very firm, very solid;
firmly, surely.
βεβαιότερος, -ον firmior, -ius. Առաւել հաստատ. սերտագոյն, պնդագոյն. եւ Հաւատագոյն. ստուգագոյն.
Ունիմք հաստատագոյն զբանն մարգարէական. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 19։)
Օրէնս իմն հաստատագոյն թողլով. (Պիտ.։)
Ամուր անառիկ եւ հաստատագոյն կացուցանեն զմեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Ի վերայ հաստատագոյն հիման դնել զգուշութեամբ։ Առաջին այս հաստատագոյն լուծումն. (Իգն.։)
Առ ի հաստատագոյն առնել զոր ասաց նոցա. (Նանայ.։)
ՀԱՍՏԱՏԱԳՈՅՆ. մ. παγιώτερον solidius. Հաստա՛տ. հաստատութեամբ, սերտագոյնս. եւ ճշմարտագոյնս. հաւաստագոյնս.
Ունիմք զայս հաստատագոյն յաւանդութենէ սրբոց հարց. (Խոսր.։)
Հաստատագոյն ի բազմացն վկայութենէ հաւատարմասցի. (Բրս. հց.։)
Հաստատագոյն յօրինել, կամ ցուցանել, կամ խօսել, կամ ստուգել. (Արծր.։ Իգն.։ Սարգ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Հաստատագոյն պատմէ քան զայլսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Հաստատագոյնս գիտասջիք. (Ածաբ. յայտն.։)
stereographic.
stereography.
stereoscope.
stereoscopy.
cf. Հաստատատպեմ.
to stereotype.
firm, solid, immutable;
— բան, affirmative.
Հաստատուն. հաստատ, կամ հաստատողական. որպէս συστατικός constituendi et compingendi vim habens.
Զմահն իւրեանց եդին կնիք հաստատական հաւատարիմ. (Ագաթ.։)
Գրեցից նոցա վճիռ ինչ հաստատական. (Մագ. ՟Ծ՟Գ։)
Մնալով հաստատական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Պետրոս դու վէմ ես պատուական՝ եկեղեցւոյ հաստատական. (Գանձ.։)
Կամ Հաստատիչ. կացուցիչ.
Երդմնականն, որ է հաստատական երդմնողի. (Երզն. քեր.։)
Բնական եւ էական՝ հաստատական եւ յատկական տարբերութիւն. (Դամասկ.։)
stereotomy.
skilful archery.
Հաստատ եւ կորովի ձգողութիւն (հաստատաձիգ աղեղան).
Ի հաստատաձգութիւն եւ յանվրէպ ձգողութիւն առն վստահացեալ. (Փարպ.։)
to be confirmed, strengthened, to take root in.
ՀԱՍՏԱՏԱՆԱԼ. Հաստատուն լինել. հաստատիլ. պնդիլ.
Ի լինելութիւն արարածոցն հրամայէր հաստատանալ։ Զհաստատութիւն երկնից՝ ո երեւի մեզ ջրեղէն, հրամայեաց հաստատանալ (կամ հաստանալ). (Ագաթ.։)
stereometric;
solid.
Հաստատուն մարմին ըստ երկրաչափից, ունակ երկայնութեան, լայնութեան, եւ խորութեան.
Գիծ եւ երեւումն (այսնիքն մակերեւոյթ) կոչեն զիմանալեացն չափն, իսկ հաստատաչափ եւ մարմին՝ զգալիսս. (Վրդն. ել.։)
Չորեքկերպեան տեսանէր զաթոռ աստուածութեանն՝ զհաստատաչափն ասացեալ. (Տօնակ.։)
stereometry.
στερεομετρία solidorum dimensio. Չափուն հաստատուն մարմնոյ ըստ երկրաչափից.
Երեսնիցս չորք՝ հաստատաչափութեան սկիզբն. (Փիլ. լին.։)
Քառեակն՝ հաստատաչափութեան ի ձեւսն սկիզբն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Հաստատ.
որ եւ ՀԱՍՏԱՏԱԲԱՐ. Հաստատ. հաւաստեաւ. ստուգապէս. տիրապէս.
Զոր հաւաստեաւ ոչ ասաց սրբազանն գիր, զիա՞րդ ոք պատմեսցէ հաստատապէս. (Պրպմ. ՟Ե։)
Գիտել հաստատապէս. (Սարգ.։ Լմբ.։)
Գլուխ հաստատապէս պատգամին շապհոյ զայս յղէին. (Փարպ.։)
Հաստատապէս սեռն ստուգութեամբ զաստուածունակ կամս հրատարակեցին. (Նար. խչ.։)
stereotype;
stereotyping.
stereotyper, stereotypist.
stereotyping.
to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.
στερεόω, στερίζω, ἴστημι, ἑφίστημι, βεβαιόω stabilio, consolido, colloco, statuo, firmo, constituo, roboro πήγνυμι pango եւ այլն. Հաստատ զետեղել. դնել,. կանգնել. պնդել. ամրացուցանել. կացուցանել. որոշել. կարգել. սահմանել. կազդուրել. զօրացուցանել.
Հաստատել զտապանակն ի մէջ խորանին. զտաճար բնակութեան ի միջի մերում։ Սանդուխք հաստատեալ յերկրի ... եւ տէր հաստատեալ կայր ի նմա։ Հաստատեմ զուխտ իմ ընդ ձեզ։ Հաստատեցին բան։ Հաստատեաց զմեզ ընդ իւր ի բարեկամս եւ ի թիկունս։ Հաստատեցին նմա ազատութիւն։ Հաստատեցաւ ագարակն այն աբրահամու։ Որդւոյ իւրում հաստատեսցէ զնա։ Ոչ լինիցի հաճոյ յաչս տեառն իւրոյ՝ որում հաստատեցան։ Հաստատել զսիրտ հացիւ, կամ հացի զսիրտ։ Կերաւ, եւ հաստատեցաւ այնու ոգի նորա։ Իբրեւ հաստատեցաւ մանուկն, եւ այլն։
Հաստատեա՛ ի մտի քում զամենայն զոր ես ցուցից քեզ։ Հաստատեսցի բան մեր ի սրտի քում։ Մի՛ հաստատեր զակն քո ի նա.եւ այլն։
ՀԱՍՏԱՏԵԼ. κτίζω creo ποιέω facio. Հաստել. ստեղծել. առնել.
Որոյ ձեռք հաստատեցին զամենայն զօրս երկնից։ Ո՞չ մի աստուած հաստատեաց զձեզ։ Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութեան։ Հաստատեաց զաշխարհ յանկերպարան նիւթոյ։ Բանիւ տեառն երկինք հաստատեցան.եւ այլն։
Յամուրն ... զինուն պատրաստութիւն հաստատեալ կային. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
Որ հաստատի ի ստութիւն, նա զհողմս արածէ. (Առակ. ՟Թ. 12։)
Զերծեալք ի չարեաց՝ հաստատեսցին ի քեզ տէր. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 2։)
Ի քեզ հաստատեցայ ես յարգանդէ. (Սղ. ՟Հ։)
ՀԱՍՏԱՏԵԼ իլ. բազմապատիկ ոճով վարի յամենայն գիրս.
Գրեա՛ զտեսիլդ ի տախտակի, եւ ի գիրս հաստատեա՛։ Արձան հաստատեա՛ միշտ անկործան՝ սբոյդ առաջի. (Կորիւն.։ Նար.։)
Զստուերականն ելից, եւ զճշմարտութիւնն հաստատեաց. (Շ. մտթ.։)
Հաւանեալք ճշմարտութեանն՝ հաստատեմք զնոյն այսպէս. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ հաստատեցաք ստուգութեամբ։ Հաստատել զիւրեանց կարծիս. (Իգն.։)
Շինէր զեկեղեցիս, եւ հաստատէր քահանայս. (ՃՃ.։)
Գիտաց զնենգութիւն խորամանկութեան նորա, եւ ոչ կամեցաւ հաստատել զլսելիս իւր. (Մծբ. ՟Զ։)
Յայտնեսցէ զսէրն նոցա, որով հաստատեցան առ նա. (Իգն.։)
Հովիւ հանճարեղ հաստատեցաւ յեկեղեցին նազիազու. (Վրք. ածաբ.։)
Այսպիսի իցեն ախտիցն ալիքն, որ թէ նստիս նոցա գեր ի վերոյ, հաստատեցար հմուր ղեկավար կենցաղոյս. (Մաշկ.։)
Ի հաւասարակողից եռանգիւնից հաստատեցաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Որ ի պատկեր արարդին քո հաստատեցար. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ապաքէն իցէ աստուած էոցն եւ հաստատելոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to grow harder, to become stronger;
to be confirmed, to take root in;
to settle oneself firmly in, to stay;
to be certified, assured, proved, confirmed;
to hope for, to rely on, to confide in, to be created;
to recover, to be restored, to come round again;
—տեցաւ ոգի նորա, he recovered his strength, his senses;
—տեցան որդիք նորա, his children are grown up;
—տեցաւ յառողջութեան, he has recovered his health.
affirmative, confirmatory.
stability, firmness, solidity, fixedness, consistence;
constancy, resolution;
strengthening, consolidation, confirmation;
prop, stay, support, base;
affirmation, assertion, acknowledgment, authorization, certifying, approbation, ratification;
solidification;
— երկնից, the firmament;
— մտաց, constancy, firmness of purpose;
— առնուլ, to be vouched for, of a certainty, to prove true, to be confirmed, attested, certified;
հաստատութեամբ, cf. Հաստատ;
հաստատութեամբ եդեալ էր ի մտի, he was resolved, he has taken a resolution, he decided to.
