cf. Կախաղանաբուրաստան.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
fairy or magic art or power, witchcraft, demonology.
φοητεία praestigiae, incantamentum. Ուսումն կամ տղանդ կախարդական. կախարդութիւն.
Զանազանի մոգականն ի կախարդութեան, եւ կախարդագիտութիւն ի դեղագիտութեան. (Նոննոս.։)
charm, enchantment, spell, fascination, sorcery, magic, witchcraft, theurgy.
φαρμακεία, φάρμακον veneficium, fascinatio ἑπαιοιδία incantatio γοητεία praestigiae μαντεία divinatio. Կախարդական արուեստ, գործ, եւ գործիք. կախարդանք. խարդավանք. պատրանք. մոգութիւն. հմայութիւն, թովչութիւն, վհկութիւն, դիւթութիւն. դեղատուութիւն. բժժանք. Տե՛ս (Ել. ՟Է. 11. 22։ ՟Ը. 7. 18։ Ես. ՟Խ՟Է. 9. 12։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ժ՟Ը. 13։ Միք. ՟Է. 11։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 22։)
Զի թէ նմանեաւ իւրիք գործեցեալ լինէին կախարդութեանցն իրք արդեօք պատրեալ հաւանէին. (Պիտ.։)
Պիւթագորաս բազում ազգս կախարդութեամբ յուզեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զանազանի մոգականն ի կախարդութենէ. զի մոգութիւն է մակակոչութիւն բարեգործ (կարծեցեալ) դիւաց. իսկ կախարդութիւն մակակոչութիւն դիւաց չարագործաց. (Նոննոս.։)
Այնպիսի տեսի ես երբեմն զկախարդութիւն հաւու դիւրահնարի. Ճարտարութիւն. վարպետութիւն ուսուալ։
swing;
see-saw;
whirligig.
hanging;
suspension;
dependance.
Գուշակեաց զկախումն որդւոյն աստուծոյ զփայտէն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զկախումն իւր (զխաչէ). (Նանայ.։)
Ստորագլուխ կախմամբ. (Շար.։)
very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.
μαλακός, μαλακότερος mollis, -llior Առաւել կամ յոյժ կակուղ. փափկիկ. մեղմ. կակուղիկ.
Որք ի կակղագոյն նիւթիցն յոմանս ընձեռեն ձեւ ինչ տպաւորել. (Պղատ. տիմ.։)
Քան զմոմ կակղագոյն լինիս։ Կակղագոյն շիթք (անձրեւի)։ Կակղագոյն կերակուր, պտուղ, զգեստք, պատմուճանք, բանք. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Արիստ. աշխ.։ ՃՃ.։ Ածաբ. ծն. եւ աղք. եւ առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Քաղցրագոյն եւ կակղագոյն խոնարհութեամբ. (ՃՃ.։)
Կակղագոյն առ ամբոխն զհրաշալի բանն իբրեւ ընդ մեղու խորիսխ խառնեալ. (Աթ. ի ստեփ.։)
Տ. Կակղութեամբ. մեղմով.
Կակղագոյնս յանդիմանէր. (Նչ. եզեկ.։)
thin-skinned.
softening.
to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.
μαλακίζω, μαλάσσω, ἁπολύω mollio, emollio, flecto ὀμαλίζω laevigo. որ եւ ԿԱԿՂԵԼ. Կակուղ եւ փափուկ առնել. փափկացուցանել. դիւրել. եւ Մեղմել. ընդելացուցանել. եւ Մեղկել. թուլացուցանել. կակըղցընել, թուլցնել.
Նախ զփուշն կտրեն, եւ զերկիրն կակղացուվանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
Բանջարքն այլ եւ այլ զօրութիւն ունին, զի մին կակղացուցանէ, եւ միւսն խոստացուցանէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Միթէ կակղացո՞յց զփայտ խաչին իւրոյ առաւել քան զքոյդ. (Եղիշ. խաչել.։)
Զարին կակղացուցանէ. կամ Կակղացուցանել զանընդոստն, զխստութիւն սրտից, զխստագոյն ժպրհութիւն, զբիրտ զանհնազանդութիւն, զսրտմտութիւն, զնախանձ, զվճիռ մահուն. (Բրս.։ Նար.։ Լմբ.։ Ոսկ. ստէպ։ Փիլ. յովն.։)
Քաղցրաբանութեամբն կակղացուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Կերակուրք զարիականս կակղացուցանեն. (Մաշկ.։)
Ընծայք տրից կակղացուցանեն զանձն։ Մի՛ կակղացուսցես զճգնութիւն. (Կլիմաք.։)
softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.
μαλακότης, ἀπαλότης mollities, temeritudo τρυφή deliciae եւ այլն. Կակուղ եւ փափուկն գոլ. փափկութիւն. մեղմութիւն. մեղկութիւն. թուլութիւն.
Կակղութիւն անկողնոց, զանգուածոյ հացի, աչաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Նար. ՟Ձ՟Բ։ Մաշկ.։)
Յառաջին կակղութենէ պնդի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Ծանուցեալ զնորա նանգաւոր խարդախութիւն ի գունեալ ալաքացն բանջց. (Լմբ. սղ.։)
Վասն կակղութեան դիւրաւ տեղի տայ հաւանական ստութեանն. (Փիլ. լին.։)
Զխոշոչրութիւն կայծականց ի կակղութիւն վարդի փոխեցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Կամ ὀμαλία planities. Հարթութիւն. դիւրութիւն.
Կակղութիւն ընդ հոծութեան զայս ինչ գործէ. (Պղատ. տիմ.։)
furnished with flexible branches.
Որոյ ուղէշքն կամ ոստքն են կակուղ.
Եթէ ոչ էի կակղուղէշ, բառնալ ոչ կարէի. (Մխ. առակ.։)
softening, mollification.
Երկիր ոչ կակղումն ինչ նախ քան զբուսանիլ (առաջին) ծառոցն ընկալաւ. (Պրպմ. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)
Կամօք ե՛կն ի հերկումն եւ ի կակղումն. (Եղիշ. չրչր.։)
soft, tender, delicate;
supple, flexible, pliant;
sweet, mellow;
mild, soft, gentle, meek, affable;
— մետաղ, soft metal.
