• «ասիդ թռչունը» ունի միայն ԱԲ. որի աղբիւրը ինձ յայտնի չէ. տե՛ս ասիղ։
• (որ և ասսրեկ, սորեկ) «մի տե-սակ թթու բանջար, ճարճրուկ, լտ. eruca, ֆրանս. roquette» Գաղիան. Բժշ. ըստ ոմանց «կոտեմ, ջրկոտեմ»։ -Սրանից տարբեր է սորեկ «որթ», որ եբրայական փոխառութիւն է։ Կայ նաև գւռ. ասորիկ, սորեկ, սորուկ, սորոորին «կտաւատի մի տեսակ՝ որից ձէթ են հանում», հունդը նման է կոտեմի կամ կո-րեկի. ըստ Ախք.՝ վայրի մի խոտ է (տե՛ս Ազգ. հանդ. Ա. 138). բայց չգիտեմ թէ կապ ունի՞ նախորդի հետ։
• ՀԲուս. § 168 ասում է. «Զարմանալի կամ հետաքննական բան մ'է, որ մեր ասորեկ կոչածը՝ Ափրիկեցիք ալ հիմայ ասուրիկ կոչեն, ըստ վկայութեան Ա-տանսոն բուսաբանի, որ շատ տարիներ կեցաւ ի Սենեկամպիա»։ Ֆերահեան, Բազմ. 1931, էջ 141-2 խօսելով բառիս վրայ, գտնում է, որ նոյն է լտ. eru-ca, ֆրանս. roquctte, իտալ. ruca, տճկ rokka salata, գւռ. ճարճիր, նարճրակ, արաբ. [other alphabet] ǰirǰir, ինչպես դրել եմ ես էլ։ Այս բոյսը շատ նման է կոտեմի և ջրկոտեմի, որի համար էլ երբեմն շփոթ-վում է նրանց հետ։ Բոլորովին տարբեր է գւռ. սորեկ, սորուկ «լտ. sorgham, sa-ricum» (տե՛ս իմ Գւռ. բառ.)։
ԱՍՈՐԵԱԿ կամ ԱՍՈՐԵԿ εὕζωμον. eruca իտ. ruchetta (գրի եւ Սորեկ) Բանջար կծու եւ համեղ, ընտանի եւ վայրի՝ ի ձեւ թրթրոյ։ Գաղիան.։ Բժշկարան.։ ... Ոմանք շփոթեն եւ ընդ կոտեմ կամ ջոկոտեմն, որ է թթուաշ եւ կծու նոյնպէս, κάρδαμον, καρδάμωμον nasturtium եւ այլն։
ἁστρολογικός astrologicus եւ ἁστρονομικός astronomicus Սեպհական աստեղագիտաց կամ աստեղագիտութեան.
Յաստեղագիտական եւ քաղդէաղանդն կարծեաց օրինեց։ Աբրամ թարգմանի հայր վերամբարձ, երեւեցուցանէ զաստեղագիհականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. իմաստն.։)
Աբուսլիմ ոմն, որ էր քխորամանկ յաստեղագիտական աղանդն. (Ղեւոնդ.։)
Ճաճանչեալ իբրեւ զաստեղս. ἁστροφεγγής, ἁστροφαής. in modum stellarum resplendens.
Ի քամիթայ աստեղաճաճանչ ի բոլորածիրանէ ոսկեթել. (Պտմ. աղեքս.։)
Փայլեալ որպէս զաստղ. աստեղաճաճանչ.
Աստեղափայլ եւ աղատածին որդիս կոչելով աբրահամու. (Վրդն. լուս.։)
Սեպհական աստեղաց, կամ նման նոցա. աստեղեայ. երկնային. լուսաւոր.
Շուն ձայն՝ բերի ըստ երից. այս ինքն երկրային, աստեղական, եւ ծովային. (Դամասկ.։)
Աստեղական դասուց. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Յաստեղաց կազմեալ. աստղէ.
Պսակ աստեղեայ յերկոտասանից. (Յայտ. ՟Ժ՟Բ 1. յն. աստեղաց երկոտասանից։)
Պսակ աստեղեայ իջեալ յերկնից ի վերայ դագաղացն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի՟Ե.։)
Խաչ, կամ նշան աստեղեյ. (Խոր. ՟Բ 80։ Փարպ.։)
Բաժանիլ կամ ի վեր ելանել յաստիճանս. զանազանիլ ո՛ր եւ է աստիճանաւ.
