round, spherical, orbicular, spheroidal.
Այսու ոչ եթէ զբոլորակութիւն ինչ յայտ առնէ, եւ ոչ զգնդաձեւ ինչ կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.
Զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնդէ. (Շիր.։)
Շուրջ արգելեալ փակի թոքովն սիրտն ... գնդելով եւ ընդ նմա խառնելով, զարգելեալ ի փոթուածս զշունչն ի հարկէ ճնշելով ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)
Հուր յինքն գնդեալլ խտացեալ։ Երկուցն գտանի պատճառ շարժութեան, երկնի՝ անդադար գնդելով եւ տանելով, եւ զերկիր անխլիրտ պահելով. (Վրդն. ծն.։)
to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.
ἁγοράζω, πρίαμαι, τιμάω, ὡνέομαι emo, paro, comparo Գին տալով՝ վաճառս առնուլ, ստանալ.
Գնել ի յովսեփայ (ցորեան)։ Գնեցէ՛ք մեզ սակաւ մի կերակուր։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ, եւ գնէ զնա։ Գնելով գնեցից արծաթոյ, որքան արժիցէ։ Եղիցի գնօղն իբրեւ զվաճառականն.եւ այլն։
Աշխարհս ո՛չ է գնելի, այլ հրաժարելի առաւել. (Սարկ. քհ.։)
gipsy.
Գնչուք եւ թոթովատք եղեալ ... ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
to be hollow, to become hollow.
Ըմբռնեցելոյն յօրանչման շնչոյն, յորժամ կողկողիթն ի ստորագոյնն կողմն խռչափողիւքն գոդանայ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
hollow, concave.
Որ ունի զգոգ. գոգեալ. փոր կապած, խոռոչ եղած ներսէն, դրսէն ալ ուռած.
Թողին լքին զառագաստս գոգաւոր. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
Գոգաձեւ առնել. խորել, փոսորակել. փորել, խորունկցնել, փոսցնել.
Օդոյ փչեալ ուռուցեալ գոգեաց. (Շիր.։)
leprous;
venereal
Մտեալ առ ուրուկն՝ աղօթելով առ աստուած՝ արար ողջ զգոդին (կամ զգոթին). (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա։)
leprosy;
syphilis.
Գոդութիւնք եւ բորոտութիւնք. (Ուռպ.։)
to warm one's self.
Ջերմանալ. ջեռանիլ.
Չեն ինչ օգուտ հրեշտական քաղցրախառն օդք գարնայնոյ մարմնոյ՝ որ ի տապոյ ջերման գոլանայցէ։ Ի տապ ջերման գոլացեալք. (Ոսկ. ես.։)
pour, exhalation, smoke, expiration.
Յառաջ քան զհուր՝ գոլոշիք հնոցի, եւ ծուխ. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 30։)
Կամ ի ձեռն հոտոց, կամ ի ձեռն գոլորշեաց։ Հիւթոց եւ գոլորշեաց։ Վասն յերկրէ եւ ի ջրոյ գոլոշոյն (կամ գոլորշոյն) եւ այլն. (Փիլ.։)
Ըադ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
to praise, to thank.
εὑχαριστέω, ὐμνῳδέω gratias ago, laudo Գոհանալ յայտնի եւ ուրախ բանւ. գովել եւ փառաւորել գոհութեամբ.
Գովաբանեմք զսուրբ տիրամայրդ։ Գոհաբանի առ ի նոցանէ սուրբ աստուածութիւն. (Նար. կուս.։)
Առ որ այսքան գոհաբանեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
praise, thanks.
Անհատ բարբառով քեզ վերընծայել գոհաբանութիւն։ Ըստ պօղոսի գոհաբանութեան։ Ներքնապատեալքդ գոհաբանութիւնք։ Գոհաբանութիւն խնամոց. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
to thank, to return thanks.