• , ո հլ. «փափուկ» ՍԳր. Ոսկ. ես. որից կակղել Ես. իը. 25. Ոսկ. մտթ. կակ-ղանալ ՍԳր. Մծբ. Եփր. ել. և թգ. կակղա-գոյն Ոսկ. ա. կոր. կակղամիս Եւս. պտմ. կակղոտ «փափուկ (հողի համար ասուած)» Եփր. աւետ. 302. կակղութիւն Ոսկ. յհ. ա, 11. կակղացուցանել Մանդ. ևն։
• Հիւնք. քակտել բայից է հանում։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Գոր. Կր. Ջղ. Վն. Տփ. կա-կուղ, Ղրբ. կա՛կուղ, կակօղ, Մկ. կmկուղ, Ախց. կակուխ, Ալշ. Մշ. կագուխ, Զթ. Խրբ. Հճ. Սեբ. Սչ. գագուղ, Սլմ. կակող, Երև. Շմ. Ոզմ. կակօղ, Ակն. Ննխ. Պլ. Ռ. գագօղ, Տիգ. գmգուղ, Հմշ. գագէօղ, Ասլ. գագէօղ, Սվեդ. գ'ագէօղ, Մրղ. կակուէղ, կօկէղ,-բայական ձևերից հետաքրքրական են Ագլ. կկղիլ և Ասլ. գայղընալ «կակղիլ, կակղանալ»։ Նոր բառեր են կակուղիկ, կակուղերես, կակղան, կակուղկտրան ևն։
ἀπαλός, μαλακός tener, mollis, blandus. Փափուկ. քնքուշ. մատաղ. եւ Մեղմ. ամոք. թոյլ. մեղկ.
Կակուղ կաւ. կամ ձէթ, բանք, բարբառ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 22։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 22։ Յոբ. խ. 22։)
Կարծր է, որոնց մարմինք մեր հնազանդին. եւ կակուղ՝ որչափ մարմնոյ (է վիճակ). (Պղատ. տիմ.։)
Կակուղ բնութիւն ջրոյն, կամ հող, պատառ, դեղ, պատմուճան, անկողին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Պիտ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Նեղոս.։ Ածաբ. կարկտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մեղեդի անոյշ եւ կակուղ. (Գանձ.։)
Խիստն, եւ կակուղն. (Արիստ. որակ.։)
Ի ձեռն կակղոցն եւ խստիցն. (Փիլ. իմաստն.։)
Մի՛ զգեստիւք խենեշեսցուք կակղօք (կամ խենեշասցուք կակղովք) եւ շուրջ պճնեցելովք. (Ածաբ. ծն. եւ ի Ճ. տպ.։)
Շինեցաւ կինն՝ կակուղ կենդանի. այսինքն փափուկ եւ թոյլ. (Մաշկ.։)
Հուր ի խոնաւ նիւթոյ եւ ի կակղոյ ցամաքս եւ խիստ առնէ. (Ոսկ. ես.։)
to prepare, to fit up, to provide with, to furnish, to stock.
ԿԱՀԱՒՈՐԵՄ ԿԱՀԱՒՈՐԻՄ, ԿԱՀԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՀԱՄԱՐԻՄ, ԿԱՀԵՄ ԿԱՀԻՄ. κατασκευάζω, -ομαι paro, instruo, -or. Հանդերձել կազմել՝ զիրս եւ զանձն իւր. Ճահաւոր եւ կարեւոր համարել. ջանալ. հնտրիլ. յարմարել. կազմել.
Ի պարոյկս բանին կահաւորելով. (Երզն. քեր.։)
Վասն զի բազում իրս պղատոն աստուածաբանէ, եւ վասն աստուածաբանութեանն կահաւորի. իսկ ուսումնականն կահաւորի վասն այնոցիկ, որք ենթակայութեամբ նիւթաւորք գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Կահաւորութիւն համարեցայ, մանաւանդ թէ օգուտ իսկ, եւ կարեւոր պէտս՝ համառօտիւք զամենեսին ի կիր արկանել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անտաղտուկ կահիցէ զիմաստութեան վարդապետութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Կահեմ զկարգս կահաւորելոց. (Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից. իններորդ հոյիւ, զոր օրինակ կահեմ. (Երզն. քեր.։)
conveniency;
— համարել, to judge suitable.
ԿԱՀԱՒՈՐԵՄ ԿԱՀԱՒՈՐԻՄ, ԿԱՀԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՀԱՄԱՐԻՄ, ԿԱՀԵՄ ԿԱՀԻՄ. κατασκευάζω, -ομαι paro, instruo, -or. Հանդերձել կազմել՝ զիրս եւ զանձն իւր. Ճահաւոր եւ կարեւոր համարել. ջանալ. հնտրիլ. յարմարել. կազմել.
Ի պարոյկս բանին կահաւորելով. (Երզն. քեր.։)
Վասն զի բազում իրս պղատոն աստուածաբանէ, եւ վասն աստուածաբանութեանն կահաւորի. իսկ ուսումնականն կահաւորի վասն այնոցիկ, որք ենթակայութեամբ նիւթաւորք գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Կահաւորութիւն համարեցայ, մանաւանդ թէ օգուտ իսկ, եւ կարեւոր պէտս՝ համառօտիւք զամենեսին ի կիր արկանել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անտաղտուկ կահիցէ զիմաստութեան վարդապետութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Կահեմ զկարգս կահաւորելոց. (Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից. իններորդ հոյիւ, զոր օրինակ կահեմ. (Երզն. քեր.։)
pitcher, pot, jug, jar.
• «ջրի աման, սափոր» Բուզ. 170 ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• ԳԲ համեմատում է արաբ ճարա հո-մանիշի հետ։
Անօթ ջրոյ. սափոր.
Կահոյր մի ջուր. (Բուզ. ՟Դ. 54։)
bulb, bulbous root.
• «կոճղէզաւոր բոյս, ծաղկի սոխ». ունին միայն ՀՀԲ, ՋԲ և ՀԲուս. § 1267, իբր նոր բառ։ Սրանցից աւելի հին է Վարդան Յունանեան։ Ձեռբածութիւն 1671, էջ 316։ Ենթադրել է տալիս *կաղ «կոճղէզ» ձևով մի բառ։
weather-almanack;
calendar, almanack.