Հաստատութիւն խաղաղութեան։ Ընկեցին ի բաց զհաստատութիւնս իւրեանց եւ զդաշինս։ Ամենայն հաստատութեամբ ետու հրաման։ Հաստատութեամբ զօրութեամբ իմոյ։ Ո՞վ եկաց ի հաստատութեան տեառն։ Բեկանեմ զհաստատութիւն հացի։ Թագաւոր հանճարեղ՝ հաստատութիւն ժողովրդոց։ Հաստատութիւն իմ եւ ապաւէն իմ դու ես։ Ետուր նմա օգնական զեւայ, հաստատութիւն նմա զկինն նորա։ Եհաս թագաւորն յիրացն հաստատութեան վերայ.եւ այլն։
στάσις, βεβαίωσις, στήρυγμα , κραταίωσις, ὐπόστασις statio, confirmatio, firmitas, fulcimentum, subsistentia, substantia եւ այլն. Հաստատ կամ հաստատունն գոլ. հաստատելն եւ հաստատիլն՝ ըստ ամենայն առման. եւ Հաստատուն ինչ. հաստարան, նեցուկ. ամրութիւն. սերտութիւն. զօրութիւն. ստուգութիւն. ապացոյց.
Հաստատութիւն հաւատոյ, բանից, մտաց, ոգւոյ, խորհրդոց, կամ նորոյ խորհրդոյս, եւ եկեղեցւոյ. եւ այլն։
ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԻՒՆ. στερέωμα firmamentum. Հաստատուն միջոց տարածութեան որ յօդս եւ յերկինս.
Արար աստուած զհաստատութիւն։ Եւ կոչեաց աստուած զհաստատութիւնն երկին։ Եդ զնոսա ի հաստատութեան երկնից.եւ այլն։
Երկինք, եւ երկիր, եւ որ ի միջոցիս են հաստատութիւնք. (Շիր.։)
Ջուրն որ ի վերոյ երկնից՝ կոչի հաստատութիւն. (Ճշ.։)
Հաստատութիւն՝ թուի թէ զներքին երկինսդ ասէ, յորս լուսաւորքդ են. (Նչ. եզեկ.։)
Ի ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԵԱՆ ԿԱԼ, է Հաստատուն կալ, եւ տեւել։ (Իգն. ստէպ։)
ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. βεβαίως, ἁσφαλῶς, ἱσχυρῶς firmiter, diligenter, fortiter, vehementer. Հաստատապէս. հաւաստեաւ. փութով պնդութեան։ ՟(Ա. Մակ. ՟Բ. 27։ ՟Ժ՟Դ. 34։ Առակ. ՟Ի՟Բ. 3։ ՟Լ՟Ա. 17։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ Եւս. քր. եւ այլն։)
firm, solid, stable, fixed;
certain, sure, positive;
immovable, constant;
permanent, persevering;
determined;
solid;
cf. Հաստատ;
— կերակուր, solid food.
Խամրելով յառաջ քան զհաստատուն ծաղկել։ Փիլ. (բագն.։)
βέβαιος, ἰδρυμένος, ἁσφαλής firmus, securus ἱσχυρός fortis. (ի Հաստ. Հաստատ) Ունակ հաստատութեան. սերտ. պինդ. անշարժ. անդրդուելի. անքոյթ. տոկուն. զօրաւոր.
Հաստատուն հիմ կամ խարիսխ, եւ աւետիք, միտք, եւ այլն։ Որպէս նորատունկ հաստատուն են ի մանկութենէ իւրեանց. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Գ. 12։)
Ի ծակս վիմի հաստատնոյ. (Ես. ՟Բ. 21։)
Զդէմս քո արարի հաստատուն. (Եզեկ. ՟Գ. 8։)
ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ՝ ըստ երկրաչափութեան. στερός solidus.
Հաստատուն անկիւն։ Հաստատուն բոլոր. (Պղատ. տիմ.։)
ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ. ἁληθής, ἁκριβής, πιστός verus, constans, fidelis. Հաւաստի. ստոյգ. ճշմարիտ. անտարակուսելի. արժանահաւատ. բարի. հաւատարիմ (բան, եւ անձն).
Ետ յոյս հաստատուն. Հաստատուն՝ ասէ, որ է անսուտ. (Խոսր.։)
Զի գնաց քրիստոս առ մեռեալս, հաստատո՛ւն է. (Լմբ. պտրգ.։)
Գիտաց զառ ի նոցանէ հաստատուն նենգագործութիւնն. (Արծր.։)
Հաստատուն վկայիւք. (Շ. ընդհանր.։)
Իբրեւ հաստատուն էր համարեալ ամենայն աշխարհին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ ոչ աստուծոյ միայն չվայելէր, այլեւ ոչ մարդոյ հաստատնոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Օրէն է հաստատուն վարդապետի։ Որդիք հաստատուն հարց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. եւ 1. 20։)
Մի՛ գւցէ որում օրինացն են հաստատուն, նոցին եւ ծառայութիւն առնել ցանկան. (Փարպ.։)
ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ. գ.ա. στερεόν solidum. որ եւ ՀԱՍՏԱՏԱՉԱՓ. Մարմին երկրաչափական, որ ունի երկայնութիւն, լայնութիւն, եւ խորութիւն. (լծ. հյ. ստուար)
Գծոյ, երեւման, եւ հաստատնոյ։ Հաստատուն, երկայնութեան եւ լայնութեան խորութիւն առեալ։ Գիծն ըստ երկակին, եւ երեւութիւն ըստ եռակին. իսկ հաստատնոյն ըստ քառակին։ Երրեակն հաստատուն մարմնոյ. զի եռակի հաստատունն բաժանելի է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. ել. եւ Փիլ. այլաբ.։)
ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ. մ. Հաստատապէս հաստատութեամբ.
Հաստատուն պահել զիրաւունս կամ զօրէնս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 12։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 38։)
Հաստատուն գիտել, ուսանել, տեսանել. (Ոսկ.։ Լմբ.։ Եղիշ.։)
stanchion, prop, stay, support;
counterfort.
Նեցուկ հաստատութեան. յենարան հաստատուն. ապաւէն ամրութեան.
Կանգնեսցի վերստին հաստարանաւ այս հառաչանաց ի քեզ յուսացեալ։ Լաստ հիմանն հաստարանի ընկղմեցաւ։ Ի քեզ տէր յեցեալ իբր ի հաստարան կենաց գաւազան. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Բ։)
well or deep-rooted, well established, firm, solid;
— առնել, կանգնել, to strengthen, to root, to establish.
εὕριζος bene radicatus. Որոյ արմատն է հաստատուն.
Ի լեառն սուրբ նորա, հաստարմատ, ցնծասցէ ցնծութեամբ ամենայն երկիր. (Սղ. ՟Խ՟Է. 2։ (որ ո՛չ է մակբայ, այլ ածական՝ լերին կամ ցնծութեան ըստ պէսպէս օրինակաց յն)։)
Հաստարմատ տունկ. (Նար. խչ.։ Շ. եդես.։)
Իբր մ. Հաստատութեամբ.
Զճշմարիտ ազատութեան հրամանն հաստարմա՛տ արձանացո՛ առ իս. (Բենիկ.։)
paste;
pie, pasty.
Արարաք հաստեայս եւ կարկանդակս. (Երեմ. ՟Խ՟Դ. 19։)
to create, to produce, to make;
to strengthen, to confirm, to consolidate;
— զոք ի բարիս, to confirm in the right way.
Հաստատել. պնդել. յեցուցանել. մածուցանել. արմատացուանել. եւ Ստեղծանել, առնել. արձանագրել. (արմատն Հաստ, եւ Աստի՛. զոր տեսցես)
Զայն օր ողորմութեան հաստէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 27։)
Հաստեա՛ հաւատով, հաստատեա՛ յուսով. (Ժմ.։)
Օրհնութիւնն աստուծոյ ի վերայ իմ հաստէր. (Պիտ.։)
Յորում տաճարի կայր եռոտանի հաստեալ. (Նոննոս.։)
Մածումն իմն առեալ ըստ պատահմանն հաստին. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Ե։)
Ցուպ, յոր անկեալն ադամ հաստի. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Յանապատին աճելով աճեաց, եւ աստ հաստելով հաստեցաւ. (ՃՃ.։)
(Կուռք) հաստեալք են ի մարդկանէ. (Ագաթ.։)
Ոչ բերանով ընդ հող հաստելի։ Յանէից գոյաւորութիւն լուսոյ հաստեսցես։ Կամայականն յանձնառութեամբ հաստեցի. (Նար. ՟Դ. ՟Ժ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)
Միով օրինակաւ ասէ ո՛չ հաստի կանոն եկեղեցւոյ. (Լծ. ածաբ.։)
Եթէ էր հաստեալ կապեալ մտացն ադամայ ի պատուէր արարչին, ոչ լինէր մարմին նորա լուծեալ յօդելոյ անտի. (Եփր. ծն.։)
to be created, produced;
to be confirmed, strengthened;
to marry, to wed, to espouse.
creator, producer.
