slaying strangers.
χενοφονία hospitumoccisio. Սպանութիւն հիւրից. օտարասպանութիւն.
Զօտարսն զենլով՝ ուրախանայր հիւրասպանութեամբ. (Նոննոս.։)
inhospitality.
μισοξενία odium peregrinorum, inhospitalitas. Հիւրատեացն գոլ.
Յաղավս հիւրատեցութեան արտեմիդեայ. (Նոննոս.։)
cf. Հիւրանոց.
Օտարանոցք եւ որբանոցք եւ հիւրատունք. (Մխ. դտ.։)
Զամենայն ինչս իմ տաց ի հիւրատունս եկեղեցւոյդ ի պէտս աղքատաց. (Վրք. ոսկ.։)
Շինեցի զհիւրատունս վասն փրկութեան իմոյ. (Յիշատ.։)
hospitality, welcome, kind reception.
ξενοδοχία hospitum exceptio. Հիւրընկալելն. ընդունելութիւն հիւրոց. ասպնջականութիւն.
Աբրահամ ընդ հաւատոցն եւ զգործքն ունէր բարի, զօտարասիրութիւն եւ զհիւրընկալութիւն. (Խոսր.։)
Հիւրընկալութեանն աբրահամու։ Որպէս օրէն էր հիւրընկալութեան. (եւ այլն. Նար. գանձ.։ Իգն.։ Շ. ընդհ.։ Նոննոս.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
ՀԻՒՐՈՅԹ ՀԻՒՐՈՅՔ. cf. ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հացկերոյթք.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
ՀԻՒՐՈՅԹ ՀԻՒՐՈՅՔ. cf. ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հացկերոյթք.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.
Երաշխաւոր եղեւ օտարի, եւ ի հիւրութեան՝ գրաւեաց զնա. (Առակ. ՟Ի. 16։)
Ընկալուչ եղելումն հիւրութեանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
female guest or stranger.
very poor, wretched, miserable, pitiable.
ՀԻՔԱԳՈՅՆ կամ ՀԻԳԱԳՈՅՆ. Առաւել կամ կարի հէք. եղկելի յոյժ. թշուառագոյն.
Յոլովագոյնս եւս քան զոր ասացիս՝ հիքագոյնք. (Ածաբ. աղք.։)
Յիւրեանցանման հիգագունիցն։ Քան զամենայն աղէտս հիքագոյն. (Պիտ.։)
Ե՛ւս հիգագոյնս կամեցեալ զմեզ առնել. (Իգն.։)
Եւ ո՞ հիքագոյն քան զթշուառս. (Սկեւռ. աղ.։)
to render unhappy or wretched, to ruin.
misfortune, misery, adversity, wretchedness.
ՀԻՔՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԻԳՈՒԹԻՒՆ. Հէք գոլն. թշուառութիւն. ողորմելութիւն. խեղճութիւն.
Նախանձոտն զայլոց թշուառութիւն՝ իւր փառաւորութիւն համարի, եւ զբարիս ընկերացն՝ անձինն հիքութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)
Ամենայն հիգութեան առիթ զսա գոլ ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յայսպիսի անհնարին հիքութիւնս կապեմք զանձինս մեր։ Յուշ առնէ նոցա զառաջին հիքութիւնն իւրեանց եւ զանարժանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը. եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
• = Բնեև հալ բառ. կազմուած է ճ մաս-նիկով լու արմատից. նախաձևն էր *հուլու։ -Հիւբշ. 180։
• ՆՀԲ «ի լու, լուր», լծ. և արաբ. հա-լիմ «հեզ», հիւլլամ «գառն»։ Lag. Btrg. baktr. Lex. 33 զնդ. hu «լաւ»+հայ. լու, լուայ։ Հիւբշ. KZ 23, 403 իբրև համա-զօր զնդ. hu+sravah ձևի։ Տէրվ. Նա-խալ. 73 վերի ձևով։
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
Այր հլու զգուշութեամբ խօսեսցի. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 28։)
Հաւան, հլու. (Յճխ. ՟Ի։)
Մտերիմ եւ հլու ծառայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ունին զանլուրն լինել հրամանացն աստուծոյ, եւ հլուն անառակ խօսից եւ երգոց. (Խոսր.։)
Հլուաց տայ աստուած զշնորհս իւր. (Նար. խրատ.։)
Կամ իբր Հլուական.
Հլու հաւանութեամբ, կամ հնազանդութեամբ. (Պիտ.։ Մագ. ՟Դ։)
docile, submissive.
obedience, docility, deference, pliancy;
ի — ածել, to render docile or obedient.
ՀԼՈՒԹԻՒՆ ՀԼՈՒՈՒԹԻՒՆ. Հլու գոլն. լսողութիւն. ունկնդրութիւն. հնազանդութիւն. անսացողութիւն հեզութեամբ.
Գործիցէ քաջ հլութեան ասպարէզ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զի փայտին տարալսողութիւն ի ձեռն փայտին հլուութեան բժշկեալ. (Իրեն. առ Լեհ.։)
whisperer.
omophagy;
ferocity.
ὡμοφαγία esus crudarum carnium. Ուտելն զհում միս. հմակերն գոլ. գազանութիւն.
Նմանեցուցին օրէնքն ի ձեռն վայրենի գազանացն զաւազակացն հմակերութիւնս յայտնել. (Մեկն. ղեւտ.։)
Նոցայոցն հմակերութեանց լիցի որս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
cf. Հմայք.
Կախարդութիւն, եւ հմայութիւն։ Այլեւ ծննդեամբ հմայութիւնս առնեն. (Կանոն.։)
Զայս տեսակ հմայութեան եւ գոռոզն այն գործէր։ Տեսիլ նանրութեան եւ հմայութեան. (Նչ. եզեկ.։)
rawness, crudity;
cruelty.
(լծ. յն. օմօ՛դիս ). ὡμότης cruditas եւ crudelitas. Հում գոլն. խակութիւն. եւ Գազանութիւն. անգթութիւն.
Անմարդութիւն եւ ցուրտ հմութիւն։ Տմարդութիւն եւ հմայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4. 14. 36։)
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
εἱδώς, ἑπιστάμενος sciens, peritus. (իբր հմայուտ, կամ իմաստ, եւ մուտ) Խելամուտ. գիտակ. տեղեակ. իրագէտ. ներհուն. մակացու. հասու. փորձ. վարժ. բան գիտցօղ, վարպետ.
Հմուտ որսոյ կամ նաւարկութեան, գիտութեան ամենայնի հմուտ։ Չեմ հմուտ. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 27։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. 27։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 16։ Դան. ՟Ա. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 39։)
Զգացոյց, որպէս հմուտ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Հմոտ ղեկավար. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Հմուտ գրոց սրբոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)
great skill or ability.