Մասն տումարական գիտութեանն, որ ըստ մտի գուշակէ զհանգամանս տարւոյն, երբ կաղանդն հանդիպի ի կիւրակէ, ի ՟Բշբի. եւ այլն։ Տօմար.։ Իսկ այռք կաղանդացոյց կոչեցին առ մեօք զտոմարն տարեկան, եւս եւ ամսացոյց, լուսնացոյց. որպէս եւ յայսմիկ Օրացոյց ասի։
modelling, moulding.
to lame, to make lame.
Տալ կաղանալ. պատճառ լինել կաղալոյ. կարճել զընթացս. խոտորեցուցանել. կասեցուցանել.
Զոր եւ կաղացուցեալ իսկ աստուածատես (իսրայել) անուամբն նշանակեալ արձակէ. (Ագաթ.։)
Կաղացոյց զմեզ. (Փարպ.։)
Կաղացուցանել զոք աստուածային ճանապարհացն. (Շ. թղթ.։)
Արգել կաղացոյց զնոսա ի թջւր շաւղաց անտի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ե։)
Ես, ասէ, կաղացուցի զնա հակառակութեամբ. բայց ոչ կաղացոյց զազատութիւն նորա. զի թոյլ ետ նմա. (Եփր. ել.։)
hazel, hazelly.
bearing or producing acorns.
ԿԱՂՆԱՏՈՒ կամ ԿԱՂՆԱՏՈՒՆ. Որ տայ պտուղ զկաղին. կամ տեղի կաղնեաց.
լցին զդաշտն կաղնատուն տնկով. (Բուզ. ՟Գ. 8։)
lameness, hobbling.
χωλεία, χώλευμα claudificatio. Կաղ գոլն. կաղալն. սայթաքումն.
Ոչինչ վնասէր կաղութիւն զփոյթն լսողութեան. (Ոսկ. գծ.։)
կուրութիւն, խեղութիւն, եւ կաղութիւն։ Միշտ ունել առ ինքն զկաղութիւն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ծն.։)
Խօսեցաւ պարզ առանց կաղութեան (լեզուի). այսինքն անսայթաք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
membership.
hall of assembly or meeting.
one aggregated to an academy, honorary member.
Ո՞ (տայ) շատ հայել ընդ ինքն կաճառորդացն. յն. որոց ի հրապարակս. (Ոսկ. եբր.։)
honorary membership.
conference;
discourse.
ὀμιλία, ὀμίλημα vitae usus et consuetudo. Խօսակցութիւն. կենակցութիւն.
Զբարեկամացն իսկ եւ զընկերացն առ ի կենցաղիս կաճառմունս՝ հաշտեալս ստասցի։ Զկաճառմունսն պատմեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Յաղագս ընտանութեան եւ ծանօթութեան միմեանց, եւ ամենայն կաճառման. (անդ. ՟Ղ։)
to renounce, to abandon.
ԿԱՄԱԹՈՂ ԼԻՆԵԼ. Կամաւ ի բաց թողուլ. հրաժարել.
Կամաթող լինի աթոռոյն, եւ բնակէ միայնակ. (Ուռպել.։)
cf. Կրծեմ.
Բարձեալ ունէր ընկերն նորա զհացն, եւ ոչ կրծոյր ի նմանէ. (Եփր. թագ.։)
gnawer.
useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.
Կրկնութիւն բանից կամ բառից. Երկրորդումն.
կրկնաբանութեան իմն նմանեալ է, եւ յորդորական բանի. (Պիտ.։)
Զորոյ գերազանցութիւն՝ կրկնաբանութիւն կոչմանն յայտնէ. զի երգ երգոցն ասելն, եւ այլն. (Նախ. երգ.։)
Ուր պակասն էր, զայն լնոյր. եւ զկրկնաբանութիւնն, ի բաց վերացուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Զի մի՛ կրկնաբանութիւնս ի շատախօսութիւն կրթեսցի. (Նար. լ։)
Սրտի այրեցելոյ է ծուխ՝ կրկնաբանութիւնս։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ կրկնաբանութիւնն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to reckon again.
having two names.
duplication.
crooked & hooded.
second hoeing.
cf. Կրկնակ.
mirage, looming.
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
Պճնումն հանդերձից՝ իշխանաց է, եւ կրկնոցաց՝ քաղաքացեաց. (Մաշտ. սքեմ.։)
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
ԿՐԿՆՈՑ 2 (ի, ից.) գ. Կրկնութիւն ամուսնութեան սխալական՝ կարծելով վախճանեալ զամուսինն բացական.
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
bigamy contracted in ignorance.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
Պճնումն հանդերձից՝ իշխանաց է, եւ կրկնոցաց՝ քաղաքացեաց. (Մաշտ. սքեմ.։)
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
ԿՐԿՆՈՑ 2 (ի, ից.) գ. Կրկնութիւն ամուսնութեան սխալական՝ կարծելով վախճանեալ զամուսինն բացական.
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
fold, plait;
joint, articulation, juncture;
— ցաւ, relapse return of unfavourable symptoms.
καμπή, κάμψις flexura, flexio ἅρθρον articulus. Ծալք. րօդք. ծալուած, խաղ.
Կնճիռն մեղքն են՝ որ բազում կրկնուածս ունին. (Ոսկ. ես.։)
Հատան ձեռք նորաի կրկնուածս արմկացն. (Ճ. ՟Գ.։)
(Մեղուքն զփոշի ծաղկանց) ի կրկնուածս ոտիցն ընդունին, կամ սեւեռեն. (Առ որս. ՟Դ։ Ճ. ՟Ե.։)
ոտքն կրկնուած չունէր՝ որպէս մեր ծնկացս. (Լծ. եւագր.։)
ԿՐԿՆՈՒԱԾ. ա. որպէս ռմկ. այսինքն Կրկնեալ. երկրորդեալ.
Կրկնուած ցաւն դժուարին է քան զառաջինն. (Բրսղ. մրկ.։ Իւզնիւկ եղած ցաւը։)
increase;
repetition, reiteration, reply, answer, rejoinder;
da capo;
reduplication;
paroxysm;
— հիւանդոթեան, relapse.
cf. Կրկնութիւն.
Կրկնելն, իլն. երկրորդումն.
Մի՛ ոք աղարտիցէ զկրկնումն բանից։ Ճ. (՟Ե.։)
to have the eyes starting from their sockets.
