infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
νηπιότης infantia ἀπαλότης teneritas. Տղայ գոլն. մանկութիւն. տղայական հասակ կամ բարք. տխմարութիւն. եւ առաջինզ ժամանակն մարդկութեան. մատաղութիւն. տղակութիւն.
Զաւուրս տղայութեան քո։ Զօր տղայութեան քոյ։ Յաւուրս տղայութեան քոյ։ Ըստ աւուրց տղայութեան իւրոյ։ Անդ բենիամին ի տղայութեան զարմանալի։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի.եւ այլն։
Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ։ Եհաս տղայութիւն յայր կատարեալ։ Չեկն քրիստոս ի տղայութեան աշախրհի։ Ի տղայութեան հասակին։ Ի տիս տղայութեանն։ Ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Շ. բարձր.։ Յճխ. ՟Է։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Դ. ՟Ե։)
Տեսեալ զտղայութիւն (այսինքն զմատաղութիւն) հասակի նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ ցուցանէ զներքին մարդոյն իմոյ զտղայութիւն առ գիտութիւն պատուիրանին (այսինքն զտխմարութիւն). (Լմբ. պտրգ.։)
Դիւրըմբռնելիք նորա ձագքն էին յաղագս տղայութեան. (Բրս. մկրտ.։)
Մի՛ տար թոյլ տղայօրէն բարուք եւ ստահակութեամբ գնալ. (Սարկ. աղ.։)
cf. Տղեմ.
ՏՂԵԼ. Կամիլ. յօժարիլ. խնդրել. (լծ. յն. թէլօ. թ. տիլէմէք. որպէս խնդրել. ռմկ. ուզել. կամ տնտղել, որպէս յուզել. կայ եւ Անտղաբար, Անտղելի. իբր անզննելի, կամ անբաժանելի. լծ. ռմկ. տարտղնել ).
Իսկ թագաւորն սալացեալ՝ ոչինչ լսէր. ծածկեալ կայր ի գահոյսն. զի եւ շարժել անգամ ոչ տղէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
to begin or to wish to move.
tun-bellied or big-bellied.
ՏՂԸՆԴԵՐ կամ ՏՂԸՆՏԵՐ. Ոյր ընդերքն են ուռուցեալ իբր զյղի տղայաբեր, կամ փորն ուռուցեալ իբրեւ զտիկ. փորը մենծ՝ ուռած տկռակ տխած թուլումի պէս։
Ըստ (Հին բռ.)
Տղընտէր, փորեղ կամ փողեր։
Լինին ոմանք տղընտերք։ Տղընդերք, ջրգողեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գորտունք ասեն, ընդէ՞ր հեղձանիմք ի ջուրս տղընդերք եւ գեղնեալք. (Մխ. առակ.։)
dregs, lees.
to imbibe, to absorb.
living, dwelling in the dirt or mud.
Բնակեալ ի մէջ տղմոյ.
Ի ներքսագոյնսն գայռս թաւալեցան տղմաբնակք զեռունքն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ (այսինքն վրիպեցայ). (Բենիկ.։)
mixed with mud, muddy;
brown.
Տղմուտ. տղմախառն. (եթէ չիցէ Թխպագին)
Զհողն զամենայն ի վերկոյս հոսեալ յուզէին ... ի բացուստ նկատեալ տեսողացն զտղմագին մթութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
dabbled, covered with mire, all over or quite dirty.
Տղմով թաթաւեալ. տղմաշաղախ.
Միամոյկ՝ տղմաթաթաւ ... հանեալ զերիվարն ի ցամաք. (Փարպ.։)
rolling, wallowing or draggling in the mud.
Թաւալեալ ի տղմի՝ որպէս խոզ.
Տղմաթաւալ անասնոցն զմարգարիտն առաջի արկցես։ Աղտեղացայ անմաքրական, տղմաթաւալ անլուացական։ Ի մաքրումն տղմաթաւալ անկելոյս. (Շ. ՟ա. յհ. ղէ։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Տղմալից.
cf. Տղմալից.
full of mud, muddy, diry, miry, filthy.
mixed with mud, sloughy, sloppy.
Խառն ընդ տղմոյ. տղմուտ. ցեխոտ, չամռոտ.
deep in mud.
Ուր կայ տիղմ խոր կամ բազում.
Եհան ի տղմախոր գբոյ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
born of mud.
like mud, muddy.
Գարշի՞ս ի տղմական ժահահոտութենէն. (Մաշկ.։)
dirt-like.
Ունօղ զկերպ կամ զտեսիլ տղմոյ. աղտեղի.