Ճեմեցուցանեն զվէտս վէտս ալեացն, որ աշտիճանիցին ի ջուրցն ծիծաղելոյ։ Սկսանի արեգակն աստիճանել եւ ելս առնել ի հարաւակողմն, կողմանց։ Եղծանէ զաստիճանեալ կարգսն։ Դիրք եւ գնացք աստեղացն ի մէջ միմեանց աստիճանեալք. (Վեցօր.։)
Ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր մինչ ի կատարած անձուին. (Արծր. ՟Դ 11։)
Ոչ բարձրութեամբ ոք մեծացեալ, ոչ ելեւէջս աստիճանեալ. (Շ. վիպ.։)
Կուրին՝ ըստհաւատոց իւրոց աշտիճանեցաւ (կամ աստիճանեցաւ) բժշկութիւն նորա. (Եփր.։ եւ Շ. մտթ.։)
Զեկեղեցւոց ցուցանեն զառանձնաւորութիւն, ուր դէտք կան աստիճանեալք. (Տօնակ.։)
Մեկնչաց աստղագիտացն բազում իրք վրիպեն։ Ասացաւ աստղագիտին, եւ այլն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Վայելչացեալ աստուածաբեր պտղոցն բարութեամբք. (Կորիւն.։)
Հմուտ եւ տեղեակ էր աստուածաբեր խորհրդոյն. (Ագաթ.։)
Զարթեաւ արդարն յովսէփ յաստուաբեր քնոյն. (Եպիփ. ծն.։)
ἷρις iris, arcus coelestis Աղեղն յաստուածոյ. ռմկ. ծիրանի գօտի. ըստ հեթանոսաց՝ Գօտի արամազգայ.
Զգենու զգոյնս զանազանս, եւ ըստ երկնային գնդին երեւի ի տեսիլ կամարաձեւ. զոր եւ մարդիկք աստուածակամար կարդացին. (Շիր.։)
Կամարաձեւ կարակին, զոր առաջին իմաստասէրքն աստուածակամար կոչեն, յոյժ անմիտքն՝ գօտի աստուածական. (Տօնակ.։)
θεομαχία bellucontra deum Մարտ ընդդէմ Աստուծոյ. Աստուծոյ դէմ կռիւ, կռուիլը.
Յաստուածամարտութիւնն անկարացեալ (Կային՝) յեղբայրասպանութիւնն փոփոխեալ անկաւ. (Բրս. բարկ.։)
Աստուածամարտութիւն կայենի. (Եփր. աւետար.։)
Ամենեցուն հասանելոց էին թշնամանք աստուածամարտութեամբ քան զառաջինն. (ՃՃ.։)
Ա՛կնկալէք աստուածամարտութեան. (Լմբ. պտրգ.։)
Ժառանգ եղեւ աստուածամարտութեամբն յաւիտենական հրոյն. (Հ. կիլիկ.։)
Յայսպիսի աստուածամարտութենէս զերծեալք. (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)
Ձգեցեր զձեռս քո առ ի յաստուածամարտութիւն. (Ոսկիփոր.։)
Օրհնութիւնս եւ երգբ աստուածավայելս։ Տեսանես զԱստուածավեյել ժողովելոցն թիւ. (Փիլ. ել.։)
θεοποιία deificatio, consecratio, pontificatio Աստուծոյ առնելն հոգեւորապէս ի մկրտութեան, եւ այլն.
Սպասաւորք հոգւոյն սրբոյ յաստուածարարութեան շնորհ. (Շ. ընդհանր.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ. ἑκθειόσις relatio in deorumnumerum Աստոածացւցանելն հեթանոսաց զոք ըստ կամի. դասելն ընդ չԱստուծս.
Ի բաց բառնալով զամենայն զայսպիսի աստուածարարութիւն, ի ճշմարիտ էութիւնն Աստուծոյ կոչեաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ἑκθειάζω in deorum numerum refero Աստուած առնել. աստուածացուցանել.
Վասն այսորիկ աստուածարեցին զնա. (Նոննոս.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵՄ. չ. կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԻՄ. ձ. ἑνθουσιάζω, ἑπιθειάζω divino, fanatico furore ago, limphor Աստուածազգեստ լինել. լինել իբրեւ ի հիացման. յափշտակիլ հոգւո. մարգարէանալ. արտաքոյ ելանել անձին. կոկոզանա. մոլիլ. մոլեգնիլ.
Յերկնային տռփանացն յափշտակեալք՝ աստուածազգեստք լինին։ Խնդալից զուարթանան եւ աստուածարեն։ Յորժամ աստուածարեսցէ ինչ ժամանակ, անդրէն դառնայ առ ինքն։ Մարգարէական ոգի ամենայն աստուածարի, եւ աստուածային մոլութեամբն օրէնսդրէ։ Ընդ ձեւով մարգարէութեան մտեալ ղօղեսցէ, աստուածարել եւ ըմբռնել թուելով. (Փիլ. ստէպ։)
Զօրացեալ սիրովն՝ սկսանի յաստուածարելն տեսողականութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
Ի ժամ հրաժարմանն յանցաւոր կենցաղոյս, յորում առաւել հոգեխառնի եւ աստուածարէ հոգի. (Վրդն. ծն.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵԱԼ, ելոյ, ոց. որպէս Աստուածացեալ հոգեւորապէս. աստուածամերձ. աստուածազան. հոգելից. սուրբ.