ԿՐԿՈՎԻՄ կամ ԿՈԿՈՎԻՄ. Բառ ռմկ. իբր ՇԼանալ. վնասիլ աչաց, կամ ի դուրս ցցուիլ.
առիւծն եհար ապտակ ի ծնօտս գայլուն, եւ կրկովեցան (կամ կոկովեցաւ) աչք նորա։ Աչք գայլոյն ուսոյց զիս, որ արտաքս կրկովեցան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Կրկովիմ.
sprig, twig;
fagots, fallen-wood, brambles, bushes, briars.
• «խռիւ, փայտի կտորտանք» Գ. թագ. ժե. 12. Եփր. թագ. 433, Եփր. գծ. 40. Նար. էջ 179. որից կրկտակերտ «խռիւներով շինուած» Ագաթ. կրկտաքաղ «խռիւ հաւա-քող» Ոսկ. բ. կոր. Վրդն. Թուոզ։
• Հիւնք. կարկուտ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 85 համարում և կրկնուած և շրջուած հնխ. grod-ար-մատից, իբր gē-grud-i կամ gi-grud-i> *կկրուտ >կրկուտ. հմմտ. լն. γρυνός «չոր փայտ», զնդ. grava-«եղէդ»։
• ԳՒՌ.-Բլ. կրգուտ «խռիւ, փայտի չոր կտորտանք». նոյն բառն ունին նաև Բիւթ. Չն։
ξυλάριον ligniculum, lignum parvum. (յորմէ Կրկտել) Կոտորակ փայտի. խռիւ. փատի կտորուանք, ծեղ.
Քաղեմ կրկուտս երկուս. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Որ զհայթհայթեաց կրկուտն ի պահպանութեան աւուր ժողովէր. (Նար. ՟Հ։)
Բերին կրկուտ մանրախռիւ, դնել կրակ, եւ ջեռուցանել զնոսա. (Ոսկ. գծ.։)
circumcision;
maiming, mutilation;
amputation;
aphasresis;
syncope;
— ձայնաւորի, elision.
κατατομή concisio κόλουσις mutilatio. Թլփատութիւն. յապաւումն. խեղութիւն.
Զգոյշ եղերուք ի կրճատութեամբ մարդոյ. զի ակն ական ասաց, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Կրճատութիւն.
cf. Կրճիւն.
Կրճումն ատամանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Եփր. յղ. գող.։ Նար.։ Լմբ. եւ այլն։)
ԿՐՃԻՒՆ ԿՐՃՈՒՄՆ. Կրճելն ատամանց. որ եւ ԿՐՃՏՈՒՄՆ. քըճըրտամա.
ԿՐՃՄՈՒՆՔ կամ ԿՈՃՄՈՒՆՔ. որպէս Կնճռումն. խորշոմիլն. կռնճմտիլը. իտ. grinza. լտ. ruga. յն. ῤυπίς, ἁμαρυγύ.
Ձեռնագէտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն (կամ կորճմանցն) որ ի նոսա, ասիցեմք, այս ինչնմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)
to foretell, to announce beforehand, to predict.
προφωνέω praedico, praemoneo. Կանխաւ ձայնել. յառաջագոյն պատմել. քարոզել. գուշակել, ազդել.
Զայս տէրն մեր յառաջագոյն կանխաձայնեաց նոցա։ Զայս եսայի յառաջագոյն տեսեալ կանխաձայնեաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Զոր մի ըստ միոջէ կանխաձայնեցին մարգարէքն. (Բրսղ. մրկ.։)
foretold, predicted.
ԿԱՆԽԱՃԱՌ եւ ԿԱՆԽԱՃԱՌԵԱԼ. προειρημένος praedictus. Նախագուշակ. նախաձայն. եւ Կանխաւ ճառեցեալ, նախասացեալ.
Կանխաճառ բանք մարգարէից, կամ մարգարէութիւնք. (Լմբ. առակ.։)
Այս շարադրութիւն կանխաճառեալն բանից։ Ընդ կանխաճառեալն այգիս վարկցի։ Գտցէ զամենայն կատարեալ զկանխաճառեալսդ. (Աթ. ՟Ը. ՟Թ։)
predestinated;
προοριζόμενος praedefinitus. Յառաջագոյն սահմանեալ.
predicting, foretelling;
foretold, foreboded;
— բանք, predictions;
— լինել, to foretell, to predict, to prognosticate;
to forewarn.
προρρητικός vaticinans, praedicens. Կանխաւ ասօղ. գուշակօղ.
Կանխասաց մարգարէին, կամ մարգարէիցն։ Կանխասաց եղեալ մրգարէին՝ ասէ. (Լմբ. վերափոխ.։ Զքր. կթ.։ Շար.։ Ագաթ.։)
ԿԱՆԽԱՍԱՑ. προειρημένος, πρόρρητος praedictus. Կանխաւ ասացեալ. գուշակեալ.
Յիշեցէ՛ք զկանխասաց բանս. (Յուդ. 17։)
Եւ աստ ոչ միայն մարգարէութիւնքն, այլ եւ կատարումն կանխասացից. (Ոսկ. ես.։)
Կանխասաց բան, բարբառ, տառ, գիր, իրք, մարգարէութիւն. (Նար.։ Սկեւռ.։ Ագաթ.։ Մագ.։ Շար.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Շ. մտթ.։)
prophetic.
Իբր կանխաւ ասացեալ. այսինքն գուշակեալ, եւ վերագոյնդ ճառեալ.
Չես ինչ օգտելոց ի կանխասացիկդ բանէ։ Հակառակէին չհաւատալ կանխասացիկ պատգամացն։ ընդ սքանչելիսն խառն են եւ կանխասացիկքն (մարգարէութիւնք). (Ոսկ. ես.։)
provident, wary, cautious, prudent.
նախատես. նախագուշակ. եւ Նախախնամական.
Կանխատես գուշակութեամբ Անան. (եկեղ։)
Ըստ իւրում կանխատես իմաստութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ղ։)
thrown down or fallen early.
Կանուխ ընդ առաւօտն արկեալ, իջեալ.
Իբրեւ ցօղ կանխարկ, որ վաղվաղակի անցանիցէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.
