babi-roussa.
cocoa, cocoa-nut.
pressing of grapes.
Հարումն կամ կոխումն հնձանի. նմանութեամբ՝ Հարուած.
Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)
old, worn, worn out;
—ք, old lumber, trash, rubbish;
—տեաց վաճառիչ, old clothes-man.
Հնացեալ կամ կարի հին (ձորձ). հինումին, հինկեկ, քուրչ.
Ժողովեալ յաղբիւսաց եւ ի փողոցաց զանկեալ զհնոտիսն. (Վրք. հց. ՟Է։)
stove, furnace, oven;
— հալողութեան, բարձր, կոնաձեւ, ցոլացուցիչ, խառնարանի, պառակաւոր, melting furnace, blast furnace, shaft furnace, reverberatory furnace, puddling furnace, muffle furnace.
(որպէս թէ Հրնոց) Փ κάμινος, κλίβανος caminus, fornax, clibanus, fornus. ուռն. վառարան յարկածածկոյթ. եւ Թոնիր. եւ Հալո. քուրայ, բովք.
Մրրիկ կամ մոխիր հնոցի։ Հնոց երկաթեղէն եգիպտոս. կամ հնոց աղքատութեան, չարեաց։ Հնոց հրոյ, կամ հրոյ բորբոքելոյ։ Շուրջ հնոցաւն. եւ այլն։
Երկաթի հնոց զչարչարանս եգիպտոսի կոչէ. (Մխ. երեմ.։)
Հնոցն, եւ տապ իւր. (Նար. ՟Զ։)
Արկանել զմեզ ի հնոց ցանկութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Իսկ (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 8.)
Եմուտ զհետ առնն իսրայելացւոց ի հնոցն. եբր. որպէս թէ կամարակապք ձեւ հնոցի. ըստ այլոց՝ պոռնկանոց. ըստ վարդանայ՝ ներքսագոյն սենեակ։
to burn like a furnace.
ՀՆՈՑԱՆԱԼ. Որպէս Հնոց լինել, հրախառն եւ մոխրախառն.
Ապարանք հնոցացեալք, եւ արքունաշէն սրահք աճիւնացեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to enflame, to make a furnace of.
ՀՆՈՑԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Նման հնոցի առնել. բորբոքել. լուցանել.
Եւ զյարակէզն հնոցացուցանելով զհուր. (Անյաղթ բարձր.։)
stove.
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.
Նորոգութեամբ հոգւոյն, եւ ոչ հնութեամբ գրոյն։ Փայլածուն է ի հնութիւնս. (Հռ. ՟Է. 6։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 18. 21։)
Տանէին զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց ... տարակուսեալ տկարութեամբ ի հնութեան ժամանակի. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
Ակնածեալ ի հնութենէ ալեացն։ Զի հայէին զհնութիւն ծերութեան նորա. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։)
Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)
Այլ զի հասարակաց ասի այժմ աղօթքն, ի հնութենէ եղեալ են բանքն. (Խոսր. պտրգ.։)
Հնութեամբ ժամանակի մոռացեալ եղեն առ վերջինսն. (Լմբ. իմ.։)
sonorousness.
the accompanying.
συμφωνία consonantia, concentus. Միաբան հնչիւն. ձայնակցութիւն.
Բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 10։)
Ձայնակցութիւն եւ հնչակցութիւն (որպէս զանգակի). (Վրդն. ել.։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
ἁκουστόν ποιέω audibile facio ἡχέω, κλάζω clango, persono եւ այլն. Տալ հնչել. լսելի առնել. գոչեցուցանել. հռչակել. քարոզել.
Հնչեցոյց տէր ի բանակն ասորւոց շաչիւն կառաց. (՟Դ. Թագ. ՟Է. 6։)
Հնչեցուցին զփողս. (Զենոբ.։)
Հնչեցուցանէր զձայն ահեղ գոչման փողոյն. (Շար.։)
Զօրէն պիծակաց վայրենեաց հնչեցուցանել. (Պրպմ. ձ։)
Զնոյն հնչեցուցանել յականջս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
Ամենայն եկեղեցական գրով հնչեցուցեալ։ Ամենայն եկեղեցօք հնչեցուցանէ զընտրելոցն զազնուականութիւն. (Կորիւն.։)
Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)
Զնոցին խօսսն հնչեցուցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
Հնչումն ձայնից։ Հնչմամբ փողոյ։ Ի ձայնէ հնչման փողոյ։ Փողոց հնչմունք. (Եղիշ.։ Սարգ.։ Շար.։)
Գոչմուք փողոց, եւ հնչմունք եղջերաց. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Քաղցրաձայն հնչմամբ նուագեմք. (Տաղ.։)
Կամ իբր Հնչեցուցանելն.
Յոյժ շահիմք ի ստէպ եւ ի յաճախ հնչմանէ յականջս մեր զյարութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
cf. Հնչական.
cf. Հնչական.
cf. Հնչիւն;
պղնձագործ հնչողութեամբ, with the tinkling of bells and the clash of cymbals.
Պղնձագործ հնչողութեամբ. (Մաշտ.։)
care, solicitude, concern, trust, custody;
care, anxiety, solicitude, inquietude, mental pain;
—ք անդոհականք, տխուր, gloomy cares;
— առնել, տանել, — յանձին բերել, ունել, to care, to mind, to take care for, to be mindful, cf. Հոգամ;
— ունել, ի մտի արկանել, to care, to be concerned, to reck, to be anxious about;
—ս ցուցանել բարեխնամս, to show or express a lively interest, to take great pains with;
թող ինձ զ—դ զայդ, յիմ վերայ —դ այդ, leave that to me;
— տար վասն բարի անուան, take care of your reputation;
մաշեալ, ծիւրեալ ի —ոց, care-worn.
• , ո հլ. «ցաւ, մտածութիւն. տռոռ-մութիւն, վիշտ. 2. խնամք, փոյթ, հոգատա-րութիւն» ՍԳր. Կորիւն. որից հոգալ ՍԳր. Մանդ. հոգած Առակ. ժէ. 20. ժդ. 30. հոգա-ծել Ոսկ. յհ. ա. 45. հոգածու Բուզ. հոգող Փարպ. հոգաբարձ Եւս. պտմ. Եփր. կոր. եփես. ծն. հոգաբարձու Կորիւն. հոգաբար-ձութիւն Վեցօր. Եւս. պտմ. Ոսկ. փիլիմ. ան-հոգ ՍԳր. Ոսկ. անհոգութիւն ՍԳր. Եզն. բազ-մահոգ. Իմ. թ. 15. բազմահոգակ Գր. տղ. թերահոգ Սարկ. քհ. իւրահոգ Վրք. հց. վա-ղահոգակ Յհ. կթ. հոգցի «դիտմամբ, խնա-մով» Վստկ. 37. հոգատար (նոր բառ)։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. pouo-ձևից. ցե-ղակիցները տես հև<հնխ. peu-«փչել» ար-մատի տակ, որ ներկայացնում է նոյն բար-ձըր աստիճանի ձայնդարձը։ Նախնական ի-մաստը եղել է «ա՛խ քաշել», որից էլ «ցաւ, վիշտ, տրտմութիւն» և յետոյ «ուրիշի հա-մար ցաւիլ, խնամք, հոգատարութիւն»։ Այս-պէս է նաև ուրիշ լեզուների մէջ. ինչ. գերմ. Sorge «նեղութիւն, հոգս, վիշտ. 2. փոյթ, խնամք»=անգլ. sorrow «վիշտ, կսկիծ, տրտմութիւն», ռուս. зaбoтa «հոգացողու-թիւն», зaботить «հոգս պատճառել, նեղու-թիւն տալ»։ Հև և հոգ, ինչպէս նաև հոգի բա-ռերի ձայնական յարաբերութիւնը ճիշտ ա՛յնպէս է, ինչպէս արև և արեգ, կով և կո-գի։-Աճ.
