entering by the ear;
earwig, forked-tailed insect.
որ եւ ԱԿԱՆՋԱՄՈՒՏ. Ճճի վնասակար բուսոց՝ երկճղի տաամբ իբր մկրատաւ. որ եւ կարէ մտանել ընդ ականջս. անկաճմտուք. ... իտ. forfecchia.
Որպէս ճանճք ղազիրք, եւ փոքր զեռունք սարդից, եւ ունկնամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
noseless.
Ոյր ունչքն կամ ծայր քթին է հատեալ. պնշատ. քիթը կտրած.
Միականի, կամ ունչատ, կամ ձեռնադ. (Կանոն.։)
cf. Մտադիր.
Ուշադիր. փո՛յթ. գուն գործօղ. խելք տուօղ՝ ջանացօղ.
Առաքեալ ասաց, օգնականք եւ ուշատու եմք ուրախութեան ձերոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Ուսուցչապետ.
loathing study, hating science.
Ատեցօղ ուսման. խորշեալն կամ անփոյթ յուսմանէ եւ ի խրատուց (անձն, կամ բարք).
Յամենայնի ուսումնատեացք։ Զանպիտանսն, մանաւանդ զուսումնատեացսն. (Կանոն.։)
Նիւթ նոցա անմտութեան զձեր ուսումնատեացդ տալով բարս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
full of canes or reeds;
— տեղի, cane-brake.
ՇԱՄԲՈՒՏ որ եւ իբր ռմկ. ՇԱՄԲՈՏ. Եղեգնուտ. կնիւնոտ. խոտաւէտ. սազլըփ.
Բնակութիւն ունի սա (որթ) ոչ միայն ի դաշտային, շամբուտ, ախտաժետ վայրս, աւազինս. (Պիտ.։)
cf. Շամիրամաշէն.
ՇԱՄԻՐԱՄԱԿԵՐՏ ՇԱՄԻՐԱՄԱՇԷՆ. Կերտեալ կամ շինեալ ի շամիրամայ՝ քաղաքաբերդն Վան.
Բնակեցան հանդէպ շամիրամակերտին, այս է հանդէպ վանայ բերդին. (Հ. հոկտ. ՟Ը.։)
Ունէին զանմատոյց ամրոցն զշամիրամաշէնն զաւանն զվան. (Արծր.։ ՟Ե. 12։)
symphytum, pulmonaria, comfrey, consound.
• «մի տեսակ ծաղիկ» (յիշ-ուած է յասմիկի, նարկէսի և մանիշակի հետ) Ագաթ. (symphytum asperrimum Sims. ըստ Տիրացուեան, Contributo, § 371)։
• = Պհլ. փոխառութիւն. հմմտ. պհլ. [arabic word] šamblīt (գործածուած է Bundeheš-ում), պրս. [arabic word] šanbalī̄d «ծաղիկ իմն դեղ-նագոյն, որ ըստ ձևոյն և ըստ հոտոյն նման է ծաղկան թուրնջի և եթէ հոտոտիցի, փա-րատէ զգլխացաւութիւնն» (գործածել է Ֆիր-ռուսին, և համարւում է «սորնջան, Her-bstzeitlose», որ է ըստ Aнненковъ-ի բու-սաբանական բառարանի, էջ 104 լտ. colchi-cum autumnale L, ըստ դեղագործների cro-cus pratensis, ֆրանս. colchique, tue-chien, mort-chien, veilleuse, safran des prés, saf-ran bâtard, անգլ. tuberoot, ռուս. бeзвpe менница ևն). ասւում է նաև պրս. [arabic word] šanbalīt, ❇ šamlī̄d. ունինք նաև︎ [arabic word] šanbalīda «բուրումն ազգի ազգի ծաղկանց»։ Պրս. բառի յետին հյ. ձևն է շաբալութ, որ տե՛ս առանձին։ Այլ է պրս. [arabic word] ︎ šanbalil, որի վրայ տե՛ս բաղեղն բառի տակ։-Իրան, եան բառի արաբ. տառադարձութիւնն է ըիմ-լիտէճ (ըստ Նորայր ՀԱ 1924, 71), որ ներ-կայացնում է պհլ. šamlīdag ձևը։
• ՀԲուս. § 2268 յիշում է շամղիտակ. շամպղիտակ ձևերով, ըստ Շէհրիմանեա-նի դնում է «լտ. sуmphytum» և թւում է կցել արաբ. [arabic word] samγūtan հո-մանիշին։ Բժշկարանները այս արաբ. բառը կարդացել են սամղուտան, սամ-ղըտան։ Տարակոյս չկայ թէ մեր բառի արաբերէնի հետ նմանութիւնը բոլորո-վին պատահական է և ղ=γ ձայների պատճառով մերժելի։ Երևակայական է նոյնպէս շամղիտակ-ին տրուած «sуm-phytum» նշանակութիւնը, որ ենթադրել է Շահրիմանեան՝ արաբ բառի ձայնա-կան դոյզն նմանութեան պատճառաւ։ Վերի ձևով մեկնեց Stackelberg WZKM 15 (1901), էջ 382. որից անտեղեակ նոյնը անկախաբար Աճառ. Արրտ. 1910, 179։
Յասմիկն, ներգէսն, եւ շամղիտակն, եւ մանուշակն. (Ագաթ.։)
tetrarch.
Ըստ Հին բռ. Չորրորդապէտ. (առել ի յաջորդ բառէն)։
tetrarchy.
ՇԱՄՇՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՄԸՇՏՈՒԹԻՒՆ. τετραρχία tetrarcha. Չորրորդապետութիւն. պետութիւն քառորդ մասին տէրութենե, կուսակալութիւն. (գուցէ ի թ. սէմթ, կողմ. կամ ի յն. լու. ի՛միսիս, սէ՛միս։ կէս, կիսեալ կիսոյ կէս).
Առաջնորդէին եղբարք նորա շամըշտութեամբք. այսինքն մի ի չորից մասանց անտի երկիրն իսրայելացւոց։ Զագրիպպաս կացոյց թագաւոր, ի վերայ թշնամւոյ նորա շամշութեան՝ փլիլպպոսի եւ լիւսինեաայ, եւ ընդ նոսին եւ յետ սակաւ ժամանակի եւ զշամշութիւն եւս հերովդի ետ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8, կամ 9։ ՟Բ. 4. 10։)
cf. Շամրտացի.
Որ ի շամրտացւոց եբրայական գիրքն կրին։ Առ շամրտացիսն ողջ պահեալ գտանին։ Ըստ շամրտացւոց եբրայականին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՇԱՄՐԻՏ որ եւ ՇԱՄՐԻՏԱՑԻ, ցւոյ. σαμαρεῖτης samarita, samaritanus. Սամարացի, շամարիտ.
Զփրկիչն մեր՝ մանկուաք ժողովրդեան իւրոյ շամրիտ կոչեցին. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
Բազում եւս զօրս ի շամրտացւոց ժողովէր. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 10։)
Samaritan.
Շամարիտն ետես զանծանօթն եւ զօտարն ի նմանէ, եւ չարար զանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Միթէ շամարիտքն անաստուածագոյն եւ՞ս իցեն քան զնոսա. (Կոչ. ՟Զ։)
ՍԱՄԱՐԱՑԻ որ եւ ՇԱՄՐՏԱՑԻ. cf. ի բռ. յտկ. ան։
samaritanism, Samaritan sect.
σαμαρειτισμός samaritica religio, sive secta. Աղանդ շամրտացւոց՝ այսինքն սամարացւոց.
Զգո՛յշ լի նիջիր, գուցէ երբէք ի շամրտութիւն, կամ ի հրէութիւն կործանեսցիս. (Կոչ. ՟Դ։)
dog-faced;
painted or sculptured dogs.
Ունօղ զպատկար կամ զկերպարանս շան. շներես.
Գարշերես, շանապատկեր, եւ օտարակերպ ասելով. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Ա.։)
sprung from the root.
Շառաւիղեալ յարմատոյ. բողբոջեալ.
Ահարոնիւ վերածաղկեալ փայլեաց ի ձեռն շառաւիղարմատ գաւազանին. (Կիւրղ. խչ.։)
quite ashamed or abashed.
• . անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Եփր. յես. «Յետ նզովածոյ անտի ձա-խողակի շառափնատ կապարճս դարձուցեալ փախստեայք լինէին յերեսաց բնակչացն Գե-հայ.» տպ. Վենետ. հտ. Ա. էջ 312. այսպէս նաև Վիեննայի ❇ 229 ձեռագիրը. այլ ձ. կա-ռափնատ, որից հետևցնելով ՆՀԲ մեկնում է ռառս «կառափնատ», իսկ ԱԲ «խաղք ու խա-ւեր եղած, երեսը կախած», ինչ որ աւելի պատշաճ է։ Համապատասխան տեղը Ս. Գըր-քի մէջ գտնում ենք «Դարձուսցեն զպարա-նոցս առաջի թշնամեաց իւրեանց՝ զի եղեն ի նզովս» (Յես. է. 12), որ սակայն անծանօթ բառի միտքը չի պարզում։
• Վերջին նշանակութիւնից առնելով Ա-ճառ. SA I. 303 բառս հասկանում է «փառազուրկ» և կցում է շառափ բառին։ թիւնը, որովհետև շառափ «լոյս կամ
Յետ նզովածոյ անտի ձախողակի չառափնատ (կամ կառափնատ) դարձուցեալ. (Եփր. յես.։)
to scarify;
cf. Ցտեմ.
Բառ ռմկ. որպէս թէ Շերտել, կամ ջարդել ըստ իմիք. գծել զմելինաւ կամ ածելեաւ զմարմինն. ճեղքըրտել.
Զականջն շառտէ՛, եւ արիւն հան. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Դ։)
much, several, considerable, abundant, plentiful, copious, in great quantity;
"much, too much, very, most;
enough, sufficiently, as much as necessary;
— անգամ, often, frequently, cf. Բազում անգամ;
— իսկ, sufficiently;
— կամ սակաւ, more or less;
ընդ — եւ ընդ սակաւ, in all about;
փոքր ի —է, somewhat, partly, a little;
more or less;
ոչ ընդ — եւ ընդ փոքր, in no wise, in no way;
"
"— է, enough, it is enough, sufficient, no more, cf. Բաւական է;
— է այդ, that is enough;
— է զի, it suffices that;
provided that;
— ասել, to be content;
— համարիլ, to content oneself with;
—ք յայնցանէ, most of them, the greatest part of them;
դեռ աւուր — կայ, much time still remains;
ո՞չ իցէ քեզ — զի..., does it seem to you a little thing that."
• , ի հլ. «առատ, բազում» ՍԳր. Ոսկ. բ. տիմ. ա. Փարպ. Եղիշ. «ստէպ, յաճախ, շատ, խիստ» ժղ. ե. 11. Ագաթ. Եւս. պտմ. Բուզ. ե. 44. որից ընդ ըատ և ընդ սակաւ կամ ընդ շատ և ընդ փոքր «աւելի կամ պա-կաս, մօտաւորապէս» Եւս. պտմ. շատ է «բա-ւական է» ՍԳր. շատաւ «գոհանալով, գոհ լի-նելով» Խոսր. պտրգ. շատ անգամ Փարպ. փոքր ի շատէ ՍԳր. Եղիշ. շատանալ «բաւա-կանանալ» ՍԳր. «բաւել» Վրք. հց. «կարող լինել, ձեռնհաս գտնուիլ» Ոսկ. գծ. «շատա-նալ, բազմանալ» Յայսմ. շատիլ «բաւաևան համարել» Ոսկ. բ. կոր. Կոչ. Եւագր. շա-տախօս Մտթ. զ. 7. շատակեաց Ագաթ. շա-տատես «աչքը լաւ տեսնող» Եփր. համաբ. 182. շատխօսել Ոսկ. մ. ա. 9. շատխօսութիւն ՍԳր. Վեցօր. Ոսկ. մ. ա. 19. ամենաշատ Ոսկ. ա. թես. ճարակաշատ Ոսկ. ես. արիւ-նաշատ Եփր. թգ. 417. մարդաշատ Բ. մկ. թ 14. Ոսկ. ա. տիմ. երիվարաչատ Սեբեր. 199. րնչաշատ Վեցօր. 85. շատօրաց «վաղուց, zա-տոնց» կեղծ-Շապհ. 39 (նորագիւտ բառ. տպ. շատորաց). ստացուածաշատութիւն Բուզ. խորհրդաշատ Վրդն. դան. խորանաշատ Կիր. պտմ. հրաշատ Վրդն. ծն. (շատ բառի հին գործածութեան վրայ տե՛ս Այտնեան, Քննակ. քեր. էջ 64)։
• -Պհլ. *šāt=պրս. *šad «շատ, առատ» ձևի՞ց. բայց այսպիսի ձև չէ աւանդուած. պրս. ❇šād=պհլ. [other alphabet] ) sāt սովորա-բար նշանակում է «ուրախ», որից պրս. [arabic word] ︎ sadī=պհլ. [other alphabet] ︎ šatih «ու-րախութիւն» = զնդ. šāiti-= հպրս. šiyati-(Horn § 767), պրս.. [arabic word] sābāš «ու-րա՛խ լեր» (որից ռմկ. շաբաշ «բանթող»)։ Ենթադրւում է սակայն որ բառս ունեցել է նաև հնապէս «առատ» նշանակութիւնը, որից կազմուած է պրս. šadāb [arabic word] «յորդա-ջուր, շատաջուր»։-Հիւբշ. 212։
• Առաջին անգամ ԳԴ համեմատեց պրս. šad «ջուր յորդ և բազում» ձևի հետ։ ՆՀԲ լծ. լտ. sat, satis «բաւական», հյ, լիթ, կաթն, թրք. sud «կաթ», եբր. շատ, սատ «ստին», որպէս լտ. uber է «ստին» և «առատ», շատիլ՝ լծ. լտ. satior «յա-գիլ»։ Müiller SWAW 78, 425, 430 և 84 (1877), 229 նոյն է դնում զնդ. šāiti, հին պրս. šiyāti. վերջինս ըստ Müller-ի պէտք չէ թարգմանել «ուրախ», այլ հա. մաձայն հայերէնի «առատ»։ Վերի ձե-ւով մեկնեց Lag. Arm. Stud. § 1681։ Մորթման ZDMG 26, 541, 578 և 31. 413 բևեռ. šida, šadai «բազում, շատ»։ Հիւնք. շատ «բազում»=պրս. šad «ու-րախ», sad «հարիւր, բազում», յն. έϰατόν «հարիւր, բազում», οάττω «լնուլ, լը-ցուցանել», իսկ շատ «բաւական»=լտ. sat, satis.-Patrubány ՀԱ 1907, 305 հնխ. k'uo «ուռչիլ» արմատից, որի վրա տես աճել։ Էսգեթ, Արրտ. 1915, 785 արաբ. [arabic word] šadd «սաստկութիւն»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. շատ, Ալշ. Ակն. Խրբ. Հմշ. Մշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. լադ, Ասլ, շադ, շա*, Տիգ. շmդ, Ագլ. շօտ, Զթ. շօդ, շոդ. Հճ. շօդ, Սվեդ. շիւդ, Մղ. շէտ։ Նոր բառեր են շատադատք, շատազրոյց, շատանոց, շա-տախաչ, շատածին, շատարար, շատարարել, շատկեկ, լատւր, շատոնց։
• ՓՈԽ.-Ուտ. šadara «շատարար, մեծ ծա-կերով մաղ»։
• «ուրախ» Կոստ. Երզն. 141. Զի է խնդման օր և շատի։
• = Պրս. [arabic word] š̌ād «ուրախ» բառից, որի վո-րայ ընդարձակ տես նախորդը և յաջորդը։
• Ուղիղ մեկնեց Պոտուրեան, Կոստ. երզն. 141։
• «ոառաք». արմատ առանձին անգոր-ծածական, որ գտնւում է բազմաթիւ տեղ-անունների ծայրին. ինչ. Արտաշատ, Երուան-դաշատ, Զարիշատ, Շամշատ, Վասակաշատ, Վարդանաշատ ևն։
