարձկան։ Չամոքելոցն ի հնազանդութիւն. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Եբր. ՟Դ. 2։)
Հաց կերակուր, եւ խորտիկ՝ աղ. որոց էր երբէք, զի եւ զոպայ համեմով ամոքեալ լինէր. (Փիլ. տեսական.։)
Ըստ դեղոցն (այս ինքն մահադեղոցն) չարութեան, որ ամոքեալ է մեղու. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
Զկաւոյն կնատութիւնն յարդիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս՝ առնեն կարծրագոյն զլոյծն։ Յառաքելական ամոքելի զանգուածոյն էին. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Է։)
Նմա է կարելի՝ զվէր ցաւոցն ամոքել։ Զցասումն սրտի ամոքել. (Լմբ. սղ.։)
Զոմանս (ի ձկանց) ի սանի հանդերձ պոսիդոնիւ (ջրով) ամոքեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Լերդին ընկալեալ յորովայնէն զնիւթն՝ ամոքէ, եւ նմանեցուցանէ իւր։ Փայծաղն ոչ փոքր ինչ նպաստ լինի առ ի յամոքել (զկերեալ կերակուրն)։ Բարութեամբ եղեալքն, որդոն՝ ամոքելն եւ աճելն։ Ամոքելն եւ աճելն ո՛չ կամաւոր է, եւ ոչ ակամայ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)
appeasement, assuagement, moderation, abatement;
inducement, persuasion.
Ամոքելն, եւ իլն. ամոքանք, որպէս մեղմութիւն կամ մեղկութիւն.
Ամոքումն եւ զղջումն եւ արհաւիրք խռովութեան տիրէ նմին. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս մարսումն կերակրոյ. πέψς conconctio, digestio. հազմ.
Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանել. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)
having the colour or appearance of a cloud.
ἑπινεφής nubilis, nubibus tectus, subductus Որ ինչ է ի գոյն ամպոյ. մթագոյն. ամպախառն.
Արեգակն շող ամպագոյն ի վերայ ծագեաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 22։ (Իսկ իբր ամպատեսիլ՝ ըստ յն. ասի))
complaisance, obligingness, kindness.
Կատարելն զկամս այլոց. կամակար յօժարութիւն ի հնազանդութիւն. եւ Հնազանդութիւնն.
Ոչ պատուեաց կամակատարութեամբն զարարիչն. (լաւ եւս կամակարութեամբն. ըստ յն. յօժարութեամբ. Ոսկ. ղկ.։)
Զմեր հեշտութենէն՝ որ ի կամակատարութենէ լեալ (կատարելով զխնդիր քո յօժարութեամբ,) քաջ գիտեմ խնդութիւն քեզ լեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Դարձուցանել զարժանաւոր դարձուածս աշխատութեան ի ծննդոցն ի կենդանութեան պատկառելի պատուոյն կամակատարութիւն (կատարելով որդւոց զկամս ծնողացն). (Պիտ.։)
powerful, mighty, potent;
— ի տէգ նիզակի, skilful at hurling the javelin.
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)
Միաք կամակարութեան. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 19։)
Անձնիշխան կամակարութիւն մտացն։ Զկամակարութիւն մտացն եւ մարմնոյն ածել ի հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Զ։)
Քաղցրութեամբ եւ կամակարութեամբ զամենեսեան ձգէ առ ինքն։ Կամօք կամարութեամբ եւ մտօք յօժարութեամբ կոչէ զամենեսեան։ Կամօք կամակարութեան ընդ հնազանդութիւն մտանել բարութեանն։ (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 9. 11։)
Կամօք կամակարութեան եկն ի տեղի չարչարանացն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Վարձս ընդ կամակարութեանն առնուլ. (Եզնիկ.։)
Կամակարութեամբ յարձակեալ ի վերայ մահու. (Եղիշ. ՟Ա։)
Փութոյն անխափան կամակարութեամբ։ Չարաբարոյ կամակարութիւն. (Պիտ.։)
Կամակարութեամբ եւ ծուլութեամբ անարգել զօրէմս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Աներկիւղ կամակարութեամբ գործէ զաղտէղի գիճութիւնս. (Փարպ.։)
Եւ ինքն առ կամակարութիւն ի դահճապետէն.. (Նախ. երեմ.) այսինքն ազատութիւն։
wilful, headstrong, froward.