• ՆՀԲ լծ. թրք. հաճէթ «պէտք»։-Հիւնք. խոկ բառից։ Քիւփէլեան, Բազմ. 1910, 153 ոգ>ոյժ արմատից։ Karst, Յուշար-ձան 428, 430 թթր. ույղուր. ալթայ. qiyin, չաղաթ. qaygu, չուվաշ. koyik «հոգ, ջանք»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. հոք, Խրբ. Կր. Պլ. Ռ. հօք, Երև. Շմ. Տփ. հօքս, Տիգ. հուք, Ասլ. հէօք, հէօ*, Զթ. Սվեդ. հիւք, Ակն. ֆօք, Սեբ. ֆէք. -բայական ձևով՝ Սչ. հոգ'ալ, Ախց. Խրբ. Կր, ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. հօքալ, Զթ. հիգ'օլ, հիգ'ոլ, Սլմ. խօքալ, Մկ. խոկ'mլ, Ոզմ. խու-կ'ալ. (սակայն իմաստի տարբերացմամբ Ախց. Սչ. «տունը՝ սենեակը մաքրել, խնամ տանիլ», Ննխ. «ցաւիլ, վրան ափսոսալ, մի բանի վրայ մտածել». գրական լեզուի մէջ էլ ընդունուած է հոգալ «հոգս տանել, խնամել, հոգատարութիւն անել» և հոգ ընել, հոգս անել «ցաւիլ, մտատանջուիլ»)։ Նշանակու-թեան արժանի են Ննխ. անհօք, անֆօք «ան-հոգ» (թէև հոգ բառը առանձին գոյութիւն չունի) և էնկիւրիի թրքախօս հայոց բարբա-ռով հօքսուզ «անհոգ» (կազմուած թրք. səz բացասական մասնիկով)։
μέριμνα, φροντίς cura, sollicitudo, studium, diligentia. Փոյթ. խնամ. մտածութիւն. զբաղանք. վարանք. տատամսութիւն. տխրութիւն. (լծ. թ. հաճէթ ). ... եւ մտմտուք.
Անկցի հոգ ի սիրտ առն իմաստնոյ։ Ընկեա՛ ի տէր զհոգս քո։ Հոգք աշխարհիս։ Հոգովք աշխարհականօք։ Հոգք ամենայն եկեղեցեաց։ Մխիթար հոգոց եւ տրտմութեանց։ Ամենայն կեանք ամպարշտի հոգովք.եւ այլն։
Ի հոգս եւ ի ծփանս։ Առանց հոգոց կալն։ Հոգս եւ ծախս բազումս առնէ. (Մանդ.։ Սարգ.։ Ոսկ. յհ.։)
ՀՈԳ ԱՌՆԵԼ, ՅԱՆՁԻՆ ԲԵՐԵԼ, ՏԱՆԵԼ, եւ այլն. cf. ՀՈԳԱՄ. որպէս Խնամ ունել. փոյթ տանել.
Հոգ արար աբրահամ քաջատոհմիկ միածնին յաղագս ամուսնութեանն. (Նիւս. երգ.։)
Կրկին հոգ յանձին բերցուք։ Մեծագոյն հոգս պարտ է բերել յանձին։ Առաւել այնր է պարտք հոգք վարել. (Խոսր.։)
Առաւել հոգ ի մտի արկանէր. (Կորիւն.։)
Հո՛գ տար վասն անուան. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 8։)
Աստուած մարդկային իրացն հոգ տանի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Հոգ տանի աստուած իւրոց փառացն, զի արհամարհիցի յումեքէ. (Գէ. ես.։)
Աղեղնաւորն նախ առաջին հոգ տանի կալոյն իւրում. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
Զընկերին եւ զծառայիցն եւ զեղբօրն ոչ հոգ տանել որպէս զանձին. (Նար. երգ.։)
Հո՛գ տար զմիւս այլ պարտիզէն. (Վրք. հց. ձ։)
Ուսման հո՛գ տարցես. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հոգաբարձու.
ՀՈԳԱԲԱՐՁ ԼԻՆԵԼ. Իբր Հոգ տանել. խնամարկել.
Յանձն արար նա զհօտ իւր, զի հոգաբարձ լիցի նոցա։ Հոգաբարձ լիցի սրբոցն, այսինքն հալածելոցն։ Հոգաբարձ լիցի այրն՝ կնոջ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 36։ Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եփես.։)
Հոգաբարձացն առաջարկութեամբ զցոյցս յուսոյն՝ գթացեալ ողորմեցար. (Նար. ՟Չ՟Ե։)
Իբրեւ հոգաբարձ վերակացու։ Այլ նա (օձն) իբրեւ հոգաբարձ մի եւ վերակացու՝ ասէ. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.
κηδεμών curator ἑπιμελής qui curam gerit, sollicitus, diligens. որ եւ ՀՈԳԱԲԱՐՁ. Յանձին բերօղ կամ ըստանձնօղ զհոգս այլոց. խնամատար. վերակացու. առաջնորդ. եւ Փոյթ. փութկոտ.
Երանելի հոգաբարձուացն. (Կորիւն.։)
Եկեղեցականացն հոգաբարձուք։ Հոգաբարձուք քրիստոսի հօտին. (Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Փրկութեան հոգաբարձու. (Ճ. ՟Գ.։)
Առաքինասէր, եւ հոգաբարձու ամենայն բարեգործութեան. (Ղեւոնդ.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
ἑπιμέλεια, κηδεμονία cura, diligentia ἑπιτροή procuratio. Հոգ յանձին բերելն. խնամակալութիւն. վերակացութիւն. տնտեսութիւն. եւ Փոյթ. խնամ. զգուշութիւն. ճիգն. արթնութիւն. հոգացողութիւն.
Հոգաբարձութիւն որբոց եւ այրեաց, կամ ժողովրդոց, ժողովրդեան, հօտից, աշխարհի. (Ածազգ. ՟Ա։ Խոսր.։ Լմբ. Սարգ.։ Արծր.։)
Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛վ հոգաբարձութիւն բժշկին. յանձն չառնլովն՝ զնա յինքն ամփոփէր. (Ոսկ. քանան.։)
Աշխարհաշէն հոգաբարձութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
Ո՛րպիսի հոգաբարձութիւն ունի. եղբայր ասէ, եւ որդի աղեաց. (Ոսկ. փիլեմ.։)
Քանի՛ հոգաբարձութիւն ունէր յուսումն փիլիսոփայութեան։ Պահէին զնոսա հոգաբարձութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 18։ ՟Ե. 1։)
Այնպէս համարեալ լիցի խեզ ցաւագնոտն իբրեւ զմերձաւորն քո, եւ մեծաւ հոգաբարձութեամբ բժշկեա՛ զնա. (Եփր. համաբ.։)
Մեծաւ փութով, եւ բազոմւ հոգաբարձութեամբ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Հոգաբարձութեամբ խրատեա՛ զմեզ. (Ճ. ՟Ա.։)
Մեծ հոգաբարձութիւն յանձին բերիցէ։ Մեծաւ հոգաբարձութեամբ ընթասցուք զառապար կենցաղոյս. (Խոսր.։)
care-worn, torn with anguish, steeped in grief, sorrowful.
attentive, careful, mindful, solicitous;
gloomy, anxious, uneasy, pensive, thoughtful, troubled, disquieted.
Որ հոգ ածէ. հոգացօղ. մանաւանդ Աւելորդ հոգովք վարանեալ. տատամսեալ.
Տքնեցաւ հովիւս քաջ եւ հոգած. (Մծբ. ՟Ժ։)
Առն հոգածի (յն. տխրազգեցի) ցամաքին ոսկերք։ Ցեց ոսկերաց՝ սիրտ հոգած (յն. զգայուն). (Առակ. ՟Ժ՟Է. 20։ եւ ՟Ժ՟Դ. 30։)
full of care, solicitous.
Զանձն իւր հոգածու եւ խնամակալ երեւեցուցանէր նմա. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
cf. Հոգաբարձութիւն.
