patriarch;
chief of a race, tribe or clan.
ἁρχίφυλος, φύλαρχος, φυλάρχης, πατριάρχος princeps sive praefectus tribus, patriarcha. Պետ եւ գլուխ ցեղի. նահապետ ազգի եւ տոհմի.
Ցեղապետք ձեր, եւ ծերակոյտ ձեր։ Ժողովեցէ՛ք առ իս զցեղապետս եւ զծերս ձեր։ Ամենայն գունդք ցեղապետիցն զօրաց.եւ այլն։
Գլխաւորք եւ ցեղապետք որոշեալք։ Բազում գլուխ եւ ցեղապետք։ Երկոտասան ցեղապետին՝ ծնեալ որդւոց նահապետին. (Խոր. ՟Ա. 31։ Յհ. իմ. երեւ.։ Յիսուս որդի.։)
patriarcal.
Սեպհական ցեղապետի եւ ցեղապետութեան.
Սիրելով զցեղապետական իշխանութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
to be chief or patriarch of a tribe.
Տիրել որպէս ցեղապետ. կր. Սերիլ ի ցեղապետէ յառանձին տոհմ.
Ի կրտսերոյ որդւոյ նորա առաւենէ առաւենեանք ցեղապետին. (Յհ. կթ.։)
dignity of a chief, patriarchship.
Իշխանութիւն ցեղապետական. նահապետութիւն.
Ճարտարութեամբ զցեղապետութիւն ազգի իւրոյ ունէր։ Ոչ գտանի ստուգաբան պատմութիւն ինչ ցեղապետութեան։ Կազմէ զթագաւորութիւն տանուտերական ցեղապետութեան. (Խոր. ՟Ա. 31։ Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։)
of a different tribe or clan;
ցեղընտիր առնեմ, ցեղընտիր լինիմ, to distinguish one tribe or family from another.
Ընտրեալ եւ որոշեալ ըստ ցեղի.
Զատեալք ի նախնեացն. յն. ոյք եղեն, ի նոյն նախնեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
ՑԵՂԸՆՏԻՐ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. Առնել ընտրութիւն ըստ որոշման ցեղից. խտրել զառանձին ցեղ ընտրութեամ.
Պիտոյ է ուրեմն զբանիցն ձեւ ոչ յոյժ ցեղընտիր առնել, այլ տեսանել յաւէտ ի նոսա զբանիցս. (Պրպմ. լ. ձ։)
Ցեղընտիր լեալ՝ ի բազում ցեղս բաժանէր. (Ոսկ. ես.։)
Ըստ աշխարհի պարթեւ, ըստ ցեղընտիր լինելոյ՝ յազգէ արշակունի։ Բանք սրբոյն հօրն կրճիմն եւ ցանգ եդաւ ցեղընտիր լինելոյն զայնքան ժամանակս. (Գր. վկ. յիշ. վարուց. ոսկ։ Լմբ. պտրգ.։)
distinction of one tribe from another.
cf. Ձետ.
cf. ՁԵՏ, արմատն է Յետ, յետք
Կապեաց ցետ ընդ ցետ երկուս երկուս. որ մէն մի ջահ լուցեալ եդ ի մէջ ցետոց նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
bound round with a napkin, wrapped up in a linen, swathed round.
Վարշամակաւ պատեալ, կամ շուրջանակի կապեալ.
cf. Վարսաւոր.
Ծագեաց աստղն վարսադիտակ՝ սուրբ առաքեալն թադէոս։ Արուսեակն վարսադիտակ, եւ փայլածուն գեղեցկապաճոյճ. (Ճ. ՟Բ.։ Ոսկիփոր.։)
drawers;
— գեղջկաց, breeches, small-clothes.
• (սեռ. վարտեաց. միայն պնե-զաբար գործածուած) «կէս մէջքից ցածր ե-ղած զգեստը» Դան. է. 21, 94. Բուզ. ե. 6. Վրդն. դան. նոր գրականի մէջ՝ արևմտեանը գործածում է «մսի վրայ հագնելիք սպիտա-կեղէն, տակի վարտիք» նշանակութեամբ, իսկ արևելեանը «տափատ, դըսի վարտիք». հմմտ. անդրավարտիք, որի «ներքնավար-տիք» նշանակութիւնը ցոյց է տալիս թէ վար-տիք հին հայոց մէջ նշանակում էր «դրսի վարտիք», համաձայն արևելեան հայոց գոր-ծածութեան։ Սրանից է անվարտի Զքր. սարկ. Ա. 72։
• = Պհլ. *varti հոմանիշ ձևից, որ ծագում է var «ծածկել» արմատից. նոյն ձևից՝ an-dar «մէջ, միջին» նախադրութեամբ կազ-մուած է պհլ. *andarvarti «ներքնավար-տիք», որից ամբողջութեամբ փոխառեալ է հյ. անդրավարտիք։ Իրանական ձևերը՝ բացի var արմատից, աւանդուած չեն. բայց նոյնն է հաստատում փոխառեալ արաբ. [arabic word] andarvarϑ կամ [arabic word] ❇ ︎ andarvardiyya «մի տեսակ վարտիք, որ ներքնավարտիքի վրայից են հագնում՝ շալվարի և չաշքըրի նման... պարսկերէն բառ է և արաբներեո ևս գործածուած» (ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Ա 570)։ Նոյն արմատից նոյն ձևով կառմուած է նաև պհլ. *sārawarti, «գլխանոց»<հպրս. sāravarti, որոնք նոյնպէս աւանդուած չեն բայց պահուած են փոխառեալ հյ. սաղա-ւարտ (փխ. 'սարաւարտ) և ասոր. [arabic word] šanvartā «սաղաւարտ» ձևերով։ Իռանեան այս ձևերի դէմ՝ առանց -ti մասնիկի ունինք զնդ. [arabic word] sā̄ravara և պհլ. ❇ sā̄rvār «սաղաւարտ», որոնց համապատասխան է գալիս. պրս. [arabic word] šal-yār «անդրավարտիք» (բառացի «սը-րունքները ծածկող», ըստ Horn § 789)։ Վերջապէս նոյն var «ծածկել» արմատից են կազմուած գւռ. պրս. var, wērá «տա-փատ», veráh «զգեստ» (MSL 19, 154)։
• Stud. § 2119 չի ընդուկում, ասելով թէ այս պարագային սպասելի էր հյϰ *վարտ, *վարթ։ Պատկ. Maтep. I. 16 պհլ. vartītan «դարձնել» բայից. հմմտ. rāno-vartin «զիստը պատող հագուստ»։ Եազրճեան, Արևելք 1884 հոկտ. 17 var «ծածկել» արմատից։ Տէրվ. Նախալ. 106 դնում է նոյն արմատից՝ վարել, վեր-մակ ևն բառերի հետ։-Հիւնք. պրս. բէր-տէ «վարագոյր» և ճամէի պատրու «վարտիք»։ Müller WZKM 8 (1894) 363 war «ծածկել» արմատից, իբր հի-րան. warti-, որից և փոխառեալ քաղդ. [hebrew word] (գրուած [hebrew word] ) «վար-տիք<հիրան. āwartikā։ Patrubánν SA 2, 14 սանս. vr «ծածկել», իսկ ՀԱ 1908, 245 բերել բայի հետ։ Վերի ձևով մեկնեց Աճառ. ՀԱ 1908, 122։ Հա-ցունի, Պտմ. տարազի, էջ 98, պրս. պարտակ «վարտիք» և վարտաք «հան-դերձեղէն օժիտ հարսի»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. վարտիք, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. վարդիք, Ասլ. վարդիք (վարդի՝), Ակն. վարդիք, վայդիք, Մշ. վարդիգ, Տիզ. վmրդիք, Խրբ. վարդիք, Այն. վարդի (տ. Բիւր. 1900, 685), Ագլ. վա՛ռթիկ՝, Սվեդ. վար-դաք, Հճ. Հմշ. վայդիք, Զթ. վայդը՛ք, վար-դը՛ք։ Նոր բառեր են վարտեթափ, վարտեց-կապ։
σαράβαρα . որ է բառ եբր. սարէպպալին. այլ կայ եւ յն. ἁναξυρίς, περισκέλιον bracca, femorale. Ագանելիք ի վայր կոյս՝ ի միջոյ եւ ի վայր. ծածկոյթ երանաց եւ բարձից. տիզլիք, տօն, թընպան, շալվար, չաշգըր. տե՛ս եւ ԱՆԴՐԱՎԱՐՏԻՔ.