• = Պհլāt «ուրախ», որ պրս.❇ sad «ուրախ», հպրս. ( [other alphabet] siyāti-=զնդ. šāiti-(<հնխ. k2yē-ti) «հանգստութիւն, ուրախութիւն, երջան-կութիւն» բառն է։ (Սրանց հնդևրոպական ցե-ղակիցներն են լտ. quiēs «հանգստութիւն», tran-quillus «հանգիստ», ռուս. по-чить «հանռչեւ», գերմ. weilen «դադար առնել, մնալ մի տեղ», անգլ. while «ժամավաճառ լինել, ժամանակ, միջոց, մինչդեռ, երբ» ևն ևն. տե՛ս Berneker 166, Kluge 523, Walde 634 ևն)։ Այս բառը իրանեանների մէջ էլ ծա-ռայում էր տեղանուններ կազմելու. ինչ. saδ-sāpur, saδ-hurmuz քաղաքները։ Նոյն գործածութիւնն ունի նաև հոմանիշ rām «ու-րախ» բառը. ինչ. Rām-hormizd. Rām-arda-sīr հմմտ. նաև գերմ. Friedrichsruhe, Lud-wigslust ևն ձևերը, նոյն կազմութեամբ։-Հիւբշ. 211։
• Lae Gesam. Abhd. 46, 48, Beitr. bktr. Lex. 48, Sуmmic. 60 և Arm. Stud. § 280 և § 1680 համեմատում է սանս. kšatra, զնդ. xšaϑra, պրս. šahr «քա-ղաք» բառերի հետ, որին իբր ապացոյց է յիշում Արտաշատի արդի Արտաշար կոչումը։ Մորթման ZDMG 30, 428 Ար-տաշատի հին կոչումը համարում է բևեր. Ardiniasti, որից հետևցնում է թե շատ «քաղաք» բառի հին ձևն է asti=յն. ἀστ,
Ո՞վ շատ ելոյծ զշաբաթն, փրկի՞չն մեր, եթէ նոքա. (Եփր. համաբ.։)
πολύς, πολλή, πολύ multus, -a, -um ἰκανός sufficiens, satis πλεῖστος plurimus. Բազում. յոլով. յոգն. եւ Յորդ. առատ. բաւական. յագեցուցիչ. լիացուցիչ. (լծ. լտ. սա՛դ, սա՛տիս եւ հյ. շիթ. կաթն. թ. սիւտ իսկ եբր. շատ, սատ է ստին. որպէս լտ. ու՛պէռ է ստին, եւ առատ. տե՛ս ՍԱԴԴԱՅԻ)
Յարդ եւ խոտ շատ է մեր։ Կայ եւ իմ շատ՝ ե՛ղբայր։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ որ սակաւ։ Դեռ աւուր (կամ աւր) շատ կայ. (յն. օր, կամ տիւ)։ Շատ զոք ընդ միմեանս շփոթեաց։ Շատից յաչաց ելանէին։ Շատ եւս այն են՝ որ եւ ննջեցեալք իսկ իցեն։ Ոչ լցաւ ասել շատ. եւ այլն։
Վասն ստացուածոց սակաւուց եւ շատից. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 4։)
Եթէ շատի ոք ձեռնհաս իցէ, եւ եթէ սակաւու. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)
Միաբանեցուցեալ զշատս յաշխարհէն վրաց։ Շատք ի մանր մանկանց։ Ի շատ ամաց։ Շատ խուզիւ. (Փարպ.։)
Ի մէջ շատից։ Շատից եւ այլոց այսպիսեաց։ Մինչ շատից մկրտիլ յանհաւատից։ Ի վերայ շատիցն. (Փիլ.։ Նիւս.։ Խոր.։ Արիստ.։)
Գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. (Վրք. հց. ձ։)
Եթէ շատ մատուցանեմք նմա զկերակըուրն, յոյժ քաղցնու. (Եղիշ. ՟Ը։)
Շատք սատակեցան հպարտութեամբ։ Զշատ միտսն թողաք, եւ կարճառօտ ասացաք. (Ոսկիփոր.։)
ՇԱՏԱՒ իբր Շատանալով. գոհ լինելով.
Շատաւ կենաց ունիցիմք զաստիս եւ զհանդերձեալսն. (Խոսր. պտրգ.։)
ՇԱ՛Տ մ. πολύ, πολλά multum, plurimum, nimis αὑτάρκως satis, sat. Բազումս. կարի. ստէպ. յաճախ. բաւական. հերիք. եւ Բազում անգամ.
Քաղցր քուն է ծառայի, եթէ սակաւ, եւ եթէ շատ կերիցէ. (Ժղ. ՟Ե. 11։)
Շատ աղաչեաց։ Շատ կամ շատս խօսել։ Շատ ջանացին։ Շատ մարգարէացաւ. (Ագաթ.։ Եւս. պտմ.։ Վրդն. սղ.։ Տէր Իսրայէլ.։)
Յաներեւոյթ տտեղի ինչ տանել՝ շատ ի կարաւանէն հեռի։ Շատ նուազ եմ քան զիմ նախնիսն. (Փարպ.։)
Որչափ շատ տայր, շատ եւս ատելի լինէր. (Խոր. ՟Բ. 42։)
Շա՛տ ընդդիմացան քրիստոսի հրէայք. (Գէ. ես.։)
Շա՛տ եմք տեսեալ զնա ի պահս եւ յաղօթս. (Ճ. ՟Ժ. իմա՛, շատ անգամ։)
Շատ ձեռնակրեն ի գործ եւ ի բան, որ չէ իւրեանց նման եւ պատշաճ. (Վրդն. առակ.։)
Որոյ ըստ օրինի վաճառականութեան շատ անգամ ճանապարհորդեալ էր ի հայս. (Փարպ.։)
Որ եւ յուդաս գիտէր զտեղին, ուր շատ անգամ ժողովեալ էին. (Գանձ.։)
Եկաց յարքայութիւն ներուաս զտարի մի՝ ընդ շատ եւ ընդ սակաւ։ Ոչ յարի բնաւ յայս բանս՝ ընդ շատ եւ ընդ փոքր. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 21։ ՟Է. 24։)
Զկնի երկերիւր ամի. քանզի (յայնմ միջոցի) այսչափ ամք լինին ընդ շատ եւ ընդ սակաւ. (Գէ. ես.։)
Շա՛տ է արդ տէր, ա՛ռ զոգի իմ յինէն։ Շա՛տ է արդ, մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն։ Ո՞չ իցէ քեզ շատ, զի առեր զայրն իմ։ Շա՛տ լիցի ձեզ որդիք ղեւեայ։ Շատ լիցի ձեզ բնակելդ ի լերինս յայսմ.եւ այլն։
Շա՛տ են քեզ շնորհք իմ (յն. հերի՛ք է)։ Շատ լիցին ձեզ թոշակքն ձեր. (յն. շատասջի՛ք թոշակօք ձերովք։) եւ այլն։
Յաղագս տարբերութեան շատ է այսքան (ճառել). (Պորփ.։)
Շատ լիցի մեզ ասել զանհամ պատմութիւնս. (Շիր.։)
Ոչ երբէք ասեն, շա՛տ (է). (Առակ. ՟Լ. 16։)
Մինչեւ յեօթն անգամ՝ շատ է. (Եփր. համաբ.։)
talkativeness, verbiage, verbosity, loquacity.
Բազմաբանութիւն. շատախօսութիւն. եւ Բանք բազումք.
Զբազմօք զանց արարաք զրուցատրութեամբք, մանաւանդ որ անհուն շատաբանութեամբք իցեն լի. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Որոյ (տատիանոսի) գրեանն՝ անթիւ շատաբանութեամբ զրուցաց եւ այժմ ի միջի մերում գտանի. (Ճ. ՟Բ.։)
talkative, verbose, loquacious, garrulous;
prating, chattering, tattling, prattling;
cf. Շատխօս.
λάλος, λολολέσχης loquax, blatero, nugax. բայիւ βαττολογέω , ὐθλέω, γλυαρέω garrio , nugor. որ եւ ՇԱՏԽՕՍ. Բազմաբան. երկայնաբան. շաղակրատ. լեզուանի. ուստի ՇԱՏԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ՝ Բազմաբանել. շաղակրատել.
Շատախօսն ի մեղաց ոչ վրիպէ. (Պիտառ.։)
Մի՛ շատախօսք լինել (իբրեւ շատախօս լինիցիք, կամ շատախօսք լինիք) իբրեւ զհեթանոսսն. (Մտթ. ՟Զ. 7։)
Ի բանս մի՛ շատախօս լինել. (Շ. ընդհանր.։)
Շատախօս լինելով ոչ զերծանիս ի մեղաց. (Նար. խրատ.։)
cf. Շատխօսեմ.
multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.