Որ կացուցանէ կամ պնդէ զկամս իւր. անձնահաճ. կամակոր, իր քեֆը պաշտօղ.
Եղեն կամակացոյցք կամածին կամացն։ Կամակացոյցք անձանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
διεστραμμένος, σκολιός, καμπύλος perversus, tortuosus, obliquus, inflexus, curvus, flexuosus. լծ. եւ նոյն ընդ Ծամածուռ. խեղաթիւր. ոլորեալ. որ եւ ԳԱՆԳՈՒՐ (ՆՄԱՆԱՁԱՅՆ). եւ Մոլորեալ. թիւրեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. (ի ձայնէս Կամ, ուստի եւ կամն, կամար կամուրջ, կարկամ. յորս կայ կորութիւն ինչ. որպէս եւ յն. գա՛մբի, գամբի՛լօս, է կոր. թիւր. պ. փէման, աղեղն. եւ թ. գամպուր, եամփուրի, քէմէր, եւն) զի եւ Կամակորն վարի ըստ նախնեաց որպէս ռմկ. ծուռումուռ. ծուռծռկած.
Օձ կամակոր։ Կամակոր շաւիղք, կամ Ճնապարհք։ Բերան կամակոր։ Կամակոր եւ խեղաթիւր ազգ։ Խորհի զկամակորս։ Կամակոր գտանիցիմ։ Ոչ միայն բարերարացն եւ հեզոցն, այլ եւ կամակորացն, եւ այլն։ Զոր կոչէ բերան կամակորաց, եւ շրթունս սուտ (զրպարտչաց). (Համամ առակ.։)
Զկամակորն յուղղութիւնն (դարձուցանել) ... զոր եւ եբրայեցին ակովբա ասէ, այսինքն կամակոր. (Ոսկ. ես.։)
Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)
Խափանեսցէ զկամակոր իշխանութիւնս անձնականս՝ որ ի մեզ. (Տօնակ.։)
Մտախաբ, կամակոր իսկ՝ եւ սրտաբեկ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Կամակոր ուխտադրուժք իջանեն յատակս դժոխոց. (Նախ. առակ.։)
Կամակոր յամառութիւն. (Եզնիկ.։)
Ըստ հոմաձայնութեան յետին վկայութեանցս ռամկօրէն կամ առ յետնագոյնս Կամակակոր ասի յամառն եւ կամապաշտ։
Որպէս եւ (Լմբ. առակ. ՟Դ. 24.) Հաճեցաւ ստուգաբանել, Կամաւ կորացեալ, յասելն.
Կամակոր է սատանայ, որ ոչ պատրանօք, այլ կամաւ կորացաւ ի չարն, եւ անզեղջ է ի նոյնն։
ԿԱՄԱԿՈՐՍ. մ. διεστραμένως perverse Խոտորնակի, թիւրութեամբ. ոլոր մոլոր. Կամակորս գնայ ընդ քեզ. (Սիր. ՟դ. 18։)
perverse, froward.
Այն՝ որ խօսիցի թիւրս, կամ մոլար բանս.
Եւ ի ձէնջ յարիցեն մարդք կամակորախօսք. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
Զոր անուսմունքն եւ յողդօղդքն կամակորեանն. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 16։)
Կամակորէ յուսմանէ (զանձն)։ Կամակորի ի Ճանապարհս իւր. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 16։ եւ ՟Ժ՟Դ. 2։)
Գաւազանն մովսէսի բրտացեալ աձաձեւ կամակորէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Որ կամակորէր եւ թիւրէր զճանապարհն աստուծոյ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Յուղիղ յարարածսն, զոր աղաւաղեալ կամակորիցէ (Եզնիկ.։)
Մի՛ զմին ասելով, զբնութեանցն խցանել կամակորեսցուք՝ զաղբիւրս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կամակորելով զուղիղ դաւանութիւնսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Ոչ տան թոյլ ուղիղ գնալ, կամակորեն. (Ոսկ. ես.։)
Յապականեցուցիչ ցանկութիւնս կամակորեցան. (Դիոն. եկեղ.։)
Կամակորեալք ի ձրիցն զոր ընկալաք. այսինքն խոտորեալք. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Ը։)
Իսկ թէ ոք առ այս խորհրդոյ գիտութիւն կամակորի. այսինքն մոլար ընթանայ. (Լմբ. պտրգ.։)
to be bent, crooked, twisted;
to deviate, to turn away, to go astray;
to be perverted;
— ի ճանապարհս իւր, to follow or pursue the indirect paths of vice or error;
— յուսմանէ, to refuse to learn.