Կապեցան պատմուճանօք եւ վարտեօք, արտախուրակօք եւ զանկապանօք իւրեանց։ Վարուիք նոցա ոչ այլագունեցան. (Դան. ՟Է. 21. 94։)
Կապեցան վարտեօք եւ բարձիցն հանդերձիւքն. (Վրդն. դան.։)
Ագուցին նմա դրաստս եւ վարտիս. զվարտիսն զգեցեալ, եւ մոյկս ագուցեալ, խորշն ի վարտեացն իջեալ անկեալ ի վերայ նրանին՝ ծածկեալ մինչեւ ի սրունսն. (Բուզ. ՟Ե. 6։)
cf. Վաւաշ.
ՎԱՒԱՇՈՏ կամ ՎԱՎԱՇՈՏ. ἁκρατής, ἅσωτος, ἁκόλαστος intemperans, libidinosus եւ այլն. Վաւաշ. շուայտոտ, եւ Վաւաշոտական.
Զպարկեշտն եւ զվաւաշոտն ... Վաւաշոտն զրկեալ է ի բարւոյ։ Անարգել վաւաշոտն։ Եգիպտուհի վաւաշոտին՝ մի՛ մատնեցայց գարշ պոռնկին. (Դիոն. աստուծային։ Փիլ. իմաստն.։ Յիսուս որդի.։)
Բերեալ լինի ընդ վաւաշոտ առփանս. (Գր. հր.։)
profligately, licentiously, lasciviously, dissolutely.
ἁκολάστως intemperanter. Իբրեւ զվաւաշոտ. անարգել. անխուզ. անսանձ օրինակաւ. անզուսպ կերպով. զապտսըզ.
Է գործ իշխանի առ չափ պիտոյից հպիլ յորս ընդ իշխանութեամբն. եւ մի՛ առ հեշտութիւն վավաշոտաբար թշնամանել. (Նիւս. բն.։)
cf. Վաւաշեմ.
Մի եւ նոյն զօրութիւն է պարկեշտանալոյ եւ վաւաշոտելոյ. պարկեշտանալն՝ առաքինութեան ունակութիւն է, իսկ վաւաշոտելն՝ չարութեան։ Ո՛չ զօրութիւն է՝ որ տայն մեզ վաւաշոտել կամ ստել, այլ յօժարութիւն. (Նիւս. բն.։)
Պա՛րտ էր որ հանճարն զերծուցեալ էր զինքն ի հիւանդանալոյ, ի մեղանչելոյ, ի վաւաշոտելոյ. (Լմբ. ժղ.։)
Սիղեղաբար վաւաշոտէր ի կին մի. (Կաղանկտ.։)
cf. Վաւաշութիւն.
ՎԱՒԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԱՎԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολασία, λαγνεία libido, luxuria, venus, petulantia. Վաւաշոտն գոլ. եւ հեշտախտութիւն. հեշտ ցանկութիւն. անառակութիւն. բղջախոհութիւն. պղծութիւն.
Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք՝ ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)
Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)
Աւարտ վերջին չարեացն ի գլուխ կապելով զյոյժ անխուզ վաւաշոտութիւն ցուցանէր. (Պիտ.։)
Ի կշտամբանս վաւաշոտութեան զակատեալ եւ մոլեգին ծերոցն. (Սարկ. աղ.։)
Որ թողեալն է զհանդերձս իւր՝ զմարմնական ցանկութիւնս, մի՛ դարձցի յետս ի նոյն վավաշոտութիւն. (Մեկն. ղկ.։)
sovereign.
Պետ եւ գլուխ վեհից. գլխաւոր. մեծ.
Յատուկ սեռ՝ կենդանի, որ ինքն վեհիցն վեհապետ. (Երզն. քեր.։)
sovereignty.
cf. Վեհերոտ.
weak, wanting courage or heart, fearful, timid, cowardly, pusillanimous, craven;
idle, slothful;
ի փոյթ մի՛ —ոտք, not slothful in business.
ὁκνηρός piger νωθής ignavus. Վեհեր, վատասիրտ. վատ. ծոյլ. յետնելա.
Ի փոյթ մի՛ վեհերոտք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Զայս ոչ գործելով՝ վեհերոտ է, միանգամայն եւ ապերախտ. քանզի վեհերոտ է դանդաղելով, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 63։)
Ի ժողովս ժողովրդոց մի՛ վեհերոտ լինիցիս. յն. փո՛յթ լեր. (Կոչ. ՟Ա։)
Զիա՞րդ վեհերոտ ի բարձրագունիցդ գտանիցիս պատուոյ. (Ոսկ. լս.։)
cf. Վեհերեմ.
sextuple, sixfold.