κτιστής, κτίζων creator. Ստեղծիչ. արարիչ. նոյնպէս ստուգաբանի եւ անունս Աստուած.
Ո՞վ է հաստիչ բաց յաստուծոյ մերմէ։ Զհաստիչ նորա։ Հաւատարիմ հաստչին. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 32։ Ես. ՟Ի՟Բ. 11։ ՟Բ. Պետ. ՟Դ. 19։)
Պաշտել զաստուած արարիչ եւ զորդին հաստիչ, եւ զհոգին կազմիչ. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
Ամենից հաստիչ յոչէից. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Արարիչ եւ հաստիչ ամենայնի. (Իգն.։)
Եւ Հաստատիչ. զօրացուցիչ.
Հաստիչ թալկացելոց. (ՃՃ.։)
Հաստիչ հոգւոց հաց. (Նար. ՟Գ։)
Բազումողորմ աստուած, եւ հաստիչ խաղաղութեան, հաստատեա՛ զանձինս մեր. (Ժմ.։)
prudent, cautious.
Բառ անստոյգ. իբր Ուժեղակ. զօրաւոր. տոկուն. եւ Զգուշաւոր.
Ոչ յօդ ոտից եւ ի հանդերձս միայն զգուշանալ, այլեւ յամենայն իրս հաստոյժս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ (յն. այլազգ։))
serious, grave, mortal;
— վերք, a deep wound;
տալ — հարուածս, to give the finishing stroke or death-blow, to despatch.
Իբր Ազդոյ. ուժգին. սաստիկ. cf. ՀԱՍՏ. եւ cf. ԱՍՏԻ. որ է դիպօղ, եւ կարեվէր.
Վիրաւորեաց զնոսա հաստոյր հարուածովքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
having wide steps or stairs.
creature, created being;
construction, structure.
Հաստեալ իր. ստեղծուած. կերտուած. շինուած. բաղկացութիւն. գոյաւորութիւն եղականաց, կամ կազմուած նոցին.
Վասն դիցն, զորս կոչես դու աստուածս, ստոյգ իսկ են հաստուածք. (Ագաթ.։)
Պատճառ փառաբանութեան իսկութեան հաստչին զհաստուածոցս առնուն գոյութիւն։ Զհաստուածս մարմյնո։ Կերպարան զստին հաստուածոյ։ Հաստուածին գոյիւ. (Նար. կուս. եւ ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Գ։)
Զհաստուած ոսկերացն մարդկան. (ՃՃ.։)
creation;
production;
strengthening, consolidation, confirmation, reestablishment, restoration.
σύστασις, σύστημα constitutio, compositio στήρυγμα stabilimentum եւ այլն. Հաստելն, եւ իլն. ստեղծումն. եղելութիւն. գոյաւորութիւն. եւ Հաստատութիւն՝ (ըստ ամենայն նշ) եւ Զօրութիւն. կազդուրումն. cf. ՀԱՍՏՈՒԱԾ.
Իմանալւոյ հաստման մարդոյ բնութիւն։ Կերպարան ծառայի իմանալի իմն հաստումն իմացեալ։ Որպէս կենդանեաց ստեղծմունք եւ հաստմունք ճանաչին. (Աթ.։)
Ոչ մարդկութեանս օրինօք եկն ի հաստումն. (Պրպմ.։)
Պաշտպանումն զօրութեան նորա, եւ հաստումն ուժոյ. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 19։)
Յիւրոց արարածոց ի հաստումն ըստ իւրաքանչիւր բնութեանց ածել. (Եզնիկ.։)
Աումն եւ հաստումն շնոհէ. (Պիտ.։)
Բուսոց լինելութիւն ի կերակուր եւ ի հաստումն մարդկան։ Ի հաստումն գնացից. (Նիւս. կազմ. ՟Ա. եւ ՟Ի՟Է։)
Առ հաստումն սասանեցելոյս։ Ձեռինդ հաստմամբ՝ իբր կցորդ ամենաբաշխ աջոյն աստուծոյ. (Նար. լ. ՟Խ՟Զ։)
Զչարեացն ի բաց բարձումն, եւ զմիշտ բարեացն հաստումն. (Տօնակ.։)
firm, solid.
ՀԱՍՏՈՒՆ որ եւ ՀԱՍՏ. Աստի՛. աստին. հաստատուն, աստեւոր.
Հաստուն (կամ հաստատուն) պահէր. (Եփր. համաբ.։)
Աստ ոգւոց հաստնոց, եւ մտաց ուշարարաց պէտք են. (Սեբեր.։)
creation.
Հաստիչն գոլ. արարչագործութիւն.
Տալ մի ձկամբն որ հաստատ եցոյց (կամ նոր հաստատելոյ) զհաստչութիւն իւր. (Ճ. ՟Գ.։)
cut, cutting, section;
fraction, fragment, morsel, piece;
corn, grain;
*one, one only;
—ս առնել ճանապարհաց, to rob, to take to the highway.
• , ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «կտրե-լը, հատուած, կտոր» Երեմ. խզ. 20. Եղիշ. հոգ. «մէկ հատիկ սերմ, ունդ, մանաւանդ ցորենի կամ ուրիշ հացաբոյսի» ՍԳր. Եւագր. «վերջ, ծայր» Օրբել. ողբ. է. որից հատանել «կտրել, կրճատել, վերջացնել, պակասեցնել, ճեղքել, որոշել, սահմանել, մետաղ հանել կամ հանք փորել, լոյս ցոլանալ, դրամ կրա-րել ևն» ՍԳր. Մծբ Ոսկ. Եւս. պտմ. Սեբեր. Եզն. հատուցանել «վճարել, վրէժը լուծել ևն» ՍԳր. Ոսկ հատուցումն ՍԳր. Ագաթ. վարձա-հատոյց Կորիւն. ստնահատոյց Ոսկ. ես. հա-տեա «մալեալ» Ղևտ. իբ. 24. հատած Եւս. պտմ. հատուած Ագաթ. Եւս. քր. հատոր բսուր, սաստիկ» ՍԳր. Ոսկ. հատակոտոր Ոսկ. Եփր. մն. հատահարց «հատիկներով հմայող» Ոսկ. բ. տիմ. ը. և տիտ. հատա-վաճառ «լումայափոխ» ՍԳր. հատիկ «սերմ» Լմբ. սղ. «խաշած ցորենով պատռաստուած մի ուտելիք» Սմբ. դատ. 60. հատիճ «կուտ» Անյ. ստորոգ. (>Ջղ. խատիճ «կուտ ձմե-րուկի» ևն). հատոր Մաղաք. բ. 15. հատկլիլ (գրուած նաև յատկլիլ) «հեկեկալ» Յհ. կթ. 309, Լաստ. ժզ. հատուկտոր, հատուածական, հատուածակողմ, հատորաւոր (նոր բառեր) ևն։-Շատ անգամ պատահում է բարդու-թեանց վերջը. ինչ. անհատ Եզն. թանահատ Եփր. պհ. Մանդ. վիմահատ Սեբեր. նորա-հատ Պղատ. տիմ. երկաթահատ Ոսկ. մ, բ. 18. դահեկանահատ Մխ. դտ. դեղահատ Կա-նոն. գանձահատ Ոսկ. յհ. թ. 12. Բուզ. գե-րեօմանահատ Ոսկ. յհ. բ. 39. գարեհատ Շիր. գինեհատ Եփր. պհ. Մանդ. թաթահատ Եփր. դտ. կապարահատ Բուզ. նոյնից՝ ճ ձայնի կրճատմամբ և այս պատճառով էլ լօ-դակապի տեղիք չմնալով՝ ձևացել է -ատ (մասնիկը). հմմտ. ձեռնատ կանոն. ակնատ «աչքը վնասուած» Ոսկ. հռովմ. 295. ակա-նատ Վրք. հց. ականջատ Ղևտ. իա. 18, իբ. 23 հերատ Բժշ. միջատ Վեցօր. փալտատ ՍԳր. կտաւատ Մխ. առակ. կառափնատ Բ. մակ. դ. 42. գունատ Ոսկ. եբր. բազատ ՍԳը Բուզ. խրամատ Բ. թագ. ե. 20. Եփր. դտ. և սրանցից՝ հերատուկ Ոսկ. մ. բ. 23. խրամա-տել ՍԳր. Ագաթ. ծայրատել Մամիկ. Յհ. կթ գլխատել Մտթ. ժդ. 10. Ղկ. թ. 9. Եւս. քր. ապատել Փիլ. նխ. քարատել «քարը տաշել, կոփել» Տիմոթ. կուզ, էջ 44, 45, 46, 47. տա-րատել «բաժանել» Տիմոթ. կուզ 261 ևն։-Ջանազան նախդիրներով կազմուած ձևեր են՝ ՉԱՏ «առանձին, զատուած, մեկուսի, հեռու» (իբր զ-հատ) Եզն. Սեբեր. Եփր. բ. կոր. որից նել, անջրպետել» ՍԳր. Եզն. Կոչ. զատուցա-նել ՍԳր. Եզն. զատչիլ Խոր. Եղիշ. զատագոյն «հեռագոյն» Փարպ. զատական Սեռեռ. ոտն-զատոյց Եփր. պհ. 169.-ԸՆԴՀԱՏ «տարբեր» ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. ես. Բուզ. որից ընդհա-տութիւն Փիլ. ընդհատումն Փիլ. ընդհատել (նոր բառ), անընդհատ Փիլ. Պիտ. ևն.-ՆՀԱՏ (կազմուած ն նախդիրով) «պակաս, թերի» Տիմոթ. կուզ, էջ 106, 160, 297, 179. որից աննհատաբար «աննուազաբար» Տիմոթ. կուզ, էջ 69։-Արմատի երկրորդ ձևն է յատ, որից յատանել, յատոց, յատուկ ևն, որի վը-րայ տե՛ս վարը առանձին։