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Բնութիւն ունելով զբարձրայօնութիւն եւ զկամակորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
στρεβλότης, σκολιότης perversitas, tortuositas, obliquitas. իսկ Կամակորութեամբ, σκολιῶς perverse. Ծամածռութիւն. խեղաթիւրութիւն. խոտորնակութիւն. (որ վրիպակաւ դրի եւ Կամակարութիւն)
Ամենեքին անհնազանդ՝ դնան կամակորութեամբ. (Երեմ. ՟Զ. 28։)
Ածել յուղղութիւն զմեր կամակորութիւնս խրատէ։ Որք զուղղութիւնսն մեր ի կամակորութիւն դարձուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
Առ հպարտ յանդգնութեան մտացն կամակորութեան. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հայհոյօղ կամակորութեամբ։ Անկանելով ի պատուիրանազանց կամակորութիւն. (Պիտ.։)
Արգելուլ զնոսա ի կամակորութենէ իւրեանց. (Խոսր.։)
Զոր կամակորութեամբն մերկացան, բաժանեալք եւ որոշեալք ի շնորհաց. (Շ. ընդհ.։)
Իսկ (Կոչ. ՟Բ.)
Չաչաչար (կամ չա՛ր չա՛ր) է կամակորութիւն, ընթերցիր Կամակարութիւն. զի յն. է՝ ինքնիշխանականն. αὑτεξούσιον.
pleasure, contentment.
Կամակք. հաճոյք. ուստի
Հեշտ կանակութիւնք. հեշտալիք մարմնոյ. փափկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 230։)
consent, accord, complicity.
ὀμόνοια, εὑγνωμοσύνη, διάθεσις concordia, adfectio, complacentia. Համակամութիւն. միաբան հաւանութիւն. հաճութիւն. յօժարութիւն. թոյլտուութիւն. զիջումն.
Տե՛ս զմիական լիութեանն կամակցութիւն. (Ագաթ.։)
Կամակցութեամբ երանելի եղբարցն իւրոց եւ սիրելեաց. (Փարպ.։)
Եթէ աստուծոյ կամակցութեամբն դարձցուք ի տուն. (Աթ. ՟Բ։)
Ի սուրբսն բարեացն է միայն կամակցութիւն եւ հատուցումն. իսկ արդարոյն՝ եւ չարեացն է փորձութիւն, եւ հատուցումն. (Բրս. հց.։)
Ի բաց ընկենլի է յեղբայրակցութենէն զանվայելուչ կռիւ եւ զբաժանեալ կամակցութիւն. (Բրս. ճգն.։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Որպէս այլ բանքն ոչ էին տկարութեան, այլ կամակցութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)
cf. Կամակատար.
Որ հաճէ զկամս այռոց. կամակար.
Տո՛ւր սմա տէր զվարձս ամբակումայ քո կամահաճոյ մարգարէին. (Մաշտ.։)
to knock, to strike.
(ի բառէս կռթունք. թ. սըրթ. յորմէ ռմկ. կռթնիլ ). διωθέω impello, perpello Ուսովք կամ թիկամբք մղել, վանել, մերժել, խթել. թօթվել, հրել, զարնել.
Կողամբք եւ ուսովք ձերովք գրթցէիք, եւ ոգորէիք ... եւ ի բաց մերժէիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Ո՛վ խաշինք գէրք, մի՛ ոգորայք. գրթցէք, հարկանէք զհիւանդացեալսն. (Մծբ. ՟Է։)
Գրթցէիք, խեթկէիք, եւ առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
full bosomed;
— աղեղն, a bow well drawn.
Լիով գրկաւ, գրկաւ չափ (լարեալ աղեղն, կամ տարածեալ գութ սիրոյ).
Ի գրկալիր աղեղանց խուսեաց աշխարհն ամենայն. յն. ձկտեալ. (Երեմ. ՟Դ. 29։)
Գրկալիր սիրով առ ինքն յանձանձէր ածել իբրեւ զորդի սիրելի. (Յհ. կթ.։)
"to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Բարք սիրելեաց այս են, զի զմիմեամբք գրկախառնին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Կական բարձեալ մորմոքէին գրկախառնեալք։ Գրկախառնեալ ի մարտս գօտեկռուութեան. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
cf. Գրկախառն.
