to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Զի՞ յերկուս ոտս կաղաս, եւ յերկուս միտս տաղտապիս։ Տաղտապէին երթալ զհեռի ճանապարհն. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 20։)
many roomed.
Ուր խիտ առ խիտ կայցեն տաճարք կամ ապարանք կամ բազմոցք սեղանոյ.
Շինէ անդ վայելչական տեղի խրախից՝ բլուր մի պարսպեալ՝ տաճարախիտ շինուածովք. (Արծր. ՟Դ 11։)
cf. Սեղանակապուտ.
Ո՛վ յանցաւոր եւ տաճարակապուտ։ Արեանն պարտք արեամբ վճարի, եւ դատ զսեղանազերծիցն եւ զտաճարակապտիցն տայ. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. մտթ.։)
guardian or minister of a temple.
Յաթենականն յաւէտ պարծանք, պաշտօնասէրս յոյժ՝ տաճարայարդարս գոլով. (Անան. եկեղ։)
to become a temple of the Holy Ghost.
Արեւունս եւ զուարթունս պարտին լինել, որք յարդարեն զինքեանս տաճարանալ աստուծոյ։ Տաճարացան սրբոյ հոգւոյն։ Նորա գիտութիւն, հաւատն, եւ սէրն զսոսա ընդունի, եւ տաճարանայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Լմբ. պտրգ.։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Տաճարացն իսկ տաճարապետք եւ քահանայք պարտ է լինել. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
δίδωμι do. պ. տա՛տէն. յն. տի՛տօմի. լտ. տօ՛ տաս. դաղմ. տայու՛ տաշ եւ այլն. Մատուցանել եւ աւանդել. յանձնել ի ձեռս. շնորհել. պարգեւել. ընծայել. հատուցանել.
Ժողով տուեալ ամենայն բազմութիւնն գնդին պարսից. (Ուռպ.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
ՏԱՆԻՄ. χωρέω capio, contineo. Կարօղ լինել պարունակել. բաւել. բաւական լինել. ընդունել. յինքեան կամ սիրով.
appertaining to the head of a house, feudal.
Տանուտէրական պատիւն ազգին պարգեւելով։ Զաշխարհս տանուտէրական իշխանութեանն մինչեւ յայրարատ։ Կազմէ զթագաւորութիւն տանուտէրական ցեղապետութեան. (Խոր. ՟Բ. ՟Դ։ Արծր. ՟Բ. 3։ Վրդն. պտմ.)
rack, instrument of torture.
Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
to torment, to torture, to rack, to afflict, to cause to suffer, to harrow.
Տանջեցեր զհակառակորդսն։ Զայն որ պարտն իցէ տանջելոյ՝ տանջեցեր։ Յաչս մարդկան տանջեցան։ Որովք մեղանչէ ոք, նովիմբք (կամ նոքիմբք) եւ տանջի։ Անհնարին տանջանօք տանջիս։ Անդամալոյծչարաչար տանջեալ։ Եկիր տարաժամ տանջել զմեզ։ Զիւր սուրբ ոգիսն՝ նոցա անօրէն գնացիւքն տանջէր։ Զոմն տանջեցին, զոմն սպանին։ Ի ժողովուրդս իւրեանց տանջեսցեն զմեզ։ Ի ժողովուրդս տանջիցիք.եւ այլն։
to rough-hew, to roughen down, to chip, to square, to plane, to smooth, to polish.
Ի տաշել զփայտն։ Վէմք սրով տաշին։ Հիպատոսն զորդի իւր տաշեաց տապարաւ, թէ ընդէ՞ր առանց նորա կամաց ճակատս ետ, եւ յաղթեաց. (Զքր. կթ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Եւս. քր. ՟Բ։)
cup, mug;
bowl, basin;
vat, trough;
tub, bucket, wash-tub or lye-tub;
basket;
— խմորոյ, kneading-trough, hutch;
— խնկոց, bed of spices;
cf. Խնկանոց;
— որմածուաց, hod, tray;
layer, slip, offset;
vine-branch, vine-shoot.
Իբրեւ զտաշտս խնկոց բուրեն։ Էջ ի պարտէզ իւր ի տաշտս խնկոց. (Երգ. ՟Ե. 13։ ՟Զ. 1։)
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։
to specify.
εἱδοποιέω specifico μορφόω formo. Տեսականել. կերպարանել. կացուցանել. եւ Որոշել ի տեսակս,
look, countenance.
Եւ տեսակութիւն հրեշտականման երեսացն կերպարանէ. (Փարպ.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
ՏԵՍԱՆԵԼՈՎ. (որպէս, տեսքով) τῷ εἵδει, τοῦ εἱδεῖν, ὅψει, κάλλει visu, specie, aspectu, forma, pulchritudine. Տեսլեամբ. տեսակաւ. տեսով. գեղով. երեսօք. կերպարանօք.
seeing;
prophet, seer.