ՎԵՇԱՊԱՏԻԿ. ἐξαπλάσιος, -ον sextuplex, -lum. Վեցապատիկ, վեցպատիկ. (զի վեշ է նոյն ընդ վեց).
Կկրկնապատտիկ ... եւ վեշապատիկ. (Արիստ.։)
sixteen.
ἐκκαίδεκα, δεκαέξ sexdecim. (փոխանակ ասելոյ Վեցտասան, որ լինի ծանրալուր). Տասն եւ վեց. տասնըվեց.
Վեշտասան որդիս, կամ ոգիս։ Վեշտասան խարիսխք։ Վեշտասան հազար.եւ այլն։
decimo-sexto, in sixteens.
sixteen years old.
Որ է ամաց վեշտասանից.
Էր սա վեշտասանամեայ (կամ վեցտասանամեայ). (Կլիմաք.։)
sixteenth.
ἐκκαιδέκατος decimus sextus. Վերջինն վեշտասան թուոց. տասնըվեցերորդը.
Վեշտասաներորդն՝ եմմերայ. վեշտասաներորդ՝ անանիաս։ Յաւուրն վեշտասաներորդի ամսոյն առաջնոյ. եւ այլն։
Ի վեշտասաներորդի ամի տէրութեան նորին թագաւորի. (Եղիշ. ՟Ը։)
all the sixteen.
of sixteen days.
Վեշտասան աւուրց. տասնըվեց օրուան.
Գիշերն լուսանայր լի լուոսվ, զի վեշտասանօրեայ էր լուսինն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. (յն. վեշտասաներորդ գիշեր էր)։)
cf. Վեստ.
• «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։
• ՆՀԲ սրանից է դնում վստահ։ Վար-դան Պատմչի հրատարակիչը՝ Վենետ. 1862, էջ 105, ծան. 1 դնում է լտ. a ves-te «պաշտօնեայ զգեստաւորիչ»։ Էմին, Baxarн-вмшапакаx և Uтветъ. dlaтк. Մոսկուա 1874, էջ 23 (արտ. Изслед. 75 և 100) զնդ. vahišta «լաւագոյն» (իբր «վեհագոյն») բառից։ Թիրեաքեան,
ՎԷՍՏ կամ ՎԵՍՏ. (յորմէ Վստահ). Ազատ. ազնուական. քաջ. վեհ. իշխան մեծ. սօյզատէ, քիշեզատէ, աղա, պէյ, փաշա.
Առ վէստն վահրամ որդի իւր։ Որպէս զգովասանական վեհիդ իմոյ սեպհական վէստիդ վահրամայ։ Վէստ եւ պատրիկ եւ պռոտոսպաթար։ Մագիստրոս, վէստ եւ տուկ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
Մեծապատիւ վեստն սարգիս շինեաց զսուրբ քաւարանն ... յանուն սրբոյն սարգսի. (Սամ. երէց. յորմէ եւ Կիր. պտմ.։)
Անյայտ տեսանի իմաստ բանիս.
Ուր վիստ առիւծքըն վեստառին, շէկք եւ խարտեաշք կարմըրերփին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
great, noble, illustrious.
• «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։
• ՆՀԲ սրանից է դնում վստահ։ Վար-դան Պատմչի հրատարակիչը՝ Վենետ. 1862, էջ 105, ծան. 1 դնում է լտ. a ves-te «պաշտօնեայ զգեստաւորիչ»։ Էմին, Baxarн-вмшапакаx և Uтветъ. dlaтк. Մոսկուա 1874, էջ 23 (արտ. Изслед. 75 և 100) զնդ. vahišta «լաւագոյն» (իբր «վեհագոյն») բառից։ Թիրեաքեան,
wardrobe-keeper.
• «հանդերձապետ» Վրք. հց. հտ.բ, էջ 234։
• -Բիւզ. յն. βεστιάριος «դերձակ», որ փո-խառեալ է լտ. vestiarius «հանդերձավա-ճառ» բառից (Sophocles 306)։-Աճ.
• ՆՀԲ «բառ լտ. և յն. վէսթիա՛ռիուս, էսթիա՛ռիս»։
Բառ լտ. եւ յն. վէսթիառիուս, էսթիառիս. որպէս Հանդերձապետ.
Կալաւ զիս վեստարիս նորա, այնչափ գանեաց բրօք, մինչեւ թափեցաւ ամենայն մարմին իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ձ. (տպ. վերստին)։)
return, coming back.
Գալն ի վերայ. ի վերայ յարձակումն. եւ Վերստին գալուստ.
Յայտնի քեզ արարաք զաղեքսանդրի վերագալուստն ազինս մերոյ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վերադիտող.
Առաջինք ի նախահարցն եւ ի վերադիտաց՝ աշխարհիս լուսաւորութեան պատճառք. (Խոր. ՟Գ. 51։)
overseer, inspector;
bishop.
ἑπίσκοπος episcopus, inspector. Է թարգմանութիւն յն. ձայնիս էբի՛սգօբօս. Եպիսկոպոս. Վերադէտ. վերատեսուչ. տեսուչ. այցելու. դիտապետ. հայրապետ. դէտ.
Վերադիտօղ եւ օրէնսուսոյց արարատեան աշխարհիդ։ Տեառն յովհաննիսի հայոց վերադիտողի։ Տեառն անանիայի հայոց վերադիտողի։ Գահերիցութիւնք վերադիտողաց. (Փստ. առ զօր. կթ։ Մագ. ՟Ա։ Լաստ. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։)
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն (ընդդէմ ծնողաց)՝ ծանրագոյն են տուգանքն, քանզի վերադիտող առ այսոսիկ կարգեալ է՝ իրաւանց հրեշտակ նեմեսիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to look up, to gaze at, to contemplate;
to consider, to examine, to scrutinize.
ἑπισκοπέω, ἁναβλέπω inspicio, respicio. Դիտել ի վեր կոյս. նկատել զվերինս. եւ Քաջ դիտել, զննել, տեսնել, ի միտ առնուլ.
Ասեն զարծուոյ, եթէ զբարձունս վերադիտելով ի թռիթս իւր ամբառնայ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զաբեսողոմայն այժմ վերադիտեսցուք վայրագութիւն անձին։ Քանի՞օն զշամբուշ սորայ վերադիտեսցուք անմտութիւն անձին. (Պիտ.։)
to accomplish or fulfill totally, perfectly.
ՎԵՐԱԿԱՏԱՐԵԼ. Իսպառ կատարել. գլխւորել. կարգաւ ի գլուխ հանել.