Հոտ նորա անմաքուր է, եւ ինքն տղմասէր եւ տղմակերպ. (Լմբ. յայտն.։)
foul-tongued, dirty, nasty.
muddy, miry.
ἱλυόεις limosus. Տղմական, տղմակերպ. տղմուտ. աղտեղի. գարշ.
Փախերո՛ւք ի տղմային գբոյ կեղծաւորութեան. (Կլիմաք.։)
Ի տղմային խաւարն։ Տղմային խորհրդովն կուրացեալք. (Լմբ. առակ.։)
Ներսէս՝ ուռկան ... զբանական ձկունս ի տղմային եւ հեղձուցիչ հեշտուեւեանց վերաբերեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
ἱλυόομαι oblimor, limo obducor. Տիղմ լինել, ի տիղմ փոխիլ. սկանալ. ցեխ դառնալ. ցեխոտիլ. չամուր օլմագ.
Կնքէ զաղբիւրն զայն մաքրութիւն, եւ ոչ միով իւիք իմաստիւք տղմանայ լուսափայլ եւ օդային սրտին իրք պղտորեալք. (Նիւս. երգ.։)
Անկազմ եւ աներեւոյթ էր՝ ջրովք տղմացեալ. (Ոսկ. ես.։)
Երկիր տղմացեալ՝ լինի ջուր։ Երկիր ի ջուրցն՝ որ կային ի վերայ նորա՝ տղմացեալ կաւացեալ էր։ Ջրով տղմացեալ սկացեալ. (Նիւս. բն.։ Վեցօր. ՟Դ։ Գէ. ես.։)
Իսկ եւ իսկ յետ ջուրցն մեկնելոյ յամենայն կողմանց տղմացեալ բղխէր. (Կիւրղ. ծն.։)
fond of mud, wallowing;
fond of sin.
Որ սիրէ զտիղմ՝ որպէս խոզ, եւ գորտն. նմանութեամբ՝ Մեղսասէր.
Ըստ նմանութեան խոզի տղմասէր. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Որպէս գորտոցդ ազգ ... սոյնպէս եւ ասացեալքս այսոքիկ՝ տղմասէրք եւ ժանտագործք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Խնդրեն անարգքն եւ տղմասէրքն (դեւք) մտանել ի խոզսն։ Տղմասէր խոզից նմանեցին։ Խոզ տղմասէր է։ Ժանգահոտ տղմասէր վարուցն. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։ Ճ. ՟Ը.։)
sunk in mud.
Սուզեալ ընկղմեալ ի տիղմ. տղմաթաթաւ. ցեխի մէջ ընկած խրած՝ թաթխած. չամուրա պաթան.
Ի խնդիր տղմասոյզ մեղօք պատկերին. (Գանձ.։)
muddy, full of mud.
Ուր տիղմ կայ տարածեալ. տղմալից.
Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)
like mud.
ἱλυώδης . Տղմակերպ. տղմատիպ.
Ոչ ի միջիս գոլով. (ուր հող է, եւ տղմատեսակ տեղիս. Արիստ.։)
cf. Տղմակերպ.
Որ ինչ ունի զտիպ եւ զնմանութիւն տղմոյ՝ իրօք կամ օրինակաւ.
մեղօք տղմատիպ կենցաղոյս։ Ի թանձրագոյն մարմնոյս տղմատիպ ոչ գարշիցին։ Տղմատիպ տաղտկալի։ Տղմատիպ անվարժիցն. Ի փոփոխական եւ ի դառն տղմատիպ (աշխարհիս) մեղկեալ։ Մեղկումն եւ տղմատիպ ստորաքարշումն. (Մագ.։)
to bespatter with mud, to dirty, to soul to foul.
Տալ տղմանալ. աղտեղել. ցեխոտել.
Տղմացուցեալ զմիտսն գարշեցուցանեն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
ἱλυώδης limosus. Ուր իցէ տիղմ բազում. (իրօք կամ նմանութեամբ). ցեխոտ. չամրոտ.
Ի տղմուտ վայրս։ Ի տղմուտ եւ ի մօրական գուբս։ Էր տղմուտ տեղի մի. (ՃՃ.։ Վրք. ոսկ.։)
Յորժամ երկիր տղմուտ լինի, ոչ կարէ բխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)
Անհնար է տղմուտ տեղւոջ անուշահոտութիւնս բուրել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Նոցա տղմուտ չարութեան։ Զտղմուտ վարս թողեալ. (Յհ. կթ.։ Մխ. առակ.։)
Հա՛ն զիս ի գբոյ տառապանաց՝ տղմուտ կաւոյ, հայցմամբ նոցին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Տուղտ.
willing;
willingly.