Աստուածարեալ այր, կամ հայրապետ. (Պիտ.։)
Աստուածարեալ մարգարէք, կամ վեհք, կամ մարտիկք. (Նար.։)
Բարձեալ ի վերայ աստուածարեալ բազկաց իւրեանց զմարմինն ամենասուրբ. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
Աստուածարեալ սուրբ բազկօք։ Աստուածարեալ եւ ոգեշահ (բանք). (Շար.։)
Աստուածարելոց եւ քրիստոնէից ասելի է կոչեցեալ անունն Աստուծոյ. (Շ. բարձր.։)
Համբուրելն զսեղանն՝ զաստուածարելոցն տայ զտարացոյց, որք վստահութեամբ հաւատտոց եւ սրբութեամբ հաղորդին նմա. (Մեկն. ընթերց.։)
Եւ որպէս Աստուածային. աստուածական. աստուածացեալ. θεῖος divinus
Մտցէ ձայնդ այդ աստուածարեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ոչ միայն աստուածարեալ մարմնովն սքանչելագործէր. (Սարկ. հանգ.։)
Եւ որպէս Մարգարէացեալ. յափշտակեալ մտօք. մոլեալ. βακχευόμενος baccans
Յորժամ սկսցին աստուածազգեստ լինել եւ աստուածարեալ, եւ ըմբռնիլ յԱստուծոյ։ Յերկնային առփանացն յափշտակեալք՝ իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմոլեալսն բարեաւ, եւ ըզկոկոզեալսն. (Փիլ.։)
Ատենաբանելն. խօսք ատենական.
Պատրուակաւ ասացաւ յատենախօսութեանն առաջի մեր. (Շ. թղթ.։)
Աստուածաբանականն ատենախօսութեամբ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Յառաջնում ատենախօսութեանն նշանակեաց. (Ոսկ. գծ.։)
ԱՐՀԵՊԻՍԿՈՊՈՍ կամ ԱՐՀԻԵՊԻՍԿՈՊՈՍ եՊԻՍԿՈՊՈՍ ԱՐՀԻ. որ եւ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ. Բառ յն. արխիէբի՛սգօբօս. Եպիսկոպոսապետ. դիտապետ. պատրիարգ.
Զսարդիս աւագերէցն արհեպիսկոպոս ձեռնադրեցին. (Վրդն. պտմ.։)
Ոչ տեսի ես զերեսս մար դոյ, բայց միայն զարհիեպիսկոպոսին. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Տէրն իսահակ այն ըռըշտունին՝ եպիսկոպոս արհի պանծալին։ Սուրբ սահակայ եպիսկոպոսին՝ ըռշտունեաց արհի գաւառին. (Գանձ.։)
Ելանին աթանաս արհիեպիսկոպոսն աղեքսանդրու. (Վրք. հց. ՟Դ։)
ἑπιτεχνόομαι fabrico, molior Ըստ արուեստի եւ ճարտարութեամբ գործել, կազմել. յօրինել.
Որ ինչ միանգամ բնութիւնս արուեստագործեաց։ Ի ձեռն երանգոցն եւ դեղոցն արոեստագործեալ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ. եւ ի թեոդոր։)
Նշանն քրիստոսեանքառածրագիծ փայտիւ արուեստագործեալ. (Արծր. ՟Դ. 8։)
աճումն սննդեա եւ յանկումն կատարածի տիոց՝ գիշերի արուեստագործեցաւ. (Սարկ. քհ.։)
Մեքենայել. հնարել չարարուեստ մտօք. μηχανόομαι machinor
Նա ինքն նոյն է (սատանայ), որ արուեստագործեաց զիրսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. (յն. արուեստ զիրն արար)։)
Հրաշս, եւ հրէշս գործել. τερατεύω prodigium patro
Զբանն յառաջացեալ՝ մինչեւ յայս (անտեղութիւն) արուեստագործեալ անցանեն. (Նիւս, կազմ. լ։)
Տեսանէի զպարունակեալ արուեստագործութիւնն. (Պիտ.։)
Զիա՞րդ կերակրոց եւ ըմպելեաց ընդհատումն եւ բախումն գործեսցէ առանց որովայնի, եւ առ ի սոյն արուեստագործութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
Պատշաճ է նաւավարին հոգալ զարուեստագործութիւն նաւին (զբարւոք կառուցումն). (Կանոն.։)
որ եւ ԱՐՏՕՍՐԱԹՈՐ. ԱՐՏՕՍՐԱԾԻՆ. ԱՐՏՕՍՐԱՀԵՂ. ԱՐՏՕՍՐԱՀՈՍ. Որ բղխէ զարտօսր. ուր իցէ հեղումն արտասուաց.