Դիմեալ գայ ի կենագործ չարչարանս՝ վերակատարել զնախաձայնութիւն մարգարէիցն. (Զքր. կթ.։)
Որպէս զի եւ յերկոցունց կողմանցն վերակատարեսցին առ նոսա բանք իմաստնոյն. (Վրք. ոսկ.։)
to cut off, to retrench.
Իսպառ կտրել.
Զմոլեգնաճառ բանսարկուին զգլուխ ի յուսոցն արմատոց հարեալ վերակտրեցին. (Նար. առաք.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
ὐπέρμαχος propugnator. Որ մարտնչի ի վերայ այլոյ, ձեռնտու. օգնական.
Վերամարտիկ արդարոց է աշխարհ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
Ես վերամարտիկ եղէ յամս յեսուայ, եւ զեօթն ազգն սատակեցի. (ՃՃ.։)
to sit on, to take a seat on, to be seated or placed on;
to mount, to ride.
καθιζάνω, ἁναβαίνω resideo, conscendo. Ի վերայ նստել. վերաբազմել. հեծանել. պ. վէրնիշէսթէն.
Վերանստել յաթոռ, կամ յաւանակի, կամ ի վիմի. (Շար.։)
Ի մսուր ընկողմնեցոյց զվերանստեալն յաթոռս քերովբէականս. (Ճ. ՟Գ.։)
to praise aloud, openly, to extol, to cry up, to celebrate.
Պատմօղ լինել. քարոզել. հռչակել. համարձակ կամ մեկնաբար ճառել.
Վերապատմել տիեզերաց զաւետարանն փրկութեան։ Ելին քարոզք ընդ տիեզերս անստուերաբար բարբառով բանի վերապատմել զաստուածութիւն համագոյ. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։ Ժող. շիրակ.։)
Տեսանողք ... անստուերաբար բարբառով բանի վերապատմեցին։ Ի յեկեղեցիս բազմութեան ազգաց վերապատմեցից բարձր ձայնիւ։ Դատաւոր արդարակշիռ յամենայն ազգաց վերապատմեցաւ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Թ. եւ Նար. կուս.։)
Զոր կարեւոր է վերապատմել. (Անթիպատր։)
reverend.
to revere, to honour, to respect.
ἁνατιμάω, σέβομαι veneror, colo. Վերապատիւ տոնել. յարգել. մեծարել. մեծացուցանել. փառաւորել.
Անժամնակ աստուած, վերապատուեալ բարձրութեամբ, եւ փառաւորեալ մեծութեամբ. (Մաշտ.։)
Զգրիգորիս սուրբ հայրապետն եկա՛յք վերապատուեսցուք։ Վերապատուեն զքահանայապետն սուրբ։ Վերապատուեմք զքոյին աստուածամայր զհանգստեան տօնս։ Զոր ի հռովմայ գահիցն վերապատուեցեր. (Շար.։)
Վերապատուեմք զձեր աստուածիմաստ ուղղափառ խոստովանութիւն. (Միք. պատր. առ գր. տղ.։)
Գթասցի՛ս ի մեզ ... ի կարապետիդ քո ձեռն, զոր վերապատուեմք այսօր. (Տաղ.։)
Յորմէ գրիգոր որդի ծընեալ, մագիստըրոսի վերապատուեալ. (Շ. վիպ.։)
reverence.
Որ վասն երեսաց վերապատուութեան հնազանդի յոչ բարիսն. (Մաշկ.։)
director;
bishop.
ἕφορος inspector, praeses. Վերադիտող. տեսուչ. եպիսկոպոս. դիտապետ. վերակացու. ոստիկան. պարետ. տնտես. տնօրէն.
Փոխանակ նորա զայլ ոք ձեռնադրեսցեն վերատեսուչ հոգւոց նոցա։ Վերատեսուչ հիւսիսական ազինդ. (Վրք. ածաբ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
Վերատեսուչք անմոլարք, այցելուք ուղղադատք. (Նար. առաք.։)
Գերագոյնդ բարութիւն՝ քրիստոնէից վերատեսուչ. (Դիոն. ածայ.։)
Զարտեմիս առեն որսոյ եւ աղեղնաւորութեան վերատեսուչ գոլ։ Վերատեսուչ որթոյ ասեն զդիոնիսոս։ Աթենա ասի վերատեսուչ կարկամ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Զկարգեալ վերատեսուչ աշխարհաց հանել, եւ փոխանակ նորա զայլ ոք առաքել. (Ժող. հռոմկլ.։)
Տարագիր է յաստուածաբանութենէ օտար վերատեսուչ (իբր օտարատեսուչ, այսինքն որ խառնի յայլոյ տեսչութիւն). եւ իւրաքանչիւրոք ի կարգի պաշտաման իւրոյ կացցէ. (Դիոն. թղթ.։)
Թագաւոր զաթոռն ոսկիակուռ եւ զվերատեսուչ թողեալ, եւ իջեալ ընդ երկիր թաւալէր. իմա՛ վերադիտական, արքունական։
direction.
Դիտապետութիւն. վերակացութիւն. պաշտօն.
Հայցեմ ի հանուրց վերատեսչութենէդ. (Բենիկ.։)
Վերատեսչութիւն սարկաւագութեան. (Ճ. ՟Բ.։)
anatocism.
great coat, over-coat or upper-coat.
Վերին զգեստ. վերարկու. աղաբողոն. կրկնոց. թիկնոց.
Զվերնազգեստս իւրեանց տարածանէին (կուսանք). (Վրք. հց. ձ։)
warring against the Most High, against the celestial powers.
cf. Աստուածամարտ.
Սրբեա՛ ի վերնամարտ մտածութեանց։ Վերնամարտ չարին՝ վէս արիոսին. (Նար. ղա։ Գանձ.։)
combat, war with Heaven.
Զքրէական վերնամարտութիւն, ի բարձրեալն յանդգնութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
ὐπερῷον coenaculum ἁνώγεον editior domus locus τριώροφον tricamentum. Վերնայարկ. վերին մասն կամ կողմն տանն, եւս եւ նաւու. պ. վէրտան, վարտան.
Ներքնատունս եւ միջնատունս եւ վերնատունս գործեսցես ի նմա։ Փակեաց զդուրս վերնատանն։ Դուրք վերնատանն փակեալ էին։ Ել ի վերնատուն դրանն։ Տաճարին եւ սենեկաց նորա, վերնատանցն, եւ շտեմարանաց ներքնոց.եւ այլն։
Վերնատուն մի մեծ զարդարեալ։ Ելին ի վերնատունն, ուր վանքն իսկ էին. եւ այլն։
Ի բարձր վերնատանց անկեալ՝ առողջ ապրեցան. (Իսիւք.։)
Ի վերնատուն ապարանից։ Ի ցամաք վերնատուն մի. (Խոր. ՟Բ. 32։ Եղիշ. ՟Ը։)
Վարագոյրս կախել ի վերնատունս եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
Մինչեւ ցձեղուն՝ վերնատուն բացարձակ թողեալ. (Փիլ. տեսական.։)
ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ. Մեհեան կռոց ի բարձրավանդակս եւ յանտառս. τέμενος (որպէս զատուցեալ). lucus, delubrum.