(ի գործիականէ բառիս Կանուխ) ὅρθρον, πρωί diluculo, mature, praemature πρότερον, πάλαι prius, antea, olim. Կանխելով. վաղ քաջ ընդ առավօտն. եւ Յառաջագոյն. ի սկզբանէ. երբեմն. վաղագոյն. փութով. կանուխ, կանուխկեկ, եւ առաջուց. Տե՛ս (Երեմ. ՟Ի՟Զ. 5։ Սոփ. ՟Գ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 16։ Եբր. ՟Ա. 1։)
Կանխաւ պատրաստել, կամ գուշակել, դրոշմել, յիշատակել, ժամանել, նկատել, ասել, վերագոչել. (Ագաթ.։ Նախ. ես. եւ առակ։ Խոր. ՟Գ. 57։ Նար. ՟Ժ՟Ա. լթ։ Շ. մտթ.։ Լմբ. առակ.։ Շար.։)
Արարէ՛ք տօնս ուրախութեան կանխաւ մինչեւ յանկիւնս սեղանոյ. իմա՛ որպէս անուն, կանխեաւ, այսինքն նորաբոյս եւ վաղ բողբոջեալ՝ թաւ ոստով. ըստ յն. πυκάζων condensus որ այլուր թարգմանի՝ պտղախայծ, բղխեալ, եւ այլն. որպէս եւ եբր. ապօթ իբր ոլորք, նարօտ եւ այլն.
Ի կանուխ ժամանակէս հետէ.
(Թող զի ոմանք ի գրչաց եւ զմակբայն Կանխաւ՝ գրեն կանխեաւ. որպէս եւ անխտիր ասի՝ դիւրաւ կամ դիւրեաւ։)
predicted, foretold;
prelude.
Կանխաւ երգեալ ի սաղմոսի, կամ ճառեալ ի սուրբ գիրս.
Ի կանխերգիցն մերձ այսր եդիցգ թէ սիրեցէ՛քզտէր սուրբք նորա. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
in cash, ready (money);
— դրամ, ready money, cash;
— հատուցանել, to pay in advance.
cry, scream, shriek;
— եւ կառանչ իմ, my cries shouts.
Արմատ Կանչելոյ, իբր Կանչիւն. գոչիւն. ճչիւն. ճիչ.
Ողբումն եւ աշխարհումն գուժից, ճչոյ եւ կանչոյ. (Յհ. կթ.։)
Կանայքն կանչիւք հերարձակ զայտսն ցտեն. (Մանդ. ՟Ի՟Գ. (նոր ձ. ՟Է. կանչելով։))
cf. Կանչ.
Ոչ ձայնս, եւ ոչ կանչիւնս հանել (ի վերայ մեռելոյ). (Ճ. ՟Դ.։)
Կանչիւն առնէր աթոռակին. (Նար. տաղ.։)
to cry, to cry out, to scream;
to exclaim;
to call after, to halloo.
κράζω clamo, vociferor. Գոչել, կոչել, ճչել, խանչել, կական բառնալ. ձայն արձակել. կանչել կանչւռտել, պոռալ.
Մեծամեծս կանչելով ի վերայ իմ. (Արշ.։)
Եւ բազմացաւ ձայն կանչողին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Ոմանք (ի թռչնոց) ճչօղք, ճռուօղք եւ կանչօղք. յն. զլեզուն յածեն զերաժշտական. (Կոչ. ՟Թ։)
to become as hard as leather, to grow hard or tough, to shrivel;
to become rude, coarse, to be clownish.
ԿԱՇԱՆԱՄ որ եւ ԿԱՇԻԼ. Խստանալ իբրեւ կաշի.
bribed, corrupted, suborned;
venal;
—ս առնել, to bribe with gifts or with money.
δεδωροκοπημένος muneribus corruptus. Բեկեալ, այսինքն զիջեալ կամ որսացեալ կաշառօք. կաշառառու. կաշառակուրծ.
Պատուհասակոծ առնէր զդպիրսն իբրեւ զկաշառաբեկս. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 15։)
Կաշառաբեկս առնէր. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
to suffer oneself to be corrupted, to take bribes.
ԿԱՇԱՌԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Դաշնաւորիլ կաշառօք.
Ի պատգամս անկանէին, կաշառագնաց լինէին, առնուին (դրամս). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 20. յն. արծաթսիրութեամբ վարեալք՝ ամսքեցան արծաթով։)
act of bribing or corrupting.
Կաշառանօք ի բաց քեցել, կամ առնուլ զիշխանութիւն. (Վրք. ոսկ.։)
Կաշառանօք աւագաց յափշտակեսցէ զառաջնորդութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
Իբրեւ կաշառանօք ի պատճառս երկրաւոր փափկութեան զուր պաշտեն զիս. այսինքն իբր կաշառութեամբ յինէն. (Անան. ի յովնան.։)
Առանց կաշառանաց զարժանաւորսն ձեռնադրեսցեն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։)
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
δωροκοπέω muneribus corrumpo. Կաշառօք որսալ, ամոքել. կաշառաբեկ առնել. կաշառ տալ.
Մենեղաւոս կաշառեաց զանդրոնիկոս. (Նախ. ՟Բ. Մակ.։)
Ոչ կաշառէր նմա զորթն դիեցիկ. (Եփր. թագ.։)
Կաշառեցին զբանտապանն, կամ զպահապանսն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ե. Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
Որում ոչ ընծայիւն կաշառեալ աչառեցաւ. (Պիտ.։)
Գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի. (Նար. ՟Բ։)
Կամ յիմաստութեանն ի հնարից ըմբռնիլ, կամ յանզգամութեանն ի մեծութենէ կաշառիլ. (Լմբ. սղ.։)
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
Մատնեցին զնա իշխանին, եւ սուրբն կաշառեաց (այսինքն ընծայիւք մեծարեաց) զմատնիչն, եւ ասէ. շատ շնորհակալ եմ՝ որ պատրաստեցիր ինձ զերկնից արքայութիւն. (Հ. կիլիկ.։)
leathern, made of leather.
Ի կաշւոյ կազմեալ. կաշեղէն. կաշիէ.
Ի կաշեայ պահպանակաց զգեստուն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
cf. Կաշանամ.
βυρσόομαι corio contegor. որ եւ ԿԱՇԱՆԱԼ. Պնդանալ որպէս կաշի. բրտանալ. կաշի կապել, կաշի դառնալ.