• տե՛ս Մախիզ։
to become immortal, to be immortalized.
cf. Տմարդիկ.
ἁπάνθρωπος inhumanus. Անմարդի. յետնեալ ի մարդկութենէ. ապառում. անշնորհ. ապաշնորհ. ապերախտ. անգութ. անագորոյն.
Իսկ դու եւ առ այսոսիկ եղեր տմարդի եւ հում։ Առ բարերարն տմարդիք։ Տարտամք եւ տմարդիք։ Դատաւորք տմարդիք։ Տմարդի յղփացեալ։ Անագորոյնք եւ տմարդիք։ Ռիշտ ես ամենեւին եւ տմարդի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։ յկ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
Որ զտմարդի դատաւոր ած յիրաւունս, ո՞րչափ եւս զկամեցող ողորմութեան եւ զփափագողն փրկութեան աստուած. (Մեկն. ղկ.։)
Ուսանիմք զտմարդի բարս մեծատանն. (Իգն.։)
Ի տանջելն զնոսա տմարդի պատժովք։ Վիրաւորեալս տմարդի հարուածովք. (ՃՃ.։)
Զամպարշտացն առ աստուած, եւ զտմարդեացն կորուստ. (Սարկ. հանգ.։)
disobliging, uncivil, impolite, gross, rough, rude, clownish, rustic, brutal, cruel, ferocious, barbarous, inhuman.
impoliteness, incivility, ungraciousness, rudeness, grossness, rusticity, brutality, barbarity, inhumanity;
տմարդութեամբ, disobligingly, uncivilly, roughly, rudely, churlishly, boorishly, brutally, cruelly, barbarously, inhumanly.
Մարդասէր է աստուած, եւ տմարդութեան թշնամի. (Կլիմաք.։)
Ողորմութիւն՝ ո՛չ զոր յանիրաւութենէն ասեմք. վասն զի այն ո՛չ է ողորմութիւն, այլ՝ տմարդութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Զորբսն զրկել, զայրիսն լացուցանել, եւ բիւր այսպիսիս տմարդութիւնս գործել։ Վատթարազգի զամենայն ինչ գործեցին. որպէս՝ ատելութիւն զսէրն, եւ տմարդութիւն զողորմածութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Ո՞րքան է տմարդութիւն այնոցիկ, որ ընդ միմեանց փրկութիւն խանդան։ Դատաւոր առնէ զմանուկ կրտսեր՝ ծերոցն տմարդութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
discoloured, wan, sallow, pale;
gloomy, sorry, sullen, mournful;
— առնել, to discolour, to cause to fade;
cf. Մոյն.
Յետնեալ ի մոյն եւ ի բարեմոյն գոլոյ. անշնորհ. եղծ. զերծ. ժանտ.
Տրտմութեան հոգք հասանիցեն, եւ զմոյն տմոյն առնիցեն. (Ոսկ. եբր. ՟Խ՟Ը. յն. ապականել։)
paleness, wanness;
cf. Մոյն.
Զմոյնսն ի տմունութիւն փոխեն, եւ զգոյնսն ի տգունութիւն. (Պիտ.։)
dividing verses (point).
Բաժանիչ տուն առ տուն զընթերցուածս. տնատօղ.
Ամենեքին անաբաժին կէտ եւ հանգիստ զայս առնեն անմտութեամբ. (Ի գիրս խոսր. (ա՛յլ ձ. տնօրինաբաժին. իբր տնօրինեալ բաժանմամբ)։)
oecomancy, divination by domestic accidents.
οἱκομανία de domibus divinatio, vel insanum studium. Ազգ հմայից ի գիտել եւ ի գուշակել զանցս տանն.
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
scorn, derision.
• «այպն, կատակ, ծաղը» Ոսկիփ. Մագ. թղ. 241. Վրդն. առ. 97։
• = Արաբ. [arabic word] fanz «ծաղր, կատակ». որից ❇ fannāz «ծաղրող, կատակող» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 184)։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Դվ. Երև. Ախց. Ղրբ. Մկ. Մշ, Շմ. Վն. տնազ, Ագլ. տնօզ. Հճ. թնօզ, Ննխ. դնազ, դնաձ, ձնաձ «ծաղր» (իսկ Սվ. «բամ-բասանք»). նոր բառեր են տնազել, տնագա-վարի, տնազատեղ։
Բառ ռմկ. որպէս Այպն, կատակ. ծաղր.