Զայս միւսանգամ գոհացայց (եբր. հօտա) զտեառնէ. եւ կոչեաց զանուն նորա յուդա. եբր. եհուտա, այսինքն խոստովանութիւն, գոհութիւն։
Յորժամ կամիցիս խնդրել ինչ յաստուծոյ, նախ գոհացի՛ր զորոց առերն։ Գոհանալն շնորհակալութիւն է. (Խոսր.։)
Փոխանակ պատմական բացառական խնդրով, (որ է անսովոր. իբր ռմկ)
Գոհանայր յամենաբարի գթութենէ նորա։ Գոհացեալ ի նմանէ վասն բարի խրատուցն։ Գոհացեալ լինէր յամենատեառնէն. (Վրք. հց.։)
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
Տուր ինչ աստուծոյ գոհացողութիւն, եթէ ի բարի առնել կարողացն եղեր. (Ածաբ. աղք.։)
Գոհացողութիւնս եւ մաղթանս առ աստուած մատուցանեմք. (Խոսր. ժմ.։)
Կրկնաբանեաց զգոհացողութւնս ողորմած տեառնն։ Զձայն օրհնութեան գոհացողութեան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յովն.։)
cf. Գոհացողութիւն.
εὑχαριστία gratiarum actip, grati animi significatio, αἵνεσις laus, laudatio Շնորհակալութիւն. նշանակք գոհ սրտի՝ կամ հաճութեան. գովութիւն կամ օրհնութիւն ընդ առելոց երախտեաց առ բարերարն.
Ամենայն ուրեք շնորհակալ եմք քաջք փելիքս ամենայն գոհութեամբ։ Որ յօրինէն մեօք գոհութիւն աստուծոյ։ Զի՞նչ կարեմք գոհութիւն մատուցանել աստուծոյ վասն ձեր։ Գոհութիւն եւ պատիւ տեառն աստուծոյ մերոյ։ Զոհ գոհութեան.եւ այլն։
Գոհութիւն աստուծոյ, որ յայտնէ, եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ. (ռմկ. փա՛ռք աստուծոյ )։)
Գանձ արժանի պարծանաց, եւ գոհութեան զտեառնէ (առաքինութիւնն է). (Սարկ. քհ.։)
Գոհութիւն է շնորհակալութիւն յառեալ բարիս. (Երզն. մտթ.։)
Հեռացեալ են ի գոհութենէ եւ յաղօթից, զի ոչ հակատան գոհութեանն. որ է մարմին եւ արիւն փրկչին մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ա։)
Գոհութիւնն սրբոյ, եւ միռոնն սրբարար. (Լմբ. ատ.։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
κλέπτω (լծ. հյ. կողոպտել) κληποφωρέω, κρύπτω, αἵρω furor, furtum facio, celo, tollo եւ այլն. Գաղտ բառնալ զիրս այլոյ ընդդէմ կամաց նորա. գողնալ.
Մի՛ գողանայցես։ Զիա՞րդ գողանայաք ի տանէ տեառն քոյ արծաթ կամ ոսկի։ Գողանայցի ի տանէ առնն։ Գողութեամբ գողանայցէ ի նմանէ.եւ այլն։
Զի մի՛ զյարութեան բան գողացեալ ինքեանք, զնոցա պղերգութիւն եւ քուն լինել պատճառս հանցեն անմահին մարմնոյ գողութեան. (Վահր. յար.։)
Զմարդկային միտս գողանայ, եւ պատճառ զկանոնս ունի. (Կանոն.։)
ԳՈՂԱՆԱԼ. Ի բաց բառնալ հնարիւք. կորզել, ճողոպրել. փարատել. անհետ առնել.
Զձանձրոյթ աշխատութիւն ի մտաց ձերոց գողանալ։ Վաղվաղակի հատմամբքն գողասցի զցաւս ախտին։ Գողացաւ զցաւս հոգւոց, եւ վաղվաղակի առողջացաւ. (Ոսկ.։ եւ ՃՃ.։)
Ասնե, թէ (առիւծն) կամելով զինքն գողանալ յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղս իւր, զի մի՛ գիտասցեն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Պատճառս յարմարել, եւ գողանալ զեղեալսն։ Սակս գողանալոյն զնշանսն յագէտս լինէին։ Գողանան զճշմարտութիւն. եւ այլն. (Նանայ.։)
clandestine, stealthy.
