small fragments, crushed matter, trash;
— վշոյ, tow-cardiugs, fescue.
καλάμη stipula, sordes (stuppae). Ծեծեալ եւ տրորեալ նիւթ. փշուրք իրաց ծեծելոց. ծեղ. ունգ. մղեղ. կեղեւանք.
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
τύπτω percutio ῤαβδίζω virgis caedo. Գան հարկանել. բախել. կոփել. հարկանել. ծեծել, զարնիլ.
Ծեծել զկտաւս տոփչօք, զերեսս քարամբք, կամ թաթիւք կամ ձեռօք զդէմս, եւ զգլուխ։ Ծեծել զոսկի. (Գէ. ես.։ Ագաթ.։ ՃՃ.։ Փարպ.։ Ոսկ.։ Շ. այբուբ.։)
Զփոկս առի, զի իմով գեղարդեամբ եւ զինուք ծեծեցից զխուժադուժսդ։ Իմովք ձեռօք ծեծեալ՝ ի ծառայութիւն հնազանդեցուցից. (Պտմ. աղեքս.։)
Լա՛ւ էր մօտ յաստուած ծեծանիլ՝ քան ի նմանէ հեռի լինել. է աշխարհիկ ձայն. փոխանակ ասելոյ, ծեծիլ. գանակոծ լինել։
stem, stalk;
stubble.
Հոր փորեաց, եւ ծեղ անցոյց, որ երբ գայր ոք, ի ներքս անկանէր. (Ոսկիփոր.։)
Ա՛ռ զծեղն, եւ ձգէ՛ յախոռն։ Ի ծեփն՝ յերդի ծեղ խառնէ՛. (Վստկ.։)
to nourrish an old man, or old men.
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
Ոչ միաբանին ընդ նմա ծերակոյտ ժողովրդեանն. (Եփր. օրին.։)
ԾԵՐԱԿՈՅՏ. ա. ըստ հյ. իբր Ծերակուտական. Որ եւ ՍԵՆԿՂԻՏԻԿՈՍ. ատենական. կամ ծերոց. (փոխանակ ասելոյ ըստ յն. գոյական հոլովմամբ, ծերակուտի. ի ծերակուտէ, ծերակուտիւ)
to tend the aged.
Զծերս պատուեցե՛ք, եւ ծերատածեցէ՛ք։ Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. ընդհ. եւ Շ. վիպ.)
Իջեալ յակոբ յեգիպտոս՝ ծերատածի ամենայն որդւովքն ի յովսեփայ. (Նախ. ծն.։)
tending the aged.
Զբարւոք ծերատածութիւնսն անդրէն փոխանորոգեալ ծնողացն։ Զծերատածութեանցն խնամս։ Ծերատածութեանցն խնամակալութիւն. եւ այլն. (Պիտ.։)
full of years, old.
Պատկաառէր եղիսաբէթ, զի ծերաւուրցն դարձաւ յամուսնութիւն. (Եփր. համաբ.։)
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
Յայս երկրիս թէ եւ քան զփիղ երկայնակեաց է, չէ բարի ծերութիւնն. (Մեկն. ծն.։)
cf. Ծերուկ.
Ծերունիդ յակոբ։ Ծերունւոյ յեսսեայ. (Եփր.։ Եւս. քր.։)
Զառ ի ծերունեացն բան. (Պորփ. Յհ. կթ.։)
Ո՛վ խաղացեալ մանուկ, մարգարէացար զօրհնութիւնդ լեզուով ծերունւոյդ. այսինքն եղիսաբեթի ծերունի մօրդ. (Լմբ. վերափոխ.։)
to keep half closed.
Ծերպաց զսալն (զքարն կափարիչ). (Ոսկիփոր.։)
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)
breast;
— կենդանեաց, udder;
cf. Ստին;
cf. Տիտ.
որ եւ ՏԻՏ. եւ վր. ձուձու. Բառ ռմկ.։ Ոսկիփոր.։ cf. ՍՏԻՆ։
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
Որպէս եւ մարդոյ (յատկութիւն է) ծիծաղականն. քանզի թէպէտեւ ոչ ծիծաղի, այլ ծիծաղական ասի բաւորելովն։ Տարբերութիւն, բանական. եւ յատուկ, ծիծաղական. (Պորփ.։)
ծով՝ հանդարտ եւ հեզ շարժմամբ ծիծաղական զինքն ամենեցուն ցուցանէ։ (Դաշտք ծաղկաւետք) զինքեանս խնդամտաբար եւ ծիծաղական անցաւորացն ցուցանեն զանազան եւ երփն երփն գունաւորութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ.) (որպէս եւ ծաղիկն է իբր ծաղիկ, ծիծաղիկ)։
to raise a laugh, to excite laughter;
յանչափս —, to set in a roar;
—ցիչ, cf. Ծաղրածու.
laughing, given to laughter.
nightingale, philomel.