Հոգաբարձութիւն. եւ Հոգացողութիւն. փոյթ. խնամ. որպէս եւ Հոգածն գոլ. տատամսութիւն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարէր զկարգ աշխարհիս։ Սա առաւելեաց յամենայն հոգածութիւնս ի գիւտս իմաստութեան. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 2։)
Հոգածութեամբ յուղղութիւն ածել։ Նուաղեաց վայրապար հոգածութիւնքն ի մտացն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Որ միշտ լուցեալ բորբոքի ի միտս իւր հոգածութեամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
μεριμνάω, φροντίζω, ἁδολεσχέω curo, solicitor, studeo, cogito, meditor ἁδημονέω gravissime angor. Հոգ տանել. փոյթ ունել. խորհել զգուշութեամբ, կամ տատամսութեամբ. հոգալ, հոգ ընել, մտմտալ.
Ծանրասցի գործ մարդկան, եւ այնմ հոգասցեն, եւ մի՛ հոգասցեն ի բանս տարապարտս։ Հոգալ վասն մեղաց, կամ ոգւոյ, մարմնոյ, հանդերձի, վաղուի։ Ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Այլ եւ ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Զմէնջ հոգասցէ։ Զմիմեանց հոգայցեն։ Հոգացեալ ի սրտի իմում։ Սկսաւ տրտմել, եւ հոգալ.եւ այլն։
Իբր զպանդուխտ, որ ոչ զտանէ հոգայ. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ զհոգւոց ինչ հոգան. (Մանդ. ՟Գ։)
Հովիւք զհօտից ոչ հոգան, զփառաց եւ զհեշտութեանց հոգալով. (Խոսր.։)
Հոգացաւ փրկութեան իմոյ. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Յօրէնս տեառն հոգայ խոնարհն. (Մծբ. ՟Թ։)
Հոգացի՛ր, թէ ո՛րպէս զիւր չարիքն իւրաքանչիւր ոք յիւրոյ անձնասիրութեան ի ծածկոյթն ստուգապէս տեսանիցէ. (Կլիմաք.։)
Ոչ եւս հոգասցէ ինչ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 9։)
Հոգայ զտեառն. հոգայ զաշխարհիս (իրս). (՟Ա. Կոր. ՟Է. 32=34։)
Զնորին հոգացայց. (Յոբ. ՟Ի՟Գ. 14։)
Հոգալ զդիր դպրութեանն հայոց. (Խոր. ՟Գ. 52։)
Հոգասցո՛ւք զաստուածային ճանապարհս, թէ ուստի՞ սկսաւ, եւ ո՛ւր կատարի. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Հասարակաց հոգացօղն քրտիստոս։ Զամենայն պէտս մեր հոգասցի. (Խոսր.։)
cf. Հոգած.
cf. Հոգածութիւն.
Հոգ տանելն. խնամատարութիւն. հոգաբարձութիւն.
Ի բազում հոգատարութեան տայ նմա վայելել։ Բազում առնէր զհոգատարութիւն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 36։)
Սքանչացի՛ր ընդ վարդապետին հոգատարութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Հոգած.
cf. Հոգողութիւն.
Ի փոքր տեսութիւնսն, եւ ի սակաւ հոգացողութիւն գիտութեան. (Արիստ. աշխ.։)
psychologist.
psychological.
psychology.
cf. Հոգաբարձու.
Ունիմ ես հոգեբարձ ինձ եւ իմոցն զաստուած. (Վրք. հց. ՟Է. ձ. (տպ. հոգաբարձ։))
cf. ՀՈԳԱԲԱՐՁՈՒ. որ եւ գրի Հոգէբարձու.
Ղեկավար, հոգեբարձու, հարկաւոր իրաց մատակարար. (Եփր. աւետար.։)
Բարեկամ եւ հոգեբարձու։ Հայր որդւոց, եւ հոգեբարձու սննդեանն։ Թէ հոգեբարձու ես վախճանելոցն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։ Մանդ. ՟Է։)
to recover oneself, to come to oneself again.
spiritual, divine.
very sinful;
shade, ghost, vision.
assembled by the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով գումարեալ. հոգեպէս հաւաքեալ.
Հոգեգումարք, եւ ոչ մարմնագունդք. (Նար. առաք.։)
Զամս հոգեգումարս. (Անան. եկեղ։)
cf. Հոգեբերիմ.
ՀՈԳԵԴԱՐՁ ԼԻՆԵԼ. Ոգի առնուլ. կենդանանալ. զօրանալ.
Յելս հոգւոյ եղաք, հոգեդարձ եղաք, եւ առ քաջ հովիւն դարձաք. (Վրդն. սղ.։)
Նուաղեցաւ հոգի իմ ... զայս լուայ, եւ սակաւ մի հոգեդարձ եղայ, եւ կենդանացայ. (Մարաթ.։)
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
Առողջութեամբ բազմուրախ հոգէզուարճ հասանէր յաշխարհն իւր. (անդ։)
Հոգւով զուարճացեալ, ուռճացեալ. կամ Զուարճացուցիչ հոգւոյ. հոգեպարար.
Զանպարագիր երրորդութեանն հոգէզուարճ բղխումն յինքն ճառագայթափայլեալ. (Յհ. կթ.։)
Հոգեզուարճ իմաստութեամբ առլցեալ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Լուեալ հոգէզուարճ հայրապետին աղուանից ուխտանիսի. (Կաղանկտ.։)
Հոգեզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցուք. (Ոսկիփոր.։)
sacred council.
cf. Հոգելից.
ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հոգելից.
ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
full of the Holy Spirit.
ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
divinely inspired;
prophetic;
divine, spiritual.
ՀՈԳԵԽԱՌՆ կամ ՀՈԳԷԽԱՌՆ. Հոգւով խառնեալ. հոգիընկալ. հաղորդ հոգւոյն կամ շնորհաց նորա, եւ մարգարէական. կամ Ոգեխառնեալ.
Աստուած զմարդն հոգեխառն, հրեշտակակիր արար. (Ագաթ.։)
Հոգեխառն մտօք իմացաւ՝ որ ինչ շնորհեցաւ նմա յաստուծոյ. (Եպիփ. սղ.։)
Հոգեխառն սնունդ, կամ յառաջադիմութիւն, խոստովանութիւն, տառք, կոչումն. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Խոր. առ արծր.։ Սհկ. կթ.։)
Հոգեխառն սիրով պարելով ի դրախտին. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Հոգեխառն ամպով փառաց քոց. (Կաղանկտ.։)
pneumatology.
born in the spirit, spiritual.
ՀՈԳԵԾԻՆ կամ ՀՈԳԷԾԻՆ. Որ հոգւով սրբով կամ հոգէպէս ծնանի զծնունդ իւր.
Հոգեծին անախտ արգանդ։ Արգանդ հոգեւոր հոգէծին մօր. (Անան. եկեղ։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
(որպէս թէ Հոգիական) πνευματικός spiritualis. Սեպհական հոգւոյ. հոգեւոր. հոգեւորական, որ ինչ է ներքին մարդոյն. եւ Աննիւթական.
Ուտելն նշանակ է կերակրոյ հոգեկանի. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի հոգեկան տկարութենէ եղեալ. (Փիլ. լին.։)
Հոգեկան խիթոյս։ Հոգեկան վիրաց. (Նար. ՟Զ. ՟Խ՟Գ։)
Աւանդիցն՝ որ հաւատացաւ նոցա, հոգեկանաց եւ մարմնականացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Փորձութեանց հոգեկանաց եւ մարմնականաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Հոգեկան զօրութիւն (ի հրեշտակս). (Լմբ. սղ.։)
spirituality.
Ունելն զհոգի իմացական կամ բանական.
Մարդ կոչի ոչ մարմնոյն ձեւ, որ եւ անասնոցն է, այլ հոգեկանութիւնն. (Լմբ. ժղ.։)
soul-saving, salutary, wholesome, vivifying, reviving.