Կատարեալ գիտութիւն. ներհուն վարժութիւն.
Տացէ վարդապետաց հմտավարժութիւն. (Գանձ.։)
to inform, to instruct, to teach, to train.
knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.
ՀՄՏՈՒԹԻՒՆ ἑμπειρία peritia, experientia. որ եւ ՆԵՐՀՄՏՈՒԹԻՒՆ. Հմուտն գոլ. հասու եւ փորձ լինելն. տեղեկութիւն. գիտութիւն. խելամտութիւն. եւ՝ Ճարտարութիւն. վարժութիւն.
Քերականութիւն է հմտութիւն՝ որք (այսինքն որոց) ի քերթողացն եւ ի շարագրաց իբրու բազում անգամ ասացելոց. (Քեր. քերթ.) այսինքն խելամտութիւն սովորական ոճոյ բանաստեղծից եւ մատենագրաց։
Հմտութիւն գիտութեանց, կամ արհեստի։ Նաւորդացն հմտութիւն։ Խելամուտ հմտութեամբ. (Պիտ.։)
Ի հմտութենէ հակառակադրին ոստուցեալ (ի կառաց) յերկիր անկաւ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հմտութւն գրելոցն։ Յորժամ ընդ նոսա հմտութեամբ հակառակիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33. 41։)
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
հին եւ բուն. նախնի վաղեմի. կամ Բանիբուն տեղեակ հնութեանց.
Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)
antiquity.
Գիտութիւն հնութեանց կամ հնախօսութեանց.
Երրորդ կարգել զլեզու եւ զհնագիտութիւնս. (Երզն. քեր.։)
paleography.
Գրութիւն զհնութեանց. հնախօսութիւն.
Ջանացաք հաւաքել զհնագրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 18։)
to reduce to obedience or subjection, to subject, to subdue, to subjugate.
cf. ՀՆԱԶԱՆԴԵՄ. տե՛ս (Սղ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Դան. ՟Ժ՟Ա. 39։ Հռ. ՟Ը. 20։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 27. 28։)
Հնազանդեցուցանել զամենայն տիեզերս ընդ ձեռամբ իւրով. (Խոր. ՟Ա. 7։)
Անբռնադատ հնազանդեցուցանես լծոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Քսենոկրատէս հնազանդեցուցեալ էր զախտս (այսինքն զկիրս) անսալ բանին. (Նոննոս.։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Բարւոյ կամացն ծնունդ բարի եւ հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ։)
ὐπακουή, ἑπακρόασις obedientia, auscultatio ὐποταγή subjectio. Հնազանդիլն. հնազանդն գոլ. լսողութիւն. անսացողութիւն. ունկնդրութիւն. հլութիւն. եւ հպատակութիւն. ստորադասութիւն. մռողութիւն.
Լաւ է հնազանդութիւն քան զճարպ խոյոց։ Իբրեւ զորդիս հնազանդութեան։ Ի հնազանդութիւն հաւատոց, կամ արդարութեան, կամ խոստովանութեան։ Որ ի հնազանդութեան կայցեն, կամ իցեն։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Որոց եւ ոչ առ ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն եւ յն. ստորակարգութեան) եւ այլն։
Հնազանդութիւն որդւոյ հօր՝ զկամացն լրումն ասեն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Այսպէս զօրաւոր է հնազանդութիւն հարց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
Ի հնազանդութեան կային զամենայն ժամանակս պարսից թագաւորութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գալ ինքեան ի հնազանդութիւն. (Լաստ. ՟Բ։)
Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
rag-gatherer, rag-picker.
antiquarian.
archaeology.
ancient history.
Հին պատմութիւն. եւ Հին օրինակ մատենին.
Հնապատմութեանցն կարի յոյժ հմտացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
Հնապատմութիւն աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
narrated by the ancients;
ancient writer or historian.
Պատմօղ զհնութիւնս, եւ Ի հնոց անտի պատմեալ.
Ի հնապատումն տառսն վերատատառեալ է, այլ ոչ ի նորապատում շարագրութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
ἑπίνοια excogitatio, industria, inventum, commentum. Հնարագէտն գոլ. ճարտարութիւն. հնարք.
Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա։ Զաղփաղփունք՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Սկիզբն պոռնկութեան հնարագիտութիւն կռոց է։ Մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմ. ՟Զ. 17։ ՟Թ. 14։ ՟Ժ՟Դ. 12։ ՟Ժ՟Ե. 4։)
Ըստ հնարագիտութեան արուստիցն։ Հնարագիտութեամբ ուղղեսցէ զբարսն. (Յճխ. ՟Ե։)
Ի հնարագիտութենէ թովչաց. (Եզնիկ.։)
Ուսանէր ի նոցանէ զհնարագիտութիւն յաղթութեանն. (Եղիշ. ՟Զ։)
Արուեստիւ հնարագիտութեան. (Նար.։ ՟Կ՟Գ։)
Հնարագիտութիւնք քաղդէացւոցն յամօթ լինէին աղօթիւք սրբոցն. (Հարցնափառ.։)
snare, artifice, deceit.
Որոգայթադրութիւն. թակարդ. լար. մեքենայագործութիւն.
Զառ աչս հնարադրութիւնն դժնդակ դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
teaching, informing, instructing, suggesting.
Որ ցուցանէ զհնարս ճարտարութեան. առաջնորդ, ուսուցիչ.
Զաստուած հնարացոյց ի միջի ունիմ, եւ հարցանես, թէ ուստի՞ ուսար. (Սեբեր. ՟Է։)
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
(իբր ն) Հնարօղ. ճարտարօղ. կարօղ. ձեռնհաս. ճարտար. հնարագիւտ. մեքենագործ. cf. ՀՆԱՐԱԳԷՏ.
Ամենայն հնարից հնարաւոր. (Ագաթ.։)
Հնարաւոր արարիչն. (Մաշկ.։)
Անջրպետեա՛, կամ բժշկեա հնարաւոր. (Նար.։)
Բժիշկդ հնարաւոր ամենարուեստ. (Սկեւռ. աղ.։)
Զի՞նչ են՝ որ այնչափ հնարաւորք եւ զօրաւորքն են. (Կոչ. ՟Բ։)
Մարդիկ հնարաւոր գոլով՝ բազում անգամ խզեցին զկապս. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի մտաւորաց եւ ի բանաւորաց, եւ ի հնարաւոր կենդանւոյս, զմարդոյս ասեմ։ Առաւել հնարաւոր երեւեցաւ հողանիւթեայ բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։ Խոսր.։)
Հնարաւոր իմաստութիւն, կամ շնորհք, կամ ճարտարութիւն. (Եղիշ. ՟Դ։ Շ. ատեն.։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. մտթ.։)
Կարօտեալ օգնականութեան մեքենայից, եւ հնարաւոր գործեաց։ Հնարաւոր մեքենայս դառն պատուհասից։ Ոչ զհայհոյչացն հնարաւոր չարաբանութիւն կապտեցեր. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)
ՀՆԱՐԱՒՈՐ. (իբր կ) δυνατόν possibile. Հնարելի. կարելի. մարթելի. եւ Ներընդունական.