Ըստ բազմութեան խօսից եւ շատախօսութեան պարծիցին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Տարաք զշատախօսութիւն նոցա իբրեւ զայր երկայնամիտ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Ընդէ՞ր է շատախօսութիւնդ ձեր, զոր բարբաջիցէք առաջի ամենայն ժողովրդեանդ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ոչ ընդ վայր շատախօսութեամբ ցնդել. (Տօնակ.։)
Առաւել զգուշացիր ի շատախօսութենէ. (Նար. խրատ.։)
costly, dear, expensive.
Բազմածախ. ծախքը շատ, շատ ծախք ընելով.
Վիմատաշ կոփուածովք, շատածախ գանձիւբ. (Ուռպ. այսինքն ծախելով գանձս բազումս։)
long-lived, long-living.
Յորժամ վախճանին կեանքս, շատակեացն եւ սակաւակեացն ոչ ընդհատ են ի միմեանց. (Իսիւք.։)
Բարեկեաց շատակեաց կենօքս յերկրի զձեզ վայելուչս ցուցանիցէք։ Ամենայն նահապետացն շատակեաց եղեալ. (Ագաթ.։)
eating a great deal, great eater, glutton, gormandizer, voracious, devouring, ravenous.
πολύφαγος edax πολυβόρος vorax, helluo. Շատ կերօղ՝ ուտօղ. անյագ. որկորեայ.
զորդի իւր զշարայ զյոլովածին եւ զշատակեր. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Զինչ արարից քեզ շատակեր եւ որկրագահ աբեղայ. (Հ. մարտ. ՟Դ.։)
very talented, very intelligent;
judicious.
Թողլով արու զաւակ ամենահարուստ եւ շատահանճար յիր եւ ի բան զանուշաւանն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
polymathy, great erudition, great experience.
πολυπειρία multarum rerum experientia et peritia. Հմտութիւն բազում իրաց. փորձ եւ տեղեակն. գոլ յոյժ.
Պսակ ծերոց՝ շատահմտութիւն. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 8։)
cf. Բազմամարդութիւն.
Կարաց շէն պահել զերկիրն շատամարդութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
corpulent, bulky.
Մեծամարմին. հաստամարմին. մեծղի.
Մարդն քան զարագընթացսն (ի կենդանեաց) հեդգագոյն է, եւ քան զշատամարմինսն փանաքի. (Նիւս. կազմ. ՟Է։)
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
ἰκανοῦμαι, ἁρκέω, ἁρκοῦμαι contentus sum, adquiesco, sufficit mihi եւ sufficio, satis sum, vel est. եւ որ եւ ՇԱՏԻԼ. Շատ եւ հերիք համարել. բաւականանալ. շա՛տ է ասել. գոհ ըլլալ
Զեղից ձեզ զօրհնութիւն իմ ինչեւ ի շատանալ։ Ունիմք կերակուր եւ հանդերձս, եւ այնու շատասցուք։ Եւ ոչ այսոքիք շատացեալ.եւ այլն։
Ոչ շատացար մարդ եղանիլ աստուած, այլ եւ խաչի համբերեալ. (Շար.։)
Հարկաւոր պիտոյիւք շատացեալ։ Բանջարովք շատանայր։ Սակաւուք շատացեալ. (Շ. ընդհ.։ Վրք. հց.։ ՃՃ. եւ այլն։)
ՇԱՏԱՆԱԼ. Բաւել. որպէս Բաւական կամ շատ լինել, եւ ձեռնհաս՝ կարօղ գտանիլ.
Լոկ հաց եւ բանջար եւ աղ շատասցի քեզ. (Վրք. հց. ձ։)
Թէպէտ բազում էին հեթանոսք, բայց ոչ կարծէին զինքեանս շատանալ ի խաղամարտրութիւն առանց հրէից. (Ոսկ. գծ.։)
ՇԱՏԱՆԱԼ. Բազմանալ. շատնալ.
Որչափ ուտէին ի թզոյ անտի, եւս քան շատանայր պտուղն. (Հ. նոյ. ՟Լ.։)
Շատացաւ քաղաքն սաստիկ. (Մեսր. երէց.։)
cf. Շատաշրջող.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
Մի՛ շատաշուրջ լինիր, այլ աստ մնա՛։ Այծ շատաշուրջ։ Լինի շատաշուրջ։ Աներկիւղ եւ շատաշուրջ լինի. (Մարաթ.։ Վստկ.։ Ախտարք.։)
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)
Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Շատաշրջող.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
Մի՛ շատաշուրջ լինիր, այլ աստ մնա՛։ Այծ շատաշուրջ։ Լինի շատաշուրջ։ Աներկիւղ եւ շատաշուրջ լինի. (Մարաթ.։ Վստկ.։ Ախտարք.։)
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)
Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)
roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.
ՇԱՏԱՇՈՒՐՋ, ՇԱՏԱՇՐՋԻԿ, ՇԱՏԱՇՐՋՈՂ. περίδρομος circumcurrens, vagabundus. Որ շատ շրջի յածի. բազմաշրջիկ. թափառական. աստանդական. շատ քալօղ, շատ տեղ՝ ասդին անդին սլավարա ժուռ եկօղ.
Մի՛ շատաշուրջ լինիր, այլ աստ մնա՛։ Այծ շատաշուրջ։ Լինի շատաշուրջ։ Աներկիւղ եւ շատաշուրջ լինի. (Մարաթ.։ Վստկ.։ Ախտարք.։)
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)
Պատասխանեն նոքա խրատտուաց իւրեանց, մի՛ լինել շատաշրջողս. (Շ. ընդհանր.։)
stroll, lounge, wandering.
περιδρομή circumcursio, -itio, vagatio. Շատաշուրջն լինել. բազմայածութիւն. թափառումն.
Շատաշրջութիւն, վաճառականութիւն, եւ կրպակաց շահք փախչելի՛ է եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.
εὕυδρος aquosus, bene rigatuts. Ուր իցէ յորդ եւ առատ ջուր. ջրարբի. քաջ ոռոգեալ. ջուրը շատ՝ պօլ.
առատութիւնք բերոցն, քանզի արգաւանդահող եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ի գաւառին կարնոյ շինել զքաղաքն արգաւանդահող շատաջուր եւ բերրի. (Խոր. ՟Գ. 59։)
to content, to satisfy;
to augment, to multiply.
Որպէս Բազմացուցանել. շատցընել.
Շատացոյց զհացն՝ զոր ունէր ընդ ինքեան. (Հ. մայ. ՟Ժ՟Ա.։)
Դենշապուհ՝ որ զշնմոլութիւնսն շատացոյց. (Ասող. ՟Բ. 2։)
swearing much;
great swearer, blasphemer.
πολύορκος multum vel leviter jurans. Որ շատ կամ ստէպ երդնու. շատ երդուօղ, երդում շատ ընօղ
Այր շատերդումն լցցի անօրէնութեամբ։ Խօսք շատերդման ծառ կացուցանեն զհերս. (Սիրաք. ՟Ի՟Գ. 12։ ՟Ի՟Է. 15։)
cf. Շատանամ.
cf. ՇԱՏԱՆԱԼ (ըստ ՟ա. նշ). ἰκανοῦμαι, ἁρκέω, ἁρκοῦμαι contentus sum. (լծ. եւ satior որ եւ ՅԱԳԻԼ).
Դալարակերք լինին, եւ դուզնաքեօքն շատին։ Փոխանակ ջրոյ շատեալ օդոյն ցրտութեամբ։ Ոչ շատեալք միայն ամուսնովք, եւ ի պոռնիկս մոլեալք։ Երկրորդ մրցանակօքն շատեալ. (Փիլ.։)
առաջինքն այլ քարոզ չառնէին վասն նոցա, զի այսու շատէին։ Ոչ շատեաւ ասել միանգամ։ Ընկալեալ ոչ շատի, այլեւ աղաչէ. (Խոսր.։)
Ոչ շատեաւ այնու որ յառաջն, այլեւ աստ միւսանգամ դնէ։ Ոչ շատեաւ առաջին հրաժեշտիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Շատեալ ի նմին՝ կոխեաց զմեծութիւն։ Ի հնոց կտակարանաց անտի շատեալ իցէք. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
Պատուիրեն վայրենի բանջարօք շատել։ Շատեա՛լ լիջիք յորում որչափ կայքդ. (Եւագր. ՟Ի. ՟Ի՟Բ։)
very wise or intelligent.
often.
great talker, babbler, tattler;
braggart;
cf. Շատախօս.