Մեղայ զայլով ծիծաղելով, տնազով, զայլս արհամարհելով։ Տնազ առնէ։ Գիտացի՛ր որ քեզ տնազ լինին արարեալ (կամ արարեալքդ). (Ոսկիփոր.։)
small house, cottage, cabin, hut.
οἱκόν domicilium, nidus. Տնիկ. փոքրիկ եւ անշուք տուն, բնակարան. խուղ. դադարք. վանք.
Է տէունական տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց. (Փիլ. տեսական.։)
householder, master of the house.
Ունօղ սեպհական տան. բուն բնակիչ. տանուտէր.
նախ զտունն (արար՝զաշխարհ), եւ ապա զտնակալն (զադամ). (Եզնիկ.։)
domestic, household, family, private;
— տնտեսութիւն, domestic economy;
cf. Առտնին, cf. Ընտանի.
σύνοικος domesticus. Սեպհական տան. առտնին. ընտանի.
Տնական կենդանիք։ Տնական պատերազմ, որ ամբոխէ զմեզ. (Սհկ. արմաւ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
σύνοικος eadem domo habitans, contubernalis, domesticus, conjux. Բնակեալն ի նմին տան. բնակակից. յարկակից. ընտանի. կենակից. լծակից.
Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ։ Իբր տնակից իմն առաքեալ լինին (մեղուք). (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
Բժշկաց մանկունքն, եւ տնակիցքն նոցա սպասաւորքն. (Ածաբ. աղք.։)
Զանյարկն տնակից մեզ առնես. (Նանայ.։)
Տհղայոց բարւոք սննդակից է աղօթք, արանց գործակից, կանանց տնակից. (Խոսր.։)
Մի՛ թողացուսցես լինել տնակից ինձ բելիարայ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Տնակից առնուլ զանտունն, մխիթարել ի վշտաց զնեղետլն. (Գէ. ես.։)
Որկորստութիւնն բնաբար եւ կարեկցապէս իբր տընակից՝ հարկաւորացն արտաքոյ շարժեսցի. (Սկեւռ. աղ.։)
Յոյս է՝ որ զխնդութիւն տնակից հոգւոյ առաքինւոյն պատաստէ. (Բրս. գոհ.։)
ՏՆԱԿԻՑ. Բնակեալն յորմնակից տան. դրակից. պատկից. դրացի.
Զտունս տնակից աղքատացն եւ զսահմանս անդաստանաց նոցա յափշտակէին մեծատունքն. (Լաստ. ՟Ծ՟Բ։)
dwelling together, cohabitation.
συνοίκησις cohabitatio, contubernium. Տնակիցն գոլ. բնակակցութիւն. ընտանութիւն. կենակցութիւն. լծակցութիւն.
Ոչ ունի դառնութիւն տնակցութիւն նորա. (Իմ. ՟Ը. 16։)
Վասն զի տաճար չեւ եւս էր շինեալ, զիւրաքանչիւր ուրուք բարեաց զտնակցութիւն տաճար երեւեցոյց եւ բագին առ տնին։ Հրաժարել ի միասինն բնակութենէ, եւ զտնակցութիւնն ի բաց քակել. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Եւ նոքա (կանայք) օգնականք ձեզ՝ իւրեանց համեստ եւ պարկեշտ տնակցութեամբն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
house-tax.
Վարձ տան եւ որպիսի եւ է բնակարանի՝ որպէս հարկ ինչ.
Աղեքսանդր ասէ. ո՛ մայր իմ, դառն իմն տնահարկ իննամսեայ ժամանակի պահանջես յինէն. (Ոսկիփոր.։)
poor, indigent, impoverished, ruined;
bankrupt.
ՏՆԱՆԿ πένης, πενόμενος, πτωχός , πενιχρός inops, egens, egenus, pauper, mendicus. գրի եւ ՏՆԱՆԳ. Անկեալն ի մեծութենէ տան կամ նախնեաց մեծատանց. տառապեալ աղքատ. չքաւոր. կարօտեալ. ցանկանեալ.
Տանգ է՝ որ ի մեծութենէ իջեալ ի կարօտութիւն. (Բրս. հց.։)
Զիրաւունս տնանկին։ Հեծութեան տնանկի։ Կեցուսցէ զորդիս տնանկաց։ Անխնայեսցէ նա յաղքատն եւ ի տնանկ, եւ զանձինս տնանկաց կեցուսցէ։ Մի՛ բուռն լինիցիս տնանգի, եւ մի՛ անարգեսցես զտանգն ի դրունս։ Կերիցեն տնանկք ազգի քո։ Հալածեաց զայր աղքատ եւ զտնանկ։ Դու զժողովուրդ տնանկ կեցուսցես, եւ այլն։
poorly, penuriously, in poverty.