Գողացիկ ամուսնութիւնս կարգիցեն։ Ոչ եթէ օրինօք ինչ ամուսնութեան, այլ գողացիկ խառնակութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
theft, robbery, rapine, expilation;
extortion, plunder.
Որք զմեծամեծս գործեն գողութիւնս պարկեշտ եւ պանծալի անուամբ իշխանութեան եւ առաջաւորութեան ծածկելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ապա թէ ոչինչ գտանիցի նորա, վաճառեսցի փոխանակ գողութեանն իւրոյ. այսինքն իրին գողացելոյ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 3։)
robbery;
stealth.
Հռեբեկա հրամայէր որդւոյն զգողումն օրհնութեանցն կեղծաւորեալ կերպարանօքն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գողուն.
κλεψιμαῖος furtivus, furto ablatus եւ իբր գ. κλοπή furtum Գողութեամբ ի ձեռս բերեալ. գաղտ բարձեալ.
Ջուր գողունի. (Առակ. ՟Թ. 17։)
cf. Գողտր.
Կերակուր գողտրիկ, հեշտ եւ սիրելի։ Հաճո՛յ եւ գողտրիկ է աստուծոյ։ Հեշտ եւ գողտրիկ անուն գաւառականաց՝ քոյր. (Փիլ.։)
Զքաղցր սիդ եւ զգողտրիկ ի ցուրտ եւ ի ձմեռն փոխարկէ. (Վանակ. յոբ.։)
theft, larceny, thing stolen.
Եթէ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն, կրկին տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Բ. 4։)
Զստեղծուածս նորա պէսպէս կտտանօք կտտէին, եւ ի գողօնս իւրեանց ըմբռնեցան. (Երզն. մտթ.։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
to retire into a stable.
Արջառք յորժամ բազում ժամանակս գոմամուտ լիցին ի ձմերանի. (Վեցօր. ՟Թ։)
that exists;
substantive.
Քեզ փառք ... ի յերկնէ եւ ի յերկրէ, եւ յամենայն գոյականէ. (Գանձ.։)
Իսկ Գոյական անուն հակադրեալ ածականի, առեալ է առ յետինս ի լտ. բառէս substantivum, որ է գոյացական. ըստ ոմանց ասի Էական. եւ ըստ սիմոնի ջուղայեցւոյ՝ Ենթակայական։ Այլ ըստ Հին քեր. cf. ԻՍԿ։
Ա. ձայնաւոր, եւ ձայնաւորաց առաջադիր, եւ ամենից սկիզբն գոյականաւ եւ թուականաւ. իմա՛, ըստ իսկութեան կամ ըստ իրին, եւ թուով։
existence, essence.
Ոչ ունկան գոյականութիւն, եւ արագապէս մտառեալ լսէ։ Այս ճարպ պարարտութեան՝ երկրի թանձրութեան՝ հողանիւթ գոյականութեան. (Նար. ՟Հ՟Է. ՟Ղ՟Ե։)
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Որդի աստուծոյ, որ առաքեցեր զհոգիդ սուրբ զգոյակից քո զհանգիտապատիւ. (Սարկ. աղ.։)
Իսկ յարարածս՝ իբր Նոյնօրինակ եղանակ. հաղորդակից ի միում տեսակի կամ սեռի, եւ միանգամայն ըստ ժամանակի՝ ուր իցէ բանն զյատկութենէ իրաց. συνύπαρχων, συνῶν, συνοῦσα, συνόν cum alio existens
Որք գոյակիցք են (եղեալքս), կցորդակից եղիցին ի փառաբանութիւնս. (Վրդն. սղ.։)
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
ουσιούμαι, ἁφίστημι, συνίστημι essentiam accipio, substantiam assumo, consisto, consto Գոյ լինել. եղանիլ. էանալ. գոյացութիւն առնուլ. ենթակայանալ. ստեղծանիլ. կայանալ. բաղկանալ. լինել, գոլ.
