newsmonger.
Քորք նորախնդիր արտաշնչեալ արտաբերեալ զերիզապարգեւ (զեղբայրն իւրեանց) ... Քորք նորախնդիրք յառաջ ելեալ փրկչին. (Նար. տաղ.։)
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
prodigious, portentous, monstrous.
Նոր եւ զարմացուցիչ կամ ահաւոր կերպարանօք. նորատեսիլ. այլանդակ. այլատարազ.
young, tender.
one's own, his or her own.
cf. Նորանշան.
Նորասքանչ ճանապարհ, կամ տաճար. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 5։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 9։)
newly planted;
young, small plant;
neophyte.
Մի՛ նորատունկ, զի մի՛ հպարտացեալ՝ ի դատաստան սատանայի անկցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
lately given, novel, recent.
Նորոգ տուեալ. նորապարգեւ.
vain, vain-glorious, vaunting;
heterodox, heretic.
Նորափառ ամբարհաւաճ խորհուրդք։ Նորափառ հպարտութիւն, կամ իմաստ, կամ ամբարհաւաճութիւն։ Նորափառ ակօս ձգել. (Եւագր. ստէպ. յորմէ եւ Մաշկ.։)
Զբարկութիւն տրտմականին, եւ զնորափառ պիղծ հպարտին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Նոր.
Զոր նորոգեաց մեզ ճանապարհ նորոգ եւ կենդանի. (Եբր. ՟Ծ. 10։)
cf. Նորատուր.
Նորոգ տուեալն ի նոր օրէնս. նորատուր. նորապարգեւ.
cf. Նորոգումն.
Մատուցանել թուղթս վասն նորոգութեան (կամ նորոգման) սիրոյ եղբայրութեան մերոյ։ Նորոգումն (կամ նորոգութիւն) երիտասարդի ըստ ճանապարհաց իւրոց։ Այս է նորոգումն աջոյ բարձրելոյ։ Ի նորոգումն (յն. ի նորութեան) կենաց շրջեսցուք.եւ այլն։
renewing, renovation, restoration, reparation, mending;
reform, reformation;
new birth, regeneration;
growing young again;
cf. Տոմար.
Մատուցանել թուղթս վասն նորոգութեան (կամ նորոգման) սիրոյ եղբայրութեան մերոյ։ Նորոգումն (կամ նորոգութիւն) երիտասարդի ըստ ճանապարհաց իւրոց։ Այս է նորոգումն աջոյ բարձրելոյ։ Ի նորոգումն (յն. ի նորութեան) կենաց շրջեսցուք. եւ այլն։
cf. Նորուսումն.
Ոչ է պարտ զհեթանոսաց զնորատունկս եւ զնորուսմունսն առժամայն ածել յեպիսկոպոսութիւն. (Կանոն.։)
new-student or scholar.
Ոչ է պարտ զհեթանոսաց զնորատունկս եւ զնորուսմունսն առժամայն ածել յեպիսկոպոսութիւն. (Կանոն.։)
unexampled, strange, new, extraordinary, prodigious, unusual.
Նաեւ նշան իսկ՝ նորօրինակ պարտի երեւիլ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
their.
Կերպարանս ինչ հանդիպեցուցեալ նոցայոյն առնել զհանդիպումնն. (Փիլ. ել.։)
Զիմս խառնեալ ընդ նոցին պարտիս, եւ ի նոցայոցն զառ իս դառնութիւն կրկին առաւելեալ. (Նար. ՟Ծ։)
Զնոցայոցն բաշխմանց պարզուիւն առ իւրեանց տարբերութիւնսն բազմացուցանեն. (Դիոն. ածայ.։)
music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.
Զօրացո՛ զիս զայս եւս մի նուագ՝ աստուած (ռմկ. ասմէկ անգամսալ )։ Չոգաւ զառաջին նուագն լիւսի զօրօք բազմօք ( առջի անգամ )։ Եւ եղեւ յեօթներորդում նուագի պատելոյն՝ հարին քահանայքն զփողսն։ Ի միում նուագի խօսեսցի տէր, եւ յերկրորդումն երազով։ Աքինոն ամոնացի ի վերայ ութհարիւրոց ի միում նուագի։ Ի նուագս բազումս (կամ ըստ բազում ճանապարհաց) չարչարեսցէ զսիրտ քո. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 28։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 6։ Յես. ՟Զ. 16։ Յոբ. ՟Լ՟Գ. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 8։ Ժղ. ՟Է. 23։)
music, song, melody.
Չորքն ի նոցանէ պարզաբար առ նուագերգութիւնս առեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։
cf. Նուազումն.