ՀՈԳԵԿԵՑՈՅՑ կամ ՀՈԳԷԿԵՑՈՅՑ. Կեցուցիչ հոգւոյ. փրկարար.
Հոգեկեցոյց խոնարհութիւն, կամ օրէնք, մատեանք, պատուիրանք, վարդապետութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. Երզն. մտթ. եւ Երզն. քեր.։ ՃՃ.։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
ՀՈԳԵԿԻՐ կամ ՀՈԳԷԿԻՐ. πνευματοφόρος qui fert aut gerit in se spiritum, spiritu divino adflatus. Որ կրէ յինքեան զհոգի աստուծոյ ըստ պէսպէս շնորհաց նորա. որ եւ ըստ յն. ոճոյ, Հոգեզգեստ, Հոգեզգեաց, Հոգիազգեաց. աստուածարեալ. բնական հոգւոյն. մարգարէ.
Հոգեկիր մարգարէք, կամ արք, կամ ծերն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Նախ. սղ.։)
Ի նմանութիւն մեծ խորհրդին, զոր հոգէկիրքըն ծանուցին. (Յիսուս որդի.։)
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն. (Յճխ. ՟Թ։)
Այլ ոման ի հոգէկրանցն երգէ։ Եգիպտական սուրբ հարցն հոգեկրաց. (Ճ. ՟Բ.։ Մաշտ.։)
Եղեւ դիտումնն հոգեկրիցն զայն ուսուցանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Ա։)
infinite, interminable.
Անյաւ քննութիւնք, կամ զօրութիւն, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։) (Անան. եկեղ։)
immutable, unchangeable, constant.
ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.
Այլքն ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն (աստուած) անյեղ եւ անփոփոխ է ... Ամենայն ինչ եղանելին հարկաւոր է յեղումն ընդունել, որպէս աստուծոյ անյեղն գոլ։ Անյեղ եւ անմէտ խորհրդով. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Անյեղ կարգին հպատակք եղեալ. (Դիոն. երկն.։)
Անյեղ հպաւորութիւն. (Լմբ. էր ընդ.։)
Անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ. (Պիտ.։)
cf. Անյեղ.
Անփոփոխելի եւ անյեղլի։ Զփոփոխելիսն կարծեացեալ անյեղլիս գոլ եւ անփոփոխելիս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Մի՛ դարձեալ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւն, քանզի անյեղլի է եւ անմահ. (ծն։)
immutably.
Որ եւ ԱՆՅԵՂԱՊԷՍ. ἁτρέπτως. immutabiliter. Անփոփոխապէս. առանց այլայլութեան կամ յեղափոխութեան.
Ի կուսէ անյեղաբար ծնայ։ Լոյս անյեղաբար թափեալ. (ՃՃ.։)
cf. Անյեղաբար.
Անյեղապէս ծնեալ աստուած յաստուծոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Միացար մարմնով յարգանդի կուսին՝ անյեղապէս գոլով։ Նկարագիր անյեղապէս ի ծառայական խոնարհի պատկեր. (Շար.։)
Յարդարել ըստ իմում յեղանակի անյեղապէս. (Մագ. լ։)
Զմի եւ զնոյն անյեղապէս պատմեն. (Սկեւռ. յար.։)
cf. Անյեղ.
Մարմնացեալ եւ մարդացեալ անյեղաշրջելի բնութեամբ. զի ես նոյն եմ ասէ, եւ ոչ փոփոխիմ. (Ոսկիփ.։)
Անյեղաշրջելի գիտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)
Յամբծութիւն բարուցս անյեղաշրջելի մնամ. (Լմբ. սղ.։)
(Պռօսխումէն, բառ յն) եդեալ ի մերս անյեղաշրջելի (այսինքն անփոփոխ, կամ առանց յեղլոյ ի հայ բարբառ) (Լմբ. պտրգ.։)
that easily forgives, that does not bear malice.
որ եւ ԱՆՉԱՐԱՅՈՒՇ. ἁμνησίκακος. injuriae immemor. Որ ոչ յիշէ զառ ինքն եղեալ չարիս. անոխակալ.
Անոխակալ եւ անյիշաչար տէր. (Ժմ.։)
Առ քո անյիշաչար բարերարութիւնդ. (Գանձրն.։)
forgotten;
immemorial.
ἁμνημόνευτος, ἅμνηστος, immemorabilis, immemoratus, oblivione deletus. Ոյր չիք յիշատակ. ի մոռացօնս եղեալ. անյիշելի. բնաջինջ. եատսըզ.
Զիա՞րդ լինիցին այսչափ մեղք անյիշատակ. (Կոչ. ՟Բ։)
Զիւր կարգեալ աստուածսն անյիշատակ առնել եւ ջնջել. (Ագաթ.։)
Անյիշատակ զամբարշտութեանս առնիցէ բերս. (Պիտ.։)
Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)
իբր Չյիշատակօղ. մոռացօղ. անյիշաչար. ἁμνήμων. immemor, obliviosus.
Անյիշատակ եղեալ մոռանայ զկենդանական կրիցն սովորութիւն. (Պիտ.։)
Սոքա են՝ որ զբարեկարգութիւն քրիստոնէից ուղղեցին, եւ ոչ եթէ յանյիշատակաց ոք. (Լմբ. պտրգ.։)
Առանց յիշատակութեան. առանց մնալոյ յիշատակի.
Զորոյ եւ ո՛չ զառաքինութիւն առն պարտ է անյիշատակ թողուլ. (Նանայ. յռջբ։)
Անյիշատակ զբարձումն ի տեղեացն կրիցեն. (Պիտ.։)
Յանյիշատակաց կատարել զպատարագ. իմա՛, առանց ունելոյ զյիշելիք կամ զողորմութիւն. (Կանոն.։)
immemorable.
Անյիշատակելի. մոռացեալ. առանց յիշելոյ.
Գինի զահեղ դատաստանն անյիշելի թողու. (Յճխ. ՟Թ։)
Աստուած անյիշելի մոռանայ զմեղս մեր։ Զմտածմունս նորա կորուսցէ անյիշելի. (Ճ։)
Ի բաց լքանել անյիշելի մոռացմամբ զչարեացն գործելոց զվնասս. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զոր չէ օրէն յիշել. անարժան յիշման.
Որ անյիշելին է, փոքրն է յաչս իմ երեւեալ արկածք յանցանաց. (Բենիկ.։)
Հանել յանյիշելի ամրոցէն. որ եւ ԱՆՅՈՒՇ ԲԵՐԴ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
inarticulate;
not joined, simple.
Անմիաբան. որ ոչ զօդի ընդ այլս.
Անյօդ եւ անմարմին էութիւն աստուածութեան. (Գր. հր.։)
Անյօդս կատարեալ բանաւորս (հրեշտակս), եւ զյօդապատս (զմարդիկ). (Գանձ.։)
Անյօդ բնութիւն։ Զիւրաքանչիւր զգայութիւն մեր յօդեալ անյօդիցն չէ անխորհրդաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
Զեզեկիէլեան տեսլեանն երեւոյթ անյօդն էութեամբ. (Նար. խչ.։)
Չունօղ զյօդուածս եւ զխաղս անդամոց.
Իսկ զմեզ անյարմարս եւ անյօդս, եւ ոչ երբէք կարացեալ ի նոյն գալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Պակասեալ ի յօդելոյ զբարբառ, կամ զհեգ եւ զբառ նշանական.
Ձայն երկակի է. կամ յէդեալ, կամ անյօդ, որպէս անասնոյ, եւ կամ որպէս անշնչիցն հնչմունք։ Վասն անյօդ ձայնի. (Անց. պորփ։)
Անյօդ եւ աննշան կոչումն են ձայնք անասնոց։ (Բարկացողաց) անյօդ խօսք՝ ամենեւին պակասեալ ի բանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Առանց յօդելոյ.
cf. Անյօդ.