Խօսեալ յօրէնս տեսանողօք։ Բաշխելով իշխանաբար զպարգեւս քո տեսանողաց մարգարէիցն. (Շար.։)
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
Ամենայն տեսանելեացն (իրաց) կերպարանք ի մաքրութիւն բբին իլ ներքս անկանելով՝ զտեսանողական զգործն կատարեն. (Նիւս. երգ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
Սա շինեաց եւ զտեսարանն։ Առ թատերս տեսարանաց։ Ոչ գովութիւն բազմաց եւ տեսարանաց մոլեալ, որպէս ի տեսարանս մեզ զմարտն հրապարակագոյժ առնեն։ Ի տեսարանի աշխարհիս կթարգեաց կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս. (Խոր. ՟Բ. 85։ Նար. ՟Լ՟Ա։ Ածաբ. կիպր.։ Առ որս. ՟Ա։ Սարկ. քհ.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
Ոմանք ըստ հրապարակս, եւ ոմանք ըստ ժողովարանս, եւ կամ ի տեսլարանս յարձակեալ գնան. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Տեսութիւն.
Տեսի ես ողորմելի , տեսումն, զմանկունս ազատս յաղագս հայենեաց պարտթուց ձգեալ ի վաճառականն. (Բրս. վաշխ.։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Վասն այլեւայլ տեսչութեանց կերպարանեալ՝ ցանկալւոյ առնն երեւէր։ Ետուր ազգն ազգն տեսչութեամբ ի դարս դարս մխիթարութիւն տրտմութեան. (Եզնիկ.։ Սարկ. աղ.։)
cf. Տերեւազգեստ.
Տերեւազգեստ զիւրեանցլ մերկութիւնն ագուցանեն (ծառք)։ Ոստս ի ծառոց ի ճանապարհին տարածանելով տերեւազգեստ եւ ծաղկազարդս։ Յառաջին աստուածատեսակն գեղ տերեւազգեստ ծաղկազարդէ. (Ագաթ.։ Մամբր.։ Երզն. մտթ.։)
clothed, covered with leaves, leafy, green.
Տերեւազգեստ զիւրեանցլ մերկութիւնն ագուցանեն (ծառք)։ Ոստս ի ծառոց ի ճանապարհին տարածանելով տերեւազգեստ եւ ծաղկազարդս։ Յառաջին աստուածատեսակն գեղ տերեւազգեստ ծաղկազարդէ. (Ագաթ.։ Մամբր.։ Երզն. մտթ.։)
given by the Lord.
Աստուածատուր. աստուածապարգեւ.
cf. Տէրունական.
Տէրունեան ցասմանն, կամ պարտուցն. (Եղիշ. է։ Նար. ՟Է։)
lancer, pikeman, halberdier.
Վահանաւորք եւ տիգաւորք։ Ասպար ի ձեռին տիգաւոր հետեւակ։ Աղեղնաւորք եւ տիգաւորք։ Արս հեծեալս՝ տիգաւորս։ Հեծեալս եօթանասուն, եւ տիգաւորս երկերիւր.եւ այլն։
fore-arms, arms.
Զոսկի ապարանջանքն ի տիգսն արկանեն, այսինքն ի ծղիսն։
Որ արմնկանց վերոյ ապարանջան ի տիգսն արկանեն. (Ոսկ. ես.)
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
cosmical, universal, general, oecumenical.
Տիեզերական հրապարակ, կամ ժամանակ (դատաստանի). (Շար. Շ. բարձր.։)
surrounding the universe.
Որ շրջապատեալ պարունակէ զաշխարհ համօրէն.
Ահագնութիւն աշխարհապարունակ երկնապարփակ տիեզերապատ պտուտկացն պիսիդոնի. ((ա՛յլ ձ. աշխարհապարփակ տիեզերապարունակ երկրապտուտ պիսիդոնի) Նար. խչ.։)
quickly, very fast, swiftly, rapidly.
Մակբայք՝ են պարզք, վաղ, նախ. եւ ջոկադիրք են, վաղվաղ, նախավաղ. (Թր. քեր.։)
to haste, to hasten, to be in haste, to make haste, to be quick, to be hasty or precipitate.
ταχύνω festino, accelero φθάνω praevento, praevenio եւ այլն. եւ այլն. Վաղվաղ շարժիլ կամ գործել ինչ. փութալ. երագել. աճապարել. ճեպիլ. կանխել. նախաժամանել. արտորալ.
Որոգայթ է առն վաղվաղել, եւ յիւրոց ընչից խոստանալ։ Ի սուտ երդումն վաղվաղեն։ Վաղվաղեն հեղուլ զարիւն անպարտ։ Վաղվաղեցին եւ մոռացան զգործս նորա։ Վաղվաղեա՛ կեցուցանել զիս։ Մի՛ վաղվաղեսցէ սիրտ քո հանել բանս առաջի աստուծոյ։ Վաղվաղեաց փութացաւ շինեաց զպարիսպն.եւ այլն։
hasty, quick, lively, brisk, ready, speedy, prompt, precipitate.
