loud, noisy, sounding, sonorous, resounding;
aloud, with loud cries or shouts, noisily, with hue and cry, clamorously;
— աղաղակել, կարդալ, to cry with might and main, to roar out, to cry with all one's strength.
Յովհաննէս մեծաձայն զնմանէ աղաղակեաց առաջի ազգաց. (Նանայ.։)
victorious.
Ուր իցէ մարտ կամ ճիգն մեծ. քաջայաղթ. երեւելի.
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
ՄԵԾԱՄԵԾՍ ԲԱՐԲԱՌԵԼ, կամ ԽՕՍԵԼ, կամ ԿՈՏՈՐԵԼ. cf. ՄԵԾԱԲԱՆԵՄ. մենծ մենծ խօսիլ՝ ջարդել.
sinning much, very sinful;
great sinner.
Եթէ զսակաւամեղսն տանջեաց, եւ մեծամեղացն ներիցէ. (Ոսկ. ես.։)
high-minded, conceited, proud, lofty, presumptuous.
Պիղծ է առաջի աստուծոյ ամենայն մեծամիտ։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ։ Ածցէ ի վերայ մեծամտին ... իշխանին ասորեստանեայց. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Ա. 4։ Ես. ՟Ժ. 12։)
cf. Մեծամտիմ.
Հպարտացեալ մեծամտեաց ի բազուկ հետեւակացն բազմութեան։ Ի սրտի իւրում մեծամտեսցի։ Ի զուր մեծամտեաց աքաաբ՝ առնել չար առաջի տեառն. (Յուդթ. ՟Թ. 6։ Դան. ՟Ը. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 25։)
Կարի իմն մեծամտէին հրէայքն տաճարաւն։ Զիա՞րդ փառաւորի ի մեզ. եթէ չմեծամտիմք տանջանօքն։ Յորժամ մեծամտէ ոք ի մեղսն, չկարէ դառնալ ի լաւութիւն. (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. ՟բ. թես.։ Ոսկ. հռ.։)
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Եթէ արդարեւ զղջացար ի մեծամտութենէդ յայդմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
victorious, conquering, triumphant;
great, enormous, huge, colossal.
ՄԵԾԱՅԱՂԹ ՄԵԾԱՅԱՂԹՈՂ. Իբր Քաջայաղթ. մեծապէս յաղթօղ.
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
εὕελπις bene sperns, magna spe praeditus, confidens. Որ ունի յոյս՝ վստահութիւն եւ ակնկալութիւն մեծ. քաջայոյս. բարեյոյս.
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
Ոչ կամօք ոք մեծանայյ, եւ ոչ ըստ կամաց է առողջութիւն մարմնոյ. (Իսիւք.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. (Կաղանկտ.։)
Եւ որպէս Մեծահոգի. (յորմէ յաջորդ բառն)։
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
Մեծաշուք ի գոչիւն փողոյ ... զճակատն յառաջ մատուցանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 25. (յն. այլազգ։))
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Մեծապէս լինի դիւացն խնդութիւն։ Մեծապէս վիշտ հասանէ։ Մեծապէս սատակումն ի վերայ մոգուց հասուցանել։ Ո՛վ քաջք, մեզ այս մեծապէս է, զոր կատարեաց աստուած ի ձեռն մերոյ բնութեանս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Ե։)
trochaic, trochee.
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
cf. Մեծահրաշ.
Հեզութիւն՝ մեծասքանչ շուք եւ պատկառ է ի մէջ բազմամբոխ հրապարակաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
vast, spreading every where.
Երկին վերին, եւ մեծատարած շրջան նորա. (Շիր.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Եղիցին ինձ ի մեծարանս առաջի ամենայն ժողովրդոց երկրի։ Ցուպն գեղեցիկ, գաւազանն մեծարանաց. (Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ ՟Խ՟Ը. 17։)
cf. Մեծարգոյ.
Իջցուք ի տարապարտ հպարտութենէ՝ չունել զանձինս առ մեծարգիս. (Եզնիկ.։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Մեծարեա՛ զիս առաջի ծերոց ժողովրդեան իմոյ։ Մեծարեա՛ զնա, եւ գիրկս արկցէ զքեւ։ Երկի՛ր ի տեառնէ, եւ զքահանայս նորա մեծարեա՛։ Յղեաց բանս խաղաղութեամբ, զի մեծարեսցեն նոքա զնա։ Մեծարեաց զտաճարն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 30։ Առակ. ՟Դ. 8։ Սիր. ՟Է. 31։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 3։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Պսակօք եւ պատուօք մեծարեաց զբազումս ի մոգուց։ Արտաքին դիմօք մեծարեաց զնա։ Մեծարեցեր զարեգակն՝ յառաջ ձայնելով զանուն նորա. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ը։)
cf. Մեծարգի.