Ամենայն ինչ հնարաւոր այնմ՝ որ հաւատայն։ Ամենայն ինչ քեզ հնարաւոր է։ Հնարաւորք են աստուծոյ (կամ յաստուծոյ. յն. առ աստուծոյ. կամ առ աստուած). (Մրկ. ՟Ժ. 27։ ՟Ժ՟Դ. 36։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 27։)
Դիւրինք են եւ հնարաւորք. (Փարպ.։ Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Գ։)
Եթէ անհնարինն հնարաւոր եղեւ, ո՞րչափ եւս առաւել դժուարինն՝ դիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Զայն չէ, ասել՝ ինձ հնարաւոր. (Շ. եդես.։)
Մի՛ կարճամտել քեզ ի հնարաւորսն. (Մաշկ.։)
Ոչ էր պարտ՝ հնարաւորացն գիտութեանց աստուածայնոցն պղերգանալ. (այսինքն զորս մարթ է գիտել) (Դիոն. ածայ.։)
Ի կարելեաց են ինչ՝ որ հարկաւորք են. եւ են ինչ՝ որ հնարաւոր։ Հնարաւոր. զորս կարն է արգելուլ։ Հնարաւոր՝ այսօր անձրեւն լինել. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հնարաւորիմ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
Հնարաւորեա՛, գթութեանց հայր։ Վրիպելոյս ինձ հնարաւորեսցես։ Ունայն զիս առնել հնարաւորեսցի. (Նար.։)
Հնարաւորեաց բնութիւնս իմաստութեամբ (կենդանի մնալ ի յաջորդս). (Շ. ատ.։)
Օդ ոտիցն հնարաւորեն զձեւ կօկաց ի մորթոց այծից. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Հնարաւորեալ առնու զամրոցն։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեանն, զոր առ դերանիկն հնարաւորեցաւ. (Արծր. ՟Գ. 14։ ՟Դ. 2։)
Հնարաւորեալ ջանան. (Զքր. կթ.։)
Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)
Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
Ամենայն մեքենայիւք հնարաւորի ապականել. (Նեղոս.։)
Հնարաւորիւր, եթէ մարթ ինչ էր, գիրկս արկանել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որ ինչ զիարդ եւ իցէ, ի նախագոյէն ե՛ւ է, ե՛ւ հնարաւորի, ե՛ւ ապրի. (այսինքն հնարեալ լինի հանճարով, գոյաւորի) (Դիոն. ածայ.։)
to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
Հնարաւորեա՛, գթութեանց հայր։ Վրիպելոյս ինձ հնարաւորեսցես։ Ունայն զիս առնել հնարաւորեսցի. (Նար.։)
Հնարաւորեաց բնութիւնս իմաստութեամբ (կենդանի մնալ ի յաջորդս). (Շ. ատ.։)
Օդ ոտիցն հնարաւորեն զձեւ կօկաց ի մորթոց այծից. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Հնարաւորեալ առնու զամրոցն։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեանն, զոր առ դերանիկն հնարաւորեցաւ. (Արծր. ՟Գ. 14։ ՟Դ. 2։)
Հնարաւորեալ ջանան. (Զքր. կթ.։)
Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)
Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
Ամենայն մեքենայիւք հնարաւորի ապականել. (Նեղոս.։)
Հնարաւորիւր, եթէ մարթ ինչ էր, գիրկս արկանել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որ ինչ զիարդ եւ իցէ, ի նախագոյէն ե՛ւ է, ե՛ւ հնարաւորի, ե՛ւ ապրի. (այսինքն հնարեալ լինի հանճարով, գոյաւորի) (Դիոն. ածայ.։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
Հնարաւորն գոլ (ըստ կրկին առման) կարողութիւն, եւ կարելութիւն. կար. հնար. ճար. ճարտարութիւն. ջան.
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ամենայարդար կամ խորագէտ հնարաւորութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։ Արծր. ՟Դ. 2։)
Անհնար է, եւ գերազանցեալ քան զամենայն հնարաւորութիւն մարդկան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Դիւթական հնարաւորութիւնս։ Լուաց հնարաւորութեամբ զերեսս նորա։ Ըդ հնարաւորութիւն զարդուցն զարմացան. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ո՛չ ի ձեռն բանից պատրողաց այժմ մեզ հնարաւորութիւն է կատարել. այսինքն գոյ հնար, կամ հնար է. (Խոր. ՟Ա. 26։)
Փոփոխէ զամենայն անհնարինս ի հնարաւորութիւն. այսինքն ի գոլ կարելի. (Երզն. լս.։)
Իբր Մեքենայագործութիւն. չարարուեստ հնարք.
Զդառնութիւն բանսարկուին, եւ զդժուարալոյծ հնարաւորութիւնս խափանեցին. (Մաքս. եկեղ.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
ἑπίνοια, σόφισμα, πανουργία excogitatio, inventum (maxime) callidum, versutio. Հնարս իմանալն ի նենգել. եւ Խորամանկութիւն. եւ Ճարտարամտութիւն. հնարք. հանճար. վարպետորդիութիւն, վարպետութիւն, խելք.
Բանսարկուին հնարիմացութիւն։ Յամօ՛թ արա զամենայն հնարիմացութիւնս խորամանկութեան սատանայի։ Կեղծաւորութեամբ, եւ անօգուտ հնարիմացութեամբ։ Ի գիւտս հնարիմացութեան։ Բազում հնարիմացութեամբ վարէր զնոսա իբրեւ զօրավար։ Գողացան հնարիմացութեամբ զպտուղն օրհնութեան. (Աթ. ՟Դ։ Եփր. աղ.։ Արծր.։ Բրս. ՟խ. մկ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Իմաստութեամբ եւ հնարիմացութեամբ յերկինս զվայելսն փոխեսցես. (Տօնակ.։)
Հնարիմացութեամբ կազմեցին զէնս. (Միխ. աս.։)
Ոչ եթէ մարդկային բնութիւնս քան զլուսեղէնսն իմաստագոյնք իցեն, այլ առ հնարիմացութիւնսն ասէ, զի հնարեցան գտանել զապաշխարութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
invention, industry, art.
Հնարելն. հնարք. հնարիմացութիւն. արուեստ.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.