Անյօդականն պարզութիւն. (Նար. խչ.։)
Անյօդաւոր ձայն. (Երզն. քեր.։)
without desire, — wish or inclination;
involuntary, forced.
Որ ոչ յօժարի, կամ չէ յօժար. չյօժարօղ, չուզօղ, անսիրտ. իրատէթսիզ.
Յուլացեալ եւ անյօժար յունկնդրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Անյօժար կամք, կամ միտք. (Խոսր.։ Մխ. երեմ.։ Գէ. ես.։)
Գասն այսոցիկ՝ անյօժարիցն. (Նիւս. բն.։)
Եւ ոչ անյօժարք եւ անխորհուրդ դիպմունք. (Փարպ.։)
not envious;
liberal, generous;
without envy;
generously, abundantly.
ἅφθονος. invidia carens եւ copiosus, largus. Ազատ ի նախանձուէ. անյաչաղ, եւ անաչառ. գըսգանմազ.
Աննախանձ բարք, կամ եղբայրութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)
Հոգի անամբարտաւան՝ աննախանձ գոլով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Աննախանձ լինել՝ առանց գրգռութեան. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Բ։)
Թագաւոր՝ որ աննախանձ լսողութեամբ լսէ. (Փարպ.։)
առաւել, ըստ յն. ոճոյ, Առատ. ոչ ճշդող. ոչ խնայօղ. եւ ոչ ճշդեալ. ոչ կծկեալ. լիասիրտ. անխնայ առատաձեռնութեամբ. ճէօմէրտ, գընամազ, էսիրկէնմէզ.
Աննախանձ եւ առատ (յն. մի բառ)։ Յաննախանձ առատութեան (յն. մի բառ) կեան. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աննախանձ եւ առատ առ արարածս իւր։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը։)
Աննախանձ պարգեւատու. (Եղիշ. ՟Է։)
Աննախանձ արքայութիւն. (Փարպ.։)
cf. ԱՆՆԱԽԱՆՁԱԲԱՐ ԱՆՆԱԽԱՆՁԱՊԷՍ. ἁφθόνως. absque invidia եւ copiose, largiter. Առանց նախանձելոյ կամ խնայելոյ. առատապէս. լիով. անաչառապէս.
Աննախանձաբար հաղորդ առնել, կամ հաղորդեցուցանել, մատակարարել, ցուցանել, վայելել. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրդն. երգ.։ Սկեւռ. աղ.։)
Ուսուցանել աննախանձապէս. (Բրս. առ աստուածաբ.։)
Զոր եթէ զայս առնիցէք աննախանձապէս (կամ աննախանձաբար). (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
Զքո զօրութիւնդ բարեհռչակեմ աննախանձապէս. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Ա։)
irrevocable.
ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.
Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
ԱՆՆԱՀԱՆՋ եւ ԱՆՆԱՀԱՆՋԵԼԻ. Զոր չէ մարթ յետս նահանջել. անհրաժեշտ.
Աննահանջ արիութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
artless, guileless, sincere, upright, ingenuous;
artlessly, ingenuously.
Աննենգ եւ մաքուր բարեպաշտութեան վերակացու է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աննենգ միտք, կամ միամտութիւն, բարք, սէր կամ դաշն. (Եղիշ. ՟Ա։ Պիտ.։ Սարկ. խրատ.։ Յհ. կթ.։)
Առաջի հանապազ արկանել զշմարտութեանն աստուածային եւ աննենգ կերակուրս. (Սարկ. հանգ.։)
Առանց նենգութեան.
Աննենգ խոկան յօրէնս նորա. (Լմբ. սղ.։)
unpardonable;
intolerable.
ἁνήκεστος. implacabilis, insanabiis, intolerabilis. Որում չէ՛ արժան ներել. անթողլի. անհրաժեշտ. եւ ըստ յն. ոճոյ, Անբուժելի, անդարմանելի, անհնարին. եւ Անտանելի, անտոկալի. (զի ներելն նշանակէ եւ տոկալ). աֆվ օլունմայաճագ.
Աններելիս քան զանհաւանն կափառնաում. (Նար. ՟Բ։)
Վասն այսորիկ են աններելի դեւք, զի ամբարտաւանք են. (Լմբ. սղ.։)
Աններելի պատուհաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։) (Շար.։)
Աններելի տանջանք. աններելի հուր. աններելի տապակ. (Մանդ. ստէպ։)
Աններելի դատաստան, կամ սրտմտութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) (Պիտ.։)
Անանց եւ աններելի են ահեղ աղետիցն կսկիծն եւ մորմոքումն. (Եփր. քրզ.։)
Ունէր ախտս աններելիս տեռատեսութեան. (Վրք. ոսկ.։)
Առանց ներողութեան. անխնայ. անտոկալի օրինակաւ, սաստիկ յոյժ.
Յոյժ աններելի դատապարտի քահանայն, որ ոչ սաստիցէ. (Մանդ. ի ցանկն.։)
Որոց աստ ներէ, ի հանդերձեալսն աններելի տանջէ. (Լմբ. առակ.։)
not indigent;
opulent
ἁπροσδεής. nulla re indigens, ἁνέκληπτος, nunquam deficiens, perennis. Անկարօտ. եւ Աննուազ. անպակասելի.
Վստահ է յաննիազ մեծութիւնն իւր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
Առատ եւ աննիազ հոսումն բաշխելով նոցա։ Զաղբիւրեղէնն եւ զաննիազն պատճառ. Զհրոյ զօրութիւնս՝ անշէջս առնէ, եւ զջրոյ հոսանս՝ աննիազս. (Դիոն. երկն. եւե աստուածայ։)
abundantly.
ἁδιαλείπτως. indeficienter. indesinenter. Առանց նուազելոյ. անսպառութեամբ. յաւեժաբար.
sleepless, watchful.
ԱՆՆԻՐՀ ԱՆՆԻՐՀԵԼԻ. Որ ոչ նիրհէ. աննինջ. անքուն. միշտ արթուն. չմրափօղ. ույգու պիլմէզ.
Քուն աննիրհ, եւ կուրութիւն բարի, ի մի՛ կարասցէ տեսանել զմեր առաքինութիւնս. (Կլիմաք.։)
Աննիրհելի ակն կամ պահապան։ Աննիրհելի դիտմամբ։ Աննիրհելի փառաբանողաց։ Զուարթունք աննիրհելիք. (Նար.։)
cf. Աննիրհ.
ԱՆՆԻՐՀ ԱՆՆԻՐՀԵԼԻ. Որ ոչ նիրհէ. աննինջ. անքուն. միշտ արթուն. չմրափօղ. ույգու պիլմէզ.
Քուն աննիրհ, եւ կուրութիւն բարի, ի մի՛ կարասցէ տեսանել զմեր առաքինութիւնս. (Կլիմաք.։)
Աննիրհելի ակն կամ պահապան։ Աննիրհելի դիտմամբ։ Աննիրհելի փառաբանողաց։ Զուարթունք աննիրհելիք. (Նար.։)
immaterial.
αὑλός. materiei expers, immaterialis. Անմասն ի նիւթոյ. անմարմին. իմանալի.
Աննիւթք, որպէս աստուած, հրեշտակք, միտք, հոգի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Աննիւթ բնութիւն. (Լմբ. ատ.։)
Հուր աննիւթ. (Յճխ. ՟Բ։)
Հիւթ՝ աննիւթից վեհագոյն. (Նար. խչ.։)
Յաննիւթոյ տարերէն։ Յիմանալւոյն եւ յաննիւթոյն. (իւս. կազմ։)
Մակամտածութեամբ աննիւթք, որպէս ձեւք (ըստ երկրաչափից). (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Իբր Անգոյ. ոչինչ.