• ՆՀԲ հատ բառի հետ համեմատում է այլազգ. քէթ, քէս (իմա՛ արաբ. qat' և թրք. kes «կտրել»), իսկ հատուզումն ձևի հետ լծ. է դնում թրք. հէտիյէ «նու-էր»։ Böttich. Arica 41 և Wurzelforsch d6 sad արմատից. հմմտ. սանս. sasya։ Lag. Urgesch. 408 լտ. caedo, cado «կտրել, ջարդել»։ Müller BvS 5, 138 սանս. çatayāmi և օսս. sattyn. իսկ SWAW 84 (1877), էջ 228 օւս. fadun «ճեղքել»։ Տէրվ. Մասիս 1882 յունիս 2 լծ. յատանել։ Հիւբշ. Arm Stud 38 faϑun? Մառ. ЗВО 5, 320 զնդ. dāta-«ատամ» բառի հետ։ Հիւնք. հօտ բառից։ Հիւբշ. Arm. Gram. 464 աւելի մանրա-մասնելով խնդիրը՝ համեմատում է օսս. fadun (fādun) «ճեղքել» և բելուճ. pa-taγ «կտրել, ծայրատել, կրճատել» բա-ռերի հետ. բայց այս համեմատութիւնը անապահով է գտնում, որովհետև լի-շեալ բառերը ծագում են հնխ. pat-ար-մատից, մինչդեռ հայերէնը ենթադրել է տալիս հնխ. pad-արմատը. սակայն հնխ. pat-և pad-կարող էին իրար փո-խանակել։ Սրմագաշեան, Արմէնիա սում. hat «այգիները բաժանող ճանա-պարհները»։ Jensen, Hitt. u. Arm. 4. 63, 78, 130 և ՀԱ 1904, 184 հաթ. ht, xt, hat, hato հոմանիշների հետ։ Meil-let, Բանաս. 1900, 104 յն. σxεδαννυμι, ϰεδάννυμι «ցրուել, խորտակել» բառի-ռերի հետ՝ հնխ. kd-արմատից։ Karst, Յուշարձան 421, 428 թթր. at, ay «բա-
• ժանել», ույգ. atin «ուրիշ, տարբեր», atirmak «բաժանել, ջոկել», չաղաթ. օսմ. áyirmaq «բաժանել», Թիրեաքեան, Ա-րիահայ բռ. 233 զնդ. hāiti, պհլ. ha «գլուխ, բաժանմունք, հատուած» բա-ռից է դնում հատանել բայը, իսկ հատ, հատին=պհլ. hadīh, արաբ. [arabic word] ahad «մէև»։ Պատահական նմանութիւն ունին արաբ. [arabic word] hatv «ոտքով կոխելով կոտրել» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 954), [arabic word] haδ «իսկոյն կտրել» (անդ՝ Ա. 67), [arabic word] haδδ «ամբողջապէս կտրել» (Ա. 224)։ Աճառ. Նորք 1925, ❇ 5, էջ 393 յիշում է կամիս. hatt հոմանիշը։ Մար-գարեան, ժամանակ 1927 օգ. 3 ատել բայի հետ։ 713 և 1899, 798, Յուշարձան 329բ)։-Տե՛ս և ցախ բառի տակ (ցաքատ)։
τομή sectio, incisio ἁπόσπασμα res avulsa. Արմատ Հատանելոյ. (որպէս եւ այլազգ՛՛. քեթ, քէս, եւ այլն). իբր Հատումն. կտրումն. եւ Հատեալ մասնիկ. հատուած.
Հատ հատաւ ի հիւսիսոյ, եկն ի վերայ նորա. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 20։)
Արար աստուած զարարածս՝ գիտեմք, ո՛չ ի նիւթոյ (կամ հիւղէէ), եւ ո՛չ ի հատոյ իմիք էութենէ (իւրմէ). քանզի անհատ բնութիւն իմանամք զաստուած. (Եղիշ. հոգ.։)
Օդ՝ անհատ հատիւք եւ անշփոթ հոսիւք. (Պիսիդ.։)
Այր մի աւազակ, որ զուգէգնացս հատանէր, ճանապարհաց հատս առնէր. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
Որպէս մի մարմին է այր եւ կին, այսպէս եւ հատ հոգւոյ ասի. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, հատոր ոգւոյ։
ՀԱՏ. κόκκος granum. Ունդ, սերմն արմտեաց, եւ որ ինչ նման է նոցա. մանաւանդ ցորեան, յորմէ հաց. հատ, հատիկ.
Հատն ցորենոյ։ Հատ մերկ։ Հատոյ մանանխոյ. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 24։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 37։ Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 31։)
Հատի մանանխոյ. (Նար. ՟Ժ։)
Խառնուրդք հատին (ի զանգուած հացի) զազգաց միանալն ի քրիստոս նշանակէ. (Տօնակ.։)
Հատ հիւթ հաւատոյ հատմանն՝ սերմն սիրաբուխ բուսոյ. (Տաղ.։)
Կանոն օրհնութեան հատի պատարագի։ Օրհնեա՛ զսեղանս զայս, եւ զառաջիկայ հատս եւ զգինիս։ Օրհնութիւն հատի մարտիրոսաց. (Մաշտ.։)
Զօրութիւն ի հատն է. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
Ուր հատ, ուր սէր, անդ հանգչիմ ես. (ՃՃ.։)
grosbeak.
to reduce into grains, to granulate.
granulating machine.
granulation.
full of corn or grain;
granular.
section, paragraph;
caesura;
cut, cut out;
—ք կոնի, conics, conic sections.
Հատումն, եւ Հատուած. եւ Հատոր. կտրուածք, կտոր, մաս, բաժին.
Յերիս հատածս կենաց մերոց, կամ ժամանակաց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յերիս հատածս բաժանի առաջիկայ շարագրութիւնս. (Անյաղթ պորփ.։)
Ուղիղ կարգեալ երկրի հատած առ ի բնակութիւն մարդկան։ Երկրի հատածք՝ անբաւ ցամաք. եւ կղզիք, եւ քէռոնէսոս. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. լին.։)
Անորակի արփւոյն հատածք՝ հոսմամբ որակացեալ. (Անան. եկեղ։)
Ոչ օր, եւ ոչ ժամ, եւ ոչ մասն հատածի. (Վրդն. պտմ.։)
Այս իսկ հատած է առաջին միոյ յերկոտասան մասնէ։ Գնայ արեգակն ի հատածն առաջին, յորժամ հաւասարի տիւ գիշերոյն։ Պատմութիւնս ժամանակացն, յոր յառաջն եդեալ է մեր՝ ի հատածս հատածս դրոշմեալ է մեր. (Եւս. պտմ.։)
Ցանկք երրորդ հատածի։ Հատած երրորդ. աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Գ. 2։)
եւ գ. ՀԱՏԱԾ. ա. եւ գ. Հատեալ. կտրեալ. կտրած.
Յարմատոյ հատած ցամաք փայտ. (Շ. բարձր.։)
Հատած վէրք ցաւագին կսկծեցուցանեն. (Նեղոս.։)
Կամ Հատեալ տեղին կամ մասն. կտրած տեղը, կտորը.