Զնուազութիւն ոչ թաքուցանեն ո՛չ զանձանց եւ ո՛չ զընկերացն։ Ո՛չ լուար առակին, որ ասէ, թէ պարտ է զբարեկամսն նուազութեամբ ունել. (իմա, անկատարութեամբն հանդերձ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41. եւ 33։)
to humble, to abase, to lower, to degrade, to disparage;
— զանձն, to humble or degrade oneself.
Նուաստացոյց զինքն մինչեւ ի ծառայի կերպարանս։ Ըստ մեզ զինքն նուաստացուցեալ. (Ածաբ. աղք.։ Դիոն. եկեղ.։)
snake-root, serpentaria, dragon-wort, tarragon.
ՆՈՒԻՃ կամ ՆՈՒԻԿ, ՆՎԻԿ. պ. նիվիշթ. նէշէ. (իբրու գրեալ, նկարէն). Բանջար՝ խոշոր եւ պարարտ գծագրեալ տերեւօք. զոր եփեն եւ ուտեն ոմանք. serpentaria, dracunculus, dracontium. Իտ. draconcello. ... Բժշկարան.։
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
Աստուածայինն եւ սրբազան նուիրօղն մեր։ Առ ի յաստուածայնոցն սրբազան նուիրողաց մերոց պարգեւեցան մեզ. (Դիոն.։)
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
Զնիւս երիվարացն երկաթապատ պնդեալ։ Կապարճըս եւ աղեղունս պատրաստականս զառաջեաւ ի նիւսն ունելով։ Դեռեւս հեծեալ կայր ի նիւս երիվարին։ Աշտանակեալ ի նիւս նշոգ (նժոյգ) երիվարին։ Յայս նիշ նիւս կեղթում (սապատ յուսն) ի մէջ բդեդի պահարանեալ նամակ տանի. (Արծր. ՟Գ. 2. 4. 15։ ՟Դ. 1։)
helping, succouring, propitious, favourable.
Զի՞նչ շահ եղեւ մեզ հպարտութիւն, եւ զի՞նչ մեծութիւն ամբարտաւանութեան իցէ մեզ նպաստաւոր. (Իմ. ՟Ե. 8։)
aim, butt, level, end;
premium, prize;
object, goal, end, scope, view, purpose, design, intent;
կէտ —ի, aim;
ուղղել ի —ն, to take aim at, to aim, to level at, to point;
հարկանել ի —ն, to hit the mark;
to attain one's end;
առնուլ կամ յափշտակել զ—ն, to obtain the premium, to win the prize.
Բազումք են, որ անցանեն յասպարիսին, եւ այր քաջ եւ առաքինի առնու զնպատակն. (Մծբ. ՟Է։)
pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.
Նռնենին յառաջ մինչչեւ նռամբն հասեալ՝ չվայելչացուցանէ զկերօղսն։ Զտեսութիւն պարտիզին, զորթոյ, զնոճի, զնռնենոյ. (Նար. երգ.։)
to darken, to bedim, to blacken, to offuscate, to tarnish;
to eclipse.
Հրամայէր բառնալ զլուսաւորութիւն աչաց նորա, եւ ստուերամած խաւարաւ նսեմացուցանէր զբոլոր աշխարհիս պարծանս. (Ղեւոնդ.։)
to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.
Արիոս (ի վերայ ճանապարհի) հարցեալ, թէ գուցէ ուրեք մերձ տեղի առ ի պէտս նստելոյ. (Սոկր. ՟Ա. 38։)
to place on a seat, to seat, to place, to put;
to push in, to thrust;
— զզօրս, to encamp, to pitch a camp;
— զքաղաքաւ, to besiege.
Ոչ է պարտ ի խոնարհագոյնսն նստուցանել զմիտսն. (Պրպմ.։)
lane, alley, narrow path.
Փորօղ պողոտային, նրբափողոց ճանապարհին՝ որ հանէր ի վերին մայրաքաղաքն սրբոց. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Նրբացուցանեմ.
Նեղ եւ անձուկն, այնչափ ճանապարհին նրբելն, որպէս զի նեղել՝ այսինքն վտանգել յերկաքանչիւրսն զճանապարհորդն. (Բրս. հց.։)
subtile;
cf. Նուրբ.
Ճանապարհաւ նեղ եւ նրբին՝ ուղիղ վարուք աստուածային. (Յիսուս որդի.։)
narrow way, footpath.
Ուր իցէ ուղի նուրբ, կամ նեղ եւ անձուկ անցք ճանապարհի.
cf. Նքթիմ.