Ծննդեամբ գոյանան ի հակառակացն։ Ի հողոյ գոյանայր։ Յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդակացն. (Փիլ.։)
Հրամայեալն գոյանայր առժամայն. այսինքն լինէր, կատարիւր։
that causes to exist, creator.
Թուականն՝ բազմաց, բացարձակն՝ գոյապետին, անճառին աստուծոյ. (Համամ ի քեր. երզն.։)
cf. Գոյապետ.
οὑσιοποιός substantificus, creator Արարիչ գոյից. պատճառ գոյութեան.
substantially.
Որքան ինչ առել (այսինքն առգոլ, ներգոլ) ասի հօր՝ բնութեամբ եւ գոյապէս, այս ամենայն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
substance;
reality;
essence, being, creature.
Յաղագս գոյացութեանց։ Գոյացութիւն է, եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.) ուր առաջին գոյացութիւն կոչէ զանհատն. եւ երկրորդ զտեսակն եւ զսեռն։
Որչափ ի գոյացութենէ առաքինութեան սխալեալք հանդիպեցին բազումք. այսինքն ի բուն իսկութենէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Որպէս հեռի ունին զգոյացութեան եւ զորակութեան բան, այսպէս եւ ատրբերեալ տայցեն զներգործութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գոյացութեամբ ի նմա, իսկ զօրութեամբ արտաքոյ։ Այժմ ի մարմինս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է. իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ գոյութիւն ունի չարն, այլ առանց գոյացութեան է, բարւոյ աղագաւ՝ եւ ոչ ինքեան եղեալ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Ըստ այսմ առ հին հռովմայեցիս իբր նոյն առեալ լինէր substantiva եւ subsistentia, որպէս յն. իբօ՛սդասիս. այսինքն ենթակայութիւն, երբեմն որպէս բնութիւն եւ երբեմն որպէս անձն. այլ յետոյ որոշեցան նշանակութիւնք ձայնիցս ի փիլիսոփայութեան եւ յաստուածաբանութեան առ ի բարձումն ամենայն շփոթութեան։
Ոչ եկի ի բաց բառնալ իսկզբանն զգոյացութեան շնորհ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որպէս յառաջին գոյացութեանն՝ յանէութենէ ի լինելութիւն եկն փոփոխմամբ. (Երզն. մտթ.։)
creator, that gives existence or being.
Գոյացուցիչ պատճառ, բարերարութիւն, եւ այլն. (Դիոն.։)
Գոյացուցիչն առ նոյնպէս գոլն միշտ հայի։ Եթէ բարի է աշխարհս, եւ գոյացուցիչ սորա՝ բարի. (Պղատ. տիմ.։)
Զիա՞րդ իցէ նորին գոյութեան՝ գոյացեալն բնութիւն առ գոյացուցիչն իւր։ Որդին է՝ յոչէից գոյացուցչին համագոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մեծ է առաքինութիւն հաւատոցն եւ ակեւոր, եւ գոյացուցիչ անյայտից իրաց. իբր յանդիման կացուցիչ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
Յորժամ ագահութիւն բազում ինչ յաճախէ գոյաւորացն, ապա եւ յառաջնոցն եւս արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
existence;
substance;
creature.
Զի քո գոյաւորութիւնդ (յն. իբօ՛սդասիս) եցոյց առ քո որդիս զքաղցրութիւն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
Ոչինչ աւելի ունել վայելչութիւն կամ գոյաւորութիւն քան զպայծառութիւն ծաղկին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Առէ՛ք ինձ պտուղ ըստ յօժարութեան սրտից, եւ գոյաւորութեան. (Վրդն. ել.։)
substantial.
Զանազանեալ է գոյացութիւն ի գոյեղէն. վասն զի գոյեղն եւ ի վերայ պատահման առնու։ Սահմանք ի գոյեղիցն բաղկանան ձայնից, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
substantially.
Գոյեղինաբար ի վերայ դնէ զպատճառաւորացս՝ պատճառին. (Դիոն.։)
Եթէ գոյեղինապէս ծնեալն ժառանգէ զծնողին էութիւն՝ ունելով զայս յինքեան, եւ ունի զամենայն ինչ զհօրն որդի, գոյեղինապէս ուրեմն ծնաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
in divers colours.