Մի՛ շատխօսք լինիցիք։ Չլինել շատխօսս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Կալ հարկաւոր է ընդդէմ շատխօսացն։ Սաբէլ եւ արիոս այնքան ի միմեանց որոշեալք, որքան լեզու շատխօս յանխօսէն. (Առ որս. ՟Զ. ՟Ժ՟Ե։)
Ընդ որովայնամոլս եւ ընդ շատխօսս. (Փիլ. ել.։)
to talk too much, to use vain repetitions, to gossip, to prate, to chatter;
to boast, to brag.
ՇԱՏԽՕՍԵԼ. φλυαρέω nugor. Շատախօս լինել. բազմաբանել.
Որ կամին այլազգ շատխօսել, ոչ երբէք ժամանիսցէ (ի վախճանն). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Բազումք բազում ինչ շատխօսեն վասն մանկաւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
cf. Շատախօսութիւն.
πολυλογία, βαττολογία, φλυαρία, ἁδολεσχία multiloquium, loquacitas, garrulitas, nugae. որ եւ ՇԱՏԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Բազմաբանութիւն. շաղփաղութիւն. շաղակրատանք. աղճատանք. բազում խօսք.
Ի շատխօսութենէ (կամ շատխօս լինելով) ոչ ապրեսցիս ի մեղաց։ Բանիւք չարօք շատխօսութեան առնէ զմեզ աշխատ. (Առակ. ՟Ժ. 19։ ՟Գ. Յհ. 10։)
Շատխօսութիւն ի յանցանաց ոչ ապրի. (Եփր. համաբ.։)
Գինարբուքն այսքանիւ լի է շատխօսութեամբ ընդ վայրաբանութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Շատխօսութիւն աստ զցոփութիւնն կոչէ, յորժամ ոչ զպատշաճսն խնդրիցեմք յաստուծոյ։ Համարին՝ եթէ ի շատխօսութենէն ինչ լսելի լինին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Շատխօսութիւն է՝ ո՛չ բազում մաղթանքն, այլ վայրապար եւ անճահս բարբառելն. (Իգն.։)
Ո՞ր օգուտ ի բազում բանիցն, ուր շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ. յորմէ եւ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Զի մի անկանիցիմք եւ մեք ի շատխօսութիւն ըստ նոցունց նմանութեան. (Վեցօր. ՟Ա։)
Զի մի՛ կրկնաբանութիւնս ի շատխօսութիւն կրթեսցի. (Նար. ՟Լ։)
Ճշմարտութեանն լիցիս ջատագով, եւ մի՛ շատխօսութեանն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Աւելորդ բանից եւ շատխօսութեան պէտք անդ ոչ են։ Որում անհնար է յաղթել կանանց՝ շատխօսութեանն. (Փարպ.։)
thistle.
ի Բժշկարանի դնի որպէս Ըղտափուշ.
gormandizing, gluttony, voracity, greediness, ravenousness.
πολυφαγία, ἁδδηφαγία, γαστριμαργία edacitas, voracitas, gula. Շատակերն լինել. որկրամոլութիւն. անյագութիւն.
Ո՞չ սարսռեսցի ի շատկերութենէ որովայնդ քո. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Կատարումն եկեղեցւոյ պահոց՝ ո՛չ շատկերութիւն։ Թէպէտեւ լինիցին ցաւք, ոչ ի շատկերութենէ։ Ի շատկերութենէն եւ ի փափակութենէն դադարեալ մարմինն՝ ապրեսցի պահօք. (Ոսկ. ղկ.։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Դ։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե։)
Հեթանոսութիւն՝ շատկերութեանզ գործակից, անընչութեան խափանիչ. (Ճ. ՟Բ.։)
Յարբեցութիւնս եւ ի սեղանս շատկերութեան յաճախք եւ յօժարամիտք. (Պիտառ.։)
very strong, robust.
Բառ ռմկ. որպէս Ուժեղ. զօրաւոր. տոկուն.
Որ սակաւ ուտէ, շատոյժ է. (Ոսկիփոր.։)
great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.
πλῆθος, ἁφθονία multitudo, abundantia, copia, ubertas եւ այլն. Շատ գոլն ո՛ր եւ է իրաց. առատութիւն. յորդութիւն. յոլովութիւն. յաճախութիւն. բազմութիւն. հոծութիւն. բազմամարդութիւն. ընդարրձակութիւն.
Հարկաւորացն առատութիւն շատութեան։ Պայծառութիւն շատութեան պտղոցն, յոքնազանտ երամոցն աճեցեալ շատութեամբ։ Ոչ թողու զմեզ պատաղել զայսու շատութիւն իրիս՝ որ առաջիս կայ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)
Բազմութիւնք անհունք անչափութեամբ՝ անհնարին շատութիւնք ժողովեալք ի հռչակէն տեսանել եւ լսել. (Ագաթ.։)
Յաղագս շատութեան երկրի չբաւելով միոյ աղբերն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Շատահմտութիւն.
Զարմանամ ընդ քո շատուսումնութիւնդ. (Ճ. ՟Գ.։)
skin-sieve.
tent, pavilion, marquee.
• , ի-ա հլ. «վարագոյր, սրսկա-պան, կապերտ, գորգ» Ոսկ. հռովմ. 114, 195 (այս վկայութիւնները չունի ՆՀԲ). Խոր. ա-25. Բրս. արբեց. Լաստ. իա։
• ՆՀԲ «պրս. շատիրվան, շատիւրպան, շատիւրէվան, այսինքն զուարճալի ի գնացս. իսկ թրք. չատըր է վրան՝ խո-րան. այլ վրաց. շատրովանի է ամղան»։ Lag. Arm. Stud. § 1682 ՆՀԲ-ից առնե-լով՝ պրս. šāderawān։
• ԹՈԽ.-Վրաց. მატროვანი շատրովանի «հիւսուածք. 2. ճամկաւոր»։
• «օրացայտ աղբիւր» Ոսկիփ. նաև արդի գրականում։
• = Պրս. [arabic word] sādravān կամ šādur-van ևն «շատրուան, ջրբուղխ՝ ուստի ջուրն բռնութեամբ ոստուցեալ ի վեր ցայտէ». սրա-նից են փոխառեալ նաև քրդ. šadirevan, ša-zirevan, šadruvan, վրաց. შმადრევანი շադ-րեվանի «ջրի շատրուան», արևել. թրք. [arabic word] šudreven «ցօղ, նուրբ անձրև», սերբ. šadrevan, sahdrvan, šedervan, ša-drman, բուլգար. šedravan, ռում. sader-vin, sadorvin «շատրուան»։-Հիւբշ. 212։
• Նախ ԳԴ պրս. շատրիւվան։ ՆՀԲ միաց-րած է նախորդի հետ։ Lag. Arm. Stud § 1682 պրս. sāderawan։
• ԳՒՌ.-Սլմ. Վն. շատըռվան, Երև. Տփ. չա-դըրվան, Ննխ. շադըռվան, Մկ. շmտըրվան, Հմշ. շադըրվօն, Հճ. շադmրվօն, Կր. Ռ. Տիգ. չադըրվան (շփոթելով թրք. cadər «վրան» բառի հետ). այս բոլորը նշանակում են «ջըը-ցայտ շատրուան». իսկ էնկ. šadərvan «վար-դավառի տօնը» (նոյն օրը իրար վրայ ջուր ցանելու սովորութիւնից առնելով. Բիւր. 1898, 865), Մշ. շադըրվան «բաղնիսի մէջտեղի քարը՝ ուր լողացողները հանգստանում են. տճկ. կէօպէք թաշի» (նոյն տեղում նաև մի շատրուան լինելու պատճառով այս նշանա-կութիւնն է ստացած)։
(պ. շատիրվան, շատիւրպան, շատիւրէվան. այսինքն զուարճալի ի գնացս. իսկ թ. շատըր, է վրան՝ խորան. այլ վր. շատրովանի ՝ է ամղան) Հովանաձեւ զարդ, վարագոյր, սրսկապան, կապերտ, օթոց, իրօք կամ նմանութեամբ.
Բազում շատրուանօք եւ ծաղկեցելովք առագաստիւք. (Բրս. արբեց.։)
Զնոյն ինքն վերին երեսս յարկացս տեսանել գեղեցկօք եւ բազմագունիւք յօրինեալ շատրուանօք. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Բազում շատրուանօք ծածկեալ էր զձիւնն. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
ռմկ. որպէս Աղբիւր ջրացայտ.
(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շեղումն.