Զորս տեսանէին կողկողագին միշտ եւ արտօսրաբուղխս. (Փարպ.։)
Արտօսրաբուղխ մաղթանք. (Սարգ. վջ։)
Աստօսրալիր ողբովք. (Եղիշ. ՟Ա. (այլ ձ. արտասուալից)։)
Արտօսրալիր հայցուածք. (Լմբ. պտրգ.։)
Փոխանակ արտօսրալից ողբոցն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 29։)
Աչք արտօսրալիցք լինին. (Խոսր.։)
Բազում վնասուու առիթ. վնասակար յոյժ.
Վասն պոռնկութեան բազմավնաս նենգութիւնք նիւթին. (Յճխ. ՟Ը։)
πολυκτήμων multa possidens, dives, locuples Որ ունի ստացուածս բազումս. մեծատուն. ընչաւէտ. հարուստ.
Աբրահամ բազմաստացուած էր. (Վրդն. օրին.։)
Դիմոկրտոս ... ընչեղ եւ բազմաստացուածոց՝ պարգեւս մեծամեծս առնուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
ԲԱՄԲԱՍՈՂՈՒԹԻՒՆ ԲԱՄԲԱՍՈՒԹԻՒՆ. λοιδορία, ἕγκλημα convitium, accusatio Բամբասողն լինել, եւ Բամբասանք. լուտանք.
Զի՞նչ է բամբասողութիւն. ամենայն բան կամօք անպատուութեամբ ասացեալ՝ բամբասանք են, թէպէտ նոյն ինքն բանն կարծիցի ոչ լինել թշնամանօղ. (Բրս. հց.։)
Եթէ չար է շնութիւն, հաւասար (չար) առնէ եւ բամբասողութիւնն. (Մանդ. ՟Թ։)
Ոչ եթէ զանձն ազատէ ի բամբասութենէ, այլ զնոսա կամի ածել յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)
Բանասիրութեամբ. ուսումնասիրաբար. մտադրութեամբ.
Բանասիրաբար ընթերցի՛ր (ո՛վ հրէայ՝ զմարգարէս). (Պրոկղ. ծն.։)
the being crucified with another;
participation in the passion of our Lord.
συσταύροσις una crucifixio. Խաչակցիլն՝ ըստ ամենայն առման.
Խաչակցութեամբն ընդ քրիստոսի ըստ աւազակին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խաչակցութեամբ ստանամ կեանս. (Մագ. խ.։)
Այս եւ մահն աշխարհի, սոյն եւ խաակցութիւն քրիստոսի։ Խաչակցութեամբն խափանելվ զմարմին մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
Ցուցանէ նոցա զպատիւ մկրտութեանն, թէ քրիստոսի խաչակցութիւն է, եւ տնկակցութիւն. (Լծ. կոչ.։)
crucifer.
ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Ըսպառնայ խաչահանուացն. (Ոսկ. գծ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խաչահան.
ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Ըսպառնայ խաչահանուացն. (Ոսկ. գծ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.
Ամենայն խաչաձեւ փայտի երկու կողմամբք պարտ է (կամ պարտի) լինել. (Կիւրղ. յես.։)
Ըստ խաչաձեւ տեսակի դրանցն դրութեան. (Լմբ. յայտն.։)
Եբեկ՝ ի չորս մասունս արարեալ. որ եւ զարիւնն ի հաշտարանն խաչաձեւդ տրամադրէր. եւ զի այնպէս բեկանէր տէրն. (Տօնակ.։)
hostility to the adoration of the Holy Cross.
Մարտ ընդդէմ խաչին քրիստոսի, կամ պաշտաման խաչի.
Ի պատկերամարտութենէ ի խաչամարտութիւն եւ ի քրիստոսամարտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Խաչաձեւ;
— փայտ, the cross;
— հատանել, to cross, to place across.
Այս խաչանիշ նորոգ նշան. (Նար. խչ.։)
Զտեղի խաչանիշ մեռոնին համբուրեսցեն. (Մաշտ.։)
Խաչանիշ կնքելով զդէմս։ Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսէսի։ Հանդերձ գաւազանաւն խաչանիշ դրոշմամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար.։ Վրդն. ել.։)
Առեալ գինի՝ արկանէ խաչանիշ ի սկիհն. (Նչ. խնդ.։)
cross-like.
