theology.
Օրէնք, որպէս աստուածաբանութիւն ասէ, ի ձեռն հրեշտակաց պարգեւեցան մեզ։ Ամենիմաստ աստուածաբանութիւն զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Ատուածոյ երեւումն։ Զամենայն երկնայինսն էութիւնս աստուածաբանութիւն ինն յայտնաբանական մականունութեամբ կոչեաց. (Դիոն. ստէպ։ եւ Շ. հրեշտ.։)
who walks in the ways of God.
Վարդապես առաջնորդութեան յաստուածագնաց ճանապարհսն. (Ագաթ.։)
to render godlike;
to consecrate.
Աստուածագործել զմկրտեալսն հոգւոյն պարգեւօք։ Աստուածագործիլն մեր, որ հանդերձեալ է խորհրդածութեամբ պատարագին սրբոյ երեւել. (Լմբ. պտրգ.։)
that bears god;
carried by God.
Առաքելոց սրբոց եւ մարգարէիցն աստուածազգեաց պարուք։ Հարսն աստուածազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
θεόφορος a deo portatus, divinus, adflatus numine ՅԱտուածոյ կրեալ, այսինքն ընկալեալ. աստուածապարգեւ.
cf. Աստուածազգեաց.
Աստուածազդեստ եղեալք արք եւ կանայք՝ մի պար եղեալք երգէին։ Յորժամ աստուածարէ եւ աստուածազգեստ լինի միտքն, ոչ եւս է յինքեան։ Ոգիք յորժամ աստուածազգեստք լիցին. (եւ այլն. Փիլ. ստէպ։)
militia, arms, profession of war;
army;
armament;
tactics;
soldiership;
մտանել, գրիլ ի —, to enlist;
— հրեշտակաց, զուարթնոց, անմարմնոց, choir, or host of angels.
Կատարել զպարտս զինուորութեան։ Այնպիսի պատուական զինուորութիւնն հասանէր ի չարաշուք անարգութիւն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։)
Զինուորութիւնք վերնականաց։ Զինուորութեամբ զուարթնոցդ։ Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն։ Խափանեսցին ամենայն դիմամարտութիւնք զինուորութեանց դժնեայ մատնչին. (Նար.։)
Ոչ (ետու) աջոյս իմ զինուորութիւն, եւ ոչ ահեկիս պարածածկութիւն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
nature, substance, state of a thing.
Զի՞նչ է ինձ՝ ի թիւ արկանել։ Եւ զի՞նչ է ինձ սակաւս յօդել, կամ ի կիր արկանել։ Զի՞նչ վնասեսցեն զիս պարտիքս. (Նար.։)
cf. Զիջանեմ.
Զիջաւ փոքր մի ի հպարտութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to calm;
to eool;
to extinguish;
— զոք առ ի վշտակցութիւն, to soften, to render compassionate.
Զիջուցաք զհպարտութիւնն։ Այս խոստումն փառաց զիջուցանէ զնա առ ի վշտակցութիւն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
thigh;
haunch;
— կենդանեաց, leg;
— կամրջի, stern;
— նաւու, keel of a ship.
Կապարանք զստին հատուածոյ յօշտտեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
Անձամբ անձին զանձինս ի սրբութենէ պարգեւաց անտի զլանան։ Ա՛յր դու, չզըլանամ ինչ զքեզ, բայց կամիմ տալ սմա՝ որպէս եւ քեզդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6. եւ 8։)
ԶԼԱՆԱԼ. ἁρνέομαι nego, recuso, inficior Ժխտել, ուրանալ զիրաւն եւ զիրաւունս. ապախտ առնել. յուլանալ ի ճանաչել զերախտիս եւ զպարտս.
denial;
recantation, refusal;
wrong.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
to displease, to vex, to trouble, to offend, to chagrin;
to nettle, to sting, to peck at;
զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք, I will sting yon with my words.
Շատխօսութեան հոսանք իբրեւ յաղբերէ դիմեն, որպէս ասաց ոմն ի հնոցն, եւ զկծեցուցանեն զամենայն գիներբուս եւ զհրապարակս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.