Իբր Առ ի շեղ դիրք աստեղաց առ իրեարս։ (Շիր.։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
Զտարերս զուգաւորեցեր ի կենդանութիւն արարածոց. (Ճշ.։)
Յայնժամ նստուցանէ ընդ աջմէ իւրմէ զսիրելիս անուան իւրոյ՝ ի լուսեղէն խորանսն զուգաւորելով. (Ժմ.։)
Զբնութիւնս կանգնեցեր ի գլորութենէ, եւ առ քեզ վերստին զուգաւորեցեր։ Ելեալ յորդահոս վտակն վարդագոյն արեան քո՝ զուգաւորէր ընդ կողահոս արեանն Քրիստոսի. (Գանձ.։)
Զուգաւորի ընդ նմա (ընդ փերմեղիանոսի) յաշակերտութիւն Որոգինի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Զուգաւորեալ շարամանին նոր պատուիրանք ընդ հնոյն. (Վրթ. քերթ.։)
Ասէ զՄինովս զուգաւորիլ իննամսեայ ժամանակաւ ընդ Արամազդայ բանիւն, եւ ուսանիլ. (Պղատ. մինովս.։)
Յորժամ չար բարուց զուգաւորի ոք ընդ մարդկան չարաց, ոչ ատիցէ, այլ խնդայ ընդունելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Տատրակ յորժամ յամուսնոյ իւրոյ զերծանի, ընդ այլ ամուսնոյ ոչ զուգաւորի. (Նիւս. երգ.։)
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
ἱσότης aequalitas ῤυθμός proportio Հաւասարութիւն. չափակցութիւն. միաբանութիւն. միաձայնութիւն. համեմատութիւն.
Արդար այն ասի, որ զզուգաւորութիւն համեմատ էակացն պահէ. (Սահմ. ՟Ժ։)
(Աստուած է) այն որ ի թիւս եւ ի չափս, եւ զայնոսիկ՝ որ ի սոսա զուգաւորութիւնքն են, նախ եգիտ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Շարժութեանն հետեւողին (այսինքն կարգաւորութեան ձայնի) անուն իցէ զուգաւորութիւն, եւ ձայնիցն խառնել յարմարութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ որ գրի եւ ԶՈՒԳԱՒՐՈՒԹԻՒՆ. ἱσημερία aequinoctium Զուգօրութիւն. հասարակօրութիւն. հաւասարութիւն տըւնջեան եւ գիշերոյ. հասարակած.
Գարնանային զուգաւորութիւն. (Փիլ. ստէպ։ Պիտ.։ Կանոն.։ Վրդն. ել.։)
Մինոսի գնալով առ հօրն (այսինքն Արամազդայ) յամենայն ժամ զուգաւորութիւն ի ձեռն իննամեայ ժամանակի։ Հասիր առ ասացելոցն ի ձէնջ բարի արանց զուգաւորութիւնն. իսկ ի չարացն զուգաւորութենէն անդառնալի՛ իսկ փախիր. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
Որք միշտ ծնանելն կարեն, միշտ մերձենան ի զուգաւորութիւն. (Նիւս. բն.։)
Ի քահանային օրհնութենէ ընդունել զնշան զուգաւորութեան իւրեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զորս համոզէ զայր եւ զկին՝ մնալ ի նոյն զուգաւորութեանն հաւատացելոյն ընդ անհաւատին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
the same measure, equal, equivalent.
Թուով վեց, զուգաքանակ առ ի մեզ տպաւորեալ զգայարանացս. (Յհ. իմ. ատ.։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
Արեգակն ի տարին (շրջաբերի. եւ սորա զուգընթացք՝ լուսաբերն եւ հերմէս (փայլածու) ասացեալն. (Արիստ. աշխ.։)
Զուգընթաց են միշտ ընդ արեգական (արուսեակ եւ փայլածու). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զուգընթաց միմեանց լինել (բանիւ)։ Նորա կամացն զսոսա զուգընթաց լինել յորդորեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Զուգընթաց ձայնին՝ եկն մեռեալն արտաքս». այսինքն ընդ բարբառելն. (Շար.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
ἵσακις pariter ուստի Զուգիցս զոյգ. ἵσακις ἵσος pariter par որպէս թ. պառ պարապար. Հաւասարապէս, նոյնչափ. կրկնակի. կրկնակ.
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Տեսանես զհաւասարապատիւ զուգութիւն ի դատաստանի անդ. (Գէ. ես.։)
(յածականէս Զոյգ) ἱσότης aequalitas Հաւասարութիւն. հանգիտութիւն. եւ Միաբանութիւն. համաձայնութիւն. որ եւ ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ասի.
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
Եթէ մի է բնութիւն աստուծոց քոց, հաւասարեսցին առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զուգութիւն բարբառոյ ... զճշմարտութիւն աշխատասիրութեանս մերոյ ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Չի՛ք նմա համեմատ, եւ ոչ որ բերիցէ ընդ նմա կշիռ զուգութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
ԶՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. (ի գոյականէս Զոյգք). συζυγία, σύζευξις conjunctio, conjugium Զոյգք գոլն. ջուխտ ըլլալը. եւ Լծակցութիւն. զուգաւորութիւն ըստ մարմնոյ. ջըխտելը. եւ պսակ.
Պատարագեցաւ զուգաւորութեամբ տատրակաց ... զի զզուգութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ մերոյ պատարագեսցէ. (Կամրջ.։)
Եթէ՝ մինչ ի զուգութեանն են՝ մահ տիրեսցէ. (Կանոն.։)
Տեղի ետ կցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան։ Միասնական զուգութեամբ ըստ մեզ իսկ կցորդեցեր ... ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Իսկ հուր՝ զի յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն։ Որ խեթկիչ եղջերօք քառալծորդ զուգութեամբ՝ յագեցուցանես զցասումն աստուծոյ. (Նար. ՟Հ՟Գ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
the equinox.
ԶՈՒԳՕՐՈՒԹԻՒՆ ἱσημερία aequinoctium որ գրի եւ ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. հասարակօրութիւն, հասարակաւորութիւն. այն է Հասարակած. ըստ յն. հաւասարօրութիւն, եւ ըստ լտ. գիշերահաւասար. գիշեր ցօրեկ հաւասար եղած օրը. ... ի գարնան. ... յաշնան.
Երկուց զուգօրութեանց ելոյ՝ գարնանայնոյն եւ աշնանանյնոյն։ Արդարակ քաննով զուգօրութեան։ Ետ եւ զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զուգօրութիւն գարնանային լինի յեօթներորդում ամսեանն. (Փիլ. ստեպ։)
to splay, to fall headlong, to dislocate or sprain the shoulder, to put the shoulder out of joint;
cf. Երթամ.
Ոտն երիվարին շաղեալ ընդ փոքր թուփ մի, եւ զուլամբեալ ի վերայ գլխոյն, ջարդեալ զողնուլարն՝ ի բաց ընկէց զհեծեալն. (Արծր. ՟Գ. 12։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
Այրն այն թէպէտեւ զչարացաւ. եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Բարիատեացն եւ մեղսասէր բանսարկուն զչարացաւ. (Աթ. անտ.)
Յուդա զչարացաւ, ի սիրտ խոցեցաւ. (Գանձ.։)
Կարկիանոս եպարքոս զչարացաւ Սեղբեստրոսի. (Վրք. սեղբ.։)
Զի մի՛ յայտնի բանիւս ե՛ւս զչարասցին. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Մի՛ զչարասցիս տէր զօրութեանց շատ խօսելոյս իմոյ. (ՃՃ.։)
Զչարէին, եւ ասէին, ընդէ՞ր է կորուստ իւղոյդ այդորիկ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Զչարել ընդ լուտալի գործսն. (Պիտ.։)
Ընդ այլոց մեղս զչարիցի։ Մի՛ զչարեսցուք ի նախատինս. (Սարկ.։)
Հրէայքն զչարեալ գրոյն, որ յայտնապէս աղաղակէր զնորա թագաւորութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ժողովուրդքն զչարէին զՍիւքիոս (տպ. (Սիւքիոսի). Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զզատչելն յազգականաց մի՛ զչարիցիս. (Իսիւք.։)
cf. Զչարանամ.
Այրն այն թէպէտեւ զչարացաւ. եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Բարիատեացն եւ մեղսասէր բանսարկուն զչարացաւ. (Աթ. անտ.)