Ոչ եմուտ ընդ յարկաւ, մինչեւ կաշեցաւ ամենայն մարմինն որպէս անասնոյ. (Վրք. եւագրի.։)
Այն որ ծունկք իւր իբրեւ զուղտու կաշեալք էին. (Մագ. ՟Ե։)
to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.
Պնդապէս կապել քարշելով (կամ իբր կաշւով, փոկով). պրկել. արգելուլ եւ պնդել անշարժ.
Կապեալք խաւարի, եւ կաշկանդեալք երկայն գիշերոյ. յն. ոտնակապեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 2։)
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց առ վաւաշ ունչս գիտութեան։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)
Կաշկանդեալք չքաւորութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Յորս կաշկանդեալն է բազմաբեղուն յօդիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Ախտաւոր աստի կենօքս կաշկանդեալք. (Իգն.։)
Կաշկանդեաց զնոսա ի մահիճս երկայնութեամբ գիշերոյ։ Նովաւ կաշկանդեցան որպէս երկաթով. (Լմբ. իմ.։)
magpie, pie.
bound together;
conjoined.
συνδέσμιος, συνδεδέμενος simul vinctus, convinctus, colligatus. Կապեալն ընդ այլում. կցորդ նոյն կապոյ. ամոլակից. զոր օրինակ մարմինն կոչի կապակից հոգւոյն.
Տեր ի վերայ կացոյց նոցա իբր երասանակակալ զմիտսն, որպէս զի զկապակիցն սանձեսցէ։ Ամենայն ոգի լուծեալ եւ քակտեալ ի կապակցէս. (Փիլ. լին.։)
Հոգի աստուածասէր յորժամ ի կապակցէն իւրմէ արձակի, այսինքն ի մարմնոյ աստի. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)
Զլուծումն ի կապակցէն։ Զերկարելն ի կապակցի այդր՝ հեռանալ ի տեառնէ գրէ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Խ։)
Զերծեալ ի կապակցէն. (Լմբ. ժող.։)
causing strife or dissension.
Կռիւ յարուցանօղ ընդ կապակիցս կամ ընդ սիրելիս.
Հակառակասէրք, միաբանամբոխք, կապակռիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to bind, to unite, to join together.
συνδέω colligo, connecto, conjungo, concilio. Կապել ընդ միմեանս. զուգել. զօդել. շաղկապել. միաբանել.
Զթագաւորն եւս եգերացւոց ի սէր միաբանութեան ընդ իւր կապակցեալ։ Զխորհրդածուսն իւր կապակցէր դաշանց երդմամբ. (Յհ. կթ.։)
Կապակցել լծով հաւանականաւ զվեհն ընդ փոքուն. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Զայրիացեալքս ի քէն դարձեալ՝ կապակցեսցե՛ս սիրով քոյին. (Յս. որդի.։)
Բազում համաշունչս ունին, եւ ստուգապէս են կապակցեալ ընդ միմեանս. (Ոսկ. յհ.։)
Հոգին ըստ մահկանացու մարմնոյ կապակցի. (Պղատ. տիմ.։)
pass, defile.
(տե՛ս եւ ԿԱՊԱՆՔ) Կապարան անցից լերանց, կամ անձուկ ճանապարհի. կիրճ նեղ հանդերձ դրամբք. որ եւ պարսկական անուամբ Դարբանդ. տէր պէնդ, այսինքն դռնակապ. եւ թ. տէմիր գափու.
Անցանէ ընդ կապանն ճորայ։ Ելին արտաքս քան զկապանն ճորայ. (Խոր. ՟Բ. 62։ ՟Գ. 11։)
Անցանէին ընդ նեղ եւ ընդ դժուար կապանսն լերանց. (Ուռհ.։)
gaoler, gaol-keeper.
ԿԱՊԱՆԱՊԱՀ ԿԱՊԱՆԱՊԱՆ. δεσμοφύλαξ, ἁρχιδεσμότης custos et praefectus carceris. Պահապան բանտի. պետ կապարանի եւ կապելոց. բանտապետ.
Անկաւ առ ոտս կապելոցն կապանապահն։ Զի՞նչ վատթարագոյն քան զբանտի կապանապահ։ Կապեալ գոլով (պօղոս) զկապանապահն հաւանեցոյց. (Ոսկ. գծ.։)
lead-mine.
Բովք կամ հանք, ուստի հատանի կապարն.
Ի լեառն երկաթահատացն եւ կապարահատացն. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
leaded.
Աշտարակ բարձրաբերձ՝ զօրաւոր վիմօք կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
leaden, made of lead.
Կապարեայ մրճով, կամ գնտովք. (ՃՃ.։)
Երկուս տախտակս կապարեայ. (ՃՃ.)
Տայր կնիք կապարեայ դնել յամենեցուն պարանոցսն. (Ղեւոնդ.։)
Պատկեր թագաւորական յառաջ կապարեա՛յ նկարագրի, եւ ապա բազմերանգ դեղոցն ի վերայ արկանելով. (Շ. բարձր.։)
detention;
prison;
bond, cord.
δέσμα, δέσμωμα, δεσμίς ligamen, vinculum. Որպէս գործի կապելոյ, կապ, կապանք. պարան. լար. զօդ.
Ոչ գաաւ լուծեալ կապարան դստերաց երկրի մերում։ Գելոց կապարանաց արկեալ ի կզակսն եւ ի պարանոց նորա. (Յհ. կթ.։)
Կապարանք զըստին հաստուածոյ յոշատեցաւ (իբր զօդ)։ Կապարան ձգողական։ Կապարանին շրջափակութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Ե։)
ԿԱՊԱՐԱՆ. δεσμωτήριον carcer. Որպէս տեղի կամ տուն կապանաց. բանտ. զընտան.
Կապարան զմարմինն կոչէ հոմերոս. (լս. զընդան. Սահմ. ՟Ը։)
Կապարանաց ելով ի քաղաքի։ Կապարանին գոլով առ սոցա ոչ ուրուք ազատի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Իբրեւ ի չար կապարանէ իմեքէ յաստի կենաց փախուցեալ. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)
Զօր ունին ի նաւի իբր ի կապարանի երկաթի շղթայս. (Պիտ.։)
Ոչ ամաչէր ի կապարանէն, եւ ոչ ի կապելոցն. (Ոսկ. խչ. եւս եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. տիմ.։)
Արձակել ի բանտէ կապարանին, կամ ի կապարանէն, կամ ի պաշարմանէ բանտին եւ ի կապարանէն։ Լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ. յորս անխտիր նշանակին կապանք, եւ բանտ։)
quiverbearer.