Յաննիւթոյ՝ չքաւոր եւ յանկերպարան նիւթոյ. (Ագաթ.։)
Խաւար անգոյ է եւ աննիւթ. (Լմբ. սղ.։)
Արարեր յաննիւթից (կամ յաննիւթ գոյից). (Ճշ.։)
Որ խառնի յաղօթելն ընդ բազումսն երգակցութեամբ՝ ոչ կարէ աննիւթ աղօթել. (Կլիմաք.։)
ՅԱՆՆԻՒԹՍ. Առանց գտանելոյ զնիւթ. առանց պատճառի. վայրապար.
Յաննիւթս զրահետ բերիլ յայսոսիկ. (Շ. թղթ.։)
cf. Աննիւթ.
Ի ձեռն աննիւթականի գրոյ. (Դիոն. եկեղ.։)
Մի՛ յաղագս նիւթականին հոգալոյ՝ յաստուածային առաքինութեանց աննիւթական հոգոց խափանեսցի։ Աննիւթական տանջանօք. (Շ. ընդհ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
without painting, figure or device;
unformed, imperfect, shapeless.
μὴ ἑξεικονίμενος. non formatus, non figuratus. Ոչ նկարեալ իւր սարօքն. անկատար ձեւացեալ. ուրուական. անկերպարան. անձեւ.
Մի է նկարեալն եւ աննկարն ըստ յուսոյ առնն՝ ծնանել կնոջն, թէ եւ բազում միջոց է նկարելոյ եւ աննկարի. (Մխ. դտ.։)
Բանականաց, անբանից, անշնչից, կենդանեաց, աննկար նիւթոյ. (Ոսկիփոր.։)
indescribable.
ԱՆՆԿԱՐԱԳԻՐ ԱՆՆԿԱՐԱԳՐԵԼԻ. Ոյր չիք կամ լինի նկարագիր, եւ պատկեր համանման. աննման. անզուգական. նմանը չունեցօղ.
Որդի աննկարագիր։ Աննկարագրելի բնութիւն. (ՃՃ.։)
cf. Աննկարագիր.
ԱՆՆԿԱՐԱԳԻՐ ԱՆՆԿԱՐԱԳՐԵԼԻ. Ոյր չիք կամ լինի նկարագիր, եւ պատկեր համանման. աննման. անզուգական. նմանը չունեցօղ.
Որդի աննկարագիր։ Աննկարագրելի բնութիւն. (ՃՃ.։)
unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.
ἁνόμοιος. dissimilis, absimilis, dispar. Որ չէ նման այլում. այլազան. տարբեր. զանազանեալ տեսլեամբ կամ որակաւ. պէնզէմէզ, մուխթէլիֆ.
Աննման են այլոց կեանք նորա. (Իմ. ՟Բ. 15։)
Եթէ աննման իցէ որդի, աննմանաւն աննման զիա՞րդ ճանաչիցի. (Սեբեր. ՟Է։)
Խառնումն աննմանիցն անչափապէս. (Դիոն. ածայ.։)
Պատահումն յէութիւնն բաժանելով՝ յաննմանն բաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Անյարմար. անվայելուչ. անճահ. անպատշաճ. անդէպ. անտեղի. օտար. անշուք. ցած իմն. ուսլուպսուզ. եագըշըգսըզ. μὴ πρόσηκον, ἁπεικόν, ταπεινόν. inconveniens, absurdum, humile, vile.
Ասել՝ թէ օդով ծածկեալ էր երկի, աննման է։ Առ բազում իրս աննմանս գայթագղեալ կործանին. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Գ։)
Խոյին գոլ տարացոյց առ իրն աննման. (Պիտ.։)
Զաննմանն ինձ կամ ցուցի։ Զաննման ինձ բան. (Նար. ՟Ծ՟Է. Նար. կ.։)
Ցանկայ անդէպ մեծութեան եւ աննման. (Ոսկիփոր.)
Զաննմանս եւ զանմօտաւորս ինքեան խօսէր։ Յանձն էառ ասել զաննմանսն վասն իւր։ Աննմանքն վայելեն եւ ոչ վայելեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Անզուգական. անհամեմատ. գեղեցիկ. գերազանց. ծայրագոյն, եւ յետին. անհնարին. մէնէնտսիզ.
Գեղն աննման։ Ի տեսիլս անպատումս, յաննման փոփոխմունս. (Ագաթ.։)
Յերկրային տոհմէ՝ աննմանք. (Նար. առաք.։)
ԱՆՆՄԱՆՔ. գ. ըստ յն. անօմիի. ἁνομοίοι. anomoei. Անամեան հերետիկոսք, հետեւօղք այետիոսի եւ եւնոմիոսի, որք զորդին աստուծոյ աննման հօր ասէին.
Աննմանիցն յանդիմանին աղանդք։ Արդ ո՞ւր են ինձ աննմանիցն աղանդք. (Նիւս. կազմ.։)
Զամենայն հերձուածս զեւնոմիոսացն՝ այսինքն աննմանիցն. (Կանոն.։)
inimitable.
Որոյ նման ոչ լինի. աննման.
without mark, without sign, without character;
ignoble, unknown, obscure;
— վարել կեանս, to leave retired.
ἅσημος, ἁσήμαντος. cuisignum, seu nota nonest impressa, nonsignatus. Ուր չկայցէ կամ չլինիցի նշան, կամ նիշ ինչ որոշիչ, եւ կամ դրոշմ գծեալ որոշելի. նիշանսըզ.
Լինէր աննշանն լաբանու. (Ծն. ՟Լ. 42։)
Զարծաթ, զոսկի, եթէ աննշան, եւ եթէ նշանաւոր բաժակաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
իբր Աննշանաւոր. ἅσημος, ἁπαρασήμαντος, εὑτελής. non insignis, ignobilis, vilis. Ոչ երեւելի. անծանօթ. ոչ հռչակաւոր. չհանդիսացեալ. անշուք.
Ոչ աննշան քաղաքի քաղաքացի։ Մի՛ թողցեն աննշան զօրն զայն. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 39։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 36։)
Ճանաչելով զաննշան խոտանն, եւ զփորձ ընտիր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Աննշան եւ աղքատ ոք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Ոչ ի փոքունց եւ յաննշանից. (Խոր. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 77։)
Յաննշանից ոմանց։ Բաց ի սակաւուց ոմանց, եւ յաննշանից. (Շ. թղթ.։)
Գոն զօրութեան անուանք եւ մեզ իսկ աննշանք եւ անծանօթ. (Ոսկ. եփես.։)
Ոչ նշանակօղ ինչ. խառնաձայն. որ եւ ԱՆՆՇԱՆԱԿ, ԱՆՆՇԱՆԱԿԱՆ. ἁσήμαντος. incertus.
Զառաւելութիւն ձայնի զօրացն աննշան հնչման ծովու նմանեցուցանէ. (Մխ. երեմ.։)
Աննշան գոչումն են ձայնք նոցա (անասնոց)։ Աննշանս խօսին (հերձուածօղք). (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
cf. Աննշմար.
Որ ոչն նշմարի. ուր ոչինչ տեսանի.
unprofitable, useless, vain.
ἁκερδός, ἁνωφελής, ἁνόνητος, ἅπορος. inutilis, lucro carens. Ուր կամ յումմէ չիք ինձ շահ. անօգուտ. անպիտան. անպտուղ. վայրապար. սնոտի. փուճ. ֆայտասըզ, պիր շեյէ եարամազ.
Ծախք անշահք։ Յանշահ ծախուցն. (Ագաթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Անշահ կողմն, արշաւանք, բան, յուսահատութիւն. (Պիտ.։ Նար.։ Բրս. ճգն.։)
Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
Ոչ անշահ յիշատակ այնոցիկ, որք առաքինութեանն եղեն ընդունակք. (Նիւս. սքանչ.։)
Մի՛ անշահ եղիցին կրիցդ պտուղք. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Գուցէ զուր տարապարտուց եւ անշահ՝ մշակութիւնս մեր եղիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Որ ոչ շահի ինչ. ցականեալ. ունայնաձեռն.
