cf. Հեղձուցիչ.
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Այսպիսեաւ անձկաւ հեղձամղձուկ եղեալ փղձկիմ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
cf. Հեղձանիմ.
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հեղձանիմ.
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հեղձանիմ.
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)
to choke, to be suffocated, stifled, drowned.
Արկ խեղդ անձին իւրում, եւ հեղձաւ։ Դպիրք հեղձեալ են նախանձու. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ առաւել քան զչափն լարեմք զեղբարսն, վաղվաղակի հեղձուն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հեղձիկ.
Բայց միայն արիւն՝ շունչ հեղձուցիկ մի՛ ուտիցէք. (Եփր. համաբ.։)
Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
suffocation;
choking;
pressure.
Ոչ եթէ յայն իրս հեղձման հաստատեաց զնոսա. (Եփր. ծն.։)
Ի հեղձմանէ կենցաղոյս ալեաց, կամ ծփանաց մեղաց. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)
Լայնաբար՝ որպէս Յափրութիւն կամ նեղութիւն սրտի.
to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.
Մովսէս՝ զի կամեցան հեղձուցանել զտղայութիւն նորա ջուրբքն, ի մէջ ջուրց հեղձոյց զհեղձուցիչսն իւր. (Եփր. ծն.։)
Ելին փուշքն եւ հեղձուցին զնա։ Հոգք աշխարհիս եւ պատրանք մեծութեան հեղձուցանեն զբանն. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 7. 22։)
Բայց միայն արիւն՝ շունչ հեղձուցիկ մի՛ ուտիցէք. (Եփր. համաբ.։)
Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
suffocating, choking.
Հեղձուցիչ ջուրք, կամ փուշք, կամ մեծութիւն. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լմբ.։)
nail;
cf. Բեւեռ.
Բազկատարած հեղուսիւք ընդ փայտի բեւեռեալ. (Զքր. կթ.։)
Որ ափով իւրով զջուրս ծովու չափէ, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ, հեղուսօք բեւեռեալ լինէր ի խաչի. (Մեկն. ղկ.։)
cast, casting;
impasting.
χύσις fusio. Հեղումն, ըստ որում Հալումն, ձուլումն. թափուածք.
cf. Հեղկի.
Ի սեռս հեղուկ նիւթոյ ջուրն է առաջին։ Ծաւալի ի բազումս՝ որպէս հեղուկ իրն. (Ոսկիփոր.։ եւ Մարթին.։)
Զխոնաւուտն (զըմպելի՝ նշանակ իմա՛) հեղկին համանգամայն եւ յամենեսեան յառաջ գալ փութացելոյն հոսման. (Դիոն. թղթ.։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Առ զսրուակն իւղոյ, եւ եհեղ ի գլուխ նորա։ Առէ՛ք սափորս ջրոյ, եւ հեղէ՛ք ի վերայ ողջակիզիդ։ Հե՛ղ զարգանակն։ Գինին հեղու (այսինքն հեղանի), եւ տիկքն կորնչին։ Զրիւնն հեղցէ առ յատակաւ սեղանոյն, կամ շուրջ զսեղանովն, կամ առաջի սեղանոյն, կամ յերկիր։ Որ հեղու զարիւն մարդոյ, փոխանակ արեան նորա հեղցի արիւն նորա։ Այդ է արիւն իմ, որ ի վերայ բազմաց հեղու (այսինքն հեղանի)։ Հեղի արտասուք (կամ զարտասուս) զերեսօք իւրեանց ի վերայ նորա.եւ այլն։
Ի տեղի մի սուրբ, ուր զմոխիրն հեղուցուն։ Հեղեալ կայ իբրեւ զհող փոշի.եւ այլն։
Հեղաւ ամենայն փոր նորա. (Գծ. ՟Ա. 18։)
Որ եհեղ զփառս խոնարհութեան յանձինս սուրբս. (Մաշտ.։)
ՀԵՂՈՒՄ որպէս Հալել, եւ սփռել.
ՀԵՂՈՒԼ. կ.ձ. որպէս Խռնիլ. յարձակիլ. դիմել բազմութեամբ. որ եւ ԶԵՂՈՒԼ, ՀՈՍԻԼ. վրայ թափել, վրայ վազել.
Յարձակեցան դարանամուտքն, եւ հեղան զգաբաաւ։ Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. (Դտ. ՟Ի. 37։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
outpouring, spreading abroad;
effusion, dispersion.
Հեղումն կամ հաղմունք արեան. (Եփր. ՟Թ. 22։ Խոր. ՟Բ. 29։ Եղիշ. ՟Ե. եւ այլն։)
cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.
Բեւեռօք հեղուսին ի վերայ փայտի. (Ճ. ՟Ա.։)
Միայն ի փայտ խաչին հեղուսայ։ Մատունքն հեղուսեալ ի խաչն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։) Եւ Կցել. պատուաստել զհիւսուած բանի. շարահիւսել.
cottage, hut.
Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
Հենու զհողեղէն ձորձս, եւ զգենու. (Եփր. ծն.։)
delectable, agreeable, sweet, relishing, amusing;
delicious;
voluptuous.
Տէր յիսուս ընկա՛լ զոգի իմ, եւ իսկ եւ իսկ հատուցեալ որպէս հեշտալից աւանդեաց զոգի իւր. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
singing sweetly, canorous.
convenience, ease, leisure;
pleasure, amusement, sport;
voluptuousness.
ἠδονή voluptas. Դիւրութիւն. անդորրութիւն. զուարճութիւն. փափկութիւն. հեշտութիւն.
wellbeing, ease, competency, comfort.
Փափկակեցութիւն. բարեկեցութիւն. վայելք. զուարճութիւն.
to delight, to rejoice, to amuse, enjoy or divert oneself, to take pleasure or delight in, to lead a voluptuous life, to live in the midst of luxury, to give oneself up to amusement.
ἤδομαι delector, gaudeo. Հեշտալեօք զուարճանալ. փափկանալ. գրգիլ. հաճիլ. ախորժել. բարեկրիլ. բերկրիլ. խնդալ.
Հեշտանալ ի գրգանս փափկութեան, կամ ի վայելս մարմնականս, կամ ընդ իրս կենցաղոյս. (Շար.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Հեշտութիւն.
Գրգեալ փափկասուն հեշտանաց ի բնակութենէ օր ըստ օրէ. (Պիտ.։)
voluptuous, libidinous, sensual, lewd.
φιλήδονος voluptatum amans, voluptarius. Սիրօղ հեշտութեան, կամ հեշտախտութեան, փափկութեան, հաճոյից մարմնոյ, անձնդիւրութեան.
voluptuousness, sensuality, lewdness.
φιληδονία amor voluptatis, voluptuositas. Հեշտասէրն գոլ. սէր հեշտութեան եւ փափկութեան.
Զտգիտութիւն օրինացն, զբնութեանս հեշտասիրութիւնն։ Հեշտասիրութեանս յագուրդ տուաւ սէր քո եւ քումդ փառաց. (Լմբ. սղ.։)
delicate, soft, effeminate;
— գրգարան, paradise of delights.
Հեշտութեամբ սնեալ, եւ սնուցիչ, փափկասուն, փափկասնոյց.
Ահա ոչ ախորժելի ելք ի հեշտասուն գրգարանէ. այսինքն ի դրախտէն փափկութեան. (Պիտ.։)
to make easy, to facilitate;
to rejoice, to divert, to cheer;
to delight, to please, to charm.
easy, commodious, agreeable;
easily.
soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.
Տեղի կամ գործի հեշտութեան, փափկութեան, հանգստեան. որպէս փափուկ անկողին եւ այլն. (լծ. խշտի)
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպել.։)
ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.
ἠδονή voluptas, suavitas, jucunditas. Դիւրութիւն բնութեան սրտի, ոգւոյ. փափկութիւն եւ զուարճութիւն. ախորժ. հաճութիւն. բարեկրութիւն. բերկրութիւն.
Ստեփաննոս ժողովէր հեշտութեամբ զկոծումն քարանց վասն վկայութեանն քրիստոսի. (Լմբ. ժղ.։)
discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.
ἕρις lis, contentio, rixa. (լծ. յն. է՛ռիս. ի մեզ է արմատ փառիս Գրգիռ. ուստի ռմկ. խըռխըռ. եւ հըռս) Հակառակութիւն. կագ. կռիւ. մախանք. ոխակալութիւն. Տե՛ս (Հռ. ՟Ա. 29։ ՟Ա. Կոր. ՟Գ. 3։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 4։ Տիտ. ՟Գ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 16։)
Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն. Հեռ է, յորժամ ոք վասն ոչ նուազ երեւելոյ քան զոքն՝ փութայ առնել ինչ. Գրգռութիւն՝ յորժամ առնէ ոք ի ցոյցս, եւ փառասիրութեամբ յառաջ կոչել եւ գրգռել զայլսն նմանապէս. (Բրս. հց.։)
Հեռն եւ սնափառն պառակտի եւ բաժանի յեղբարց։ Մի՛ հեռ, մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Անմիտք էաք, որպէս եւ նոքայն, եւ հեռք էաք ըստ նոցա նմանութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։ Եփր. պհ. եւ Եփր. տիտ.։)
far, distant;
removed far away.
very far, farther;
far, from afar, afar off.
Եւ եւս հեռագոյն զատեան ի մոգաց եւ ի մոգպետէն։ Փոխեցան նոյնչափ եւս հեռագոյն ի միւս եւս դժնդակ տեղի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
Հեռագոյն եւս փախիցեն. (Խոսր.։)
absence;
distance.