Զբագինս, զտաճարս եւ զվերնատունս։ Տաճարաց, եւ վերնատանց. (Պղատ. օրին. ՟Ե. ՟Զ։)
ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ. ըստ. յն. ոճոյ. Առաստաղ բերանոյ. քիմք. ὐπερῴα palatum. Նիւս. բն. ՟Թ։
giving from Heaven, granting from on high;
the great Giver.
Վերին կամ ի վերուստ տուօր. աստուած բարձրեալ պարգեւատու.
Խորհել եւ առնել զբարիսն առաջնորդութեամբ վերնատուողին. (Յճխ. ՟Ե։)
Հայցեմք ի վերնատուողէդ զպարգեւս կենաց անվախճանից. (Ժմ.։)
Շնորհք եւ խաղաղութիւն եղիցի ընդ ձեզ ի վերնատուողէն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
aerial, ethereal;
cataleptic.
Ելեալ ի վերայ տանեաց՝ զօդային զվերնոտ դեւսն կոչէր։ Զօդային եւ զվերնոտ դեւսն կոչեն. (Կոչ. ՟Զ։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
ՎԵՐՆՈՏ. σεληνιακός lunaticus. Լուսնոտ. ցաւագար նման լուսնոտի. սարալը.
Զոր մարդիկ յախտէ անտի սովորեցան կարդալ վերնոտ եւ լուսնահար։ Զվերնոտսն եւ զլուսնահարսն եւ զայսահարսն սրբէր. (Կանոն.։)
to sing;
to praise;
to play;
— թռչնոց, to warble, to chirp;
— քնարաւ, to play on the lyre.
ᾅδω cano, canto եւ այլն. Նուագել զերգս. եղանակել. օրհնել ձայնիւ. յօրինել եւ ասել զերաժշտական բանս. բան կարդալ.
Երգեաց մովսէս եւ որդիքն իսրայէլի զօրհնութիւնս զայս աստուծոյ. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 1։)
Երգել վայել է, եւ այսպէս երգել, զի եւ համբակագունիցն առաջնորդք բարուց քաղցունց լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ի՞բր երգեցից ինձ վտանգս. (Նար. կ.։)
Այր մի՝ որ գիտիցէ երգել քնարաւ։ Երգէին տաւղօք եւ քնարօք եւ ծնծղայիւք։ Երգէին քնարօքն զգոհութիւնս։ Երգեսցէ քնարաւ։ Երգէր ձեռամբ իւրով, կամ ձեռօք իւրովք. (՟Ա. Թագ.։ ՟Ա. Մնաց. եւ այլն։)
Զանաքսագորաս եւ զդիմոկռիտոս ելլենացիք երգեն (վասն իմաստասիրութեանն). (Փիլ. տեսական.։)
singer, songster, songstress.
Սաղմոսասացք եւ երգեցիկք։ Երգեցիկ պաշտօնէից. (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 41։ ՟Ե. 7։)
Չեն աստ թատերք, եւ ոչ զերգս երգեցկացն (յն. (ողբերգակաց) նստայք լսել. Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
singer;
song-writer, composer;
musician;
chorister.
Ի վերայ երգեցողացն ի տան տեառն. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 31։)
Քնարս եւ տաւիղս երգեցողաց. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 12։)
Հրեշտակաց միշտ երգեցողաց. (Նար. խչ.։)
Յօրինեն զհարսանիքն ամենայն երաժշտական երգեցողքն. (Տօնակ.։)
ԵՐԳԵՑՈՂ. Սեպհականեալ անուն քաջ երաժշտաց եկեղեցւոյ, որ արարին երգս շարականաց եւ տաղից. որպէս սուրբն ռոմանոս երգեցող՝ առ յոյնս, եւ սուրբ ներսէս շնորհալի ի հայս, զոր ներսէս երգեցող կոչեն տէր իսրայէլ. յնս. ՟ժը. եւ կիրակոս գետկացի. օգոստ. ՟ժգ։
Երգեցողն (հռչակեցուցանէ) զսաղմոսացն քաղցրաձայնութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
singing.
Երգեցողութիւն սաղմոսի։ Զօրաւոր է երգեցողութիւն օրհնութեանց զախտս խաղաղել. (Լմբ. սղ.։)
Կամ երգեցողութեան, կամ պաշտամանց. (Թղթ. ման. առ գր.։)
Ո՞յց են նշանակիչք աստուածայինն երգեցողութիւնք. (Մաքս. եկեղ.։)
to bite, to tear, to jeer, to cavil, to nettle, to irritate.
Որպէս զսուտ երեւեալ ի պարծանսն, եւ երգիծանելի նոցին. (Լմբ. սղ. ՟Հ։)
ԵՐԳԻԾԱՆԵՄ ῤηγνύω, ῤήσσω, ἑκρήγνω rumpo, scindo որ եւ ԵՐԳԻԾՈՒՑԱՆԵՄ. Հերձանալ. պատառոտել, իրօք կամ նմանութեամբ.
Երգիծանելն պատառել լսի ... առ ոտն հարեալ, եւ յերգ արկեալ կատակեն. (Երզն. մտթ.։)
Փոխանակ զի գոհասցին, սկսան սիրտք նոցա երգիծանել մեղօքն։ Աւելին՝ զոր գողացաւ եւ եկեր, եգիծ զնա. (Եփր. ել. եւ Եփր. օրին.։)
Շտեմարանք երգիծանին յոլովութեամբ մթերիցն նեղեալք. (Բրս. սղ.։)
Ի զրահիցն ամրութեան ոչ երգիծանէ ինչ. (Լմբ. իմաստ. ՟Ե. 19։)
Իբր Կծանել. զկծեցուցանել. կշտամբել. եպերել. սիրտը խշխշցընել, երեսը վար առնել, խաղք ընել.
Զի մի՛ այպանեալք ի նոցանէ երգնծանիցեմք, այսինքն զի մի՛ կսկիծ ի սիրտ առցուք. (Խոսր. պտրգ.։)
Կրկին կաղացի ... ըստ երգիծանելոյն հեղիու. (Նար. ՟Կ՟Դ։)
Երգիծանել զայնոսիկ, որք գերանովք ջանացին զշիղս դատել. (Լմբ. ատ.։)
Բարուք երգիծանէր զհինն իսրայէլ. դա՛րձ ասէ, մի՛ տար զփառս քո այլում. արդ նա ոչ զգաստացաւ. (Վահր. յար.։)
that blames, that finds fault;
mocking, taunting, scoffing.