Եթէ վաղվաղուն ձեռօք իցէ առ ի հարկանել, սակայն պարտ է կնոջն համբերել, վասն զի այր իւր է. (Վեցօր. ՟Է։)
sabre, cutlass, hanger;
cf. Սակր.
Վաղերբք եւ տապարօք եւ նրանօք։ Վաղերբ դիպեցուցեալ ճեղքէր. (Յհ. կթ.։)
business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.
Գին եւ ծախ, որպէս եւ կերպն է վաճառոյն եւ գործն։ Ամի ամի առնուին վաճառու։ Վաճառս բացցուք, շահս շահեսցուք։ Ի վաճառէ ստացեալ է։ Անցանէին ընդ այն ճանապարհ իբրեւ ի վաճառի աւուր։ Խաղացեալ գնային ի վաճառէ անտի. (Մխ. դտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Իսիւք.։ Եփր. թագ.։)
Վաճառք եւ հրապարակք. (Փիլ. իմաստն.։)
commerce, trade, dealings, business;
— առնել, to carry on commerce, to trade, to deal, to traffic.
Որոյ ըստ օրինի վաճառականութեան շատ անգամ ճանապարհորդեալ էր ի հայս. (Փարպ.։)
market, bazaar;
mercery.
ἁγορά, ἑμπόριον forum, emporium, nundinae, forum nundinarum. Վաճառարան. վաճառափողոց. շուկայ. հրապարակ. պազար եէրի, չարշը պազար, տիւքքեանլար.
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
ἁγορά, πρατήριον forum. Վաճառանոց, եւ վաճառատեղի. հրապարակ վաճառաց, շուկայ, եւ Կրպակ, խանութ. չարշը պազար, պազար եէրի.
Այժմիկ զտաճարսն ամենայն շուրջ վաճառարանաւն պարտ է պատրաստել։ Այնոքիկ՝ որ առ վաճառարանաւն են շինութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զմանկունս ազատս յաղագս հայրենեաց պարտուց ձգեալ ի վաճառարանն. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Վաճառանոց.
Փողոց վաճառանոցի, հրապարակ. շուկայ. չարշը, մէյտան.
Ընկեցեալ կայր ո՛չ ի վաճառափողոցս, ո՛չ ի գռեհս, եւ ո՛չ ի ճանապարհս, այլ առ դրան մեծատանն. (Ոսկ. ղկ.։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
Եւ անցաւորք ճանապարհի՝ վա՛յ ի վերայ ասեն վայի. (Շ. եդես.։)
Վա՛յ ի վերայ վայոց լինի։ Որում վա՛յն ասի, ամենայն պատուհասք տանջանաց առ ետեղ ի գարշապարս վային եկեսցեն ի վերայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. 21։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
Եւ անցաւորք ճանապարհի՝ վա՛յ ի վերայ ասեն վայի. (Շ. եդես.։)
Վա՛յ ի վերայ վայոց լինի։ Որում վա՛յն ասի, ամենայն պատուհասք տանջանաց առ ետեղ ի գարշապարս վային եկեսցեն ի վերայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. 21։)
of fine aspect, well-shaped, good looking.
Վայելուչ դիտակաւ՝ հասակաւ՝ կերպարանօք՝ տեսլեամբ.
decency, suitableness, propriety, conveniency.
Դաւիթ զարդարս իբրեւ զարմաւենի ծաղկեալ ասէ վասն վայելչականութեանն։ Դաւիթ աշտարակ է շինեալ նշանաւոր, եւ այնմ նմանեցուցանէ վայելչականութեան զպարանոց հարսինն. (Նար. երգ.։)
to be distinguished, to render oneself illustrious, to be remarked;
to enjoy.
Նովիմբ քաջանուն պարծանօք վայելչացան յաշխարհի. (Պիտ.։)
to empty, to pour out;
to spread, to diffuse, to cause to flow or fall.
ՎԱՅԹԵՄ ἑκχύω effundo. որ եւ իբր ռմկ. ՎԱԹԵԼ, ՎՈԹԵԼ. (իտ. սվօտա՛րէ. լտ. վօ՛թում րէ՛տտէրէ ). Ի դուրս թափել. արտաքս հեղուլ. դատարկել. պարպել.
to fly low.
ՎԱՅՐԱԹԵՒԵԼ. Թեւապարել՝ թռչել ի վայր կոյս.
inquisitive.
ՎԱՅՐԱԽՈՅԶ ԼԻՆԵԼ. Ընդ վայր խուզել. վայրապար հետաքննել.
impracticable, desert;
wild.
Վայրային ճանապարհաց եւ դաշտաց. (Ճշ.։)
cf. Վայրիջիմ.
Վայրիջեաց յանպարագրական ծոցոյ հօր էական բանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)