Կանգնէր կայր փոքր մի ի վերայ հատածի միջոյն. (Յհ. կթ.։)
Այս հատած յայն հատած շարամերձեալ իմանի, յորժամ զիմանալի գիծն առնուցուս լինել բաժանումն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Վերին հատած ի խոր է. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
cf. Հատու.
• «հանապազ». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 177. ուրիշ տեղից յայտնի չէ բառա։
Քան զերկսայրի սուր հատական. (Շ. եդես.։)
pieced, patched;
composed.
ՀԱՏԱԿԱՐԿԱՏ ԻՆՉ. σύνθεσις compositio. Ի հատածից կամ ի կոտորոց կարկատեալ եւ բաղադրեալ իրք.
Զի մի՛ հատակարկատ ինչ կարծիցէք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
granivorous.
bit, piece, morsel;
remnant, shred, fragment;
— առնել, կոտորել, to cut up, to cut in pieces;
to break, dash or smash to pieces;
to mutilate, to curtail, to change, to alter.
περικόψας, περικεκομμένως, κόμματα եւ այլն. Ի հատուածս կոտորեալ, եւ կոտորելով. կցկտուր իրք, եւ կրճատեալ. կըսկտուր, կտորբրդուճ.
Յօրինակէ եւ ի գրողէ յոյժ ապականեալ եւ հատակոտոր լեալ է ի բազում տեղիս. (Մխ. երեմ.։)
Հատին ինչ ինչ յայլոցն, եւ այնպէս ունին յինքեանս զհատակոտորսն. որ եւ հատակոտորք իցեն, յայտ յանդիման աղաղակեն, թէ ընդ ամենայն իսկ ողջ մարմնոյն ունին ազգականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Բազում տեղիս կարեմք ցուցանել հատակոտոր զմարգարէիցն զկարգն. (Ոսկ. ես.։)
Երկուս կամ երիս բանս ի գրոց ընթեռնուցումք, եւ զնոյն հատակոտորս. ((յն. մակբայ). Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ի բանս աստուածաշունչ գրոց ոչ գտանի հատակոտոր ինչ. (Գր. տղ. թղթ.։)
Զամենայն մեհեանսն հատակոտոր կոտորեաց. (Եփր. մն.։)
Եւ զայն հատակոտոր շփոթեցին. (յն. կրճատեալ խառնակեցին). (Ոսկ. գաղ.։)
Յանհաւասարութենէ հատակոտոր թարգմանելոցն. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)
ՀԱՏԱԿՈՏՈՐ ԱՌՆԵԼ. ՀԱՏԱԿՈՏՈՐԵԼ. ն. περικόπτω concido. Կցկտուր քաղել. կտրատել. կտորբրդուճ ընել.
Հատակոտոր արարեալ զբանս առաջին մեկնչաց. (Երզն. մտթ.։)
Այնպիսիքն կամակորեն, այսինքն հատակոտոր առնեն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
Ոչ հատակոտորելով զյարմարումն, եւ ոչ միաւորութիւնն անջատելով. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
Սովորեցայք հատակոտորել զվկայութիւնս գրոց սրբոց, զոր ոչ դուք ընթերցայք, եւ ոչ ընթեռնուք. (Ղեւոնդ.։)
cf. Հատահմայ.
ἁγύρτης tesserarius եւ այլն. Հարցուկ որ հմայէ հատիւք արմտեաց. եւ որ ինչ սեպհական է այնպիսի հմայից.
Մի՛ նայեսցուք ընդ հատահարցսն մտախաբս։ Զհաւահմայն, եւ զհատահարցն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ը։ եւ տիտ։)
Զսեղան հատահարց հմայութեանցն վաճառուցն ցրուեաց. (Արշ. (ուր շփոթի լոմայափոխն ընդ հատահարցն։))
diviner by means of grains.
divination by means of grains.
ՀԱՏԱՀԱՐՑՈՒԹԻՒՆ ՀԱՏԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. Դիւթութիւն ի ձեռն հատից. հմայք հատահարցից.
Ի հմայս, եւ ի հատահարցութիւնս, եւ ի թովչութիւնս. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
Ի թովչութիւնս եւ ի հատահարցութիւնս. (Մանդ. ՟Զ։)
Գլուխ դիւթութեանցս այսոցիկ հատահմայութիւնն է. (Կանոն.։)
Ի տաճարէն հանէ զանասնական անբանութիւնն՝ որ ի մեզ, զհատահմայութիւն կործանելով. (Տօնակ.։) (ուր լոմայափոխութիւնն շփոթի ընդ հմայութեան հատից։)
grain-shaped.
sober, temperate, moderate.
Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմայոտն ի բարեխառն. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Այլեւ տարերց բարեխառնիւք տո՛ւք ըզպտղոց առատութիւնս. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.) իմա՛ իբր գ. բարեխառնութեամբ, կամ բարեխառն տարերբք։
Կամ Գաղջ, եղկ. պաղը կոտրած.
Ամենայն մարմին խառնուած ունի ... ինն գոլով խառնուածոցն. նոյնպէս եցոյց ... ութ՝ զվատախառնիցն, եւ մի՝ զբարեխառինն։ Եւ թէ զբարեխառինն ասէ խառնել զմարդն, բայց ոչ զամենայն, այլ զմիջակին խառնուածոյ. (Նիւս. բն.։)
to temper, to moderate, to soften, to modify.
Բարեխառնել զօդս, կամ զբնութիւն ճաշակողացն. (Պիտ.։)
temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.
Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն՝ բարեխառնութեամբ նորոգէ զաշխարհ։ Ամենայն վայրք վայելչասցին բարեխառնութեամբ. (Պիտ.։)
Զանշէջ տոչորումն տրփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.) իմա՛ բարեխառնս։
Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն ըստ բնութեան եւ անձին՝ հետեւանան զօրութիւնք. (Անյաղթ որակ.։)
Զմաղասոյն յուզմունս նմանապէս բարեխառնութեամբ այսինքն բարեխառնելով. (Պիտ.։)
εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.
Գտանի ի նոսա (յաղաւնիս) եւ որջախոհութիւն, զուգակշիռ բարեխառնութեամբ հանդերձ։ Սա եւ բարեխառնութեան է մասին. (Պիտ.։)
Մերթ՝ իբր Բարեբաստութիւն. εὑπραγία
Յաւելոյր զբարեխառնութիւն, եւ զբարեմտութիւն առ ալգ քրիստոնէից. (Ղեւոնդ.։)
careful, that provides for wants, for an affair
Բարեխնամ հայրենի քաղցրութիւն։ Բարեխնամ կերակրողութիւն. (Պիտ.։)
to be careful, to provide.
Հրաշափառ Աստուած, եւ միշտ բարեխնամող. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ընդ որ յաւէտ իմն ճմլեալ սիրտ ոստիկանին՝ ողորմել բարեխնամէր. (Յհ. կթ.։)
Այլ առաւել զԱստուծոյ ասի.
Բարեխնամող տէր ամենեցուն. կամ Բարեխնամող երկայնմտութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Գ. եւ այլն։)
that thinks of good things.
Սէր սուրբ ձիթենի պտղալից է ի սրտի բարեխորհին։ Հարք բարեսէրք, եւ բարեխորհք լիցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
Բարեխորհ առ Աստուած. (Ճ. ՟Ա.։)
Զի տեսողացն բարեխոհաց բարի պատճառք խրախութեան լիցին. (Յհ. կթ.։)
Իսկ եթէ կոյս պահեաց զմայրն, Աստուած ծնեալ բարեխորհիցն ճանաչիւր. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոչ ոք ի բարեխորհից սակաւ (այսինքն փոքր) զմեղս ստութեանն. (Կլիմաք.։)
intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
Քա՛ղցր լեր ի խօսել ... դաշն ի պատասխանելն, եւ բարեխօս յամենայնի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ի. ից կամ աց. ա. παρακαλών, παρακαλέσας, πρεσβευτής, μεσίτης advocans, advocatus, intercessor, mediator, legatus Որ բարի խօսի զայլոց, որպէս հաշտարար, կամ յորդորիչ. միջնորդ եւ աղաչաւոր.
Եկին բարեխօսք՝ ստիպէին։ Իբրեւ թէ բարեխօ՛ս էր (կամ բարեխօսէր) ի խաղաղութիւն աշխարհին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Ժ՟Գ. 3։)
Ոչ կաշառաւ եւ ոչ բարեխօսիւ փրկութիւն է գտանել. (Խոսր.։)
Եթէ բարեխօս ոք կամ քարոզ եւ կամ առաքեալ՝ ստելով զքաղաքէն պատմիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասին եւ են առ Աստուած՝ վասն մեր, սուրբք, եւ սրբազան իրք.