Որ հնացուցանէ զլերինս։ Հնացուցին յինքեանս զբանս։ Ասելովն նոր՝ հնացոյց զառաջինն. (Յոբ. ՟Թ. 5։ ՟Լ՟Բ. 15։ Եբր. ՟Ը. 13։)
Խափանեաց եւ հնացոյց զօրէնսն մովսիսի. (Մխ. դտ.։)
Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց հնացուցանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։)
Հնացոյց զսիմէոն ի մարմնի, մինչեւ եցոյց նմա զբաղձալին. (Տօնակ.։)
pentaglot, in five languages.
five-volumed, in five volumes.
quinquertium, pentathlon.
quintillion.
fifteenth.
πεντεκαιδέκατος decimus quintus. գրի եւ Հինգետասաներորդ. Վերջինն ի կարգի հնգետասան թուոց. տասնըհինկերորդը.
Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։
Ի պատմութեան երկրորդումն՝ ճառին հնգետասաներորդի. (Փարպ.։)
Հնգետասաներորդ՝ իշխանն արծրունեաց աշխարհին. (Ագաթ.։)
five-footed, of five feet.
brown, black.
Որ է ի գոյն հնդկի. սեաւ. կամ սեւագոյն քան զհնդիկ.
Խանձօղն զերծեալ յերկնային հրեղէն բնութենէն անկաւ յերկիր, եւ եղեւ հնդկագոյն. (Եղիշ. դտ.։)
indo-european.
immortal;
— ճաշակ, ambrosia.
Քերթողահայրն ասէ, մեռաւ անմահականն՝ տակաւին անմահ ի մեռելութեան մնալով. (Սանահն.։)
Յանմահականն վիճակ։ Փրկութեամբ անմահականաւ։ Անմահականացն վեհից, կամ ահեղից. (Նար.։)
Յանմահական բաժակէն, կամ ի յայգւոյն։ Անմահական պտղովն. (Շար.։)
Ի փափկութեան ագին դրախտին՝ յանմահական եւ յերկնային. (Յիսուս որդի.։)
that does not taste death, immortal;
that has a foretaste of immortality.
Որ ունի եւ տայ զճաշակ անմահութեան.
Անմահաճաշակ պտղոյն (ծառոյն կենաց). (Պիտ.։)
to be immortalized.
Անմահ լինել. զգենուլ զանմահութիւն.
Կենաց փայտ ասեն զբարեպաշտութիւն, ի ձեռն որոյ մանաւանդ միտք անմահանան. (Փիլ. լին.։)
Նորոգեցան արարածք, եւ անմահացան. եւ այլն. (Շար.։)
Անմահացեալ գարշապարացն Մովսեսի, ոչ երկնչէր յօձէն. (Արշ.։)
cf. Անմահաբեր.
Որ անմահ առնէ. անմահագործ. անմահացուցիչ, եւ անմահական.
Կեանք անմահարար մահկանացու բնութեանս։ Անմահարար բաժակ։ Աղբերացն անապական, որ յետ մահուն անմահարար։ Անմահարար քո մեռելութեամբ. (Շար.։)
Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)
Անմահարար եթող արժանաւոր յիշելոց արուեստ. (Պիտ.։)
motherless.
ἁμήτωρ. matris expers, sine matre natus. Ոյր չիք մայր. որպէս ծնեալն ի հօրէ ըստ Աստուածութեան նախայաւիտեան Բանն.
Անմայր ծնունդ Հօր ի յերկինս։ Անսկիզբն Որդի՝ անմայր յառաջնումն. (Շար.։)
Ուրա՛խ լեր անմայր յառաջնումն ահա որդին գայ առ քեզ. իմա՛ անմայր յառաջնումն որդին գայ առ քեզ ո՛վ Եկեղեցի. կամ թէ եկեղեցիդ երբեմն չէիր մայր զաւակաց այնպէս՝ որպէս այժմդ ես. ըստ (Եսայ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Ո՞ պատմեսցէ զազգատոհմ անհօրն (ըստ մարմնոյ), եւ անմօր (ըստ Աստուածութեան)։
Որ ըստ էութեանն անմայր, եւ ըստ տնտեսութեան անհայր. (Գանձ.։)
Որպէս գոյացեալ յերկրի առանց մօր, զոր օրինակ եղեն Ադամ եւ Եւայ այլեւայլ օրինակաւ.
Որ զանմայրն զայն յղացաւ (զԵւայ). (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Որպէս այն՝ որոյ չյիշատակին ի գիրս հայրն եւ մայրն. այն է Մելքիսեդեկ. անասըզ.
ասի նմանութեամբ՝ ԿՈյս անուանեալ թիւն եօթներորդ, որպէս եւ մին. եւս եւ իմաստութիւնն հոգեւոր որպէս ուսումն առանց վարդապետի, եւ բոյս ինքնածին առանց մշակելոյ.
Է սա (եօթներեակն), որ ի թիւսն կոյս է, անմայրն բնութիւն։ Պիւթագորեանքն մշտնջենաւորակուսին եւ անմօրն միակի նմանեցուցանեն զեօթներեակն։ Ինքնուսումնակի մայր՝ անմայր իմաստութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ լին։)
Շուշան (հովտաց) անմայր. (Ճ. ՟Ա. ի պետր. պօղ.։)
without share or portion, that does not participate;
bereft, destitute;
— լինել, to be destitute, to be bereft;
— առնել, to deprive.
ἁμερής. partium expers. Որ ոչն ունի մասունս բաղադրիչս. պարզ ամենեւին. անմասնիկ. անբաժանելի ի մասունս. (հոգին, եւ կէտն, եւ վայրկեանն, եւ այլն). պէօլիւն մեզ.
Մասունս մարմնեղէնս անմասինն դնէր. (Դիոն. ածայ.։)
Անմասն է՝ ըստ որում սեռ է։ Անմարմինք անմասունք են. (Անյաղթ պորփ.։)
Անմասն րոպէ. (Երզն. մտթ.։)
(հանդերձ խնդրով). ἅμειρος, ἁμέτοχος. expers, carens, non particeps. Ոչ մասնակից. անկցորդ. անբաժ. հեռի. առանց. ազատ. անընդունակ. զրկեալ. լագասըզ. մահրում.
Մի՛ ոք ամենեւին լիցի անմասն ի մեծամեծար ուրախութենէս մերմէ. (Իմ. ՟Բ. 9։)
Անկցորդ եւ անմասն է ի չարութենէ. (Փիլ. լին.։)
Անմասն ի դժնդակութենէ, կամ ի պատշաճագունէն։ Անմասն յայսպիսի շքեղ տեսլենէ, կամ ի հրահանգից կրթութենէ. (Պիտ.։)
Հրէայքն անմասն արարին զինքեանս ի Բանէն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Ի պարսաւանաց ոչ ամենեւին անմասն. (Պրպմ. լ.։)
Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ։ Միայն դու անմասն ստութեան խաւարի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
Յամենայն զգայական կենաց անմասք են վարուք. (Նիւս. երգ.։)
uninhabited;
uninhabitable, desert, unfrequented, lonely.