αἱρών τὰ σκευῆ armiger. Կրօղ զկապարճս եւ զզէն եւ զկազմած տեառն իւրոյ. զինակիր, արբանեակ. գործակից։ Տե՛ս (Դատ. ՟Թ. 54։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 1. 6. 7=17։ ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Լ՟Ա. 4=6։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 37. եւ այլն։)
Յովնաթան կապարճակրաւն դղրդեցոյց զբանակս այլազգեացն. (Նախ. ՟Ա. Թագ.։)
Ահարոն մարգարէ էր մովսէսի, եւ կապարճակիր. (Եփր. ել.)
Կապարճակիրն եւ իւր քեռին եւ անուանակից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4.) (յն. ταμίας quaestor. գանձապետ, կամ գործակալ)։
Թէեւ յարքունական զարմէ է, կապարճակիր լինի իշխանին, եւ սպասաւոր բաժակի նորա. ապա լինի ձիաւոր, եւ ի կարգ իշխանացն հաւասարի. (Լմբ. պտրգ.։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
δέω, ἑπιδέω, καταδέω, ἑκδέω , δεσμεύω ligo, vincio. Կապով զօդել. յօդիւ միաւորել. կցել. աղխել. զուգել. յարել. յեռուլ. եւ Ի կապանս արկանել. պնդել. պրկել. կաշկանդել. կախել. արգելուլ. խափանել. ծրարել. պատել. կապել, կապկըպել, կպցընել, փակցընել, արգիլել. եբր. ասար.
Կապել կարմիր ի ձեռին, կամ նշան կարմիր ի պատուհանին։ կապել կապով, կարովք նորովք, սամետիւք լուծ նմա, անուր ի քիթս։ Ի՞ւ կապիցիս։ Կապել պատանու զաչս, զորթոյ զյավանակ, զլար զպատուհանէ։ Որայ կապել ի դաշտի։ Կապեցէ՛ք զայդ՝ խրձունս, կամ ի խրձունս։ Միով խաւարային շղթայիւ ամենեքեան կապեցան։ Կապեալ ոտիւք, եւ կապեալ ձեռօք։ Եւ մեռեալն ոտիւք կապելովք։ Զամենայն ականս պատուականս ի քեզ կապեցեր։ Վեց աստիճանք էին աթոռոյն կապեալք ոսկւով.եւ այլն։
Երկան զուլանէն հրամայէ կապել. (Խոր. ՟Բ. 45։)
Կապել զցցոյ միոյ. (ՃՃ.։)
Երկու ձեռքն կապեալ ի վերայ գլխոյն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
ԿԱՊԵԼ. Նմանութեամբ, եւ պէսպէս ոճով.
Զոր կապեսցես կամ կապիցէք յերկրի, եղիցի կապեալ յերկինս. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 19։ ՟Ժ՟Ը. 18։)
Զլեզու քո կապեցից կապեցից ի քիմս քո. (Եզեկ. ՟Գ. 26։)
Կապեալ լեզուն արձակի. (Իգն.։)
Ի ժամ մահուն կապեցաւ բերանն. (Կանոն.։)
Զգունդն ասորւոց կուրութեամբ կապէր. (Խոսր.։)
Որ հանապազ կապէ զբերան իւր ընդ երդման, կապէ զհոգի իւր ընդ հուր գեհենին. (Մանդ. ՟Բ։)
Ընդ նզովիւք կապեսցի ի հարցն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Կապիլ ընդ հնազանդութեամբ, կամ ընդ հարկաւորութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի սնոտի յոյս կապիցէ. (Եզնիկ.։)
Կապեցին զանձինս իւրեանց ի սէր նորա։ (ՃՃ.։)
Պատուհաս ի վերայ փղապետին կապէր. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 15։)
Զմեծագոյն ի վերայ կապիցէ դսրովանս. (Պիտ.։)
Կապեա՛ կամուրջ. (Ճ. ՟Ա.։)
Փայտեայ պահանգս կապէին ի մէջ որմոյն. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 9։)
Այն որ կապեաց կամար զերկինք. (Շ. եդես.։)
Ոչ մեծութեան ինչ նշանակ է այնչափ զարդ յանձին կապել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Մի՛ կապեր զխոստովանութիւնդ, եւ ես արձակեցից զիմ բարերարութիւնս. (Եփր. զղջ.։)
Եթէ էր հաստեալ կապեալ մտացն ադամայ ի պատուէր արարչին, ոչ լինէր մարմին նորա լուծեալ յօդելոյ անտի։ Ոչ կապեաց նա ի փորի իւրում զպատուէրն. (Եփր. ծն.։)
Կապեալ դուռն արգանդի նորա բացաւ. (Եփր. թագ.։)
Կապեաց զաննիւթ բնութիւնն ընդ նիւթականիս (զհոգի ընդ մարմին), որքան կամեսցի՝ որ կապեացն. եւ դարձեալ լուծանէ՝ որպէս կամի, եւ վերստին կապէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Պատկեր էիր աստուծոյ, եւ վատթարիդ կապեցար։ Առ որս. (՟Ժ՟Բ։)
Ընդ զգալի ձայնիս եւ զմտացն յօժարութիւն պարտ է կապել. (Ի գիրս խոսր.։)
Ոչ քահանայք ակումբ կապին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to be fastened, tied or bound;
to thicken;
to become attached to, to conceive affection for;
— ոգւոյ ընդ ոգւոյ, — ընդ ումեք սիրով, to knit soul to soul, to be linked in the closest bonds of affection.
piece of tag, shred, strip, scrap, cutting of linen or cloth.
ԿԱՊԵՐՏԱԿ ԿԱՊԵՐՏԻԿ. ῤάκιον vestis vilis. Դոյզն կապերտ, լաթի կտոր, քրջի կտոր.
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
Միայն ցնցոտի կապերտիկ զգեցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
cf. Կապերտակ.