Իբրեւ զտնանկ. աղքատաբար.
Որով (խանձաբրովք) ի ծննդեանն աւուր տնանկաբար վերասքօղեցաւ. (Նար. խչ.։)
Յաղքատէ ծնար դու տնանկաբար. (Գանձ.։)
to lose wealth, to decay, to go to ruin, to become poor, needy or necessitous;
to be expelled, driven out or deprived of one's house, to be forsaken, abandoned;
to fail, to become a bankrupt.
πένομαι inops vel pauper sum, egeo ταπείνομαι humilior. Անկանիլ ի մեծութենէ. աղքատանալ. նուաստանալ.
Ընչիւք թոյլ ետ տնանկանալ։ Մեծացուցեր, եւ տնանկացայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։ Սկեւռ. աղ.։)
Աստուած զծառայի առեալ զկերպարանս՝ մեծատունն տնանկանայ։ Իսկ տնանկացաւ, որով ճոխացաւ. (Ածաբ. խլ։ Նար. կուս.։)
Իսկ (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 39.)
Եթէ տնանկասցի եղբայր քո ... եւ վաճառեսցի քեզ. յն. խոնարհեսցի. (որ եւ մերձի ի յաջորդ նշ)։
ՏՆԱՆԿԱՆԱԼ. ἕξοικος γίνομαι extorris fio, exul de domo mea factus sum. Ի դուրս անկանիլ ի տանէ. անտուն մնալ.
Եւ ես լքայ յամենեցունց, կորեայ, եւ տնանկացայ. (Յոբ. ՟Զ. 18։)
cf. Աղքատանոց.
Կարգէ հիւրանոց եւ տնանկանոցս ի քաղաքագեօղս եւ յաւանս. (Յհ. կթ.։)
yellow.
Զմրուխտն կանաչ է, եւ դեղնագոյն. (Վրդն. ել.։ Տօնակ.։)
Դեղնագոյն եւս շրջի քան զոսկի վասն ցանկ հարստութեանն. (Ոսկ. սղ.։)
ochre;
yellow incense.
Ձիւթ, եւ խունկ, եւ դեղնախունկ. (Մխ. դտ.։)
Իսկ ըստ Բժշկարանի ՝ Դեղնախունկ կամ Դեղնդեղ ասի Դեղին դեղ ինչ, այսինքն ներկ ի փայտէ.
Եւ առանձին, Բրածոյք կամ մետաղ ինչ.
Հատանի ի լերանցն ոսկի, երկաթ, պղինձ, եւ դեղնախունկ. (Կաղանկտ.։)
to become yellow;
to become fair;
to grow red;
to become pale.
որ եւ Դեղնանալ. Դեղնագունիլ. շիկնիլ. փոխիլ երեսաց ի գոյն դեղին տխուր եւ տժգոյն.
Ի պակասիլ ընչիցն դեղնին եւ տրտմին. (Մանդ. ՟Դ։)
Դաղնեալ է վախելով միշտ։ Որ ամաչէ, դեղնի. (Վրդն. ծն.։)
yellow colour;
jaundice;
paleness.
Դեղնութեան եւ կարմրութեան ոչինչ է ներհական. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
yolk of an egg.
Բոլոր դեղնուցն. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Ձուի դեղնուց տո՛ւր. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Դենագարձ.
ԴԵՆԱԴԱՐՁ ԴԵՆԱԿՈՐՈՅՍ. Ուրացօղ. հաւատափոխ.
Յառաջ մատիք ո՛վ դենակորոյսք, եւ ուրացողք զհայրենի աստուածսն. (Զենոբ.։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
Դեռ վասն ծննդեանն են բանք ասել ձեզ։ Բայց մեզ դեռ կայ պատմել ձեզ. (Ագաթ.։)
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն բուսանէր։ Ահա դեռ թուլացեալ մեղկի. (Փարպ.։)
Մարմնոյդ հասակդ առոյգ եւ գործասէր, մինչչեւ է ի դեռ ծերութեան հասեալ. (Լմբ. ժղ. ՟Ժ՟Բ. 1.) իմա՛ ի տարիս կամ ի տիս, ի ժամանակ։
Զայգունն դեռ եւս ուտիցէ. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 27։)
Որ դեռ եւս հիւանդքն են։ Որ դեռն եւս յերկս աշխատութեան կայ. (Փիլ.։)
Մինչեւ խուճապել նոցա ընդ միմեանս, դեռ եւս զիրեարս սատակէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դեռ ընդ դեռ եկեալ անցեալ էին յաշխարհ տէրութեան իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
born, grown or produced recently;
young, new.