Տարակուսելոց եւ անշահից ի քահանայից՝ յաղագս կերակրոց ոչ անքատս լինել. (Փիլ. քհ.։)
Յայնմ եւս անշահ մնացեալ՝ յաղօթս ապաւինի. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Զանձինս անշահ ի շնորհէն վարկանիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Առանց շահի կամ օգտի. ἁνόνητα. frustra. ի զուր. փուճ տեղը. նաֆիշէ. ապէս եերէ.
Սոսկ եւ վայրապար եւ անշահ անցանել ընդ լերինս գեղեցկութիւն. (Տօնակ.։)
cf. Անշահ.
Խոնարհութիւն անմխիթար եւ անշահաւէտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Անշահ.
Անշահեկան խոտոցն. (Ագաթ.։)
free from dirt, clean;
not contaminated, pure, clear.
ὀ, ἠ ἁμόλυντος, ἁμίαντος, ἅχραντος. immaculatus, -ta;
incontaminatus, intacta. Ոչ շաղախեալ. աններկ. անաղտ. ամբիծ. անարատ. անփորձ. անապական. չի պլըշտըկած, մաքուր, սուրբ. քիրսիզ, փաք, փաքիզէ.
Թուղթ կնքեալ ամենայն իրօք անշաղախ սուրբ կոյսն է։ Այրի եղելոյ աշխարհի անշաղախ փեսայածին. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Անշաղախ ըստ նմանութեան արուսեկին բարձրութեան։ Անշաղախ մաքրոցն։ Անշաղախ մարմնով. (Նար. ձ. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա։)
Մկրտութեան օծումն անշաղախ։
Հաւատս անխոտորս եւ անշաղախս. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
unclouded, clear.
Անշամանդաղ գիտութիւն. (Նար. ՟Գ։)
uncompounded, simple.
ἁσύνθετος. compositus. Ոչ շարադրեալ ի մասանց. ոչ բաղադրեալ կամ բաղկացեալ. պարզ.
Պարզ, անշահադիր, եւ անվայրափակ։ Աննիւթ եւ անշարադիր։ Անշարադիր եւ անշփոթ. (Աթ. ՟Ը։ եւ Բրս. երրորդ.։ Նիւս. կազմ.։)
Ստեղծ նա զիմանալիսն պարզս եւ անշարադիրս բնութեամբ. (Վահր. ի ծաղկ.։)
immovable, fixed, stable, firm;
not commutable;
real, not personal.
ἁκίνητος, ἁνήλατος, ἁσάλευτος. immobilis, immotus, immutabilis. Որ ոչ շարժի ի տեղւոջէն կամ ի վիճակէն. անսասան. անդրդուելի. կայուն. հաստատուն. անփոփոխ. անվրդով. դէփրէնմէզ. հարեքէթսիզ. cf. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 16։ ՟Ի՟Է. 15։ Օր. ՟Զ. 8։ ՟Ժ՟Ա. 18։ Յով. ՟Խ՟Ա. 15։ Գծ. ՟Ի՟Է. 41։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 48։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 58։)
Անշարժք ի յուսոյ աւետարանին. (Կող. ՟Ա. 23։)
Անշարժն յառաջագոյն է քան զշարժունն. զի անշարժն սկիզբն է շարժման. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Յառնէ ի գերեզմանէ անշարժ կնքովք. (Սարկ. մարդեղ.։)
Անշարժ խորհուրդ, կամ օրէնք, գիտութիւն, բարութիւնք, խաղաղութիւն, յոյս, հաւատ. եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։ Պիտ.։ Փիլ.։ Ագաթ.։ Ոսկ. հռ.։ Վեցօր. եւ այլն։)
Անշարժ լինել կամ պահիլ արդարութեան, թագաւորութեան, եկեղեցւոյ. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 7։) (Շար.։)
Աշխարհն հաստատուն լիցի, եւ անշարժ ի նմանէն. այսինքն մի՛ օտարասցի յիւրմէ. (Բուզ. ՟Բ. 34։)
Անյօժար. որ ոչ բերի. անընդոստ. Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքն անշարժ առ քաջ պտուղսն մնայր. (Խոր. հռիփս.։)
Անշարժ են այնքան մեծի տեսութեան. (Իգն.։)
Անշարժ գոլ սիրոյ անցաւորիս. (Սկեւռ. աղ.։)
անշարժաբար. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.
Հեզաբար եւ անշարժաբար հարկանողին համբերէ. (Բրս. բարկ.։)
Գեղեցկաբար առաջնորդէ եւ անշարժաբար. (Առ որս. ՟Է։)
Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)
Լեռանց նըման անշարժաբար զեկեղեցւոյ կանգնեալ կամար. (Շ. յիշ. առակ.։)
immovably, firmly.
ԱՆՇԱՐԺ ԱՆՇԱՐԺԱԲԱՐ. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.
Հեզաբար եւ անշարժաբար հարկանողին համբերէ. (Բրս. բարկ.։)
Գեղեցկաբար առաջնորդէ եւ անշարժաբար. (Առ որս. ՟Է։)
Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)
Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)
Լեռանց նըման անշարժաբար զեկեղեցւոյ կանգնեալ կամար. (Շ. յիշ. առակ.։)
pathless, trackless.
not oblique, straight, direct.
ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.
Քարանձաւ կանգուն անշեղ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Անայլայլելի անմահութիւն, եւ անշեղ եւ անխոտոր մշտաշարժութիւնն։ Անշեղս ի վատթարն կոյս. (Դիոն. ածայ.։)
Ի վայր իջուցանեն յանշեղ սերտութենէն ի սնոտի հնազանդութիւն. (Մաքս. դիոն.։)
uninhabited, desert.
Բլուր հողոյ անշէն յաւիտեան։ Անշէն լիցի տուն նորա։ Ի տունս անշէնս։ Անապատ անշէն. (Յես. ՟Ը. 28։ Յոբ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Ե. 28։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Յանշինէ անտի ընդդէմ եգիպտոսի։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն։ Տէր արար զշէնս եւ զանշէնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 17։ Առակ. ՟Ը. 26։)
inextinguishable.
ἅσβεστος. inextingubiis. Անշիջանելի. անշիջական. որ ոչ շիջանի. մշտավառ. մշտաբորբոք. չմարելու. սէօնմէզ.
Հուր անշէջ. (Յոբ. ՟Ի. 26։ Մտթ. ՟Գ. 12։ Մրկ. ՟Թ. 43. 45։ Ղկ. ՟Գ. 17։)
Անշէջ ճրագ, լոյս, կայծակն, եւ յիշատակ. (Եղիշ. դտ.։ Խոսր.։ Նար. կուս.։ Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Հրովն անշիջաւ. (Անյաղթ. եւ Շ. բարձր.։)
Ի տարտարոսս հրոյն անշէջ. (Շ։)
Զանշէջ հուրն բորբոքեաց ի սրտի իւրում։ Անշէջ բոց է ոխակալութիւն եւ նախանձն. (Ոսկիփ.։)
Անշէջ եւ առանց մոռանալոյ է յիշատակ սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Առանց շիջանելոյ. առանց մարելու. սէօնմէյէրէք.
Զհուրն որմզդական անշէջ հրամայէ լուցանել. (Խոր. ՟Բ. 78։)
Անշէջ վառեալ զլոյս լապտերաց. (Շար.։)
breathless, dead;
inanimate, senseless.
ἅψυχος. inanimus, anima carens. Անշունչ. եւ որ ինչ անկ է անշնչից.
Անշնչականացն անկեալ երկիրպագանիցէ։ Սովորութիւն է գրոց՝ եւ անշնչականացն տալ աւետիս ուրախութեան. (Ոսկ. ես.։)
Որոշեմք զնա յոչ կենդանւոյն. այսինքն յանշնչականէն. (Անյաղթ պորփ.։)
Վերականգնեսցես ի յանշնչական մեռելութենէն։ Բուսուցանես յերկրի դալարի՝ զմեռեալն յանշնչականէն։ Յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանեաց, եւ յանշնչականաց. (Նար.։)
to expire, to die;
to commit suicide by suffocation.