ἁοίκητος. inabitabilis, ἁπάνθρωπος, hominum frequentia carens, ἕρημος, desertus, desolatus. Ուր ոչ գոյ մարդ. թափուր ի մարդոյ. անբնակ. ամայի. աւերակ. վիրան. խարապ.
Անմարդ տեղիք. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Զերկիրն անմարդ առնել ի մարդկանէ. (Լմբ. ովս.։)
ἁνάνθρωπος. inhumanus. իբր Անմարդի, տմարդի. ոչ գրելի ի համար մարդկան. վատատոհմիկ, եւ անագորոյն.
Անմարդք ի ստոյգ մարդկանէ. (Փարպ.։)
Որ սատանայի երկրպագէ, ո՛չ մարդ, այլ անմարդ արժան է կոչել. (Աթան. ՟Ը։)
cf. Անմարդ.
Անմարդաբնակ տեղիք կամ վայրք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Ի գիրս խոսր.։ Ուռհ.։ Ոսկիփոր.։)
to be deserted, to be dispeopled.
որ եւ ԱՆՄԱՐԴԻՄ. Դատարկանալ ի մարդոյ. անմարդ՝ անշէն անբնակ լինել.
impossible;
very difficult;
indecent, unseemly;
— է, it is not fit;
it is impossible.
Անմարթ թուի. (Շ. յկ. ՟Ծ։)
Անմարթ էր զսրբութիւնսն՝ շանց առաջի արկանել։ (Լմբ. ատ.։)
ՅԱՆՄԱՐԹ Յանպատեհս. տարադէպ. անխորհրդաբար.
Գիտասցեն զասացեալս, որք յանմարթ առ ի յանել խորխորատ կործանեցան. (Կլիմաք.։)
incorporeal, immaterial.
ἁσώματος, ἅσωμος. incorporeus, ἅσαρκος, carnis expers. Որ չունի զմարմին, զմիս, եւ զնիւթ. հոգեղէն. աննիւթ. իմանալի. թէնսիզ, պիլա ճէսէտ.
Անմարմնոյ աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Որ անմարմին բնութեամբ աստուածութեան քո տէր. (Շար.։)
Հրեշտակք, եւ դեւք, եւ ոգիք մարդկան՝ անմարմինք են։ Որ ինչ անմարմին է, նա պարզ բնութիւն է. (Եզնիկ.։)
Անմարթ է կապեցելոյ ի մարմին՝ զանմարմնոյ բնութեան զչափ իմանալ. (Լմբ. սղ.։)
Որ անմարմին է, անմարմնովն (պիտի սրբել). (Կոչ. ՟Գ։)
Անմարմինք ի մարմնի ցուցան։ Անմարմին պարունակօղ բանի. (Շար.։)
Զզէնս անմարմինս զգեցցուք եւ մեք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Ուսունաբար Անմարմին ասին՝ զոր ինչ լինի վերացուցանել մտօք ի նիւթոյ.
Սեռք անմարմինք են՝ ընդհանուր գոլով։ Յայտ է թէ անմարմին են (ընդհանուրք ամենայն). ուստի յայտ եղեւ, թէ՝ եւ բաղազանութիւնքն անմարմինք են. (Անձ. պորփ։)
Եւ են անմարմինք՝ թիւք։ Զձեւս եւ նոքա անմարմինք խոստովանին գոլ։ Գիծ անմարմին գոլով եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
Դասք անմարմնոց։ Որ ըստ անմարմնոց ի մարմնի. (Շար.։)
Յանմարմնոցն հպեցուցանել պարս. (Խոր. հռիփս.։)
Ի վեր համբարձեալ յանմարմնոցն ուրախակցութիւն. (Պիտ.։)
Պարտ իսկ է արդեօք անմարմնոյն՝ եւ սպասաւորութիւնն այնպէս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
իբր Առանց մարմնոյ. անմարմնապէս.
Ոմանք անմարմին զգալուստն քրիստոսի համարին. (ՃՃ.։)
cf. Անմարմին.
ἁσώματος. incorporeus, incorporalis. Անմարմին, եւ անմարմնոց պատշաճեալ. աննիւթական. հոգեղէն.
Զանմարմնական գոյացութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։)
Յանմարմնականացն մտօք սլացեալ ելանեն ի բնութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ զորս անմարմնականացն. (Շար.։)
impregnable, invincible
ԱՆՄԱՐՏ ԱՆՄԱՐՏԱԿԱՆ. ἅμαχος. inexpugnabilis. Ուր չկայցէ մարտ. ճէնկսիզ. եւ որում չկարէ մարտն ստնանել. անմարտնչելի. անյաղթելի. անպարտելի. գարշը գօնմազ, ալթ օլմազ.
Անհակառակ եւ անմարտ բերելով ըստ բնութեան. (Եղիշ. դտ.։)
Անմարտ եւ անարգել է։ Տեսանե՞ս զանմարտ զօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։)
Այս է զօրութիւն մեծ, եւ կարողութիւն անմարտական. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անմարտ.
ԱՆՄԱՐՏՆՉԵԼԻ որ եւ ԱՆՄԱՐՏ. ἅμαχος, ἁκαταγώνιστος. inexpugnabilis, insuperabilis. Անյաղթելի. անկռուելի. անվանելի. անառիկ.
Տեսե՞ր զսիրոյն գերազանցութիւն, զիարդ անմարտնչելի առնէ զմինն եւ բազմապատիկ։ Տեսե՞ր զանմարտնչելի զօրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. 37։)
Զամենայն պահպանել անմատնչելիս եւ անպատերազմելիս. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)
Անմարտնչելի ամուր, կամ պարիսպ. ահան, կամ ակատ, կամ թշնամի. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։)
impurely, indecently.
անմաքուր գոլով. անսրբութեամբ. պղծութեամբ.
Անմաքրապէս պատուել, կամ մերձենալ ի սրբութիւն, կամ համբառնալ զձեռս, կամ ի բաց մերկանալ զօծութիւն. (ՃՃ.։ Շար.։ Նար. ՟Է. եւ ՟Ղ՟Գ։)
that does not love purity, uncleanly, filthy, indecent.
Սիրօղ զանմաքրութիւն. ոչ սիրօղ զմաքրութիւն.
Ըստ ձերում անմաքրասէր օրինացդ. (Խոր. ՟Գ. 64։)
vile, abject, degraded.
Որ անմեծարն է ի մեծութեանն, յաղքատութեանն ո՞րչափ եւս. (Սիր. ՟Ժ. 34։)
Արդարեւ անմեծար մեծարեալ պատիւ հպարտութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Անմեծար հայր ամենայնիւ, եթէ ոչ զբանն ունիցի ինքեան զօրութիւն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
who desires not honour or preferment.
Ոչ մեծարգի. նուաստ. անշուք. անփառունակ. որպէս յն. անպատուասէր. ἁφιλότιμος.
not clear, indistinct, not evident, not explicit, not plain;
indivisible.