Խաչանման ձեւս երեւէր։ Խաչանման մեռոնաւն։ Զերկիրս խաչա նման արար, որպէս են քառադէմ. եւ զմարդն խաչանման արար. կորիւն։ (Շ. բարձր.։ Ոսկիփոր.։)
Կտրեն (զհերսն) խաչանման ի վերայ գլխոյն. (Կանոն.։)
Զմեռոնն խաչանման ի ջուրն կաթեցուսցէ. (Մաշտ.։)
Խաչանման տար ածել զձեռս, կամ դնել ի վերայ կրծիցն. (Վրք. հց. ՟Բ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի.։ Հ. կիլիկ.։)
Խազեն (այսինքն գծեն) ի գագաթն խաչանման սրովն փոքր ինչ. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Խաչաձեւ;
the sign of the cross;
— առնել, to make -.
Խաչանշան լուսաւոր նշանաւն։ Զխաչանշան խորհուրդն ծաղկազարդեալ գաւազանին։ Խաչանշան լուսով, կամ դրօշիւք. (Կորիւն.։ Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Գ. 13։)
crucified, tortured on the cross.
Խաչաչարչար սուրբ դիաապետ. (Շար.։)
Ի խաչաչարչար եւ ի բազմատանջ մարմնոյն. (Վրդն. լս.։)
Շաբաթն հանգիստ ի խաչաչարչար մահուանէն իջեալ ի գերեզման՝ հանգեաւ յաւուր շաբաթու. (Տօնակ.։ Ոսկիփոր.։)
worshipper of christ crucified, christian.
Պաշտօնեայ սրբոյ խաչին եւ խաչելեալ փրկչին. քրիստոնեայ.
Կամին զօրէնս խաչապաշտացն՝ խափանել։ Ամենայն ազգք խաչապաշտից. (Ուռհ.։)
Վասն ամէն ազգի՝ քրիստոնեայ զարմի, եւ խաչապաշտի. (Գանձ.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
ξύλον, σταυρός lignum sanctae crucis, crux. Փայտ խաչի. խաչ. մանաւանդ սուրբ խաչն յոր բեւեռեցաւ քրիստոս տէրն մեր.
Զմեր մեղս իւրով մարմնովն վերացոյց ի խաչափայտն. (՟Ա. Պետր. ՟Բ. 24։)
Ադամային մարմնովն ընդ խաչափայտին բեւեռեալ. (Խոսր.։)
Մատուցեալ՝ առ զմի խաչափայտիցն, եւ եդ ի վերայ դստերն մեռելոյ իւրոյ. (ՃՃ.։)
ԽԱՉԱՓԱՅՏ. Ըստ Բժշկարանի, Խոտ ինչ. որոյ սերմն եւ արմատն կարծի դեղ լուսնոտութեան. ֆուանիա, յօտ սալիպ, այը գուլազը, շաքայիք, որպէս peonia. այլ paeonia. παιωνία ասի ո՛ր եւ է բժշկական դեղ կամ դեղթափ. մանաւանդ Մատուտակ. պիյան քեօքիւ.
crab, craw-fish.
Ձկանց ծովու, խաչափառի, եւ գորտան. (Ոսկիփոր.։)
Խաչափառն փակաւ աղուեսուն. (Վրդն. առակ.։)
discovery of the Holy Cross.
Գիւտ խաչին քրիստոսի. եւ Տօն գիւտի նորին։ Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Եւս եւ Տեղի գիւտի խաչին ի գողգոթա.
Յափշտակեալ հոգւով յերուսաղէմ՝ չոգաւ ի խաչգիւտն. (Վրք. հց. ձ։)
crucified.
Որպէս Ի Խաչ ելեալն Քրիստոս. խաչեալն. ἑσταυρώμενος crucifixus. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 5։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 6։ կոր. ՟ա. 23։ Շար.։)
crucifixion;
crucifix Cross.
σταυροθῆναι, σταυρώσις crucifixio, crux. Ի խաչ ելանելն քրիստոսի. Խաչիլն. եւ Խաչ. խաչ ելլալը, խաչուիլը.
Նախ քան զխաչելութիւն իւր զբազումս յափշտակեաց. (Եզնիկ.։ եւս եւ Նար. խչ.։ Շար.։ Ի գիրս խոսր. եւ այլն։)
Ապաշխարհութիւն մեղաւորաց՝ խաչելութիւն է նոցա, որ բեւեռէ զանդամս նոցա, զի ցանկութեամբք մի՛ գնասցեն. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ ոք զխաչելութիւնն ուրանայ, եւ զչարչարանացսն ամօթ համարի, եղիցի քեզ իբրեւ զհակառակորդն (սատանայ). (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
to crucify, to fix on the cross.