ἁψυχέω. exanimor. Պակասիլ ի շնչոյ. նուաղիլ. նուդգու դութուլմագ. եւ Հանել զոգի. մեռանիլ. ճանընը թէսլիմ էթմէք.
Զարհուրեալ անշնչացաւ։ Անշնչանայր իբրեւ զմեռեալ. (ՃՃ.։)
Տէրն մեր անշնչացաւ ի խաչին ըստ մարմնոյ. իսկ ըստ աստուածութեանն կենդանի եւ արթուն՝ զդժոխս աւերեաց. (Նիւս. երգ.։)
Որ ի խաչին անշնչացար։ Կամաւորապէս անշնչացար։ Որ զդատակնիք մահու ելոյծ իւրով անշնչացեալ մարմնով զհոցեալ մարդոյն. (Շար.։)
unchangeable;
that cannot be overturned.
Անխաղաց. անփոփոխ. անյեղլի. հաստատուն. տէօնմէզ. թէպտիլ օլմազ.
(Խոզն) բնաւորեալ է անշրջելի ունել զպարանոց. (Մխ. առակ.։)
Հանգուցանէ յետ եօթնշրջական (կամ եօթն շրջագայ) կենցաղոյս յանշրջելին եւ ի հաստատունն. (Ճ. ՟Թ.։)
Իբրեւ զգոյն ի մարմնի անշրջելի մնայ. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Եւ որ այլ եւս են անշրջելի. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Անշրջելի պահեմք, կամ պահեցաք. (Խոր. ՟Գ. 42. 48։)
to become vile, to grow despicable;
to grow ugly, to fade.
Անշուք լինել. նուաստանալ. եւ Կորուսանել զգեղ. անշքեղանալ.
Զանշքանալն յորդւոց ի մարդկանէ տեսլեան նորա. (Արշ.։)
Այսպէս փոքրկացոյց զանձն՝ անշքացեալ. (Իգն.։)
impalpable.
ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.
Անշօշափելին շօշափի։ Անձեւն, եւ անշօշափելին (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)
Անշօշափելի բնութիւնն ձեռօք մարդկան շօշափեցաւ. (Խոսր.։)
Ձեռք ոմանք զանշօշափելիսն շօշափեցին. այսինքն զանմատոյց, կամ զսրբազան իրս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
not vicious, harmless, void of malice.
ἅκακος, κόσμιος. mali expers, innocens, modestus. Որ ոչ ունի ի սրտի զչարութիւն. անկեղծ. աննենգ. պարզ մտօք. անմեղ. ամբիծ. բարեսէր. պարկեշտ.
Են եւ ի մարդիկ անչարք եւ անխորամանկք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զպարզամիտսն եւ զանչարսն յաւէտ շնրոհօք լնու աստուած։ Բնութեամբ հանդարտք են, հեզք, եւ անչարք։ Յորժամ միտք մարդոյ աննենգ եւ անչար լինիցի. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 6։)
Ընտրէ ի թռչնոց զպարկեշտն զտատրակն զանչարն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Զպարզամիտն եւ զանչարսն շնորհալի երեսօք երեւեալ տեսանեմք. (Տօնակ.։)
Սովոր եմք կոչել ժամանակս չարս եւ անչարս. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
impassible.
ἁπαθής. passione carens, incolumis. Անչարչարելի. անընդունակ չարչարանաց. անկիր. անախտ.
Անչարչար ըստ բնութեան աստուածութեանն է բան. (Լմբ. հանգ.։)
Անչարչար բնութիւն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Եւ Ազատ ի չարչարանաց կամ ի նեղութենէ. անվիշտ.
Անչարչարս մնացաք. (Նիւս. թէոդոր.։)
Անչարչար մնայ հոգին ի խռովութենէ խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Անչարչար ի պատերազմողաց. (Գէ. ես.։)
cf. Անչարչար.
ἁπαθής. impatibilis որ եւ ԱՆՉԱՐՉԱՐ. Անընդունակ չարչարանաց, եւ կրից, կամ ախտից. անայլայլելի. անախտ. անկրական.
Անշօշափելին, եւ անչարչարելին, որ վասն մեր չարչարեցաւ. (Ածազգ. ՟Բ։ Աթան. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ. ստէպ։)
Հաւատա՛ յորդին աստուծոյ անչարչարելի աստուածութեամբն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Որ անչարչարելիդ, մարմնով եկիր կամաւ ի չարչարանս. (Շար.)
Անչարչարելի ըստ բնութեան գոլով՝ չարչարեցաւ ճշմարտապէս մարմնով. (Սարկ. մարդեղ.։)
Չարչարեցաւ անչարչարելն չարչարելի բնութեամբս. (Շ. ընդհանր.։)
Անչարչարելի եւ անեղծ ոգի. (Փիլ. քհ. ՟Ժ։)
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
Անչափ բռնութիւն օդոց։ Անչափ նաւք. (Պիտ.։)
Զօրք անչափ լուսեղինաց. (Յճխ.։)
ἅμετρος, ἁμέτρητος, ἁπέραντος. immensus, infinitus, immodicus, μεθ’ ὐπερβολής, tantus, excellens. Ոյր չիք չափ. որ ոչն չափի. անքանակ. անսահման. անբաւ. կա գերազանց քան զչափ եւ զսահման. եւ Անցեալ ըստ չափ. մեծ եւ առատ. կամ Բազում եւ սաստիկ յոյժ յոյժ։ Զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց միայն ասի տիրապէս, իսկ զայլ իրաց պիտակաբար. չափ չունեցօղ, եւ չափէ դուրս, չափազանց. էօլչիւսիւզ, հատսըզ.
Որ վասն մեր ի չափաւորութիւն եկիր անչափդ աստուած. (Ժմ.։)
Մեծ է, եւ գոյ բաւ, բարձր, եւ անչափ. (Բար. ՟Գ. 25։) (ուր զտանէն աստուծոյ է բան. իսկ զաստուծոյ գերագոյն մտօք առցես)։
Երկիր մեծ եւ անչափ։ Զանչափ ջուրցն սաստկութիւն։ Ի տոհմաթիւս եւ յառասպելս անչափս. (Ես. ՟Ի՟Բ. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 2։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 4։)
Անչափ լայնութիւն փառաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Փառաւորեալք ի չափս անչափս քրիստոսի. (Յճխ. ՟Բ։)
Անչափից եւ անբաւից պատութիւն։ Անչափ ջերմութիւն կամ ցրտութիւն. (Փիլ.։)
Անչափ խոնարհութիւն, կամ անմտութիւն. (Ոսկ.։)
Եւ որպէս Անչափաւոր, տարապայման. անկարգ. չափն անցած, ճամբէ դուրս. օրանսըզ.
Յանչափից հրաժարեալ՝ ի ցրտոյ եւ ի տօթոյ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Չափովն՝ խնամք են դարմանոցն, եւ անչափն՝ տանջանք եւ մահ. (Յճխ. ՟Դ։)
Գինի՝ չափաւորն պիտանացու է, իսկ անչափն է ընդ բամբասանօք. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Յանչափէն փախչել պարտ է, եւ ընդ մէջն գնալ, զի մի՛ անչափութեամբն գլեսցի. (Նար. երգ.։)
Ի չափաւորագունիցն ո՛չ յանչափիցն ելանել սահման. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յանչափն ձգտիլ՝ իմոյն ոչ հասի. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
ԱՆՉԱՓ, ԱՆՉԱՓՍ. ἁμέτρως. sine mensura, vel modo, immodice. Առանց չափոց. աւելի քան զչափն.
Անչափ խնդալ, կամ մեղանչել, կամ յաճախել։ Անչափ ծովացեալ. (Խոսր.։ Սանահն.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ.։)
Մի՛ անչափ զայս գործէք։ Յանչափ վշտանալոյ ելանէ մահ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Այլ մեք ո՛չ եթէ յանչափս ինչ պարծեսցուք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 13. 15։)