Աստուածածին եւ կոյս ... բարեխօս խոստովանողացս։ Որ բարեխօսդ ես միշտ աշխարհի։ Լե՛ր բարեխօս։ Զքեզ ունիմք բարեխօս. եւ այլն. (Շար.։)
Ընդ անարատ սրբութեանդ՝ եւ խնամակալ բարեխօս. (Նար. ձ։)
Սոքա են մեզ բարեխօս յարքայութեանն Աստուծոյ։ Զճգնութիւնս սոցա բարեխօս քեզ ունիմք. (Շար.։)
Ամենայն միջնորդ եւ բարեխօս՝ բանիւ ունի բարեխօսել ... մարտիրոսք անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն եւ հեղմամբ արեամբն իւրեանց։ Բարեխօս ունիմք զչարչարանսն տեառն։ Առանց բանի է բարեխօս նշան խաչիս. (Շ. բարձր.։)
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասի եւ Քրիստոս առ հայր ըստ մարդկութեանն վասն մեր. որպէս յն. εὑτυγχάνων (որ յանդիման լինի). եւ παράκλητος (որ մխիթար բանիւք աղերսէ).
Եւ է ընդ աջմէ Աստուծոյ, որ եւ բարեխօս իսկ է վասն մեր։ Միշտ կենդանի է՝ լինել բարեխօս վասն նոցա. (Հռ. ՟Ը. 34։ Եբր. ՟Է. 25։)
Ունիմք բարեխօս առ Աստուած զՅիսուս Քրիստոս զարդարն եւ զանարատ. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 1։)
Բարի բարեխօս, միջնորդ կենդանի, պատարագ անմահ։ Առ հաշտարարն միջնորդ, եւ մշտնջենաւոր բարեխօս. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
ԲԱՐԵԽՕՍ. Սեպհականեալ անուն է հոգւոյն սրբոյ, նովին առմամբ՝ որով կոչի Մխիթարիչ. ըստ յն. παράκλητος paracletus, consolator. Եւս որպէս ὐπερτυγχάνων Գերօրինակ յանդիման եղեալ՝ միջնորդ.
Զմի որդի գիտեմք, որ խոստացաւ մեզ առաքել առ մեզ առ ի հօրէ զբարեխօսն զհոգին սուրբ։ Արդ գեղեցիկ է այս եկեղեցւոյ սրբարար եւ օգնական եւ բարեխօս հոգին սուրբ։ Բարեխօս կոչեցեալ է վասն մխիթարութեան բարեխօսութեան եւ օգնականութեան տկարութեանս մերոյ։ Ամենայնի վարդապետ եւ բարեխօս յԱստուծոյ եւ սրբարար հոգին սուրբ բարեխօս է։ Ծածկէ զայս ամենայն ամենաբարի զօրութիւն բարեխօսին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ղ. ստէպ։)
Յուսամ ես տէրն իմ, յորդին համագործ, եւ ի հոգին սուրբ բարխօս։ Բնակեալ է յոսկերս սոցա բարեխօս հոգին. (Ագաթ.։)
ԱՌԱՆՑ ԲԱՐԵԽՕՍԻ. իբր մ. այսինքն Անմիջնորդելի, անհրաժեշտ օրինակաւ.
Առանց բարեխօսի՝ բազմապատիկ տանջի։ Առանց բարեխօսի վրէժ առնուլ յանցանաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ԱՌՆԵԼ, ԱՐԿԱՆԵԼ, ՈՒՆԵԼ. Միջնորդ ընդ մէջ ձգել հաշտութեան, եւ ընդունելութեան հայցուածոց.
Սուրբ զաստուածածինն եւ զամենայն սուրբս բարեխօս արասցուք, եւ այլն. (Պտրգ.։)
Զնորա անմեղ չարչարանսն ... բարեխօս արկեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զքեզ ունիմք բարեխօս առ Քրիստոս վասն անձանց մերոց. (Շար.։)
ասի եւ Բարեխօս ունել զԱստուած առ սուրբս, յորժամ աղաչեմք զի հրամայեսցէ նոցա.
Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)
Եւ ինքն խոստանայր լինել բարեխօս. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Բարեխօս լերուք առ տէր վասն քաւութեան մեղաց մերոց. (Ժմ.։ եւ Շար. ստէպ։)
to intercede.
Առ Քրիստոս բարեխօսեա՛, փրկել զժողովուրդս իւր։ Բարեխօսեա՛ վասն անձանց մերոց։ Բարեխօսեցէ՛ք առ տէր. եւ այլն. (Շար.։ Ժմ.։) Իսկ զասելն զհոգւոյն սրբոյ.
Ըստ Աստուծոյ բարեխօսէ վասն սծբոց. (Հռ. ՟Ը. 27.) իմա՛ յանդիման լինել գերօրինակ միջնորդութեամբ. զորմէ տե՛ս ի բառն ԲԱՐԵԽՕՍ։ Գեղեցիկ է եւ առաջիկայս մեկնութիւն.
Բարեխօսել նորա (այսինքն Քրիստոսի) վասն սրբոց, եւ բարեխօսել հոգւոյն սրբոյ՝ առ ի վարդապետելոյ մեզ, զի ընդ միմեանց բարեխօսիցեմք. եւ ոչ եթէ առ բարձրագոյն ոք՝ միածնին կամ հոգւոյն սրբոյ բարեխօսելն գիտելի է. քանզի միապատիւ է աստուածականն, եւ աչ բազմաբար. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
intercession, mediation.
Սուրբ վկայքն՝ զոր դուքն չարչարեցէք, վասն ձեր նոքա բարեխօսութիւն կարեն մատուցանել։ Հասանել բարեխօսութեամբ սրբոյս յարքայութիւն Քրիստոսի. (Ագաթ.։)
Ի բարեխօսութիւն փութացի՛ր մեզ սուրբ աստուածածին։ Աղաչեմք զքեզ տէր բարխօսութեամբ հայցուածոց սրբոյ աստուածածնիդ, եւ ամենայն ընտրելոց. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Արդ՝ վասն Քրիստոսի պատգամաւորիմք, որպէս եւ Աստուծոյ բարեխօսութեամբ մեօք. ( ՟Բ. Կոր. ՟Ե. 20.) իմա՛ յորդորելովն Աստուծոյ ի ձեռն մեր զձեզ։
friendly, familiarly, domestically.
որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԱՊԷՍ. φιλικῶς, φιλίως aamice Իբրեւ բարեկամ. ընտանեբար.
Աստ եւ անդ վնասնէ զմեզ (չարն), եւ մեք բարեկամաբար ողջունեմք զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
to be friendly, familiar, to make one's self familiar.
φιλοποιέομαι, φιλεόμαι amicus et benevolus reddor, concilior որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԻԼ. Բարեկամ լինել. ընտանի սիրով կապիլ. դաշնաւորիլ.
Բազում զօրագլուխք յունաց ընդ իս բարեկամացան ուխտիւ եւ երդմամբ. (Փարպ.։)
cf. Բարեկամանամ.
Զնոսա բարեկամեալ ... առ ինքն մատուցաներ. (Ագաթ.։)
Բարեկամեցաւ ընդ նմա, եւ ցածոյց զցասումնն։ Անտիոքոս բարեկամեալ ընդ Պտղոմէի՝ դաշինս հաշտութեան կռէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Վասն այնորիկ իսկ արար զբարեկամութիւն Աստուած, ոչ ի չարութիւն բարեկամացն եւ ի բարեկամեցելոցն, այլ ի բարութիւն եւ ի շահ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
friend.
Յաղագս խրախճանութեանցն՝ զբարեկամս եւ զբարեկամուհիս ոչ յոլովագոյնս հնգից՝ երկաքանչիւրոցն ի միասին կոչիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
Բարեկարգ շինութիւն տանց։ Օրինաց բարեկարգ յարմարութիւնք. (Պիտ.։)
Բարեկարգ աւանդութիւն, կամ ընթացք. (Լմբ. պտրգ. եւ Ժղ.։)
Բարեկարգ ունելով զգիրս մարմնոյ. (Լաստ. ՟Բ։)
to order properly, to dispose, to put in order;
to amend, to reform.
Քաղաքական օրինօք բարեկարգել։ Յանապատս նոքօք բարեկարգին. (Մխ. դտ.։)
ասի եւ Կարգելն Աստուծոյ զիմն, որ է միշտ բարի. որպէս եւ գործելն Աստուծոյ՝ ասի Բարեգործել.
Բարւոք կարգաւորել, գեղեցիկ տնտեսել. ուղղել.
good order, organization;
reform, reformation;
discipline;
policy.
Հետեւեալ լինի ողջախոհութեան՝ բարեկարգութիւն, պարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Յետ այսպիսեաց արութեանց եւ բարեկարգութեանց մեռանի ի մծբին։ Որպէս զի ի բարեկարգութիւն հաստատեալ մեզ ծառայեսջիք մտերմութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 5։)
Հետեւօղ հարցն առաքինութեան գտեալ հանդիսանայր միշտ ի բոլոր բարեկարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Վասն սուրբ տեղւոյս շինութեան, եւ բարեկարգութեան (ուխտիս). (ըստ Խոսր. ժմ.։)
Խրատ բարեկարգութեան. (Լմբ. իմ.։)
Ամենայն գիրք սուրբք բարեկարգութիւն ունին ընդ ստուգութեանն խառնեալ։ Իմա՛ փոքր ինչ զաշտիճանացս (սաղմոսաց) բարեկարգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Զսրբոցն իշխանութեանց՝ զհամակարգ աստուածայնոցն տէրութեանց եւ զօրութեանց ... զբարեկարգութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Բարեկեցիկ.