Մի՛ երգիծանիչ, այլ մխիթարիչ. (Լմբ. ատ.։)
laceration;
sarcasm;
satire, jeering, taunting.
ԵՐԳԻԾԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՐԳԻԾԱՆՈՒՄՆ ԵՐԳԻԾՈՒՄՆ. Երգիծանելն, եւ իլն, ըստ ամենայն առման.
Եղիցի քաղաքն դիոսպօլացւոց յերգիծումն (այսինքն ի պատառումն, ἕκρυγμα ) եւ բղխեսցեն ջուրք. (Եզեկ. ՟Լ. 16։)
Իբրեւ ետես զերգիծումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Երգիծանութիւն.
ԵՐԳԻԾԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՐԳԻԾԱՆՈՒՄՆ ԵՐԳԻԾՈՒՄՆ. Երգիծանելն, եւ իլն, ըստ ամենայն առման.
Եղիցի քաղաքն դիոսպօլացւոց յերգիծումն (այսինքն ի պատառումն, ἕκρυγμα ) եւ բղխեսցեն ջուրք. (Եզեկ. ՟Լ. 16։)
Իբրեւ ետես զերգիծումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Երգիծանութիւն.
ԵՐԳԻԾԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՐԳԻԾԱՆՈՒՄՆ ԵՐԳԻԾՈՒՄՆ. Երգիծանելն, եւ իլն, ըստ ամենայն առման.
Եղիցի քաղաքն դիոսպօլացւոց յերգիծումն (այսինքն ի պատառումն, ἕκρυγμα ) եւ բղխեսցեն ջուրք. (Եզեկ. ՟Լ. 16։)
Իբրեւ ետես զերգիծումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Երգիծանեմ.
Զի մի՛ առ ոտն կոխեսցեն զնոսա, եւ դարձեալ երգիծուցանիցեն ձեզ. (Մտթ. ՟Է. 6։)
Լնուն խճողեն զպորտ եւ զորովայն իւրեանց, եւ երգիծուցանիցեն։ Ետ քեզ աստուած եւ որովայն, ո՛չ զի երգիծուցանիցես, այլ զգաստացուցանիցես։ Զդա (զորովայնդ) աւելի քան զչափն երգիծուցանիցես, եւ զնա (զաղքատն) որ չափովն խնդրէ՝ հալածես։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս երգիծուցանիցէ եւ հեղձուցանէ եւ ապականէ զնա, իբրեւ զզեղխութիւն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։ եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 10. 19։)
cf. Երգիծանեմ.
Զի մի՛ առ ոտն կոխեսցեն զնոսա, եւ դարձեալ երգիծուցանիցեն ձեզ. (Մտթ. ՟Է. 6։)
Լնուն խճողեն զպորտ եւ զորովայն իւրեանց, եւ երգիծուցանիցեն։ Ետ քեզ աստուած եւ որովայն, ո՛չ զի երգիծուցանիցես, այլ զգաստացուցանիցես։ Զդա (զորովայնդ) աւելի քան զչափն երգիծուցանիցես, եւ զնա (զաղքատն) որ չափովն խնդրէ՝ հալածես։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս երգիծուցանիցէ եւ հեղձուցանէ եւ ապականէ զնա, իբրեւ զզեղխութիւն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։ եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 10. 19։)
organ;
— հարկանել, to play on -.
ὅργανον organum որ եւ ԵՐԳԵՀՈՆ, ՂԱՆՈՆ. Բառ յն. օ՛րղանօն. այսինքն Գորի նուագաց. նուագարան. որ առ ննախնիս էր որպէս մըսխալ, այսինքն սրինգ բերանով փչելի բազմաթիւ եղեգամբք աշտիճանաբար. եւս եւ բազմափող ջրահնչակ. եւ առ յետինս շինեցաւ մեքենայ հողմաբեր օդով բքոց՝ հանդերձ բաշխմամբ մատանց.
Որպէս եւ յերգիոնն արուեստապետն ընդ մի բերան փչէ, եւ բազմութիւն փողոցն հասարակ գոչեն, ոմն սոսկ, ոմն թաւ ... ըստ ձեռին շարժողին ընտրութիւն ձայնիցն երեւին, եւ գործին մի է. (Մամբր. ի ղզր.։)
Վիգալիոս զերգեհոնսն սազեաց ... Մատամբ հարկանել ի յերգեհոնսն. վասն զի նախ զնոյն երգեհոնսն բերանով հնչեցուցանէին. եւ այն եւս ո՛չ էր ի պուկս կապարեայ շարեալ, այլ յեղեգնեայ. (Մարթին.։)
Են երգեհոն սատանայի, եւ ոչ քնար հոգւոյն ճշմարտութեան. (Մխ. ապար.։)
Սաղմոսարանի, երգեհոնի, թմբուկի, եւ ծնծղայից. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Երգեցող.
ᾅδων, ᾅδουσα cantor, cantatrix Երգեցիկ. երգեցող. երգակ. երգաբան. երաժիշտ.
Ըստ բանի հոգեւոր երգչին (դաւթի). (Ագաթ.։)
Մերթ՝ Հռչակօղ, հրատարակիչ.
Երգիչ եւ պատմիչ թշուառութեանցն եղեալ (քամ), ոսոխ եւ ամբաստան լինի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
cf. Երգեցող.
Ինձ մերձենալ առ աստուած բարի է, ասէ երգողն. (Համամ առակ. ստէպ զդաւթայ։)
Ըստ մաղթանաց գոչման երգողին». այսինքն դաւթի. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։)
act of singing;
song, canticle.
perjury.
Ազատէք զնոսա եւ զձեզ ի խղճէ երդմնազանցութեանն. (Շ. ընդհանր.։)
Խաբէութիւն, որ ի ստախօսութենէն լինի, եւ երդմնազանցութեամբն կնքի. (Շ. յկ. ՟Կ՟Դ։)
cf. Երդմնազանց.
Որ խորէ զերդումն. ստօղ երդմանն։ (Կանոն.)
swearer, that swears;
sworn.
Երդմամբ կռեալ հաստատեալ.
cf. Երդմնազանց. — լինել, cf. Երդմնահարիմ.
ἑπίορκος pejerator Երդմնակուռ, կամ մոլեալ յերդմունս. ստէպ երդուօղ կամ տարապարտ. որ եւ ստէպ լինի երդմնազանց.