Նորաբողբոջ. այն ինչ բողբոջեալ. մատաղ. մատղաշ.
Դեռաբողբոջ զարմ, կամ հասակ, տղայք. (Պիտ.։ Սիսիան.։ Վրդն.։)
cf. Դեռաբողբոջ.
Նորաբոյս. դեռաբողբոջ. մանկահասակ. նոր բուսած, մատղաշ.
Դեռաբոյս մորուք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Դեռաբուսիւք բարունակօք։ Մանկանց դեռաբուսից։ Դեռաբուսիցն տեղի պատրաստէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Երիտասարդ եւ դեռաբոյս. (Տօնակ.։)
Բանջարքն ո՛չ դեռաբոյսք (ստեղծան), այլ՝ հասեալք. եւ ծառխն կատարեալք եւ պտղալիցք, եւ մարդն երեսնամեայ հասակաւ, թէպէտեւ միոյ աւուր կենդանի. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Դեռաբողբոջ.
Մատաղագոյն. մատղաշիկ.
recent, new;
recently, newly.
Մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Դեռադեռ սկզբմամբք ի մատաղութեան բուսոյն. (Պիտ.։)
Եգիտ ապա հնարս. եւ մի՛տ դիր դեռադեռ եւս չարապէս. յն. որպէս խիստս (կամ չարս). (Բրս. ՟խ. մկ.։)
recently blossomed.
Իմածին դեռածաղիկն համբակի. (Պիտ.։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
ἕτι γεννώμενος, νεογενής Այն ինչ ծնեալ. նորածին. մատաղ. նոր ծնած.
Որդիս իմ դեռածին է։ Մինչդեռ դեռածինն էր. (Եփր. ի տեառնընդառաջ.։ Տօնակ.։)
Առ սնունդս դեռածին մանկանցն։ Որպէս այնոցիկ՝ որ դեռածինքն են, ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
Զոր սովոր են մանկանց դեռածնաց առնել ծնօղք. (Յիշատ.։)
present.
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ դեռակայ, որոյ խորհուրդն յառաջ խաղայ. (Շ. բարձր.։)
young, junior.
Նորահասակ. մանուկ տղայ.
Անուտելի կարծրութեամբ դեռահասակացն գոլով. (Սկեւռ. լմբ.։)
new, recently begun.
Դեռահաւակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Դեռակիրթ.
embassy, message;
legation;
nunciature.
Պատգամաւորութիւն. հրեշտակութիւն.
antichrist;
priest.
ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)
Փոխանորդ սուտ. որպէս դերաքրիստոս, կամ անարժան քահանայ. (որպէս եւ ռմկ. տէրայ կոչի յոմանց երէցն, զի եւ տէյր, ըստ պրս. է տաճար).
տացուք ի ձեռս հեզ եւ խոնարհ քրիստոսին, եւ ոչ եւս հպարտացեալ դերային. (Շ. թղթ.։ (տպ. դերայնոյն)։)
pronoun.
Դերանունդ՝ դերանուն, կամ տիրանուն կամ փոխանուն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)
antonomasia.
Ըստ քերականաց՝ cf. ԴԵՐԱՆՈՒՆ. ἁντωνομία pronomen
Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)
Զառ ի կողեալ կամի յուղղոյ դերանունութենէն յինքնէ. յորժամ իշխանն եկեսցէ. զինքն անուն ձայնեն նմա։ Դերանունութեան խոտորումն ի պատիւ առեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
ԴԵՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հռետորաց՝ ἁντωνομοσία pronominatio Դնելն զհասարակ անուն իբրեւ սեպհականեալ ումեք, կամ զյատուկն իբրեւ հասարակ.
Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)
Ուր մարթ է իմանալ զդերանունութիւն նաեւ որպէս պիտակ կոչումն։ Առ հայր իմ եւ առ հայր ձեր ... ընդ ձեռն դերանունութեան լծակցեաց իսկ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Իդերեւ ելանեմ.
χερεύομαι incultus, fio, squalesco, ἑλάττομαι decrepo Ի դերեւ ելանել. յետնիլ յարդեանց կամ ի պտղոց. անբեր մնալ. խոպանանալ, իբր դերբուկ լինել.