ԿԱՊԵՐՏԱԿ ԿԱՊԵՐՏԻԿ. ῤάκιον vestis vilis. Դոյզն կապերտ, լաթի կտոր, քրջի կտոր.
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
Միայն ցնցոտի կապերտիկ զգեցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
price of prostitution.
μίσθωμα merces. Կապեալ տուրք անարժան գործոց, վարձք կամ վարձանք կնոջ պոռնկի առ ի հոմանեաց.
Զկապէնս պոռնկի։ Կապէնս առնուն։ Ժողովէ կապէնս։ Իկապինաց պոռնկութեան. (Օր. ՟Ի՟Դ. 18։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 31=34։ Ովս. ՟Բ. 12։ Միք. ՟Ա. 7։)
(Կին չար) ի կապենաց սէրն է ջեռուցեալ. (Լմբ. առակ.։)
stem of a bunch of grapes.
Ծագ կապոյ ողկուզաց։ (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ՟Ե։)
lovage.
ԿԱՊՆԴԵՂ որ եւ կոչի ՔԵՂՈՅ ՍԵՐՄՆ. ՔԱՇՄ. Խոտ եւ արմատ կծու ախորժ՝ օգտակար ստամոքաց, իբր համազօր պղպեղի մանանխոյ. ... ըստ Մենինսքեայ որպէս լտ. ligusticum, siler montanum, կամ cunilago եւ այլն. (Բժշկարան.։)
cf. Կապար.
cf. ԿԱՊԱՐ. (խոտ)։
cf. Կապար.
ԿԱՊՐՑԱԽ որ եւ ԿԱՊԱՐՑԱԽ. cf. ԿԱՊԱՐ (խոտ)։ (Բժշկարան.։)
to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.
(լծ. լտ. գա՛բիօ, գա՛բդօ. եւ թ. գափմագ որպէս եւ շըպշագ ). σκολεύω , συλάω spolio praedor, capto συλλέγω colligo. Աւար առնուլ, եւ կապուտ կողոպուտ թողուլ. աւազակել. կորզել ի բաց. յափշտակել. կողոպտել. մերկացուցանել յընչից զըմբռնեալն, եւ քաղել զպտուղ ի ծառոց, եւ այլն. թալլել, թալանել, գերել գերփել, մերկացընել, փրցընել.
Աւազակել եւ կապտել զճանապարհորդսն. (Խոսր.։)
Պահողին գանձն կապտեալ։ Կապտեցաւ ի շնորհէ։ Կապտել զզարդ փչման, կամ զփչումն։ Կապտեն զհայր ի յիւրմէ բանէ։ Կապտեսցին կապանքն, կամ մեքենայքն. (Նար.։)
Զխայրին կապտէր. այսինքն զարգելեալ պտուղն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Զկանուխն ոչ կապտեցի պտուղ. (Նար.։)
Գործասէրն մեղու ի մարդսն թռչի, եւ կապտէ պտուղ (կամ ծաղիկ). (Ածաբ. նոր կիր.։)
Զիւրաքանչիւր (փետուրս) համանգամայն կապտէին. (Պիտ.։)
harnessed, put to.
Հաւասար բարձրապարու արծուոյն կառաբարձ փառաց անեղին. (Վրդն. քրզ.։)
cf. Կառաբարձ.
Կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ապաշխ.։ Կամ Կառաձիք, որպէս ձիք կառաց.)
Կառավարքն զկառաձիքսն ուղղէ, եւ չտայ թոյլ խոտորիլ ի պողոտայէն. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Խենեշանամ.
Բառ ռմկ. որպէս Խենեշանալ. թերեւս նոյն ընդ Իշանալ, որպէս գիջանալ. եւ կամ մերձիլ ի կայռին.
Մեղայ խաղալով, կառալով, շօշափելով. (Ոսկիփոր.։)
fighting from a chariot;
fight in chariots.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Կառամարտ.
ԿԱՌԱՄԱՐՏ ԿԱՌԱՄԱՐՏԻԿ, տկի, կաց. Իկառաց կամ կառօք մարտնչող. եւ Որ ինչ անկ է կառամարտութեան.
Զկառամարտն եւ զպերճացեալն փարաւոն ասաց ի ծովն կարմիր ընկղմել. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն կառքն եւ երիվարքն պակասեն ի միջոյ ասպարիսի մտացս. եւ կառամարտն ամօթով յինքեան նհանջի. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ կամաց կառավարին ուղղեալ լինին կառամարտքն. (Խոսրովիկ.։)
Ի տեսարանն ձիընթաց կառամարտկացն։ Ի տեսարան խաղուցն ձիընթացից կառամարտկացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կառամարտիկ ձիոցն հակառակելոյ եւ կռուելոյ ըստ միմեանս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդերձ կառամարտկօքն (խաղիւք) եւ տեսարանօք. (Առ որս. ՟Ա։)
cry, outcry;
bellowing;
croaking.
ԿԱՌԱՆՉ որ եւ ԿԱՌԱՉ. κραυγή vociferatio καταβόησις reclamatio ἁποδυρμός deploratio. Սաստիկ կանչ, կանչիւն. հեծութիւն. ճիչ. եւ բառանչ. կռինչ. (լծ. յն. գրաւղի՛, թ. եայղառս ). պոռալը, պոռլտալը.
Աշխարհումն գուժից, ճչոյ եւ կանչոյ եւ կառանչոյ. (Յհ. կթ.։)
cf. Կառանչ.
Արտասուք այրւոյ զծնոտիւք իջանեն, եւ կառաչ նորա ի վերայ իջուցանելեաց նորա. (Սիր. ՟Լ՟Բ. 18։)
Բազմութեամբ կառաչ բարձեալլային ի տանն աստուծոյ. (Փարպ.։)
Իսկ զկենդանեացն զկառաչ ո՞ր լսելիք տանել կարէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի հրապարակացն մովաբու ելանէր գոչումն եւ կառաչ։ Լսիցեմք զկառաչ ուրուք, յորժամ զբողոք բառնայցէ։ Գոչիւն եւ կառաչ մարցն խանդաղատելոց. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
to cry, to shout, to utter cries, to bawl;
to roar;
to low, to bellow;
to croak.
Ոմն աղաղակէ, ոմն կառաչէ յերկինս առ աստուած. (Լմբ. սղ.։)
Այլք (ի տղայոց) ի գուճս սողալով կառաչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)