Յուդա զչարացաւ, ի սիրտ խոցեցաւ. (Գանձ.։)
Կարկիանոս եպարքոս զչարացաւ Սեղբեստրոսի. (Վրք. սեղբ.։)
Զի մի՛ յայտնի բանիւս ե՛ւս զչարասցին. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Մի՛ զչարասցիս տէր զօրութեանց շատ խօսելոյս իմոյ. (ՃՃ.։)
Զչարէին, եւ ասէին, ընդէ՞ր է կորուստ իւղոյդ այդորիկ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Զչարել ընդ լուտալի գործսն. (Պիտ.։)
Ընդ այլոց մեղս զչարիցի։ Մի՛ զչարեսցուք ի նախատինս. (Սարկ.։)
Հրէայքն զչարեալ գրոյն, որ յայտնապէս աղաղակէր զնորա թագաւորութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ժողովուրդքն զչարէին զՍիւքիոս (տպ. (Սիւքիոսի). Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զզատչելն յազգականաց մի՛ զչարիցիս. (Իսիւք.։)
to bray.
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
στέλλω, περιστέλλω, ὐποστέλλω convolvo, contego, conprimo, comparo cadaver, amicio, contraho, substraho Զուսպ կացուցանել. ամփոփել. ժողովել, պարուրել. պատել, պնդել, կծկել. չթողուլ, արգելուլ. ժողվըտել, քաշել, փաթութել, պատնել.
Ըստ իրաւանց նորա (վախճանելոյն՝) զսպեա՛ զմարմին նորա. (Սիր. ՟Լ՟Ը. 16։)
Պնդեցին զմարմինս իւրեանց հանդերձիւ, եւ զսպեցին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։)
Պատեալ զսպեցին (զվախճանեալն). (Վրք. հց.։)
Ի յայրին ամփոփեալ զսպի. (Պետր. սիւն.։)
Գօտեաւ պնդեմք (զմէջս), զսպեալ ունելով զպատմուճան մտացն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Բազպանս զսպեսցէ զձեռսն, եւ պատրաստ սպասաւորութեան արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ածել զողջախոհութեան գօտի, եւ ամփոփել եւ զսպել զմեզ յերկրաւորացս։ Զսպեալդ յամենայն երկրական զբաղմանց. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Զսպեաց զնոսա երկիւղիւ։ Զի խրատեսցէ զնոսա տանջանօքն զսպիլ յաւելորդացն։ Ի լայն եւ ի հարուստ մեկնութենէ՝ զսպել զերկարութիւն բանիցն համառօտ կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)
Զսպեալ ամփոփէ զԱստուծոյ պարգեւացն առատութիւնն. (Սարկ. հանգ.։)
that speaks uselessly or unjustly;
everlasting or great talker, chatterer;
accuser.
Զրախօս. որ խօսի բանս ունայնութեան եւ զրպարտութեան. բամբասասէր.
Ի կորստական զրաբանիցն ի բաց կացին. (Համամ առակ.։)
Զարտաքինս եցոյց զրաբան. (Գանձ.։)
to speak uselessly or unjustly, to talk nonsense;
to calumniate.
ματαιόω vanum reddo, vel inaniter loquor, confingo, nugor եւ criminor Զուր բանս բարբառել. մտացածին զրոյցս յօդել. ստել. զրպարտել. բամբասել.
Զրաբանեն դոքա ձեզ (զտեսիլս, որպէս կից իմանան այլք). (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 16։)
Իշխանացն անգամ զհայրապետն, եւ նորա զնոսա զրաբանեալ. այսինքն զրպարտութեամբ բամբասեալ. (Սամ. երէց.։)
useless discourse, idle talk, nonsensical stuff;
calumny.
ԶՐԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Ընդունայն խօսք. բաջաղանք. եւ զրպարտութիւն. փճախօսութիւն.
Կարկատեն զրաբանութեամբ՝ կռապաշտութիւն զմերս պաշտօն համարելով։ Զրաբանութեամբ մոլորեցելոց. (Մագ. ՟Լ՟Թ. ՟Խ՟Դ։)
Հաւատացին անքննաբար զրաբանութեանն. (Շ. թղթ.։)
that belongs to Zoroaster.
Սեպհական աղանդապետի մոգութեան պարսից, որում անուն էր զրադաշտ կամ զրադեշտ կամ զրադեշ. պ. զերտիւշթ, զէրատիւշթ. յն. լտ. զօրօա՛սդէր.
Ի մի դարձուսցես օրէնս զրադեշական պատուիրանին։ Տեղեակս զրադեշական օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
that seeks uselessly;
vain, inquisitive.
ԶՐԱԽՆԴԻՐ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ. Տարապարտ ի խնդիր ելանել. զրահետ վարիլ. յն. ματαίομαι ընդունայնանալ.
Կամ Ընդվայրաքնին, հետաքրքիր լինել.
that thinks uselessly, vain, foolish.
ματαιόφρων vana sapiens Ունայնախորհ. ոյր խորհուրդն է սնոտի.
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
cf. Զրաբան.
Զրախօսք, եւ մտախաբք. (Տիտ. ՟Ա. 11.)
Զրախօսք են, զի ոչ ճշմարտութիւն գոյ ի նոսա, եւ ոչ զօրութիւնս եւ նշանս գործեն։
Զվհուկս եւ զգետնակոչս եւ զրախօսս. (Ես. ՟Ը. 19.)
Նաեւ զրախօսն առաւել խոտան է արդարադատ աչաց նորա. (Համամ առակ.։)
knight's attendant, esquire
Կապարճակիրք, եւ զրահաբարձք. (Պտմ. աղեքս.։)
cuirass-maker.
Զրահագործք ասեն, թէ քանի՛ հազար օղ պիտոյ է ի բովանդակութիւն զրէհի. (Յկ. ղրիմ.։)
heap, mass, pile.
ԶՐԱՀԱՆՔ ԶՐԱՀԵԱՆՔ. βουνός collis Բլուր, դէզ, կարկառ (իբրու զրահից հանելոց եւ կուտելոց). եբր. ծիֆօրիմ. պ. սիւպրէ.
Դի՛ք զնոսա (զգլուխս՝) երկուս զրահանս արտաքոյ քաղաքիս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 9։)
Կուտեաց (Սամփսոն ծնոտիւ իշոյ) զմեծակոյտ զրահեանսն յայլազգեաց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to arm one's self with a cuirass.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
that flows, inundates uselessly or unjustly.
Զուր հեղեղեալ. իբրեւ ուղխս զայրացեալ. նման հեղեղատի զայրագին, եւ անկայուն յորդելոյ.
Մի՛ շարժեսցէ ուղխացան ջուրցն բազմութիւն մոլորահողմն խաբէութեան՝ զրահեղեղն սաստկութեան՝ զհիմունս եկեղեցւոյ քոյ. (Ագաթ.։)
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւնս. (Շար.։)
Զրահեղեղ պղտորութիւն. (Յհ. կթ.։)
to cuirass, to arm with a cuirass.
θωρήσσω thorace munio, lorico, armo Զրահիւք ամրացուցանել՝ զայլս կամ զանձինս. վառել. սպառազինել. սրտապնդել. զըրխ հագցընել, հագուիլ.
զաշակերտս քողրահեա՛ խրատմամբ. (Նեղոս.։)
Ի ձեռն պահոց զրահեսցո՛ւք զբարեպաշտ թագաւորս մեր. (Գեննանդ.։)
Գեդէհոն ետես զհրեշտակն, որ ձեռնադրէր զնա դատաւոր Իսրայէլի, եւ զրահէր պատերազմել ընդ մադիանացիսն. (Դամասկ.։)
Աստուած զրահեալ զօրացոյց զմեզ ընդդէմ ախտիցս։ Եւ զի ելեր պատերազմել ընդ նոսա, արդ եւ նոքա զրահեալ են. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Եւ խրախուսին յոգի ուրութեամբ՝ զրահեալ պնդապէս՝ սուսերաւ հոգւոյն՝ աստուածարեալ մարտիկք ամենայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
vainglorious, proud, boastful, braggart.
Արտայայտէր զրապանծ խրոխտանս պերճացելոյն. (Պիտ. վերջ։)
to die, to cease to live, to be killed.
Գրիգորայ զրաւամահ եղելոյ յոստիկանէ անտի. (Յհ. կթ.։)
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
τελευτάω finio, ad finem perduco եւ morior, privor vita Ի զրաւ հասուցանել զգործն. յանգ հանել. կատարել.