ժառանգութիւնն անհոգացեալ՝ պղերգութեամբ դերեւանալ եւ նուազել. (Փիլ. տեսական.։)
Ի դերեւացեալն ամայի անդաստանաց։ Զդերեւացեալն անդաստանի յաջորդել անբերութիւն։ Զաշխարհս ամայի եւ դերեւացեալ։ Բոլորք ի վարժիցն երկարասիրութենէ յարմարապէս պայծառանան, եւ անվարժութեամբն դերեւանան. (Պիտ.։)
vanity, uselessness, privation, want.
ԴԵՐԵՒԱՆՔ որ եւ Դերեւումն. Դերեւանալն. յետնիլն. անպիտանութիւն.
Վարժօղքն (աշակերտաց) պղերգագոյնք՝ ի բարի յուսոյն միշտ լքուցանելով՝ ի դերեւանս զնոցա զառածեն զոգիս, ախմարագոյնս յոյժ գործելով։ Փարատել զտաղտկալի դերեւանս անգործութեան՝ յառաջադէմք ելով. (Պիտ.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. χερεύω, χερσόω incultum desertum sino, reddo;
desolo Անգործ եւ անպտուղ կացուցանել. խոպանացուցանել.
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵՐԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. χερεύω, χερσόω incultum desertum sino, reddo;
desolo Անգործ եւ անպտուղ կացուցանել. խոպանացուցանել.
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
cf. Դերեւ լինիմ.
Թէ դոյզն դերեւ ի դարմանոյ։ Եթէ վնասակար խամութեամբն դերեւեսցի. (Պիտ.։)
cf. Դերեւանք.
Որում հետեւի փարթամութեան ընչից տանն դերեւումն։ Զտանն ի բարեփառութենէն զդերեւումն. (Պիտ.։)
much heaped up;
in great quantity.
Վերանան ջուրքն ի բարձունս վերինս դէզադէզ կուտակեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)
Ջուրք դէզադէզ յեղեղմամբ կուտակեալ ծովանային. (Պրոկղ. յայտն.։)
aspect, sight, visage, front;
face, presence;
air, mien, countenance;
manner, fashion, form;
regard, consideration;
person, hypostasis;
— բայից, the persons of verbs;
— գերանուանց, the persons of pronouns;
ի դիմաց, in front, before;
ասա նմա ի դիմաց իմոց, tell him from me;
ի դէմս ածել, to represent, to remonstrate;
to reproach, to object;
դեղնեալ or այլագունեալ՝ առոյգ տխուր՝ զուարթ ou զուարթատեսիլ՝ խոժոռ՝ խորշոմ —, pale, florid, sad, serene, severe, wrinlded, livid, disfigured countenance;
դիմիւ ելանել, to run up to one;
յամենայն դէմս, thoroughly.
bravo! o ! oh!
Եւ շնորհակալուն. դէ՜ն, արքէ՜ն, դրուա՜տ. (Թր. քեր. հյ.։)
ԴԷ՛Ն. պ. տէն, տէնէ, տէնի. Բացագանչութիւն ցնծութեան.
Դէնն՝ արդէն է . զի սորա արմատն է Արդ։
straight, directly.
Ուղղակի, անխոտոր. եւ Հարթ.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղն մասնկանցն կալ. (Արիստ. որակ.։)
Օրէնսդրականն, որոյ անուն է դէպուղիղ սատակիչ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 68։)
Դէպուղիղ իմանայցեմք զմիտս գրելոցս։ Դէպուղիղ մտանել ի սկիզբն ճառիցս. (Սարգ. յկ. ՟Դ. Սարգ. ՟բ. պետ. յռջբ։)
occurrence, accident, chance, event, incident, hazard, fortune, fate, conjuncture, circumstance, contingency;
season, place;
ըստ դիպաց, ի դիպաց իմն, fortuitously, by chance, incidentally, occasionally.
cf. Դդըչիւն.
Գետն երասխ անցանէ ընդ խոխոմս ձիգս եւ նեղս, ահագին դընդըչմամբ իջանէ ի դաշտն. (Խոր. ՟Ա. 11։)
having a tart tongue.
Դժնեայ եւ ժանտ բանիւք եւ արդեամբք.
cf. Դժուար.
Առաւել ռմկ. իբր Դժուար, եւ դժուարութիւն. (ըստ այլ եւ այլ գրչաց)
Իբրեւ ի դժար եղեւ (այսինքն ծանրացաւ հիւանդն, կամ եհաս ի հոգեվարս), յափշտակեցաւ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Դժբախտ.
complaint, discontent.
Տրտունջ. դժկամակութիւն. ապաշնորհութիւն. տժգոհանք, ճշգոհութիւն.
Ի միտ առ դարձեալ զնորա դժգոհութիւն. (Երզն. մտթ.։)
paleness.
Տժգունութիւն. գունատութիւն.