σταυρόω crucifigo. Ի Խաչ հանել, կամ բեւեռել ի խաչփայտ։ կր. ի խաչ ելանել. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 33։ Գծ. ՟Բ. 36։ ՟Դ. 10։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ եւ կր. Մտթ. ՟Ի՟Է. 23. 26։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 20. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Աղաղակէին, խաչեա՛ զդա, խաչեա՛։ Խաչի նորա անձնաւոր տաճարն. (Ոսկ. գծ.)
Զմեղս յիւր մարմինն խաչեաց։ Զիա՛րդ խաչ զմեղսն խաչեաց։ ՃՃ.։
Ընդ քրիստոսի խաչեցան։ Խաչեայ աշխարհի։ Ընդ խաչեալն խաչեցայք. (Ագաթ.։ Խոր. հռիփս.։ Լմբ. համբ.։)
Զխաչողսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)
ձեզ նախ յարոյց, ձեզ յառաջագոյն խաչեցողացդ։ Ի մէջ անեալ՝ առ խաչեցողսնհանդիսաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Որ խաչեցողքն էին։ Ընդ խաչեցողսն տանջեսցի։ Հնչելով զխաչեցողսն. (Հց. աթ. կիւրղ.։ ՃՃ.։)
exaltation of the Holy Cross.
Տե՛ս ԽԱՉԱՎԵՐԱՑ. Սրբոյ խաչվերացի գիշերն. (Տօնացոյց.։ Յայսմաւ.։ Ճշ.։ ՃՃ.։)
Յետ խաչվերաց տօնին. (Խոսր.։)
to twist rope.
ԽԱՌԱՄԱՆԵԼ. (տպ. խառնամանել). Խառանս կամ չուանս մանել. ոլորել. պատատել.
Տոռունք մեղաց պատեցան զնեւ ... զվիշտսն որ ի մարդկանէ չուանի առեալ զօրինակն. (Վրդն. սղ.։)
rope, cord, string;
iron collar.
նոյն ընդ Կառան. որ եւ ԿԱՐ. այսինքն Պարան. չուան. տոռն. կապանք պարանոցի. գուցէ նաեւ Անուր.
Արկանելխառան ի պարանոց նորա, եւ ածել ունել զնա առ դուրս սենեկին. (Ագաթ.) (յն. թարգ. քսի՛լօն. այսինքն փաձտ, որպէս անուր)։
Ադոյց խառան ի պարանոց, եւ երկուց հեծելոց հրամայեաց առ միմեանս ձգել, մինչեւ հատաւ գլուխն. (Պտմ. վր.։)
collared, wearing a collar or chain.
Տոռն ընդ անձն ... ձեռակապօք խառանաձիգ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7. յն. պատատեալ զպարանոցս. եւ մի ձեռ. հյ. չուան ընդ պարանոց։)
to chain up;
to tie with ropes.
Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)
Կատաղի շուն, խառանեցեր զկնի քո ջլացդ։ Ի քո աստուածքդ շուն խառանեմ. (Մամիկ.։)
to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.
Իբրեւ զքար ինչ խառատեալ՝ ոչ կարաց կրկտել զնա (մահն զքրիստոս). (Ոսկ. գծ.։)
Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)
destruction, waste.
Զխառատումն քարանց եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
hybrid;
— հրէշ;
chimaera.
Որպէս խառնակ գազան, զոր օրինակ է առասպեալ մինոտաւրոսն. որ ի մեզ գրի Մինովայ ցուլ, իբր մինովացուլ.
Որպէս բան ունի զպասիփայէ զմինովայ դուստրն կրետացւոց (արքայի) հարեալ ի զլու ծնանել խառնագազան իմն մինովայ ցուլ. (Փիլ. լիւս.։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
Չիցէ. պարտ ուղղել զխառնագնացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
parti-coloured, variegated.
Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)
wicked, villanous.
Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)
an emetic.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
vegetable soup.
Ճգնազգեցս այս խառնաթանիւ շատանայր ի տէրունիսն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
cf. Խաժամուժ.
Աբրահան զայր իւրաքանչիւր յանցաւորացն ընդունէր ... եւ մինչդեռ զխառնախուժսն ընդունէր, ի հրաշտակացն չվրիպեցաւ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
house of illfame.
ԽԱՌՆԱԽՈՒՑ ԽՇՏԻԿ. καταγώγιον diversorium. Իջեւան. պանդոկի. տուն խառնակ սենեկաց եւ անկողնուց. իջեւան անարժան.
Բոզիցն խառնախուց խշտիկքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)
Գէջ խառնակքդ քաղք. (Փիլ. լիւս.։)
Սերմանեալ է որոմն ընդ ցորենայ, եւ խառնակ են բարիք ընդ չարս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ստորագրական սահման խառնակ է, քանզի առեալ է ի՛ գոյացողականաց եւ ի պատահմանց. (Սահմ. ՟Գ։)
Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
ԽԱՌՆԱԿ. κοινός communis. Հասարակ եւ Պիղծ համարեալ. Անխտիր. անմաքուր. փիծ. անլուայ. սովորական, պիտակ, եւ այլն.
Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)
Կամ Մեղսամարդ. անարժան. անխտիր ի գիջութիւն.
Եւ Խառնք. մերձաւորութիւն արուի ազգակցացն ելանեն իւրաքանչիւր ազգ կենդանեաց ի խառնակսն իւրեանց. գր. հր։
abusively;
improperly said.
καταχρηστικός, -κῶς abusivus, abusive. Պիտակաբար առացեալ. պիտակ կամ հասարակ բանիւ. որ եւ ասի՝ ՅՈՐՋՈՐՋԱՆՕՔ. ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ.
Իբրեւորդի լուիցես, մի խառնակաբան համարիցիս զանունն, այլ՝ ճշմարիտ որդի բնաւոր. ոչ որեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Միաբանակեաց.
κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.
Մեկնեցելոցն (յանապատ) դեւքն մերկս մարտնչին. իսկ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն, զհեղգագոյնս եղբարցն ի վերայ յարուցանեն. (Եւագր. ՟Դ։)
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
Խառնակեսցուքանդ զլեզուս նոցա։ Անդ խառնակեաց տէր աստուած զլեզուս ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 7. 9։)
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինծ եւ երկաթ եւ անագ ի հալոցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
Ի մարդն լինել՝ ոչ կորոյս զբնութիւնն, եւ ոչ խառնակեաց զանձնաւորութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)
Մի՛ խառնակալ զխորհուրդս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)
Ոչ երբէք խառնակին հրեալք ընդ սամարացիս. (Յհ. ՟Դ. 9։)
Խառնակիլ ի կերակուրս, որ դիւացն է զոհեալ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Ի խառնակիլ այսպիսի ճակատուց. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
Որ խառնակիցի ընդ անասուն, մահու սպանանիջիք. (Ել. ՟Ի՟Բ. 19։)
Ժողովեցից ի վերայ քո զամենայն հովանիս քո, ընդ որս դու խառնակէիր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 37։)
Իսկ (Բարուք. ՟Գ. 11.)
Խառնակեցար ընդ դիակունս. Իմա՛, պիղծգտար։
Որք ուտէին եւ ըմպէին, անասնաբար խառնակէին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Խառնակեաց.
Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).
Առաջին խառնակեցիկ կեանքն (պոռնկին). (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 3։)
Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)
Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
trodden by impure persons, profaned.
Կոխեալ կամ կոխելի իբր խառնակ՝ հասարակ եւ անսուրբ տեղի. կոխան ոտից հասարակաց.
Խառնակոխ ճանապարհի նման են ծոյլք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.
Կոչեցաւ անուն նորա խառնակութիւն (Եբր. պապել. բաբելոն), զի անդ խառնակեաց տէր ատուած զլեզուս. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Մտցեն ի նոսա անխտիր, եւ պղծեցեն զնոսա, եւ արասցեն խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ե. 23։)
Զանբաւ խառնակութիւն հոգւոց, եւ զխռովութիւն բնութեան։ Ընդ իշխանսգեղջուկք խռովութիւն եւ խառնակութիւնք եղիցին. (Փիլ. քհ.։)
Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինձ եւ երկաթ ... եղերուք դուք ամենեքեան ի մի խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 29։)
Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.
Ոչ ըստ պատշաճի առնէին զամուսնութեաննն խառնակութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
ՈՐԴԻՔ ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԵԱՆ. ὐιοί συμμίξιος filii commixtionis. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 24.) պէսպէս իմանին. զօր օրինակ Հարճորդիք, կամ Ծնեալք ի հեթանոս մօրէ, մանաւան՝ Պաշտօնեայք կռոց, կամ Պատանդք յորդւոց իշխանաց, եւ այլն։
ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)
cf. Խառնակութիւն.
cf. ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟ա. նչ։
Պատուհաս էր խառնակումն լեզուաց. (Երզն. քեր.։)
Խառնակումն ազգաց ընդ իրեարս (պատերազմաւ). (Շիր.։)
Շփոթումն ընդունել եւ խառնակումնինչ լինէր, եւ ոչ ապականութիւն ինչ իսկութեանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Եւ ըստ ՟գ. նշ.
Ի պղծութիւնս եւ ի խառնակումնընդ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Արուաց խառնակումն, կամ անասնոյ. (Նստուածաբ. խչ։ Կանոն.։)
incredulous, unbelieving, impious;
vulgar;
cf. Խառնագնաց.
Խառնակեցիկ վարուք. խառնագնաց. անկարգ. անօրէն. հեթանոս. կամ Գռեհիկ. ռամիկ.