Իբր գրկակից, կամ հաղորդակից. (Երզն. քեր.։)
embrace.
Ընդգրկելն. ողջագուրելն.
Մեղայ գերունակ գոգոյդ գրկանաց. (Նար. ՟Ի՟Է։)
fathom.
որ եւ ասի ԳԻՐԿ. Չափ գրկաց մարդոյ. գուլաճ.
Գտի ջրհոր մի ցամաք վաթսուն գրկաչափ խոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
with open arms.
Յորժամ դառնայցեմք առ աստուած, ընդունիցի զմեզ գրկատարած ձեռօք. (Ոսկ. ես.։)
embracer.
Ընդունարան գրկելոյ. գրկօղ.
Անբաւին գրկարան. (Նար. կուս.։)
"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Գրկընդխառն եղեն (սամփսոն եւ առիւծ). (Փիլ. սամփս.։)
Ի փախուստ դառնալ ի գըրկընդխառն լինելոյ նորա թշնամւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
who is in the arms or at the breast (a baby).
Ոչ զարհուրի ասեն գրկընկալ մանուկ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
written;
manuscript.
Գրչաւ գրեալ. մանաւանդ իբր Բոլորագիր կամ նօտրգիր.
Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
inkstand.
Աման պահելոյ զգրիչս կամ զեղեգունս գրելոյ.
Գրիչն, գիր, գրչամանն, թանաք. (Ոսկիփոր.։)
pocket;
purse;
դնել ի —ի, to pocket.
Բառ ռմկ. Քսակ կարեալ ընդ հանդերձս. որ եւ ԳՐԱՊԱՆ. ճէպ, ճէյպ σάκκος saccus. (Բժշկարան.։)
cf. Գրգլիք.
Իբր Գրգլեակ. գրգլիք. քուրջ. կամ Քուրձ.
Հող ի գլուխ, եւ մոխիր զգրջլօք շրջեսցի. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. յն. լոկ, մոխիր ցանեալ։)
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Ագոնարարացն արագոստուաւ, որ է գօշ. (Եւս. քր. ՟Բ։) cf. ԳՈՇ։
Կօշել, եւ Յօշել. ահաւոր գոչմամբ ի վերայ յարձակիլ ի գիշատել.
Գազանաբար խրոխտանան գօշել եւ պատառել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Մի՛ կեղեքեր զգիշատեալս, մի՛ գօշեր զմորմոքեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Պատեալ զյովհաննու (վիշապացեալ դեւն) գօշէր զմարմինսն, եւ գոչէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to dry, to become dry.
ξηραίνομαι arefacior, aresco Գօս լինել. չորանալ. ցամաքիլ՝ փայտից, եւ անդամոց. չորնալ.
Ամենայն փայտ ագարակի գօսացաւ. (Յովէլ. ՟Ա. 12։)
Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Զգօսացելովքն սփռեսցէ զանձրեւ փայլատականցն ի կիզուլ յայրել։ Անդամալոյծք եւ գօսացեալք. (Ագաթ.։)
Տունկս գօսացեալ։ Խլեալ գօսասցի։ Ոստ տնկոյն բերկրութեան, յորմէ գօսացայ. (Նար.։)
Գօսացաւ ձեռն նորա։ Որոյ ձեռն իւր գօսացեալ էր. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 4։ Մրկ. ՟Գ. 1. եւ 3։)
Ոչ գօսանալ ձեռաց կռփողացն հրամայեցեր։ Կաշկանդեալ գօսացեալ ի կոր կործանմամբ ընդ կնոջն, եւ այլն. (Նար.։)
Յոռոգումն դալարութեան գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)
girdled.
Իբր Գօտի ածեալ. գօտեւորեալ.
Ի ժամ օրինացն (հաղորդութեան) գօտելածք եղիցին. (Վրք. հց. ձ։)
who girdles;
the girdling one's self.
Իբր Գօտիածու. կամ Գօտի ածելն.
Եւ զգօտեւածն հանգուշն իմն խորշաքաղ զպարեգօտս ի կուրծսն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. յն. գօտեաւ։)
wrestler;
— լինել, to wrestle.