Սա ոչ նուազ աստուածութեամբն, եւ անմեկին տնօրինեալ բնութեամբ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Եւ ոչ իսկ անմեկին ապաբանութիւն առնել ձեզ առ երկայնութիւն ասացելոցս. (Ոսկ. ծն.։)
inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.
ἁχώριστος, ἁδιάστατος, ἁπαράλλακτος. non disjunctus, inseparabilis, immutabilis. Անբաժանելի. անանջատ. ոչ հեռի. եւ Անփոփոխ.
Ի հօրէ անպակաս եւ անմեկնելի է զօրութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Անմեկնելւոյ եւ անբաւ կենաց. (Մաքս. ի դիոն.։)
Անմեկնելի սիրով. (Շար.։)
Անմեկնելի՛ լեր ի նոցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)
Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)
Անմեկնելի տանջանացն համբերել։ Այս քան զայն ծածուկ էր, եւ անմեկնելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39. 45։)
Մարտքն եւ թշնամանքն անմեկնելի այն էին, որ ասաց, եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ այլն. (Համամ առակ.։)
innocently.
Պարզ սրտիւ. միամտութեամբ.
Անմեղաբար ոչ գիտելով ասէր զայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
that excuses, pardons;
— առնել, to excuse, to pardon;
— զանձն, to excuse one's self, to justify himself.
excusable, pardonable
ἁνυπαίτιος. inculpatus, inculpabilis. Որ չէ արժանի մեղադրութեան. անստգտանելի. անպարտ. անանգոսնելի. անպարսաւ. մազուր օլաճագ.
Թէ ոչ գիտէր, անմեղադրելի էր։ Անմեղադրելի է ի պատուհասէն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Որ բնութեան հետեւի եւ գործէ, անմեղադրելի է. (Շ. ամենայն չար.։)
Առանց մեղադրութեան.
to be innocent.
Անմեղ լինել կամ գտանիլ. անմեղութիւն զգենուլ. արդարանալ.
Կանայք բամբասեալ անմեղացան ապաշխարութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)
Իբրեւ զձագս աղաւնեաց անմեղացեալք. (Նար. յովէդ.։)
impeccable;
innocent.
ԱՆՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ ԱՆՄԵՂԱՆՉԵԼԻ. Որ ոչ մեղանչէ ումեք. անվնաս.
Որպէս ի թիւնաւորաց՝ անմեղանչականն. (Յճխ. ՟Դ։)
Իմում ծառայից անմեղանչելիք մնան. (Արշ.։)
not to be softened, hardhearted, inflexible, inexorable.
ἁνένδοτος. non remissus, non languidus. Որ ոչ մեղկի. անլքանելի. անխոնջ. անընդհատ.
Անմեղկելի սրտիւ։ Անմեղկելի ի շահաւոր գիւտս. (Յճխ. ՟Գ. ՟Է։)
Անմեղկելի վարուք քաղաքավարել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Անմեղկելի որպէս վերինքն. (Խոսր.։)
cf. Անմահ.
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս. (Ագաթ.։)
Իբր զանմեռ ոք մեծամտեցի. (Նար. ՟Ի։)
Ի խոշտանգանս անմեռս. (Զքր. կթ.։)
not to be accosted, inaccessible;
untouched.
ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessabilis, inaccessus. եւ այլն. Յոր ոչ լինի մերձենալ. անմատչելի. անմատոյց. եւ Անհասանելի. որուն մօտենալ չըլլար. եանաշըլմազ.
Մերձ յանմերձանալի լոյսն։ Որ հրեղինացն անմերձենալի. (Շար.։)
Յանմերձենալիսն նուիրողի. (Նար. խչ.։)
Գեղեցկութիւն անմերձենալի. (Առ որս ՟Ժ՟Գ։)
Խորհուրդքն անմերձենալի լեալ խաբէութեան չարին. (Խոսր.։)
Եւ Անշօշափ. անշաղախ. չիդըպլելու, եւ չիդպած. տօգանըլմազ. ել տօգանմամըշ.
Պաշտամանց անօթս, որք յոլովից անմերձանալիք էին. (Առ որս. ՟Ը։)
Անմերձենալի եւ մաքուր պահել. (Նիւս. կուս.։)
Նորին շնորհիւն անմերձենալի եմ ես յայլազգւոյն, որ յափշտակեացն զիս. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ խորշելի. հրաժարելի. հեռանալի.
Բիւր պղծութեամբ լի են, եւ կարի անմերձենալիք. (Խոսր.։)
Եւ Հեռաւոր. հեռի. անձնապահ.
Անմերձենալիս զինքեանս յարտաքուստ յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս արասցեն. (Պիտ.։)
discordant, different, dissonant, diverse, divided, not agreed, at variance, contrary;
irreconcilable;
— լինել, to differ, to disagree.
Նախարարք աշխարհիս մերոյ անմիաբանք լեալք. (Յհ. կթ.։)
Յայլ թիւս անմիաբան հանդիպին ժամանակագրութիւնք. (Տօմար.։)
"cf. Անմիաբան լինիմ."
ԱՆՄԻ ԱՌՆԵԼ. Չթողուլ եւ զմի ոք. բնաջինջ առնել. կամ չթողուլ ի միասին, ցիր եւ ցան առնել.
Զամենայն զօրսն պարսից կոտորեալ, անմի արարեալ սպառեցին. (Բուզ. ՟Դ. 31. 47։ ՟Է. 5։)
Չմիաբանիլ. երկպառակիլ. երկբան լինել. մուխթէլիֆ օլմագ.
Հակառակ հոգւոյն խորհել անմիաբանեցան այլքն ի պատմագրաց. (Խոր. ՟Ա. 3։)
immediately, directly.
Անմիջաբա՞ր աստուած ստեղծանէ, թէ միջնորդութեամբ բնութեանն. (Անց. պորփ։)
Անմիջաբար յիմանալիսն կոյս յարձակիլ տեսութիւնս. (Դիոն. երկն.։)
Րաբունական սիրոյն տիպար կացուցանէ անմիջաբար։ Խորհրդոցն աստուածայնոց անմիջաբար խորհրդածուք. (Շ. յիշ. առակ. եւ Շ. տաղ.։)
fleshless;
without meat.
Առանց մսոյ.
Մի անգամ ճաշակեն, զուտիքն՝ անմիս, եւ զպահքն՝ առանց կթեղինի. (Զքր. ծործոր.։)
mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.
Անմիտ եւ անհանճար բանից. (Խոր. ՟Ա. 31։)
ἅνους. mente carens Ոյր չգուցէ միտ. չունօղ զկարողութիւն մտաւոր. անբան.