Ոսկի եւ արծաթ եւ գոյնագոյն պատմուճանք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
Յաղագս գոյութեան եւ պատուոյ միշտ էին։ Ի տարերց, որք առ իմ գոյութիւնս եղեն բաւական. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ էութիւն հակառակ նմա, եւ ոչ գոյութիւն ընդդիմակաց. (Եզնիկ.։)
Երրորդ յերկոցունցն միջին շարախառնեաց տեսակ գոյութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Զերիս գոյութիւնսն ոչ միոյ իմանալ ժողովման։ Զերիս դէմսն խոստովանել, եւ կամ զերիս գոյութիւնսն. (Առ որս. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Ես զպատարագն աղտեղացեալ պղծեալ առաջի աթոռոյն գոյութեան ոչ մատուցանեմ. (Մծբ. ՟Թ։)
at least, above all things, however;
only, yet.
Վարանականք են, ոյք ակամայ ընտրելի առնեն զերկրորդն. ո՛րգոն, գէթ, գոնէ, փաթար. (Թր. քեր.։)
to have the scurf.
Զգոնջացեալսն եւ զկաղսն հաւաքէր առ ինքն. (Ասող. ՟Գ. 8։)
to cry, to exclaim, to cry out;
to call;
to bellow, to roar.
βοάω, ἁναβοάω, κράζω, κραυγάζω , ἁνακράζω clamo, exclamor, vociferor, ἡχέω sono, κωκύω ejulo եւ այլն. Սաստիկ կոչել. կարդալ. աղաղակել. հնչել. բողոքել. խրախուսել. ձայն արձակել. ճչալ. մռնչել. եւ Խոխոջել. կանչել, կանչւըռտել. պոռալ, պոռչալ. ճըւալ. (սանս. կուշ, կարդալ, հնչել).
Գոչեա՛. եւ ասեմ, զի՞նչ գոչեցից։ Զի՞ գոչես առ իս։ Գոչել առ աստուած։ Ի մէջ արձագանգաց գոչեսցեն։ Գոչել ուրախութեամբ։ Դիմեսցեն իբրեւ զառիւծունս։ Գոչեսցեն եւ յարձակեսցին։ Զոր օրինակ գոչեսցէ առիւծ։ Գոչեցին եւ խռովեցան ջուրք նոցա։ Գոչեսցեն ալիք նորա։ Ձայն նոցա իբրեւ զծով գոչեսցէ։ Մկանունք ազդաց բազմաց իբրեւ զջուր գոչեսցեն, եւ այլն։
to sound, to cause to sound or resound.
Խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 15։)
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
Եհաս գոչիւն նոցա առ իս։ Գոչիւն մատակ առիւծու։ Ի գոչիւն փողոյ։ Զգոչիւն ալեաց. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 16։ Յոբ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 25։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 56։)
sonorous.
Ճակնդեղ՝ սաստիկ ամենեւին է, եւ գոչող որովայնի. (Մխ. առակ. ՟Ծ։)
Մեծաբարբառ. հնչողական.
obscure, that is not clear or open.
Են դեւք, որ ի բերանն նստին, եւ զփակեալն դժուարաբաց առնեն. (Կլիմաք.։)
Իմաստասիրել դժուարաբաց բառիւք. (Պրոկղ. յոսկ.։)
difficult to cure.
Դժուարաբոյժ իսկ են, եւ անբոյժք։ Պարտ է գոլ ... իբրու յաւետագոյն՝ կա՛մ դժուարաբոյժ, եւ կամ մանաւանդ ամենեւին անբոյժ՝ առաքինութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
difficult, painful.
Դժուարագործ առաքինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
difficult to be untied or explained.
Դժուարալոյծ կապանք, կնճիռն, խարդախութիւնք, հնարաւորութիւնք. (Նոննոս.։ Գէ. ես.։ Վանակ. յոբ.։ Մաքս. եկեղ.։)
Արդարեւ կնճիռն իմն դժուարալոյծ է. (Ոսկ. ես.։)