Եւ այրն մովսէս մեծարոյ եղեւ յոյժ առաջի եգիպտացւոցն. (յն. մեծ եղեւ։) Ինձ յոյժ մեծարոյ եղեն բարեկամք քո աստուած. (յն. մեծացան. եբր. մեծագին եղեն). (Ել. ՟Ժ՟Ա. 3։ Սղ. ՟Ճ՟Լ՟Ը. 17։)
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
Այսու իմն մեծարոյ երեւին առաջնորդք քեշին՝ իւրեանց հնազանդելոցն. (Եզնիկ.։)
Մեծարոյ եւ հաւատարիմ առաջի դենշապհոյ երեւեցոյց զիս. (Փարպ.։)
Մեծարոյք մարդկան, եւ քաջահաճոյք աստուածային լինին կամաց. (Պիտ.։)
very desirous, ardent, eager.
Ուր իցէ փափաքումն մեծ. մեծատենչ. ջերմեռանդն.
very diligent.
Փութաջան. ամենայորդոր.
cf. Մեծիմաց.
ՄԵԾԻՄԱՍՏ ՄԵԾԻՄԱՑ. Քաջիմաստ. քաջիմաց. իմաստութեամբ մեծ. նրբամիտ. հանճարեղ. մտացի, զգօն. զգօնական. խելացի.
of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
ՄԵԾԻՄԱՍՏ ՄԵԾԻՄԱՑ. Քաջիմաստ. քաջիմաց. իմաստութեամբ մեծ. նրբամիտ. հանճարեղ. մտացի, զգօն. զգօնական. խելացի.
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
Թէպէտ եւ յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւպ մեծութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Արդարակորով մեծութեամբն ոչ զրկի ի մշտնջենաւոր մեծութենէն. (Յճխ. ՟Է։)
cf. Մեկին.
Է՞ր վասն զմի վէմն զճշմարիտն՝ շինուած ոչ անուանեաց, այլ մեկնաբար զանունն եդ առաջի. (վէմ ասէ կենդանի. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
χωρίζω, διαχωρίζω, ἁφορίζω , διορίζω separo, sejungo διαστέλλω discerno, distinguo ἁποσπάω abstraho, evello διαστημάζω intervallum facio, disjungo. Մեկին առնել, որպէս մեկուսացուցանել. անջրպետել. անջատել. զատուցանել. որոշել. զատել, բաժնել.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
to separate, to remove.
Մեկնեցոյց ճանապարհ երից աւուրց ընդ մէջ նոցա եւ ընդ մէջ յակոբայ. (Ծն. լ. 36։)
short cloak;
mantlet.
Զգեստու իմով եւ մեկնոցակաւ դիջի՛ք զիս. (Վրք. հց. ձ։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Զմեկնութիւնն առաջի եդեալ մեզ աւետարանիչն՝ ասաց, թէ սելովամ, եւ յաւել՝ որ թարգմանի առաքեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. χωρισμός, ἁναχώρησις secessio, discessio, segregatio, secessus, recessus, solitudo. Մեկնիլն ի բաց. մեկուսութիւն. անջատումն. հրաժարումն. առանձնութիւն.
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
in explaining.
Իբրեւ մեկնօրէն զբանն առաջի դնէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
cf. Մեկուսիմ.
Ի չար ի վարուցն մեկուսացեալք։ Մի՛ ի մեկուսանալ առաջնորդին՝ անառաջնորդութեան ձեւ առցէ զեղբայրութիւնն։ Մեկուսանալ ուրեք. (Բրս. հց.։)
Որ ախորժեսդ հեթանոսաբար առ ի մէնջ մեկուսանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Մեկուսանալն ի կանանց. (Կամրջ.։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
separation;
retirement.
διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.
Տուընջեան եւ գիշերոյ մեկուսութեանցն։ Զերկոտասանից տանց աստեղաց մեկուսութիւն։ Զերրեակ ձեւս մարմնոց ասէ զեռակի մեկուսութիւնն, խորութիւն, բարձրութիւն, լայնութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
νεώκορος curator, cultor vel cultrix templi. Զարդարիչ մեհենի. ջերմ պաշտօնեայ կռոց. քուրմ վերակացու եւ պաշտպան մեհենաց.
Դիւացն աշակերտ էր մեհենազարդ եղեալ քուրմն։ Զմեհենազարդն ածելով յառաջ՝ հրաշացուցանէր նովաւ զազգն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
office or duties of a neocorus.