ԳՕՏԷԿՌԻՒ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ԳՕՏԷՄԱՐՏԻԼ. Ըմբշամարտիլ. մենամարտիլ. գիրկ ընդ խառն կռուել.
Յակոբ վասն գօտէկռիւ լինելոյ ընդ աստուծոյ երանի. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Ոչ ժուժկալեմ դէմ հըզօրիդ՝ գօտէկըռիւ ըստ յակոբին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Գօտէկռիւ.
Որ գօտէկռիւ լինի. եւ Գօտէկռուութիւն.
Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestle.
Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
ԳՕՏԷՊԻՆԴ կամ ԳՕՏԵՊԻՆԴ. Որ պնդապէս կապէ զգօտին. եւ Արի, պատրաստական ի գործ.
Գօտէպինդ լինել, եւ ցուպ ի ձեռս առնուլ. (Շ. թղթ.։)
Արթնութեան պատուէր առաք, եւ գօտէպինդ ծառայութեան. (Խոսր.։)
thou, thee, you;
this, that, it;
these;
սուրբդ սրբոց, you who are the holy of holy ones;
կորուսեր զհոգիդ եւ զինչսդ, you have lost your soul and your property.
that, this.
ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.
Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։
Դովաւ եւ ի դմին մեծն եւ հրաշալին կայ ծածկեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
Դա աւադիկ զարհուրեալ իմն են. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 5։)
Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
here is, there is;
see here;
behold;
but;
now;
դա եւ դուք աւադիկ, there you too.
that resembles the sanctuary.
Դաբիրայօրէն յօրինմամբ ի ստորնայնոցս աստի մեկուսեաց. (Նար. խչ.։)
of laurel.
Որ ինչ սեպհական է դաբնի ծառոյ.
Անահտական դից մատուցեալ ըզդաբնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
laurel.
ԴԱԲՆԻ լաւ եւս ԴԱՓՆԻ. գրի եւ ԴԱՓՆԷ, ԴԱՓՆԻԴ, կամ ԴԱԲՆԻԴ, Բառ յն. տա՛ֆնի. δάφνη laurus յորմէ ռմկ. տէֆնի, դէֆնէ. ըստ հյ. Սարդ կամ սարդի, եւ Կասլայ. ծառ մշտադալար՝ անուշահոտ, յորմէ պսակ կապէին ի գլուխ յաղթականաց. կոչեցեալ δαφνίς laurea
Որպէս դափնի յառողջութեան օգուտ երթայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
Յաղագս դաբնոյն, եւ այլն. (Նոննոս.։)
Դաբնիդն, եւ սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրտն. (Ագաթ.։)
Նստաւ ընդ ծառովն դափնիդայ. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ը.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
παύομαι, ἁναπαύομαι, καταπαύομαι cesso, desino, sedo, quiesco Դար եւ դադար առնուլ. զկայ առնուլ. հանգչել. հանդարտել. լռել. կասիլ, դադրիլ.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
Ոչ դադարեաց եւ ոչ դադարէ ինքն առնելով (այսինքն աստուած ի գործելոյ). (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ դադարէ յիւրմէ խորամանգութենէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն։ Լռեալ դադարեսցէ քրիստոնէութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Աստանօր դադարեսցէ բանս։ Դադարէ առ գետովն. (Խոր. ՟Բ. 89. ՟Ա. 5։)
Դադարէ առ վարդապետ արուեստին։ Ոչ դադարէ ի խցի իւրում. իբր ռմկ. տիտիկ ընել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
ԴԱԴԱՐԵԼ. καταλύω, αὑλίζομαι diversor Ագանիլ. լուծանիլ.
Եմուտ յայրն, եւ դադարեաց։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Անկղ ի վերայ բունոյ իւրոյ նստեալ դադարիցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 27։)
cf. Դադարեմ.
Զիա՞րդ դադարեցայց ի նորոգ ողբերգութեանց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Որպէս դադարեցայք ի գործոց մեղացն, նոյնպէս դադարեսջիք եւ ի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Իբր զջուր անհաստատ, որ ոչ դադարին յաւազին տեղի. (Մխ. երեմ.։)
Ես ոչ դադարեցայց, կամ ոչ դադարեցից օրհնել զքեզ. (եւ այլն. Ժմ.։)
cf. Դաժան.