Մէջ լսի, որ միաչափ հեռակացութիւն (կամ հեռակցութիւն) ունի ի ծայրից եւ յեզերաց. (Խոր. աշխարհ.։)
to dispute, to contend for, to quarrel;
to bear a hatred to, to loathe, to hate, to bear or owe a grudge, malice or ill-will.
to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.
Հեռանալ ի կենաց, եւ փափագել խաւարի եւ մահու. (Մանդ. ՟Ա։)
far off, distant, remote;
distant place or country, the distance;
ի — է, from afar, afar. off, at a great distance.
Մերժեցաւ գնաց կռապաշտութիւն նորա ի հեռաստան. (Եփր. համաբ.։)
who are remote or distant.
Թղթովն իւրով հաճել եւ հաւանեցուցանել զհեռաստանեայսն, որք բացագոյն էին ի տեսլենէ անտի նորա. (Եփր. եբր.։)
remote, removed, distant, far off;
absent.
Զօրութեամբ հեռաւոր խոստմանցն՝ յաղթեցին մերձաւոր տանջանացն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
remoteness, distance;
absence, length, space, interval;
— ի ցամաքէ, sea-room.
μακρότης longinquitas, longitudo διάστημα, ἁπόστασις distantia, absentia. Հեռաւոր գոլն. հեռացումն. բացակայութիւն. եւ Միջոց. անջրպետ. չափ հեռի գոլոյ. երկարութիւն. եւ Հեռաստան.
Անչափ կամ լայնաձիգ հեռաւորութեամբ. (Խոսր.։ Նար.։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
Կորովի էր բանիւք, եւ փիլիսոփայութեան չէր ինչ հեռի. (Եւս. պտմ. ՟Զ։ 15։)
Զհեռի սեռն նշանակեաց. (Անյաղթ պորփ.։)
Հեռի առնել յանձնէ կամ ի յարկէ եւ կամ յայլմէ զանօրէնութիւն. զանիրաւութիւն. զօգնականութիւն. զծանօթս կամ զանձն յաստուծոյ։ Աստուած իմ մի՛ հեռի առնիր յինէն։ Յիրաւանց քոց հեռի եղեն։ Հեռի եղեն յինէն եղբարք իմ, կամ մխիթարիչք իմ։ Հեռի եղիցի ի նմանէ օրհնութիւն։ Սուր եւ թշնամի հեռի լիցի ի նոցանէ։ Որպէս հեռի են երկինք յերկրէ, այնպէս հեռի են ճանապարհք իմ ի ճանապարհաց ձերոց։ Հեռի իցէ ի քէն ճանապարհն։ Հեռի եմք ի ձէնջ յոյժ։ Հեռի եմք ի միմեանց։ Հեռի է ի մեղաւորաց փրկութիւն։ Հեռի լիցին ի փրկութենէ։ Առ ի քէն իմաստութիւնդ հեռի է ի նմանէ։ Խորհուրդ ամպարշտաց հեռի է ի նմանէ։ Մերձ ես դու տէր ի բերանս նոցա, եւ հեռի յերիկամանց նոցա, եւ այլն։
cf. Հեռաւորութիւն.
cf. Հեստութիւն.
Պարծիմք մեք առ նոցա հեստանսն. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
cf. Հեստիմ.
Ընդէ՞ր դժկամակ լինիցիք ընդ ձեր բարութիւնս, եւ հեստել առ ձեր փրկութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
transgression, disobedience, refusal, contumacy, opposition, resistance;
rebellion.
Հայեցեալ ի հեստութիւն փարաւոնի. (Եզնիկ.։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Փութացան վաղվաղակի գաղթել փախստեամբ. այս է վաղվաղղակի հետեւելն ... վաղվաղակի զհե՛տ արա, առանց յապաղման զհե՛տ երթ։
ՀԵՏ ԸՆԴ ՀԵՏ. մ. εὑθέως statim, continuo. որ եւ ԵՏ ԸՆԴ ԵՏ. Նոյն հետայն. վաղվաղակի հետ. փութանակի.
ի սուրբ լեառն ձիթենեաց ի տեղի հետի ոտիցն յիսուսի էր ծառ մի. (Եպիփ. ծն.։)
to trace out, to try to find out, to pry into, to search, to hunt or ferret out, to inquire, to investigate, to examine, to scrutinize;
խորազնին —, to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate;
— զպատճառս, to trace back to the first cause, origin or principle, to ascend to the original source.
ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo. Որպէս թէ Զհետս ժտել (խնդրել. յն. զիդէ՛օ ), կամ հոտոտել. հետախուզել. հետաքննել. որոնել մանր խուզողութեամբ. փնտռտել, պրպտել.
scenting, tracking;
prying, hunting, investigating, pursuing;
inquisitive.
outrider, guide;
—կտուր առնել, to open the way, to guide.
Ստեփաննոս, որ հետակտուր եղեւ ճանապարհի արքայութեան. (Եփր. ի ստեփ.։)