Ո՞վ ոք ետես զստրուկն յիւրում մեծութեան, եւ ոչ զկծեցաւ։ Ընդ որս եւ զսորին նմանիս պարծանաց (առաջի եդիր) առ իմս խրախոյս, եւ ոչ զկծեցայ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Դ։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
Ամենայն օրէնքն Աստուծոյ դիւր է, եւ զկնի բնութեանս։ Ճանապարհ օրինացն Աստուծոյ քաղցր է եւ ախորժ, զի զկնի բնութեանս է, եւ զօտարն ի սմանէ հատանէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.) իբր հետեւորդ եւ համաձայն, ընթացակից։ Բցռ. խնդ. իբր ռմկ. ասկից ետեւ.
cf. Զղջութիւն.
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
ԶՄԲՐԻՄ ԶՄՐԻՄ. Սաստիկ թմբրիլ. իսպառ թմրիլ. ընդարմանալ, յիմարիլ արբեցութեամբ. մոլեգնիլ. գինեհարութեամբ կծկիլ իբրեւ ամօթապարտ. թմրիլ, սըմքիլ, սըքիլ.
myrrh.
to weigh down, to cause to sink;
to depress, to calm.
Զնստուցանէ զնոսա ի հպարտութենէն. (Ոսկ. ՟ա. կոր. ՟Ժ։)
to immolate, to sacrifice.
Պիւթագորաս ոչ հրամայէ զոհել դից, որպէս թէ չիցէ պարտ զոհել Աստուածս Աստուծոց ... երկիրպագանել հրամայէ, եւ զոհել ոչ. (Եզնիկ.։)
aid-de-camp.
companion, fellow, comrade, mate;
school-fellow, fellow-student;
associate, partaker;
accomplice, party, abettor, follower.
Է բարեկամ, որ զուող է սեղանոյ։ Յաղագս հաշուի զուողի, եւ ճանապարհորդաց. (Սիր. ՟Զ. 10։ ՟Խ՟Բ. 3։)
Ո՛չ անպարտ ջանայ զանձն երեւեցուցանել, այլ զի կարիցէ զովօղս իւրոյ պատուհասիցն գտանել. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Տիմոթէոս՝ որ յառաջն ի պարտութիւն մատնեցաւ ... դարձեալ զուարթանայր, դարձեալ զօրաժողով լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 24։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Զուարթառատ տըւչին խոստացեալ են պարգեւք. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է։ Զուարթունքն եւ անխռովքն (յօրէնս՝ լինիցին) զօրավար այնոցիկ՝ որ ոչ են արթուն. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Զուարթակից.
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
Ընդ երեկոյս զուարճասցին։ Զուարճասցին յուրախութենէ իւրեանց։ Ի ճանապարհս վկայութեանց քոց զուարճացայ որպէս յամենայն ի մեծութեան. (Սղ.։)
Այլ մեք՝ որոց բանն է երկրպագեալ, թէպէտ եւ պարտ է զուարճանալ, բանիւն զուարճասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
cf. Զուգաձայն.
Եւ զնոյնս նուագաւոր երգ երաժշտական զուգաբարբառ հնչմամբք պարաւորակք եղեալ՝ յերկուս բաժանէին դասս. (Պիտ.։)
isomorphism.
Կերպարանակցութիւն. համանմանութիւն.
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
to join together.
that holds the same course, companion on the road.
Ճանապարհակից. ընթացակից. հաւասար յընթացս. համանման. ծննդակից. սննդակից. ընդակից.
Իբր պատկերակիցք՝ միատեսակք՝ զուգաշաւիղք։ Բազմամեղ ... ինձ զուգաշաւիղ։ Զուգաշաւիղք մաքրութեան վարուցն Մելքիսեդեկի։ Զուգաշաւիղք պարագրողին։ Համասերմ միաբոյս զուգաշաւեղ եղբօրն յաղթեաց. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
exact proportion, symmetry.