Երդմնահարն, եւ որ բոլորովին յերդմանէ խոտորի (այսինքն զգուշանայ). (Ածաբ. ի ժղ.։)
Տանջելով զերդմնահարն՝ անվնասելով հարցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Դատախազ լինի, երդմնահար, ստէ, սուտ վկայէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
ԵՐԴՄՆԱՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ԵՐԴՄՆԱՀԱՐԵԼ. ἑπιορκέω pejero Յումպէտս կամ սուտ երդնուլ.
Երդմնահար լինել առ զուգահաղորդութիւնս, եւ առ այլ ռամկական պատահմունս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Յատուկ է անիրաւութեան՝ ստեալն, երդմնահարելն. (Արիստ. առաք.։)
Ամպարշտել ... երդմնահարել. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Երդմնազանցութիւն.
ἑπιορκία pejeratio, perjurium, dejurium Տարապարտ երդումն. եւ Ստերդմնութիւն կամ երդմնազանցութիւն.
Զստութիւն եւ զերդմնահարութիւն զմեքենայս չարին։ Երդմնահարութիւնք եւ ստութիւնք եւ գողութիւնք. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
Արգելու յերդմանէ, զի մի՛ սովորութեամբ երդմանն յերդմնահարութիւն անկանիցին, եւ սուտ եւս երդնուցուն. (Ոսկիփոր.։)
to swear, to take an oath.
Անիծիւք եւ թշնամանօք, սուտ երդմնելով. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
to make swear;
— զդեւս, to conjure, to adjure, to exorcise.
Երդմնեցոյց զիս։ Երդմնեցուսցէ զնա քահանայն։ Ո՞չ երդմնեցուցի զքեզ ի տէր։ Երդմնեցուցանեմ զքեզ յաստուած կենդանի։ Քաւեալ եմք մեք յերդմանէդ, զոր երդմնեցուցեր զմեզ.եւ այլն։
Առանձին առմամբ յեկեղեցական կարգի՝ է Յանուն աստուծոյ սաստել այսոց պղծոց.
Իշխանութիւն ունի ... կէս սարկաւագն զերդմնեցուցանելն. (Լմբ. պտրգ.։)
Պանիր իմն երդմնեցուցանեն, եւ տան ծամել. (Կանոն.։)
exorcist.
ἑξορκιστής exorcista Որ երդմնեցուցանէ. մանաւանդ մասնաւոր առմամբ՝ սաստօղ այսոց պղծոց.
Որ երդմնեցուցիչքն էին (այսոց). (Գործ. ՟Ժ՟Թ. 13։) որ է այժմ պաշտօն գլխաւոր ի կղերիկոսս, որ կոսի Երդմնեցուցիչ։
oath;
swearer;
— առնել՝ լինել, to swear, to affirm or ratify by oath.
Ուխտ եդ, երդմնի արար». յն. երդուաւ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Բան երդմնոյն, որ պաշտեցաւ ի դաւիթ. (Եփր. եբր.։)
Առ դաւթայ եդաւ կտակն երդմնօք վասն թագաւորութեան. (Եփր. աւետար.։)
Որպէս Երդմնակուռ, ուխտադիր.
cf. Երդմնազանց.
Ժխտօղ երդման. երդմնազանց։ (Մաշտ.։)
cf. Երդմնելի.
Ո՛չ եթէ երդնլեացն զօրութիւն». ա՛յլ ձ. երդմնելեացն, կամ երդնելեացն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Դ. 31։)
cf. Երդնում.
Ո՛չ ծիծաղեցայ, ո՛չ երդուեցայ, ո՛չ խօսեցայ սուտ. (Վրք. հց. ձ։)
family, house.
Յարկ եւ բնակիչն. տուն եւ ընտանիք.
ամբոխութիւնս երդումարդոց. (Վրդն. պտմ.։)
Յորժամ ազատ զիւրեանց երդումարդ բաժանեն. (Կանոն.։)
cf. Երեկ.
Քառիւք երեկօք արշաւասոյր շարժմանց». այսինքն են տասներկու ժամք աւուր. (Արծր. Ա. 1։)
Որպէս Երեկ. ուստի եւ Ցերեակն՝ է ցերեկ.
Մի՝ ի լուսանալ աւուրն, եւ մի ընդ երեակն. (Լաստ. ԺԶ։)
three years;
of three years;
—, զ—, յ—, in or during three years, every three years.
Յետ երեմոյ աւուրց». յն. երկեմեայ աւուրց. (Բ. Թագ. ԺԳ. 23։)
Պտուղ նորա զերեամ պիղծ լիցի. (Ղեւտ. ԺԹ. 23։)
Նստան զերեամ, եւ ո՛չ էր պատերազմ. (Գ. Թագ. ԻԲ. 1։)
Եղիցին նշանք եւ արուեստք զերեամ։ Զերեամ հրամայեաց սքանչելի եւ նորագործ իրացն լինել. (Ոսկ. ես.։)
Երրորդ տմ. եւ երեք ամք, կամ երեքամեայ ժամանակ.
Որթ տնկիցէ, բրիցէ զառաջին ամն եւ զերկրորդն, եւ դարձեալ յերեամն. եւ իբրեւ երեամն անցանիցէ, եւ ի քառեամն ելանիցէ. (Ոսկ. բ. տիմ. Զ։)
cf. Երախայ.
Երեխայքն նոյնգունակ կրկին տագնապաւ յոյժ դառնացեալ. (Մաշկ.։)
to amuse ones self until the evening, to pass the whole day, to stay till the evening;
to remain, to pass the day;
— յանկողնի, to sleep very late.
Երեկօթս առնել. ագանիլ. ըստ յն. կալ մնալ.
Յառնեն ընդ առաւօտս, եւ զհետ լինին ցքւոյն. որ երեկանան ի նմին. (Ես. ՟Ե. 11։)
cf. Երեկանամ.
Երկու աւուրս երեկեաց. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկ. յհ. ուր տպ. 683. տեղի ետ անդէն։)
(680. տպ.)
evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.
ἐσπέρα, ὁψία vespera, vesper Երեկ՝ իբրեւ անուն. որ եւ ԵՐԵԿՈՐԻ. վերջին մասն տուընջեան, եւ սկիզբն գիշերոյ. ժամ մտից կամ խոնարհելոյ արեւու. իրիկուն.