Զատեան դատաւորին թողեալ՝ խառնակրօնիցն աղերսեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ ԽԱՌՆԱՂԱՆՋ. ὅχλος, δῆμος turba, vulgus ἑπίμικτος miscellaneus σύμμικτος commixtus. որ եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ. գրի եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. Խաամուժ. ամբոխ. ազգ խառնակ. սոսկանք. բազմութիւն. ռամիկն. խուժան.
Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)
Իսկ (Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 27.)
Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։
Կամ ա. δημώδης vulgaris, plebejus. Ռամկական. հասարակ. բազմամբոխ. խուռն. խառնիխուռն. անկարգ. անհարթ.
Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)
Ըստ հասարակաց խառնաղանջն խօսից. (Ոսկիփոր.։)
Մարդս ունելով բնութեամբ ենթակայ զբանականութիւն (կամ զխօսս), սակայն (առանց քերականութեան՝) խառնաղանճ, եւ հոծ, եւ անյարմար. (Մագ. քեր.։)
siftings.
որ ինչ խառն եւ աւելորդ մնայ ի մաղն՝ յետ իջանելոյ մանր մասանց ի վայր.
mixed, confused.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Խառնամառն.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
related indistinctly, confusedly, without method.
Խառնապատում շարժեաց (կամ չարեաց՝ զբանն) վասն հարցողաց զաւերն երուսաղէմի. (Ագաթ.։)
ill-used, ill-treated;
— առնեմ, to abuse, to misuse, to make a bad or ill use of.
Անխայեսցուք եղբարք ի մարմինս մեր, եւ մի՛ իբրեւ զօտարոտիս խառնավարս արասցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ.) յն. παραχράομαι abutor, negligo.
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
ԽԱՌՆԱՐԱՆ κρατήρ crater. որ եւ ԽԱՌՆԵԼԻՔ ասի. անօթ կամ ընդունարան, յոր լինի զըմպելի ինչ կամ զըմպելիս խառնել, կամ արկանել լնուլ, հեղուլ. որպէս կարաս, սափոր, թակոյկք. մանաւանդ ըմպանակ, բաժակ. (յն. քռա՛դիր. ի քեռա՛օ, քերաննիմի, խառնել. քռա՛սիս, Խառնուրդ. ուստի ռմկ. յն. քռասի՛, գինի)
Խառնեաց ի խառնարանս (կամ ի խառնելիս) զգինի իւր. (Առակ. ՟Թ. 2։)
Մերձ դնեմ սեղան բանական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Կացցէ ի սիրտըս ձեր յստակ՝ խառնարանին անմահ բաժակ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Ի զուարճութեան գինարբուաց խառնարանն կոչելով. (Երզն. լս.։) նմանութեամբ Մարմնարան փրկչին, սւորբ կոյս աստուածածին. յորոյ արգանդի եղեւ անճառ միաւորութիւն բանին ընդ մարմնոյ՝ անշփոթ խառնմամբ.
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։)
ԽԱՌՆԱՐԱՆ ՀԵՓԵՍՈՍԻ կոչին ըստ քերթողաց Ճեղքուածք ետնայ հրաբուղխ լերին, ընդ որս հուր եւ մոխիր ի վեր յորդեն. որպէս կրակարան դարբնոցի.
Այլ լեառն է, յորում հուր ելանէ ուժգին եւ հանապազ. եւ կոչի լեառն այն յետնէ. եւ հուրն կոչի խառնարան հեփեսոսի. (Նոննոս.։) յն. Κρατήρες montis Aetnae foramina.
pronounced confusedly, indistinctly;
in a huddle, pell-mell.
Քառնի խուռն ի դուրս բերեալ, նիւթապէս արտաբերեալ.
Ի սկզբանէ էր բանն. եւ բան՝ ոչ եթէ խառնարձակ իբրեւ զձայն ինչ ի շրթանց արձակեալ. (Սեբեր. ՟Ա։)
embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.
Գորտք եւ մրջմունք, եւ որ այլ եւս խառնափնդոր բազմաճճիք են. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ի ձեռն անկատարից խառնափնդորաց նոցա (այսինքն առ նոսա) օրէնքն առասպելագործին. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդդէմ խառնափնդոր դիմաց սաբելի լիբէացւոց. (Լմբ. հանգ.։)
ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐ. մ. ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐԱՊԷՍ. ἁμυδρῶς confuse, obscure. Շփոթաբար. անյայտաբար. անորոշակի. ընդ աղօտկ մեսութեամբ. ուրուականապէս.
Տեսանէ այլ ընդ այլոյ աղօտ աչօք խառնաբնդոր. (Փիլ. լին.։)
Զոր թերեւս կարէին եւ մարդիկ դատել՝ խառնաբնդորապէս առ ի յերեւելն հայելով. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)