ἁηδών luscinia. Սոխակ, կամ խօսնակ, քաղցրաձայնն ի թռչունս՝ ի չափ ծիծառան, մոխրագոյն կամ թուխ. այեդովն, կամ աիտօն ըստ յն. պլպուլ, պիւլպիւլ.
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
Յորժամ իջանէ սերմն ի յառաջակողմն ամանոյն, որ կոչի ծին, յայնժամ լինի արու. (Ոսկիփոր.։)
purple-hued, purple, purplish, carnation.
որ եւ ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. Կարմիր իբրեւ զծիրանիս, եւ կանաչագոյն փայլուն.
Շափիղայն ծիրանագոյն է. (Նչ. եզեկ.։)
adorned with purple, imperial, royal.
Ծիրանազարդ կայսերական պատուով։ Զհայրենեացն լքանելով ծիրանազարդ զփառք. (Խոր. հռիփս.։)
clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.
ԾԻՐԱՆԱԶԳԵԱՑ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏԵԱԼ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՑԻԿ. πορφυροφόρος purpura amictus. Որ զգեցեալ է զծիրանիս, կամ զարքունի զգեստս, եւ որ ինչ հայի յայնպիսի փառաւորութիւն.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
ԾԻՐԱՆԱԶԳԵԱՑ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏԵԱԼ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՑԻԿ. πορφυροφόρος purpura amictus. Որ զգեցեալ է զծիրանիս, կամ զարքունի զգեստս, եւ որ ինչ հայի յայնպիսի փառաւորութիւն.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
ԾԻՐԱՆԱԶԳԵԱՑ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏԵԱԼ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՑԻԿ. πορφυροφόρος purpura amictus. Որ զգեցեալ է զծիրանիս, կամ զարքունի զգեստս, եւ որ ինչ հայի յայնպիսի փառաւորութիւն.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
ԾԻՐԱՆԱԶԳԵԱՑ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՍՏԵԱԼ ԾԻՐԱՆԱԶԳԵՑԻԿ. πορφυροφόρος purpura amictus. Որ զգեցեալ է զծիրանիս, կամ զարքունի զգեստս, եւ որ ինչ հայի յայնպիսի փառաւորութիւն.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
purple-bordered.
Որոյ ծայրքն են ի գոյն ծիրանւոյ. ունօղ վերջաւորսփողփողեալս.
Ծիրանածայր ընձիւղք, եւ երփնագեղք. (Նար. առաք.։)
Կիպրացի ծիրանածայր դաստառակաւ սրբէ զբերանն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Վրդն. քրզ.։ Ոսկիփոր.։)
purple-coloured.
Ուստի ծիծանին ծաւալի, այսինքն ելանէ ներկն ծովու ծիրանի. եւ Երփն երփն ծածանեալ.
born in the purple.
ԾԻՐԱՆԱԾԻՆ ԾԻՐԱՆԱԾՆՈՒՆԴ. προφυρογεννιτής, -τός porphyrogennita, in purpura natus. Ի ծիրանիս այսինքն ի թագաւորութեան հօրն ծնեալ. արքայածին. արքայորդի. որ եւ ասի՝ գո՛գ, յն. ձայնիւ ի ՟Ժ դարէ եւ այսր՝ Պերփեռուժէն.
cf. Ծիրանածին.
ԾԻՐԱՆԱԾԻՆ ԾԻՐԱՆԱԾՆՈՒՆԴ. προφυρογεννιτής, -τός porphyrogennita, in purpura natus. Ի ծիրանիս այսինքն ի թագաւորութեան հօրն ծնեալ. արքայածին. արքայորդի. որ եւ ասի՝ գո՛գ, յն. ձայնիւ ի ՟Ժ դարէ եւ այսր՝ Պերփեռուժէն.
to become purple;
to be dyed purple.
Ծիրանացեալ ի մարտիրոսական արիւնէ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Ծիրանագոյն.
cf. ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. իբր վարդագոյն կարմիր, եւկանաչագոյն, կամ կապուտակ փայլուն.
Ակն շափիղայ ծիրանեգոյն է որակութեամբն։ Շափիւղայ է ծիրանեգոյն. (Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
Կոնքն՝ յոր լուաց տէրն զոտս աշակերտացն, նոճի փայտ էր ծիրանեգոյն՝ փորած. (Ոսկիփոր.։)
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
Իբրու գոյն պտղոյ, կարմրերփեան՝ ոսկեփայլ՝ դեղին կանաչախառն. (լծ. եւ թ. զէր, զէրտալի, եւ սարը ). կամ որպէս գոյն ծիրանի (ծիրանի գօտւոյ), յորում է ամենայն ազգ փայլուն գունոց. քանզի եւ ծիրանի ասի ո՛չ միայն վարդագոյնն, եւ ոսկեգոյնն, այլեւ փայլուն մանուշակագոյնն, կանաչն, եւ կապուտակն, ծովագոյն, երկնագոյն. (յն. բօրֆի՛րա. լտ. բու՛ռբուռա լծ. հյ. փրփուր). եբր. էրկիւվան, արկէվան, արկասման. թ. պ. քըրմըզ, իւկէրլէթ, փարանղուն, ֆիրֆիր, պիրֆիր։
ԾԻՐԱՆԻ. իբր ա. πορφύρεος, -ους, ἁλουργός, -οῦν marinae purpurae colore tinctus, purpureus, -um, violaceus. ծիրանական. ծիրանեգոյն. կարմրերանգ, բոցագոյն, վարդագոյն. եւ Մանուշակագոյն. եւ Ծովագոյն. եւ երփն երփն.