Զկնի դարձին՝ առ նոյն դարձ դաժանական. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական. (Լմբ. հանգ.։)
deformed, ugly, horrible.
ժանտ եւ դժնդակ տեսլեամբ. դժոխատեսիլ.
to be angry, mad, to sour, to turn sour, to get worse.
Ոչ դաժանեցաւ, եւ ոչ թողեալ փախեաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
δυσχεραίνομαι aegre fero Դժկամակիլ. դժուարիլ. դառնանալ. դժարը գալ, երեսը թթուեցնել.
to endeavour, to study, to labour.
Նայեսցիս ընդ ծիծառն անջատ եւ միանձն, տեսանե՞ս զիա՛րդ դալակիցի, տկար զօրութեամբն առնիցէ դադար անձին. (Վեցօր. ՟Ը։)
that produces verdure, grass.
χροηφόρος viridia gramina ferens Բերօղ յիւրմէ կամ յինքեան զդալարի եւ զդալարութիւն. կանանչեղեն բուսցընօղ, կամ կանանչութիւն ունեցօղ.
Ի վերայ բուսոյ եւ դալարաբեր երկրի։ Ի հրոյն դալարաբեր լինել արգելեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Եւ վայր դալարաբեր հայրական ծոցածին ծաղկին. (Նար. կուս.։)
Ցողով հոգւոյն շնորհի դալարաբեր լինել. (Սկեւռ. աղ.։)
Դալարաբեր արմատք, բոյսք, բանջարք. (Շիգ։ Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ը։)
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ն. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ, եցի. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
to produce verdure;
to become green, to become green again.
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
green, covered with verdure, verdant, fresh.
Գեղեցիկ դալարութեամբ. կանաչագեղ.
Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ դալարագեղ ծագի ճղաց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Դալարագեղ.
Որ զգեցեալ ունի զդալարութիւն. դալարաբեր.
Զծերացեալ եղէդն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս. (Ոսկ. յաւետիս.։)
furnished with new hair.
Որոյ հերքն միշտ են դալար կամ նորաբոյս. որպիսի է գերծեալն.
Զգլուխն իւր դալարահեր կալցի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ը։ (որ ի Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 45. գլուխ մերկ ասի։))
to become green, verdant, to sprout.
βλαστάνω germino Կանաչանալ. բողբոջել, սաղարթանալ. ուռճանալ, եւ զուարճանալ. կանանչնալ, ծնիլ
Դալարացաւ գաւազանն ահարոնի. (Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Դալարացան դաշտք անապատի. (Յովէլ. ՟Բ. 22։)
Դալարացան դաշտք յառաջին պտղաբերութիւնն եւ ի զարդ. (Արշ.։)
Ըստ նմանութեան ծառոց, որ ոռոգին ջրով, եւ ապա դալարանան. (Շ. բարձր.։)
Նմանութեամբ, Զուարթանալ, եւ Բեղնաւորիլ.
Դալարացեալ զուարճանան հեթանոսք. (Զքր. կթ.։)
Դալարացան, եւ ծնան զբազմութիւն։ Դալարացաւ արգանդ նորա. (Վրդն. ծն.։)
meadow, pasture-field;
verdant.
Սոյնպէս բուսոց՝ դալարավայր, կանաչ անկեալ (կամ կանաչացեալ). (ծաղկաւէտ. Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Ոչ է պատմել զհրաշատեսակ, զաստուածատունկ, բուրաստան, դալարավայր վայելչութեանցն զգեղեցկութիւն. (Գանձ.։)
what produces greenness.
χλοοποιός, χλωροποιός herbam producens, viride reddens Որ դալար առնէ, դալարացուցիչ. կանանչցընօղ.
Դալարարար եւ կենդանարար է ջուրն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Դալարանամ.
ԴԱԼԱՐԵՄ եւ ԴԱԼԱՐԻՄ. cf. դալարացուցանել, եւ դալարանալ.
Ի դալարել եւ ի ծաղկեցուցանել. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
verdure, grass, herbage, vegetables.
χλοή herba viridis, viror, gramen Խոտ դալար. բոյս կանաչ. բանջար վայրի. կանաչ խոտ, կանանչեղէն.