Ըստ կամաց իւրոց զրաւեցաւ գործն. (Ճ. ՟Ա.։) Եւ Բառնալ՝ զրկել՝ կարճել ի կենաց. վախճանել, իլ.
Պատուհասեալ զրաւեցաւ ի կենցաղոյս (հեղի յետ որդւոցն). (Պիտ.։)
Սրով ի սիրտ խոցեալ՝ իւրովի զինքն զրաւէ ի կենացս. (Յհ. կթ.։)
Պետն առաքելոց ընդ Սափիրայի ի կենաց զրաւէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Ի միում ամի զրաւեալ յաստեացս՝ բարձան ի կենաց. (Լաստ. ՟Ժ։)
to put an end to, to end, to come to a conclusion, to draw to an end;
— ի կենցաղոյս, յաստեացս, to depart this life, to die.
to take away, to deliver.
Իբր Ազատել՝ վախճան առնելով չարեաց. խալըսցընել.
Մատուցանելով զպտուղ իւր ի ճաշակումն ամենայն վտանգելոց՝ յախտէ զրաւեցոյց. (Պիտ.։)
cf. Զրապանծ.
Չա՛ր է արդարեւ զրապարծ (գրեալն՝ զրապարտ) զրափառն բռնութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Յիրաւի կարդացաւ ի հնոց անտի նոցա զրափառք. յն. զրափառութիւն։
vain glory, self-conceitedness.
cf. ՍՆԱՓԱՌՈՒԹԻՒՆ;
κενοδοξία;
Ամբարտաւանութեամբ, եւ զրափառութեամբ ամբարհաւաճութեամբն։ Սորա (ագահութեան) արմատն եւ մայրն եւ բղխումն՝ զրափառութիւնն է։ Ոսկ. յհ. II. 4.
injustice;
privation.
Զրկանք. հարստահարութիւն. զուլում. զուլումաթ.
Վասն ուրուք ինչ զրկահարանաց ընդդէմ մատուցեալ. (Պիտ.։)
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
ἁδίκημα injuria, laesio Զրկելն, իլն. անիրաւութիւն. վնաս. տոյժ. զուլում.
Զրկեմք վասն տեշտ ցանկութեանն. իսկ զրկանքն ո՛չ առանց յետին խորամանգութեանն լինի. (Փիլ. այլաբ.։)
Ընդ զրկանաց զոք՝ զգլուխն եւ զհինգերորդն եւս հատուսցէ. (Նախ. ղեւտ.։)
Առեալ էին զերկիրն յորդւոցն Սիմայ զրկանօք։ Զի ո՛չ ի զրկանաց ուտեն. (Վրդն. ծն.։)
Ջերմեռանդ արտասուօք ողբասցեն զզրկանս, զի ի հոգեւոր հարսանեացն արտաքս վարեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
Զառն զրկանսն ի սիրելի ամուսնոյն. (Պիտ.։)
Տրտմէր ընդ իւրն միայն անտուն ամայութիւն եւ զրկանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եղեւ խռովութիւն վասն զրկանաց ի քաղցրուսոյց վարդապետէն իւրեանց. (Հ. կիլիկ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Զիրկ, կամ զուրկ թողուլ, զլանալ. կարճել յիրաւանց. անիրաւել. հարստահարել. կր. նաեւ Զիրկ մնալ ի ցանկալեաց, ի սիրելեաց, եւ այլն. յետնիլ. պակասիլ. անմասն լինել.
Զրկել զընկերն, կամ զաղքատս, զոսոխ իւր։ Ոչ մեղար մեզ, եւ ոչ զրկեցեր զմեզ։ Ընկեր՝ չզրկեմ զքեզ, եւ այլն։ Զրկել զանձն ի բարութենէ. (Ժող. ՟Դ. 8. ա՛յլ ձ. զլանալ։)
Որք յաղագս առաջին անգիտութեանն զրկէին զշնորհակալութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
Ի բազմութենէ կենաց իւրոց զրկեցաւ. (Առակ. ՟Ե. 23.) ա՛յլ ձ. արտաքս ընկեցաւ։
Զի մի՛ զրկիցիմք ի սատանայէ. այսինքն դաւիցիմք, պատրիցիմք. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11։)
Մի՛ զրկիր ի լացողաց. յն. մի՛յետնիր. (Սիր. ՟Է. 28։)
Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկէ ի կատարեալ կենացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Շահէր ի նոցանէ ինն առաքինութիւն, եւ զրկէր զմինն։ Շահէր ութ, եւ զրկէր զերկուս. այսինքն կորուսանէր. ըստ յն. ոճոյ, կասեցուցանէր, յետնէր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
that deprives;
oppressive.
Ոչ եւս ապաստան լիցին ի զրկիչսն իւրեանց. (Ես. ՟Ժ. 20։)
Սպան Մովսէս զզրկիչ եգիպտացին. (Նախ. ել.։)
cf. Զրկանք.
Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Ի սիրելեաց զրկութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Ուստի յափշտակութիւն, զրկումն. (Շ. ամ. չար.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրկանք.
Ատելութեամբք, զրկութեամբք միմեանց, սպանութեամբք. (Ղեւոնդ.։)
cf. Զրկանք.
Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Ի սիրելեաց զրկութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Ուստի յափշտակութիւն, զրկումն. (Շ. ամ. չար.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
talker;
narrative, historical.
Իբր Պատմաբան, եւ Պատմաբանական.
Վասն յունացն զրուցաբանս զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ՝ բաւական է այսչափ. (Խոր. ՟Ա. 1.) այսինքն զզրուցաբանական ակնարկութիւն։
to recount, to narrate.
ԶՐՈՒՑԱԲԱՆԵԼ. Իբր Պատմել. ճառել.
cf. Զրոյց.
Պատմութիւն. ճառք անցից անցելոց. զրոյցք.
Ի հարուստ զրուցաբանութենէ արանց ծերունեաց. (Նար. խ.։)
to flee hurriedly, to run away.
ԶՓԱԽՉԻՄ կամ ԶՓԱՂՉԻՄ. Իբր Փախչելով փախչել. խուսափել. փախչըտիլ.
Ոչ տայ զանձամբ առածանել եւ զփախչել ուրեք. (Վեցօր. ՟Է։)
tied, joined, annexed, connected;
malicious, cunning, hidden, embroiled.
Մանուածով զօդեալ. կցկցեալ. արուեստակեալ.
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
Ի մի լուծ կշռոց զօդեցից։ Ի մի կերպարան տեսակի զօդեաց։ Մի զօդեցաւ Քրիստոս յերկուց գոյութեանց։ Արձան անձնական իմաստիւք զօդեալ. (Նար.։)
Զինչ է՝ որ զօդէ մարդ ի սրտէ անտի իւրմէ յետ ընդունելոյ պատուիրանին, այն դառնութիւն է եւ ստութիւն։ Զօդեաց յօդեաց զպատճառ պատանեկին. (Եփր. թագ.։)
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.
Ո՛չ ... զօդուած ծնոտիցն բաժանեցեր՝ քակտեալ ի միմեանց. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
Հաստատեցան ջիլք եւ զօդուածք ոսկերացն. (Ոսկիփոր.։)
immodest, impudent;
filthy, shameful.
cf. ԶՈՇ;
պ. զիշտ;
ուստի յաջորդ ածանցք։
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
αἱσχροκερδής turpilucris, deditus turpi lucro Որ քաղէ ագահութեամբ զյոռի շահս. արծաթասէր լիրբ՝ ցած եւ անարգ. ըստ յն. ամօթաշահ.
Մի՛ զօշաքաղ, այլ հիւրասէր, բարեսէր։ Մի՛ գինեսէրս, մի՛ զօշաքաղս. (Տիտ. ՟Ա. 8։ Տիմ. ՟Գ. 8։)
Անառակ որկրըստութեամբն զօշաքաղ շրջի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Տէ՛ր յորոց պարգեւես մեզ, տամք ումեք. եւ որք առնուն, զօշաքաղս (կամ զուշաքաղս) առնուն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
to seek unlawful profits, to gain illeeitly, to procure by fraud;
to flatter, to allure.
չ. αἱσχροκερδέω turpiter lucram facio Լիրբ եւ անյագ ցանկութեամբ քաղել զդրամս. որպէս եւ Զօշոտելով կամ լրբութեամբ ջանալ որսալ զմարդիկ.
Մի՛ պատիր բանիւ քո զօշաքաղեսցես, եւ բարբանջեսցես. (Ճ. ՟Բ.։)