(Ապողինար) մարդ անմիտ ընդունելով զտէրունականն։ Եթէ յանմիտ մարդ յուսացաւ, առանց մտաց արդարեւ է. զի եւ ո՛չ անմիտ կենդանի մարդն է. (Առ որս. ՟Թ։)
Անմիտ գոլով (ասէր ապողինար) զմիաւորեալն ընդ բանին մարմին։ Մարմին անանձն (անհոգի) եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Ոչ զանանձն եւ անմիտ մարմին առեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Մտաց մասն թուելով ոչ ունել ամենեւին՝ անմիտ թուիս ինձ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 28։)
առաւել՝ որպէս Թափեալ ի մտաց. խելագար. յիմար. մորոս. անիմաստ. տգէտ. անհանճար. եւ Յիմարական. անխելք, խենդ, խեւ. ագըլսըզ, տէլի, շաշգըն. ἅφρων, ἁσύνετος, ἅνους, ἁνόητος, μωρός. amens, demens, insipiens եւ այլն.
Ազգաւ անմտաւ։ Իմաստնոց եւ անմտից։ Իբրեւ զաղաւնի անմիտ։ Ցանկութիւնս անմիտս. եւ այլն։
Իբրեւ ոչ եթէ անմիտ ինչ լինէր (այսինքն գտանիւր) յանձն իւր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Նար. ՟Ը։)
Զանմտացն վկայութիւն։ Անմիտ են մտօք։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 3։)
Փոխարէն անմիտ մարտին. (Ագաթ.։)
Անմիտ խորհուրդ, կամ հետեւումն. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եւ որպէս Անխրատ. կամ անկիրթ. ἁπαίδευτος. indisciplinatus, ineruditus. (Սիր. ՟Ը. 5։ ՟Ի. 22։)
որպէս Անիմանալի. անիմաստ. ἁνόητος. qui intelligi non potest.
Թէ էութիւն նորա այլ է, եւ զոր իմանայն՝ ա՛յլ է ի նմանէ, անմիտ եղիցի էութիւն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)
Հետեւեցելոց տառից, եւ գծագրաց անմտից, եւ սիղոբէից, եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Անմտական, կամ գործ անմտութեան.
Եւ զի անմիտ է այս, անպիտանացուացն փոյթ ունել, ծանօթ է ամենեցուն.
disconsolate, inconsolable;
disconsolately.
ἁπαράκλητος, ἁπαρηγόρατος. inconsolabilis, insolabiis. Անմասն ի մխիթարութենէ. չունօղ զմխիթարութիւն եւ զմխիթարիչ. տխուր.
Մնալոյ ի նոցանէ որբք եւ անմխիթարք. (Փարպ.։)
Անմխիթար տրտմութիւն, կամ սուգ, խորհուրդ, ապաշաւ, սպառնալիք. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ. ՟Գ։ Սկեւռ. յար.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։) Թէպէտեւ սուղ ինչ իցեն տրտմութիւնքն, սակայն նա անմխիթարս կարծեցուցանէ. (Մանդ. ՟Է։)
Առանց մխիթարութեան.
Հեծել, կամ տրտմիլ, կամ ողբալ անմխիթար. (Փարպ.։)
incapable of cultivation.
Անմշակելի անդաստան։ Անսերմն է շառաւեղդ, անմշակելի է պտուղդ. (ՃՃ.։)
foolishly, stupidly, inconsiderately, ignorantly, rashly, madly.
Իբրեւ անմիտ. անմտութեամբ. անխելքի պէս, անխելքութեամբ, չմտմտալով.
Անմտաբար սահիլ, կամ ասել, թշնամանել, ի վերայ միմեանց յառնել, թողուլ զպատուիրանն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։ Խոսր. պտրգ.։ Սարգ. յռջբ. ՟Դ։)
to lose senses, to become crazy or stupid.
ἁφρονεύομαι, ἁσυνετέω, ἁνοηταίνω. desipio, insipienter ago. Անմիտ լինել. անմտութեամբ գործել. անխելք ըլլալ, անխելք բան ընել. ագըլսզլըգ էթմէք.
Հովիւքն անմտացան. (Երեմ. ՟Ժ. 21։)
Քահանայքն անմտանան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Դադարեսցեն յանմտանալոյ. (Առ որս. ՟Թ։)
Մի՛ անմտասցուք զօրէն անասնոց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
invincible, unconquered, insurmountable, ungovernable.
ԱՆՅԱՂԹ որ եւ ԱՆՅԱՂԹԱԿԱՆ ԱՆՅԱՂԹԵԼԻ. ἁνήττιτος. invictus, invincibilis. Որ ոչն յաղթի յո՛ր եւ է կարգի. անպարտելի. վերագոյն հանդիսացեալ. հզօր. աննուաճելի. անվանելի. որ չյաղթիւր, տակ չի մնար. եէնիլմէզ, տայմա մուզաֆֆէր օլան.
Զաստուած՝ զզօրապետն անյաղթ զօրաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անյաղթ թագաւորք. (Պիտ.։)
Անյաղթ իմաստութիւն. (Շ. բարձր.։)
Անյաղթ փիլիսոփայ. Ի խորագիրս գործոց դաւթ. անյ. եւ ի մեկնիչս նորա։ եւ Տօնաց.։ Յայսմաւ.։
Յետ եօթնամեայ անյաղթ համերութեանն. (Կլիմաք.։)
Դատաւոր անյաղթ ունելով զիւրն խղճմտութիւն. (Նոյնն։)
Զօրաւորօքն անյաղթականաց։ Անյաղթական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
Անյաղթելի մարտիրոս, կամ ճգնաւոր, նշան, եւ այլն. (Շար.։)
not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.
ἅδηλος. non manifestus, occultus, obscurus, nonnnotus. Որ չէ յայտ կամ յայտնի. անգիտելի. անծանօթ. ծածուկ. գաղտնի. մթին. անհաւաստի. անստոյգ. պէլիրսիզ, նամալիւմ, սըրր, կիզլի.
Մուտ անյայտ։ Իբրեւ զգերեզմանս անյայտս։ Զանյայտս եւ զծածկեալս. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ժ. 8։)
Զանյայտ իրս վիշապաց. (Խոր.։)
Յայտնիչ անյայտից խորհրդոց։ Ախտից անյայտից եւ յայտնի եղելոց. (Շ. թղթ. եւ Շ. ատ.։)
Խոցուածս անյայտս։ Զպահեստ անյայտիցն արտաքս հանի. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Ե։)
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ, իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ։ Անյայտիցն հաւաստի հաւատ յայտնիքս։ Փոխանակ անյայտ բարեաց զյայտնիս յանձն առնուլ չարիս. (Փիլ.։)
Ի քոյն յուսալով բարիս, որ անյայտ է թէ առից. (Խոր.։)
Զկարճ կեանս անյայտ կենցաղոյս։ Զելս անյայտ իրացդ. (Փարպ.։)
Անյայտ է օր վախճանին, աներեւոյթ են ելք յաշխարհէս. (Եփր. խոստով.։)
Մերթ՝ իբր Աներեւոյթ. ἁφανής. non apparens, e medio sublatus
Իբրեւ զմառախուղ ցօղոյ եղեւ անյայտ. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
Քան զփոշի զոր տարաւ մրրիկ, առաւել անյայտ եղեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն, եւ անյայտ յիրերաց առնելով. (Պիտ.։)
Անյայտս լողամք ընդ ծով կենցաղոյս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
to annihilate;
to hide.