Ծով ... ընդ ծիծաղեալ ջուրց նորա ... ազգի ազգի գոյնս ցուցանեն զերփն երփն նարօտոց, մերթ ծիրանւոյ, մերթ կապուտակի, մերթ սեւաներկ երանգաց. (Վեցօր. ՟Դ։)
Միագոյն եւ նոյն անձրեւ մատուցեալ ի վարդ կարմիր երփն հարկանէ, եւ ծիրանի զմանուշակն երեւեցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
languishing, consuming, consumptive, hectic;
— ախտ, ցաւ, hectic fever or flush;
consumption, phthisis, decline;
մեռանել — ախտիւ, to die of a decline.
νοσερός morbosus φθινάς tabificus. Որ ծիւրէ, հալէ, եւ մաշէ հիւծութեամբ. ուստի ծիւրական ախտ կամ ցաւ ասի մաշարայականն, թանչն, եւ ամենայն մահաբեր հիւանդութիւն. բարակ ցաւ, փորհարութիւն, վէրէմ. եւ այլն.
Հիւանդութիւն ծիւրական ախտին. (Եպիփ. սղ.։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զմարմինս իւրանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Դ։)
Չարն մախացեալ ընդ մեծ բարւոյն փառաց (ի դրախտի), նախանձու ծիւրէր (կամ ծիրէր)՝ խնդրէր հնարս իրացն. (Տաղ.։)
debility, extenuation, decay, decline, consumption.
այնչափ յախտի կամք, եւ չիմանամք զոգւոցն ծիւրութիւն, եւ չդնեմք միտ տկարութեան նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
germination.
cigarette;
տուփ —աց, cigar-case.
full of smoke, smoky.
Հալածեցին զձեզ իբրեւ մեղուս ձխալիցս. (Եփր. ել.։)
perfumes, aromatic or odoriferous drugs, pastils.
Ա՛ռ մազտաքէ, եւ ծխանելիք, եւ անուշ ջրով եփէ՛. (Մխ. բժիշկ.։)
smoking, fuming;
— ի քրտանէ, reeking with perspiration;
— յետս ձգել զսուսերն, to withdraw the reeking sword.
Ծխաշունչ կծուութիւն ինչ ի փորէ ի վեր բուրիսցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
to smoke, to emit smoke.
Լեառն սինայ ծխէր առ հասարակ։ Մերձի կամ մերձեա՛ ի լերինս, եւ ծխեսցին։ Հնոց կամ լեառնն ծխեալ։ Որ ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ՝ կայ խոպանացեալ։ Յերկուց փայտից խանձողացն ծխելոց.եւ այլն։
to be smoked.
Հեփեստոս էր արուեստիւ դարբին. (վասն որոյ աստուածաբանն) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)
strangles, quinsy.
τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
θηλάζω sugo ῤοφέω sorbeo ἑκπίνω ebibo ἑκσιφωνίζω per siphonem exhaurio ἐλκύω traho. Արմատն է Ծուծ. (կամ ռմկ. ծիծ. լծ. թ. սիւզմէք. եւ նոյն ընդ լտ. սու՛կօ). Յինքն ձգել զըմպելին կամ զօդ. քամել լափել զոր ի խորս կայ. դիել. իսպառ ըմպել. ուտել ցյագ. կշտապինդ վայելել.
Զխոնաւ օդ փոխանակ ցամաքի առ ի փրկութիւն ծըծեցի. (Փիլ. յովն.։)
Կտցաւն իբր դժնիկ փչովք խոնաւութիւն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Արհամարհեալ (էր հրէայքդ) ի մէջ ազգաց, գործել զանարգանաց արուեստս, արիւնածուծս լինել, զորա ի պարանոցաց մարդկան ծծէք փողովք ապակեղինօք. (Պիտառ.։)
sulphurous, mixed with sulphur.
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
cf. Ծծմաբեր.
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
cf. Ծծմաբեր.
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
cf. Ծծմաբեր.
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
in many fashions, in various forms, diverse, varied.
Կերպակերպ նմանութիւնք դիւացն փախստական լինէին. (Ագաթ.։)
Կերպակերպ նմանութեամբ դիւացն փախստական լինելով. (Կորիւն.։)
cf. Կերպագրեմ.