Զուգաչափութեամբ զամենայնն դատողին։ Զոյգ սպառնմամբ պատուհաս կրեցին, եւ զուգաչափութեամբ եւ մահ ընկալցին։ Զուգաչափութեամբ ամպարշտաց (որպէս բարեպաշտաց) պարգեւօք աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Հանգիտապատիւ.
Ո՞րքան ինչ պարտ իցէ համազգեացն եւ զուգապատուոցն, որ մինչեւ անբանիցն պահանջեալ է (օգնել)։ Մի՛ մախասցիս ընդ վախճանս զուգապատիւս՝ զուգապատուացն նմանապէս առաքինութեամբն։ Ոչինչ գովեմք որ զկնի որկորիցն զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Յոյժ հեռաւորուեանն՝ չարութիւն (Սաբելի եւ Արիոսի), եւ զուգապատիւ ամբարշտութիւնն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
the same dignity, participation in the same dignity.
Հրեշտակացն զուգապատուութիւն, փառացն տեսութիւն ... Զբնութեանս զուգապատուութիւն՝ հաւասարութեամբ պարգեւացն պատուեաց։ Ծագէ զարեգակն զուգապատուութեամբ։ Նոքա զորդւոյ կոչումն՝ զուգապատուութեան ձայն իմացան. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ՟Բ. եւ Ածաբ. ծն.։)
equally, alike, likewise.
Զուգապէս ըստ պիտոյիցն ձեւեալ կերպարանի յարուեստագիտացն գործին. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Պահք զուգէ ո՛չ ընդ Ռեբեկայ ողջախոհի, այլ ընդ զգաստութիւն պարկեշտութեան. (Տօնակ.։)
Միշտ խառնիմ զուգել, եւ ոչ եւս միանամ։ Իբր ի գոյից երկուց զուգելոց։ Առ մի կերպարան տեսակի զուգեալ. (Նար.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
ἵσακις pariter ուստի Զուգիցս զոյգ. ἵσακις ἵσος pariter par որպէս թ. պառ պարապար. Հաւասարապէս, նոյնչափ. կրկնակի. կրկնակ.
close, narrow;
subdued;
— եւ զերծ ի մարդկանէ (տեղի), distant, far from, isolated.
(յորմէ Զսպել) Ամփոփ. պարուրեալ. պնդեալ. եւ Մեկուսի.
pure, refined, clean.
(յորմէ Զտել) καθαρός, ἅκρατος, ζωχρός, ἀπλοῦς purus, merus, sincerus, simplex (լծ. թ. սատէ. եւ հյ. յստակ. տե՛ս եւ ՍԱՏԱԿ) Պարզ, պարզեալ. մաքուր. սուրբ. անխառն. ջինջ. սոսկ.
Զի թէ ի զուտ տան պէտք են խնամածու հովի (կամ հովուի). այսինքն ի պարզ եւ հասարակ տան. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
cf. Զրավաստակ.
cf. ԶՐԱՎԱՍՏԱԿ;
Ի զուրավաստակ ճանապարհացն խափանել։ (Ագաթ.)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
Կարկիանոս եպարքոս զչարացաւ Սեղբեստրոսի. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Զչարանամ.
Կարկիանոս եպարքոս զչարացաւ Սեղբեստրոսի. (Վրք. սեղբ.։)
spring;
— պարուրաձեւ, spiral -.
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
στέλλω, περιστέλλω, ὐποστέλλω convolvo, contego, conprimo, comparo cadaver, amicio, contraho, substraho Զուսպ կացուցանել. ամփոփել. ժողովել, պարուրել. պատել, պնդել, կծկել. չթողուլ, արգելուլ. ժողվըտել, քաշել, փաթութել, պատնել.
Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)
Զսպեալ ամփոփէ զԱստուծոյ պարգեւացն առատութիւնն. (Սարկ. հանգ.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
καθαίρω purifico πυράζω եւ πυρόω եւ πειράζω igne probo, examino, purgo Զուտ կացուցանել. պարզել հրով. մաքրել. յստակել. ջինջ եւ անխառն առնել. խալլ էթմէք (իբր հալելով զատել)
refiner;
depurative;
— սիւնակ, refiner, beater.
Զտօղ. որ զտէ, պարզէ.