Երեկոյն սահման է հասարակաց՝ գիշերոյն եւ տուընջեան. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ընդ առաւօտս ասիցես, թէ ե՞րբ լինիցի առաւօտ. (Օրին. ՟Ի՟Ը. 67։)
Յերեկոյի շաբաթուն. (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 1։)
Մի ընդ առաւօտս, եւ մի ընդ երեկոյս». յն. յառաւօտու եւ յերեկոյի։ cf. Ել. (՟Ժ՟Զ. 6. եւ 8։ ՟Ի՟Թ. 39։ Երեմ. ՟Բ. 24։)
Տե՛ս եւ երեկոյն։ Մակբայ է ըստ յունաց եւ այս ձեւ բանի.
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
cf. Երեկոյի.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
of the evening;
westerly;
evening;
յ—, from the evening;
the evening;
—ց ծով, the Atlantic Ocean.
Ի տասն եւ չորս ամսոյն ի մէջ երեկորեայցն զատեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Յերեկորեայ բաղարջ ուտիցէք ... ցերեկոյ։ Յերեկորեայն մինչեւ ցերեկոյ ( իրիկուընէ իրիկուն )։ Յերեկորեայ մինչեւ ցառաւօտ. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 18։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ի՟Դ. 3։ Թուոց. ՟Թ. 21։ Յես. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 18։ ՟Լ՟Գ. 22։ Իսկ Ամովս. ՟Ը. 4. պարտի լինել ըստ յն. յերկրէ։)
Յերեկորեայ շաբաթուն մինչեւ ի լուսանալ միաշաբաթուն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ որպէս Ընդ երեկս, ըստ յն. այլ ըստ հյ. թուի նոյն ընդ վերնոյն (=ԵՐԵԿՈՐ).
Ե՛րբ տէր տանն գայցէ. (յերեկորեա՞յ, եթէ ի մէջ գիշերի. Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 35։)
Սկիզբն երեկորեայց ծովուն, այսինքն ծով արեւմտից կոչեցեալ. (Շիր. քրոն.։)
evening;
towards evening.
Հասին մեզ ստուերք երեկորւոյ. (Երեմ. ՟Զ. 4։)
Ընտրեցին ոմանք զայս ինչ եւ զայս դնել երեկորեացդ այդոցիկ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ առաւօտս, եւ ընդ երեկորի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
Իսկ (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ.)
of the evening;
the evening.
Տեսիլն երեկորին եւ առաւօտին՝ որ ասացաւ, ճշմարիտ է. (Դան. ՟Ը. 16։)
Յերեկորին ժամու հաղորդել խորհրդոյն։ Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մատուցանել ողջակէզս հանապազ առաւօտուց եւ երեկորին. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 40։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։)
cf. Երեկորնական.
Շարժէ զիս առ բանս երեկորնեայք տեսութիւնք. (Բրս. արբեց.։)
Եւ որպէս Արեւմտեան, արեւմտեայք.
Ծովն որ անուանեալ կոչի երեկորեայց (կամ երեկորեանց), քանզի սահմանեալ մտիցն արեւու է. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
Պատերազմ է ի հրապարակս. կռիւք են ի յերեկութեան իրս». յն. հանապազօրեայք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
eyening;
of the evening;
the evening, about or towards evening.
Իբր Ընդ երեկս. իրիկունը, իրիկուան ատենը.
Շաբաթն օր՝ երեկունն մարտիւրոսաց պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երեկուն եկն տէր ի տաճարն. (Տօնակ.։)
Աբրահամու երեւին երեք՝ եւ ի միջօրէին. իսկ զովտայ՝ երկու, եւ երեկուն. (Փիլ. լին.։)
night's lodging;
երեկօթս առնել՝ առնուլ, to take a nights lodging;
to remain, to pass the night in some place.
Երեկելն կամ երեկանանալ օթելով ուրեք. ուստի եւ
ԵՐԵԿՕԹՍ ԱՌՆՈՒԼ կամ ԱՌՆԵԼ, է Ագանիլ. իջեվանիլ. օթագայիլ. իրիկունը մնալ ինջած տեղը
Երեկօթս առնէ յարտազ գաւառի. (Յհ. կթ.։)
cf. Երեկորի.
Զպատմութիւնս այնր երեկօրւոյ կատարեսցուք յայսմ երեկօրւոջ. (Վեցօր. ՟Բ։)
triennial
ԵՐԵՄԵԱՆ ԵՐԵՄԵՆԻ. τριετής, τριετίζων, -ζούσα triennis, tres annos natus Երեքամեայ. եռամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարուան.
Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)
Զուարակօք երեմենիւք. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Երեմեան.
ԵՐԵՄԵԱՆ ԵՐԵՄԵՆԻ. τριετής, τριετίζων, -ζούσα triennis, tres annos natus Երեքամեայ. եռամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարուան.
Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)
Զուարակօք երեմենիւք. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Երաշխաւոր.
ԵՐԵՇԽԱՒՈՐ կամ ԵՐԵՇԽԵՒՈՐ, ՐԵԼ. ՐՈՒԹԻՒՆ. cf. Երաշխաւոր. րել. րութիւն։ Հ=Յ. ստէպ։
bold, courageous.
Դիմագրաւ. յառաջամարտիկ քաջասիրտ եւ աչալուրջ երեսօք.
Երեսաւորք ի սիրտ եւ ի պատրաստութիւն պատերազմի։ Ի մարտն երեսաւոր. (Խոր. ՟Ա. 12. 20։)
to offer one's self;
to appear;
to see one another.
Ոչ է նոցա արժան այսմ մտանել ... բայց եթէ մեք արտաքս առ նոսա ելցուք, եւ երեսեսցուք. (Վրք. ոսկ.։)
of thirty years;
thirty years old.
եւ մ. ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ որ եւ ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՆ ԵՐԵՍՆԱՄԵՆԻ ԵՐԵՍՆԱՄԻ. Երեսուն ամաց. իբր ռմկ. երեսուն տարու, կամ երեսուն տարուան, կամ տարին.
Զերեսնամեայ մկրտութիւնն ի բարիոք պէտս լուծին. (Լմբ. պտրգ.։)
Երեսնամեայ մկրտիլ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հերակղիտոս՝ ազգ կոչէ զնա (զերեսուն թիւն), ասելով, յերեսնամենի մարդոյ կարել պապ լինել. (Փիլ. լին.։)
Երեսնամի էր յովսէփ ի ժամանակի՝ իբրեւ կաց առաջի փարաւոնի. նաեւ դաւիթ երեսնամի օծաւ. սոյնպէս եւ տէր մեր երեսնամի էր ի ժամանակի՝ իբրեւ մկրտեցաւ ի յորդանան գետ. (Եփր. ծն.։)
Պարտ է երեսնամին անթերի մնալ. (Շ. թղթ.։)
Այլ հաւատս յերեսնամին, ի չափ յառնեն նախաստեղծին. (Յիսուս որդի.։)