Զմեհենազարդութեանցն զմոլութիւն փայլակնադէտ նետիւն հարեալ շիջոյց. (Անան. եկեղ։)
collar, necklace, chain, jewel, trinket.
χλιδών, στραγγαλίς, ψέλλιον կամ ἑμπλόκιον torques, monile եւ այլն. Բահուանդ. զարդ կանացի, որպէս քայռ, մանեակ, քօղէք, լանջագեղ կամար. ապարանջանք բազկաց եւ սրունից.
Ոսկի մեհեւանդ, կամ ապարանջանք, եւ մատանի։ Թո՛ղ զշռնչանունսն, եւ զմեհեւանդս։ Զքօղէս եւ զապարանջանս եւ զմեհեւանդս. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 50։ Դտ. ՟Ը. 20։ Ես. ՟Գ. 20։)
Մեհեւանդ. (լանջագեղ կամար, կամ անթանոց. Հին բռ.։)
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր լիցի մարդ, ինքն ցինքն ասիցէ։ Յառաջագոյն իսկ մեղադիր եղեաք հրէից եւ հեթանոսաց՝ ամենեցուն ընդ մեղօք լինելոյ։ Ո՞վ իցէ՝ որ մեղադիր լինիցի ընտրելոց աստուծոյ, եւ այլն։
Մեղադիր եղեալ առաջնոցն աստուածխօսութեան՝ գրեցեր եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
blame, obloquy, accusation, reproof, reproach, reprehension.
Դնել առաջի աղերսական մեղադրանս։ Ի մեղադրանս մատուցեալ. (Արծր. ՟Բ. 2. 6։)
cf. Մեղանչական.
Հուր վառեալ անշէջ, որ այրէ զհոգիս մեղական. (Գանձ.։)
cf. Մեղանչեմ.
Առաւել չարագոյն է, որ ընդանոյն եւ ջերմին (այսինքն ջերմ սիրելւոյն) մեղանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Դատաւորք զմեղանչականսն տանջեն, եւ զբարեգործսն հրապարակաւ պատուեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
Զիա՞րդ մեղանչիցեմ առաջի աստուծոյ։ Յաւել ի մեղանչել։ Եղիցի երկիւղ նորա ի ձեզ, զի մի՛ մեղանչիցէք։ Քեզ միայն մեղայ տէր։ Մեղաք անօրինեցաք։ Դուք մեղայք զմեղսդ զայդ զմեծ։ Ես մեղայ, ես ոհվիւս յանցեայ։ Ի կշիռս իւրեանց մեղանչեն.եւ այլն։
Բարկացեալ մեղանչեցէք (հին տպ. մեղայք)։ եւ յանկողինս ձեր ոչ զղջացարուք. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Ամենայն որ ըստ մարդկան տկարութեան են մեղանչեալք (կր. մեղք գործեցեալք) ի ննջեցելոց, թողութիւն լինել. (Դիոն. եկեղ.։)
sinning.
Ոչ այնպէս ծանօթ եւ յայտնի իմն գիտէին յառաջ քան զօրէնսն՝ զմեղանչումն. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
Բազում անգամ եւ տանջանք մեղանացն են հիւանդութիւնք՝ առ ի դարձ ածելոյ. (Բրս. հց.։)
sin-offering.
Այս օրէն իցէ վասն մեղացայոյն. ի տեղւոջ՝ ուր սպանանիցեն զողջակէզն, սպանանիցեն եւ զվասն մեղացն՝ առաջի տեառն. (Ղեւտ. ՟Զ. 25։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
cf. Մեղկանամ.
(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)
Թուլացեալ մեղկի ի լոյծ առաջնորդաց կնիք աւանդոց անարատ քարոզութեան. (Եղիշ. յես.։)
Տիկ ի ջեռնուլն հրով՝ չորանայ եւ այրի. եւ ջրով թրջեալ՝ մեղկի. (Վրդն. սղ.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Յօրանջելն եւ ձկտելն՝ լինի ի մեղկութենէ եւ ի թուլութենէ մարմնոյն. (Եզնիկ.։)
cf. Մեղմ.
Քանզի յոյժ կսկծեցոյց, արդ մեղմագոյն իմն կամի առնել զբանն։ Յառաջին թղթին մեղմագոյնս ճառէ վասն սոցին։ Մեղմագոյն եւս երեւեցուցանէր զանձն առ ամենեսեան, զի մի՛ ոք խրտուցանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. մ. ՟ա։ ի ճ.։)