εὕζωος bene vivens Որ բարւոք կեայ ըստ աշխարհի. եւ այն ինչ՝ որով լինի հանգստեամբ կեալ ի կենցաղումս. աղէկ ապրօղ կամ ապրելու.
Բարեկեաց շատակեաց կենօքս յերկրի՝ զձեզ վայելուչս ցուցանիցէք. (Ագաթ.։)
Բարեկեաց փարթամութիւն (մատուցանէ) մարդկանս ազին. (Պիտ.։)
Մանաւանդ՝ τρυφών, τρυφήλος delicatus, deliciis deditus, εὑημέρων, εὑθηνούμενος, εὑπαθών bene agens եւ այլն. փափկակեաց. հեշտակեաց. հեշտասուն. զեղխեալ բարօրութեամբ.
Զմտաւ ած եւ զՂազարոս, իմա՛ զմեծատունն եւ զբարեկեացն ... Ղազարոս ի գոգն Աբրահամու՝ բարեկեաց, յղփացեալ եւ փափկացեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
Զբակեկեցին զտրտմութիւնն նախ ասասցուք։ Զբարեկեցացն ակնարէ աստ։ Մի՛ բարեկեցացն երանի տացուք, այլ՝ վշտահանացն. զի սոքա յերկինս փութան, եւ նոքա ի գեհեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
carnival, holy day time;
բուն —, the day before lent, shrovetuesday, shrovetide.
ռմկ. բարկենտանք. ուստի եւ պ. պէրգէտան. τὸ βακχεύματα bacchanalia իտ. carnevale ուստ թ. էթ փէսմէլէրի. Օր եւ ժամանակ բարիոք կենդանութեան, կամ բարեկեցութեան եւ ուրախութեան. որ սեպհականեալ է աւուրց յառաջելոց քան զերեւելի քան շաբաթապահս, մանաւանդ քան զմեծ պահս. վասն որոյ կոչի սա՝ ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ.
Առաջին կիւրակէն, որ բարեկենդանն է։ Բարեկենդանին կիւրակէն զփափկութիւն դրախտին եւ զբարեկենդանութիւնն օրինակէ. (Կամրջ.։)
Ի նոյեմբ. ՟Ժ՟Դ. հոռոմն բարեկենդան առնէ քառասնօրեայ պահոց՝ Քրիստոսի ծննդեանն. (Հ. կիլիկ.։ Տե՛ս եւ ի Տօմար. բարեկենդան այլեւայլ պահոց։)
happiness, felicity, prosperity, rejoicing.
Նախ առաջին անձին բարեկենդանութեամբն. (Պիտ.։)
Ոչ ածէր զմտաւ զտոհմային քաղաքակից ընկերութեանն բարեկենդանութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Ես ասացի ի բարեկենդանութեան իմում, թէ ոչ սասանեցայց յաւիտեան. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 7։)
Միոյ տան եւ քաղաքի բարեկենդանութիւն՝ ամենայնի առատութեամբ տեսեալք, զնախախնամութիւնն ասեմք (գոլ անդ). (յաղթութեամբ պսակեալ՝ ի բարեկենդաննութեան կատարէր զաւուրս. Խոր. ՟Գ. 32։)
Զյաւիտենական եւ զանասելի բարեկենդանութիւնն ընդ ապականացուիս այսմիկ փոխանակեն. (Իգն.։)
Աննիազ բարեկենդանութեան հասումն բաշխեալ ... Եւ ինքն ամենայն բարութեանց պատճառն Աստուած արբենալ ասի՝ վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեանն. (Դիոն. թղթ.։)
Զերկու շաբաթսն՝ բարեկենդանութիւն նոցա ընդարձակեաց. (այսինքն թոյլ ետ բարեկենդան առնել)։ Ի մէջ երկուց բարեկենդանութեանց եւ պահոց. (Կամրջ.։)
fine figure, good shape, grace, gentility.
Նայեցեալ ի կրօնս զգեստուս բարեկերպութեան ... երջանիկ կարդան եղկելոյս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
happy, prosperous, in good circumstances, rich.
cf. ԲԱՐԵԿԵԱՑ, ըստ ամենայն առման.
(Տային) յորդառատ գոհութիւն ըստ նմանութեան բարեկեցիկ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բարեկեցիկ եւ խրախճան կեանք։ Բարեկեցիկ փարթամութիւն անձանց. (Փիլ.։ Պիտ.։)
Ամայի էին բարեկեցիկ տունք. (Բրս. գորդ.։)
happiness, felicity, ease, contentment, comfort.
Բախիցուք ի բարեկեցութենէ, եւ դարման տարցուք անձանց չափուքն։ Մի ի բազմացն բարեկեցութիւնս հայել, այլ ի սակաւուցն վաստակս։ Ընդ բարեկեցութեանն մեծամեծ տանջանք կան։ Բարեկեցութիւնն զամենայն անդամսն առհասարակ ապականէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Հայէին նոքա ընդ բարեկեցութիւնս հեթանոսաց, եւ ընդ ինքեան տառապանս. (Լմբ. մաղաք.։)
well instructed, civil.
Զայսպէս նուրբ, եւ ոչ բարեկիրթ խնդրոյս՝ ոչ է պարտ օրինադրական վճիռ հատանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
of good morals, pious, virtuous, honest, religious.
Բարւոք կրօնաւորեալ, այսինքն քաղաքավարեալ. բարեպաշտ. առաքինի. որպէս լտ. եւ յն. εὑσεβής religiosus
Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)
good morals, honesty, probity, piety, religion, goodness.
Բարեպաշտութիւն. բարեկարգութիւն. εὑσέβεια religio
Եւ լինի աղագաւ յառաւել զգուշութենէ կարծեաց՝ թերութիւն բարեկրօնութեան. (Գր. տղ. թղթ.։)
to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.
εὑδοκέω complaceo mihi de ... adquiesco, probo Հաճ եւ հաւան գտանիլ. լաւ համարել բարեսէր կամօք. կամել.
Օրհնեալ է անուն սուրբ փառաց նորա, որ այսպէս բարեհաճեցաւ։ Գոհանամ զքէն Քրիստոս Աստուած իմ, զի այսպէս բարեհաճեալ յիս՝ զօրացուցաներ զիս։ Բարեհաճեցաւ ի քեզ հայր բարերար. (ՃՃ.։)
Բարեհաճեցի՛ր, եւ ընկալ տէր ի հաճոյս քո զվերակացու եւ զտեսուչ հոգւոց մերոց. (Եփր. քրզ.։)
Զայս եւ տէրն աւանդեաց՝ զբարեհաճիլն ամենայն մարդկան. (Համամ առակ.։)
very agreeable;
բարեհաճոյ լինել, cf. Բարեհաճոյանամ.
Եթէ ուղղափառ հաւատս ցուցցուք, եւ բարեհաճոյ գործս, տաճար գտցուք հոգեւորական. (Գանձ.։)
Որք բարեհաճոյք եղեն Աստուծոյ, եւ արդարացան. (Աթ. ՟Դ։)
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ ամենայն սրբոց քոց, որք յաւիտենից քեզ բարեհաճոյացան. (Պտրգ.։)
Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)
Այսքան սիրեաց զվայրանկեալ բնութիւնս, եւ այսքան բարեհաճոյացաւ ընդ մեզ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
to be very agreeable or very amiable.
Որք բարեհաճոյք եղեն Աստուծոյ, եւ արդարացան. (Աթ. ՟Դ։)
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ ամենայն սրբոց քոց, որք յաւիտենից քեզ բարեհաճոյացան. (Պտրգ.։)
Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)
Այսքան սիրեաց զվայրանկեալ բնութիւնս, եւ այսքան բարեհաճոյացաւ ընդ մեզ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
approbation, consent, benevolence, favour, friendship.
Յոյժ հաճելի կամ հաճոյ լինելն յաչս Աստուծոյ եւ մարդկան. εὑαρέστηις gratiae conciliatio, gratia
Բարեհաճութեամբ զարգանալ. (Ճշ.։) (Առ յետինս վարի՝ որպէս Հաճութիւն կամաց. εὑδοκία placitum, benevolentia )
tasteful, savoury.
Որպէս աղբիւր յստակ եւ ցուրտ եւ բարեհամ հեշտալի է ի տօթ ժամու. (Ոսկ. գծ.։)
of good renown, of great reputation, famous, renowned, celebrated.
Ընդ ամենայն տեղիս բարեհամբաւ ստանաս զիս քեզ. (Լմբ. սղ.։)
(Պա՛րտ է) բարեհամբաւ լինել եւ գովիչ ի վերայ այսպիսի օգտակար իրաց. (Փիլ. բագն.) յն. εὑφημητέον
to celebrate, to publish with praise.