Զերեսաց դժգունութիւն յուսմանէ անտի ծածկեն. (Եւագր. ՟Ժ։)
obstinacy, stubbornness, insolence.
ԴԺԽԵՄՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԴԺԽԻՄՈՒԹԻՒՆ, ԴԺԽՄՈՒԹԻՒՆ. Չարաբարոյութիւն. անզգամութիւն. ժանտութիւն.
Համակ ընդ ձեզ նենգաւ է գնացեալ, երկմտութեամբ եւ դժխեմութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Դժկամ.
Ո՛չ էր ձայն խիստ եւ դժկամակ լսելեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Եթէ տայցէք, մի՛ դժկամակ բանիւք. (Շ. ընդհանր.։)
Թշնամեացն եւ դժկամակացն ոչինչ թուեսցի մեծ. (Փիլ. իմաստն.։)
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
Յաւետ դժկամակ յայսմիկ գտաւ. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
Իսկ մանուկն դժկամակեաց, եւ սրտմտեալ պնդեաց զդուռն տանն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
Յաւետ դժկամակ յայսմիկ գտաւ. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
Իսկ մանուկն դժկամակեաց, եւ սրտմտեալ պնդեաց զդուռն տանն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
cf. Դժկամակեմ.
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
Յաւետ դժկամակ յայսմիկ գտաւ. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
Իսկ մանուկն դժկամակեաց, եւ սրտմտեալ պնդեաց զդուռն տանն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
disgust, aversion, dislike, distaste, vexation;
resistance.
Խոժոռութիւն. զայրոյթ. դառնութիւն. նեղսրտութիւն.
Խիստ եւ ապառում դժկամակութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
ugliness.
δυσμορφία deformitas Տձեւութիւն. տգեղութիւն։
very troublesome, very harsh, haughty, wicked.
ἁργαλεώτερος, δυδυχέστερος, δεινότερος, χαλεπότερος, -τατος molestior, pejor, pejus, gravissimus;
miserior, -ius Առաւել կամ կարի դժնդակ. վատթարագոյն. խստագոյն.
Դժնդակագոյն վնաս, մոլեգնութիւն, պատիժ, տանջանք. (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Դժնդակագոյն է քան զամենայն դեւս։ Այս է քան զամենայն դժնդակագոյն մեզ ի նոցանէ վտանգ. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Դժնդակագունիցն դիպեալ կրից. (Երզն. մտթ.։)
Զնոյն սատակումն կրել, նաեւ դժնդակագոյնս եւս, որչափ դժնդակ՝ քան որ արհամարհեն զօրէնս մովսէսի, արհամարհել զտէրն. (Բրս. հց.։)
atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.
δεινότης, ἁηδία acerbitas, molestia, gravitas Դաժանութիւն. դառնութիւն. խստութիւն. դժուարութիւն. նեղութիւն. վիշտ. չարիք. անզգամութիւն.
Դժնդակութիւն օդոց կամ սառնամանեաց, վշտաց, ճանապարհի. (Մագ.։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Լուծիչ ամենայն դժնդակութեանց ի վերայ եկելոց։ Զդժնդակութիւնսն ամենայն ատել եւ ի բաց ընկենուլ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
Դժնդակութիւն բանից. (Փիլ. տեսական.) իմա՛, ըստ յն. ոճոյ, ճարտարութիւն իմաստակաց եւ ճարտասանից։
atrociously, severely.
Դժնդակապէս. չարաչար. եւ Դժնէաբարոյ. ժանտ.
atrocity, asperity;
— հայեցուածոյ, hurtful aspect.
ԴԺՆԷՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԴԺՆՈՒԹԻՒՆ. Դժնդակութիւն. ժանտութիւն. վնասակարութիւն. եւ Դժկամակութիւն. վիշտ.
Բազում հակառակութիւն դիպի լինել, եւ դժնէութիւն փոխանակ հանգստեան. (Բրս. հց.։)
Դառնութիւն (է՝) դժնէութիւն ի ներքուստ աղմկեալ ի չարէն. (Ոսկ. եփես.։)
Մերկացեալ զլոյսն աստուածային, եւ զգենլով զախտակրեալ զդժնութիւն. (Գանձրն.։)
that dwells in hell.
Տրտմեցան դժոխաբնակքն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կան ի վտանգի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շունչսն, եւ մարմնով առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս (գերեզմանի). (Նիւս. խոստով.։)
cf. Դժուարաբոյժ.
Հնացեալ ախտ ոգւոյ՝ դժոխաբուժելի է. (Բրս. սղ.։)