Որպէս դալարի բուսցին, զուարճասցին։ Որպէս դալարի խոտոյ։ Իբրեւ զդալարի բանջարոյ, եւ զդալարի տանեաց։ Բուսուցեր զխոտ ի լերինս, (եւ) զդալարի ի ծառայութիւն մարդկան, եւ այլն։
Սոյնպէս իմա՛
Ի վայրի դալարւոջ. յն. դալարւոյն։
Իբրեւ անձրեւոյ դալարւոյ յերկրէ. այսինքն որով լինի դալարի յերկրէ։
Աճէ դալարի, որ մերձ է ի ջուր. (Նեղոս.։)
Զառողջ եւ զանվնաս բանիցն ճարակեցուցանել դալարիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի փշագետին անդոց սահման դալարոյ. այսինքն դալարւոյ. (Նար. մծբ.։)
forger, counterfeiter.
Այն՝ որ դահեկան հատանէ ապախտ, կամ հատանէ մասն ինչ յարքունի դահեկանէ. սուտ ստակ տպօղ, կամ ստակ կտրօղ. գալպազան.
Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել. (Մխ. դտ.։)
chief of hangmen;
officer.
ἁρχιδεσμώτης princeps captivorum, ἁρχιμάγειρος princeps coquorum Պետ եւ գլուխ դահճաց, կամ պաշտօնէից ատենի. ... եբր. սարթապախիմ. ըստ յն. նաեւ աղճը պաղը, եւ խասապ պաղը Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Է. 36։ ՟Լ՟Թ. 1։ ՟Խ. 4։ ՟Խ՟Ա. 10. 12։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8։ Դան. ՟Բ. 14. եւ այլն։)
Մատուցին եւ նոքա զպարանոցս առաջի սրոյ դահճապետին։ Եկն դահճապետ մի արքունի. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
Առաքեաց զինուորս դահճապետօք հանդերձ. (Ճ. ՟Ա.։)
wild mint;
calamint;
origan.
ԴԱՂՁՆ կամ ԴԱՂՁ. ὁρείγανον, -ος origanum, -us;
mentha, pulegium, calina Անանուխ վայրի. ըստ ոմանց ազգ զոպայի, իբրեւ Զուիրակ. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
Ջրային կրայ եթէ ուտիցէ ի մսոյ իժի, երթայ ուտէ դաղձն, եւ այնու անցուցանէ զտապ նեղութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
ի բառս Գաղիանոսի Դաղձն դնի նաեւ որպէս խոտ կոչեցեալ ըստ յն. գալամենտի։
Գրիչք շփոթեն եւ ընդ Գաղձն, որ եւ ԳԱՅԼԽՈՏ. զոր օրինակ.
Մի՛ բուսցի յայգիս մեր դաղձն վնասակար. (Ճ. ՟Բ. որ ի ՟Ե.) լաւ եւս գրի գաղձն։
Նոյնպէս եւ ի Մեսր. երէց.
Պատատեալ դաղձն վնասակար զորտից գրաստուն։ Զանպատշաճ բուսանել դաղձինն վնասակարի. փոխանակ գրելոյ, գաղձն, գաղձին։
to be amazed, blind.
ԴԱՄԱՐԻԼ. իբր Պաշարիլ ի դամս, կամ շուարիլ, յիմարիլ. գումարիլ. յն. շլանալ, կուրանալ.
Կրկին մթով մթանան, ի մտացն ցնորից դամարեալք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
sepulchral, funeral;
funeral ovation.
τυμβείτος, τυμβίδιος sepulcralis, funebris Գերեզմանական. արձանական. ողբերգական.
Դամբանական ձայն, տառ, ճառ. (Մագ. ՟Ա. ՟Զ. ՟Ժ՟Դ։ Գր. տղ. առ տուտ)
ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆ ԵՐԳ. τὸ ἑλεγεῖον, τὰ ἑλεγεία carmen elegiacum, κηδεία funeratio Եղերերգութիւն.
Վերծանեսցուք ... զդամբանականն ուժգնակի. (Թր. քեր.։)
Զդամբանականն, որ է գերեզմանականն. (Երզն. քեր.։)
Զգեստք իսկ դամբանական երգոցն՝ ո՛չ պսակք վայելեն թերեւս, եւ ոչ ոսկեհուռն զարդք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
vault, charnel-house, catacombs, church-yard;
cf. Դամբան.
Դամբարանն, այսինքն գօռն նորա՝ է մերձ ի նոյն տեղին. (Մարթին.։)
Անորիշ մնան ի դամբարանսն. (Լմբ. ժղ.։)