Եկն եսաւ ի դաշտէ՝ նքթեալ։ Տո՛ւր ինձ ճաշակել ի շիկաթանէգ յայդմանէ, զի նքթեալ եմ։ Զի տացուք հաց արանցդ քոց նքթելոց։ Գուցէ նքթիցեն զճանապարհայն։ Նքթիցեն ի ճանապարհի. (Ծն. ՟Ի՟Ե։ 29. 30։ Դտ. ՟Ը. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 32։ Մրկ. ՟Ը. 3։)
minium, red lead, ruddle, vermilion.
μίλτος, -ον minium, rubrica. (գրի ՆԱՒԹ, այլ չէ՛ պարտ շփոթել ընդ Նաւթի, որ է նէֆթի եաղը ). կարմրադեղ. սուսր. սիղիկոն. նիւթ՝ որ ներկէ ի գոյն գեղեցիկ, որպէս ազնիւ տեսակ կարմիր ներկոյ. ... կամ ... (յն. միլդօս կամ միլդօն, որ թարգմանի եւ բուռ. լտ. մինիում եւ ռու՛պրիգա ).
cf. Անօսր;
with its derivatives.
Նօսր պարզագոյն ամպ։ Նօսր գետին (այսինքն նօսրահող). (Վստկ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի։)
Ի կաւոց ոչ լինին պարուտակք (աչաց) նօսունք, եւ ոչ բիբք զարդարին. (Պրպմ. ձ։)
south wind, bleak wind, sirocco.
Նօտոսք, որ ի միջօրեայէ (շնչեն)։ Ի նօտոսացն՝ այն որ յաներեւան բոլորէն (բեւեռէն) լինի բերեալ, համամարտ է ապարքտիոյ (հակարջայնոյ). եւ նօտոս անուանեալ. եւ լիւանօտոս լինի կոչեցեալ, որ ելանէ ի մէջ լիփսի եւ նօտոսի. (Արիստ. աշխ.։ (Գրի Նաւտաւս, կամ Նաւտոս)։)
keeping the sabbath;
cessation from labour, rest, holiday, vacation.
half a horse-load.
Կէս շալակ. որչափ ինչ տանի մի կողմն ուսոց կամ պարկի եւ քսակի. մէկ տօպրակ.
cf. Շահապետ.
Ի վերայ մանկանց եկեղեցւոյ կացին առ մեօք շահապք եւ պարետք. (Սարկ. քհ.։)
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)
fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.
to gain or profit by, to make a profit, to draw an emolument from;
to obtain, to win, to carry away or off;
բազումս —, to gain much, to make a great profit;
— զկեանս, to escape, to save oneself from peril;
— զմահ, to escape death, to have a narrow or hair breadth escape;
— զվիշտս եւ զվնաս, to avoid this harm and loss, not to suffer, to escape suffering;
— զոք, to edify, to set a good example;
չիք ինչ շահելոյ, there is nothing to be gained.
κερδαίνω, κερδέω lucror, lucrifacio, quaestum facio πορίζω , ἑμπορεύομαι, ἑμπολάω mercor, ngotior διαπραγματέω, περιποιέομαι comparo, acquiro եւ այլն. (լինի եւ շահեցին. շահեսցեն. շահիցեմք, շահիցեն. զոր չէ պարտ շփոթել ընդ Շահեմ, եցի). Շահ գտանել կամ առնել. շահաւորիլ. ստանալ. օգտիլ. վաստըկիլ, շահ ընել, օգուտ տեսանել, ընել.
mimic, buffoon.
Թէպէտեւ կապիկ ասի ծիծաղական, այլ ոչ սրտի ծիծաղող, այլ կերպարանաւ միայն, զի չաղբալու է նա. (Դամասկ.։)
turnip;
— վայրի, rape.
Պտուղք բանջարաց եւ պարտիզաց՝ թաղթ եւ շարդամ եւ ստեպղին։ Հարցաւ ստեպղին ի շաղգամէ, եթէ զի ՞ այդքան ընդ երկրամտանես. (Մխ. առակ.։)
to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.
Որ շաղեն եւ պատեն զոդի։ Շաղեն եւ պատեն զոգիս եւ զմարմինս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Շաղեսցի ի թակարդի։ Դարձեալ ընդ նոյնս շաղեալք՝ պարտիցին։ Ի տոռունս մեղաց իւրոց ընդ այնպիսին շաղի. Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 20։ Առակ. ՟Է. 22. ՟Ի. 3։)
raw flesh;
carrion, carcass, dead body.
Ոչ զմարմին կրթելով, եւ ոչ պարարելով զշաղիղն. (Նիւս. կուս.։)
junction, bond, union;
conjunction.
Շաղկապ. պարուտակք, նեարգք (ի մարմին)։ Կարթք չարադրութեամբ են՝ իշաղկապաց, եւ ի ջլուտ ներադաց. (Նիւս. բն.։)