Մեղապարտ մաքսաւորն բարեհամբաւեալ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Բարեհամբաւելով ընդ ամենայն տիեզերս. (Պիտ.։)
Որք գրովն իւրեանց բարեհամբաւեն զմեր ճշմարտութիւնս. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Եւ այս (օրէնք) բարեհամբաւեսցի. այսինքն՝ իբրեւ բարի հրատարակեսցի. (Մխ. դտ.։)
good name, renown, reputation, fame, praise.
εὑφημία bona fama, laus, laudatio Ունելն զհամբաւ բարի. բարեհռչակ լինելն, կամ առնելն. համբաւ բարի. գովութիւն. ներբող. աղէկ անուն ունենալը, եւ գովէստ.
Գոհութիւն Աստուծոյ մատուցանեմք յաղագս քո բարեհամբաւութեանդ. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Սորա եւ հռչակաւորն բարեհամբաւութիւն յայտ ի յոլովից աստուածաբանիցն է։ Բարեհամբաւութեամբ հռչակեցաւ. (Պիտ. ստէպ։)
Կամէր տեսանել զնա վասն բարեհամբաւութեանն՝ որ ելանէր զնմանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Մախացեալ ընդ պատուական արանցն բարեհամբաւութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոստովանութիւն գոհութիւն է, եւ բարեհամբաւութիւն արիցն՝ զոր առնումք շնորհ ի պարգեւողէն. (Լմբ. սղ.։)
Զուարճացեալք ի տեղւոյն բարեհամբաւութիւնն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
agreeable, amiable, graceful, polite, civil, gentle, tractable, humane, kind, courteous, complaisant, beneficent.
Իսկ ոստիկանն դաւաճանօղ կաճառ էր բարեհամբոյր բանիւ. (Յհ. կթ.։)
very sensible, -wise, — learned.
Որ ինչ լինի մեծաւ հանճարով, կամ ճարտարութեամբ.
having a fine shape or stature.
Ունօղ զբարւոք հասակ, կամ զտիս՝ ըստ պատշաճի. չափահաս.
obedient, submissive.
Եղիցի քեզ ապրել՝ ի նուէս նաւի՝ յոր երթասն լիցես (ի փոր կիտին). (Փիլ. յովն.։)
Բարեհաւանն հօրն՝ միշտ զնորա կամացն զհաւանութիւնն փութայր կրել. (Կլիմաք.։)
very ingenious, — clever.
εὑμήχανος ingeniosus, industrius Քաջ հնարագիւտ. հանճարաւոր. ճարտար.
Բարեպարգեւ եւ բարեհնար է Աստուած. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Արուեստաւոր բարեհնար. (Նար. ՟Յ՟Դ։)
cf. Բարեհամբաւ.
Աճեցուցեալ զտարփանս նոցա խանդաղատանօք բարեհռչակ բարբառոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Բարեհամբաւեմ.
Զշնորհ նորին առ ամենեսին բարեհռչակեմ։ Զբարեհռչակեալ անունդ հզօր՝ գովելի. եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
cf. Բարեհամբաւութիւն.
Զօրինադրին քաղցրութիւնն վայելուչ բարեհռչակութեամբքն ունել. (Մեկն. ղեւտ.։)
Սովորականաւ թագաւորացն զբարեհռչակութիւնն գոչել կամեցեալք ... զԿոստանդիանոս ամենեքեան միաբան օգոստոս կարդային. (Սոկր.։)
Ոչ միայն անուանցն չափով զբարեհռչակութիւնն ունի, այլ եւ է արդարեւ այսպէս ըստ բնութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
that invites, exhorts to good things.
Կանոնս բարեհրաւէրս եւ կենդանատուրս՝ գրեալս հոգւովն Աստուծոյ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
of a good shape, well made, genteel;
graceful.
εὑσχήμων decorus, honestus Վայելուչ ձեւով. բարետեսիլ. պարկեշտ. համեստ.
Ուր գեղեցիկ ոչ է, եւ ոչ բարեձեւ (է գործն). (Արիստ. աշխ.։)
fine figure, gracefulness, decorum.
Ոչ ի սակս բարեձեւութեան եւ տարաձեւութեան բանից այժմ եղեւ մեզ դիտողութիւնս. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ի վերայ բարեձեւութեան դիմացն ծաղկեալ շնորհք առաքինութեանն։ Տեսանելով զահաւոր կերպարանին նորա բարեձեւութիւն. (Պիտ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Յառողջութեան բարեձեւութենէ զհիւանդութեան տրտմութիւն նկատեաց. (Կլիմաք.։)
Պատէր զամենայն մեռեալս բարեձեւութեամբ. (ռմկ. շէնքով շնորհքով) (Վրք. հց. ՟Ի։)
Իրաւանց եւ արդարութեան հնազանդել յաղագս բարեձեւութեան։ Կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան կարգաց եւ կրօնի. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Ի բարեձեւութենէ բանիցն զարտուղի անկեալ՝ չար անուանի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Կամ Բարկեշտութիւն.
Քահանայն կալով ի մէջ ժողովրդոցն՝ բարեձեւութեամբն ճանաչի, եթէ քահանայ է. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Բարեձեւութեամբ շրջել առ արտաքինսն։ Բարեձեւութեամբ վարուց արուեստաւորեալ։ Ամենայն ի ձեզ բարեձեւութեամբ եւ ըստ կարգի լինիցի. (Նիւս. երգ.։ եւ Բրս. հց.։)
good fortune, happiness, participation of good;
goodness, perfection.
Վիճակ բարւոյ մասին. հաղորդ, կամ ժառանգ լինել բարեաց. բարեբաստութիւն. երջանկութիւն. շնորհք. փառք.
(Հրեշտակք) ընդ մերում կրիցս կարեկցելով՝ բարեմասնութեանն մեր սպասեն։ Հերքեալս ի բարեմասնութեանց։ Բարեմասնութեան Աստուծոյ հաճելեացն։ Ի յուշ բերեալ զոր ի քեզ անճառելի բարեմասնութիւնք, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
Կամ Չափակցութիւն. համեմատութիւն մասանց. բարեձեւութիւն.
Ձի զարդարեալ խիտ եւ հրաշալի բարշին բարեմասնութեամբ. (Պիտ.։)
coaxer, cajoler, gallant, complaisant;
յ— լինել, to please, to flatter, to coax, to cajole, to adulate.
ԲԱՐԵՄԱՐԴԻԿ ԼԻՆԵԼ. εὑπροσωπῆσαι honestam speciem habere Բարի ձեւանալ առ մարդիկ. մարդահաճել. երեսպաշտութիւն ընել
ԲԱՐԵՄԱՐԴԻԿՔ. κολοκεύοντι adulantes Մարդահաճոյք. շողոմարարք. երեսպաշտներ.
Ի դէպ է՝ թէ կամեցաւ երթալ հարիւրապետն, եւ արգելին հրէայք բարեմարդիկք, մեք երթամք ասեն, եւ ածեմք. (Ոսկ. մտթ.։)
flattery, adulation, complaisance.
Մարդահաճութիւն. մարդելուզթիւն. կեղծաւորութիւն. ըստ յն. προσωπεῖον vultus fictus, larva այն է պատրուակ. դիմակ.
peaceable, flexible, good-natured, good-humoured.
Ունօղ զմոյն բարի, այսինքն զկայտառութիւն, զառողջութիւն, զքաջութիւն. կայտառ.
Սիրտ ուրախ՝ բարեմոյն առնէ. ( կամ սիրտ բերկրեալ՝ բարեմոյն առնէ) առն հոդածի՝ ցամաքեն ոսկերք. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 22. յն. առնէ բարւոք ունել։)
Բարեմոյն կայ, այսինքն ի բարի մտածութիւն, եւ առանց հոգոց եւ ամբոխման, զօրըստօրէն բաւական համարելով։ (Ուր Լմբ. մեկնէ այսպէս.)
Բարեմոյն եւ բարեշուք, եւ բազմաց բարեաց կարապետ. (Վրդն. ծն.։)
unthankful, ungrateful.
Մոռացօղ բարեաց. երախտամոռաց.
Սիրտ բերկրեալ բարեմոռաց ոչ առնէ զանձն իմաստնոյ. (Համամ առակ.։)
Բարեմոռացն աստուածամոռաց է. (Վրդն. առակ.։)
Ժողովուրդ ապերախտ եւ բարեմոռաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Համբերեցեր Յուդայի՝ բարեմոռաց աշակերտին. (Մարաթ.։)
Մի՛ ապերախտք եւ բարեմոռացք գտցուք. (Նանայ.։)
well adjusted, well agreed;
symmetrical.
Առ ի լինել յարմարումն քնարի՝ պարտ է զամենայն աղիսն բարեյարմարս գոլ. (Սահմ. ՟Գ։)