Անյայտացուցանէ զվայելչութիւն աստուածատունկ դրախտի. (Պիտ.։)
Ծածկէ անյայտէ զմեծութիւն շնորհին։ անյայտեաց զտեղին. (Իգն.։ Վրդն. դան.։ Ճ. ՟Գ.։)
Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)
to be annihilated, to vanish, to disappear.
Քան զպղպջակս անձրեւի արագագոյնս պատառին եւ անյայտին։ Դնի ի գերեզմանի, եւ անյայտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
rhymeless.
ԱՆՅԱՆԳ որ եւ ԱՆՅԱՆԿ. ἅσχετος. exors. Ուր ոչ յանգի ինչ մի. անկցորդ. ազատ. անբաժ.
Սէր՝ խոտորեալ եւ անյանգ է ի ձաղանաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Իսկ ἅληκτος, non desinens իմա՛ Անյանգ, որպէս Անզրաւ. ուստի յաջորդ բառդ։
prompt, diligent;
promptly, diligently, without delay.
ἁνυπέρθετος. qui differri nequit. Ուր չկայցէ յապաղումն. անյամր. անդանդաղ.
Անյապաղ արագութեամբ ընթանան. (Ձիլ. բագն։)
Անյապաղ երագութեամբ. Անյապաղ փութով. (Պիտ.։)
ἁνυπερθέτως. sine mrrora, incunctanter. Առանց յապաղանաց. արագ արագ. փութով.
Անյապաղ վճարել, կամ թողուլ, յառնել ածել. (Փարպ.։)
Անյապաղ փութալ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
bottom-less;
very deep.
Ոյր յատակ չիք կամ չերեւի առ խորութեան. եւ Այն՝ որոյ ներքոյք կամ նստոյք այսինքն երաստանք վնասեալ եւ պակասեալ են. տիպսիզ.
Յատակք նորա առ քարինսն մնացին, եւ կոչեցաւ պերինթոս անյատակ. (Նոննոս.։)
cf. Անյատակ.
Անյատակելի անդունդք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զորոյ չէ մարթ գտանել զյատակ. խոր յոյժ. տիպսիզ.
unpolished, unfurnished, unprovided, unprepared, out of order;
hard, cold, raw;
կին —, slut.
ἅρρηθμος. incomptus, dissonans. Ոչ յարդարեալ. անհարթ. անզարդ. անշուք. չի շտկըտած, չկոկած.
Զանդունդս անյարդարս. (Ագաթ.։)
Ողջացուցանէ, զանյարդարն ի մեզ յարդարմամբ ըմբերանելով. (Փիլ. բագն.։)
that cannot rise.
Իբր Անյարական. չյարուցեալ. անյառնելի. անկանգնելի. որ չկարէ յառնել յոտս.
Ոչ գարշապարաւ ոտին վարեցաւ, զի անյարիր էր։ Անյարիր առն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ը։ Իսկ Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
Մի՛ ասասցէ կինն ցայրն, անյարիր, ապաժաման եւ վատ եւ քնած, չես այր, չես մարդ. յն. լոկ, անայր կամ անմարդ։
Կամ որպէս Այն ինչ՝ յորմէ չլինի յառնել.
Առ քունս անյարի։ Յանկումն անյարիր. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)
Անյարիր. անյառնելի. (Լծ. ուղիղ դրէ ի ՟Ղ՟Գ.)
Անյարիր. անյարմար է քունն բանականի։ (՟Ղ՟Բ. ոչ ի դէպ.)
shelterless, without roof, houseless.
ἅστεγος. non tectus, sine tecto. Ոյր չգուցէ յարկ բնակութեան. անտուն. բացօթեագ. տուն տեղ չունեցօղ.
Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո. (Ես. ՟Ծ. 7։)
Ոչ յարկեալ. անծածկոյթ. ուր չկայցէ յարկ. բացօթեայ. ծածք չունեցօղ, վրան բաց.
Ի ստորուստ զօրէն անհիմն տան, եւ ի վերուստ բռնութեամբ օդոյն իբրեւ զանյարկս վտանգէ. (Պիտ.։)
Յանյարկ տեղիս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Առանց յարկի. ի բացի կալով.
Յաւուրս սառնամանեացն անյարկ անցուցանէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Անյարկ արտաքոյ ուրեք. (Արշ.։)
incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.
(որ եւ յն. անա՛րմօսդօս) ἁνάρμοστος, ἁνακόλουθος. haud congruens, incompositus, ineptus, impar. Ոչ յարմար. անդէպ. տարադէպ. եւ Անմիաբան. ոչ ներդաշնակեալ. անհամեմատ. ույմազ, ուսլուպսուզ, միւնասիպէթսիզ.
Անյարմար է վասն զօրութեան մարմնոյն՝ կերակրոյ բաղձալ, եւ նովիմբ դարձեալ կերակրովքն պատերազմել ընդ մարմնոյ. (Բրս. հց.։)
Կարի իմն անյարմար թուէին նմա երգ բանիցն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Որոյ անկարելի էր եւ անյարմար. (Յհ. կթ.։)
Ոչ եթէ անյարմար է առաջին ասցելոցդ, այլ կարի միաբան. (Լմբ. սղ.։)
Յանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Ի յասել զանյարմարսն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)
Կամ իբր Անյարդար. անկազմ. անշուք. անկարգ. որ եւ ἅτακτος.
Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)
Զանյարմարսն յարմարէ պէսպէս յօրինուածովք. (Յճխ. ՟Զ։)
Եւ իբր Ոչ յարմարեալ ի մարդկային արուեստէ.
Անեղական եւ անյարմար պասրկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր բերէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
that writes in an unbecoming manner;
indecently written.
Անյար ի վնասակար ցանկութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ։)
Որ ոչ յարի. անկցորդ. հեռի.
Հայր յորդւոյ եւ ի հոգւոյ առաքեալ անուանիլ անյա՛ր էր. (Ոսկիփոր.։)
Ոչինչ անյար այսոցիկ ճանաչի. (Անյաղթ բարձր.։)
Ամբարտաւանութիւն անյար եւ լի անամօթութեամբ. (Ոսկ. գծ.։)
Անյարմարագիր անձին յուսադիր. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)