tracing out;
ichneumon;
—հան լինիմ, to arrive with, to catch one.
Է երէ ինչ, որ կոչի ինքնիմոն, որ թարգմանի հետահան. թշնամի է վիշապի, ծեփէ զանձն կաւով. (Եպիփ. բարոյ.։)
pursuing, hunting;
eager, forward, aspiring or longing for;
candidate, competent, concurrent;
rival, emulous;
— լինել, to pursue, to run after, to chase, to give chase to, to follow close;
to aspire, to aim at, to concur, to compete;
— լինել թշնամւոյն, to fall upon the enemy.
Նոցին որպէս փախստէից հետամուտ լինէին։ Ոչ եղեն հետամուտ ընդ մեզ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Լ. 22։)
Հետամուտ լեալ՝ դիմեալ գային յաշխարհս մեր։ Պատահեաց աւազակաց, եւ փախստեայս արարեալ՝ հետամուտ լինէր. (Խոր. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 40։)
to pursue, to run after;
to accompany, to go with, to attend, to compete.
to set off in pursuit, in search of, to pursue.
to send after, to cause to pursue.
successive, progressive.
Որ հետզհետէ յաջորդէ. յաջորդական. մի զմի փոխանակօղ.
cf. Հետաքնին.
Ոչ միայն դատարկք, այլ եւ փասքուսք հետաքրքիրք։ Յուլացեալ հետաքրքիր շրջին. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 13։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 11։)
Հետաքրքիր քննութիւն՝ անհաւատութեան առաջնորդ է. այսինքն հետաքրքրական. (Թէոփիլ. ծն.։)
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
Հետեւակ փախուստ, կամ քայլափոխութիւն. (Խոր. ՟Ա. 17։ Պիտ.։)
Բան է հետեւակ եւ ներչափական բառի շարագրութիւն. (Թր. քեր.։)
Հետեւակ ասաց զոչն ներչափական. (Նչ. անդ։)
Համեմատ իմն շարագրացն, զորս ի մանրամասն գործոյն իւրեանց ասացին հետեւակս. իսկ զքերթողսն հեծեալս. որ եւ հետեւակ ասաց զոչ ներչափականն. (Երզն. քեր.։)
fighting on foot;
—ք or — գունդ, infantry.
to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.
triviality, vulgarity.
(Շրջանք անուոց նշականեն) զհետեւակութեանցն համբարձումն, եւ բարձրագունիցն լուսափայլութեանց ի նուսատսն իջողական անցումն. (Դիոն. երկն.։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
Մահու վայր ի քեզ ինքեան ի բնութեանդ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ամենայն ուրեք՝ ո՛ւր եւ հասանէր, որպէս զյափշտակող որսայր զկենաց մարդկան զհետեւանս (այսինքն զհայթայթանս կամ զկարեւորս կենաց). (Ղեւոնդ.։)
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
Մի՛ թողուր զիս հետեւել կամաց իմոց. (Եփր. խոստ.։)
Բնականաբար հետեւեալք չափաւոր կերաւրոյ. (Բրս. թղթ.։)
Հետեւել յըղձալի քաղաքն երուսաղէմ. (Եպիփ. սղ.։)
Չի՛ք երբէք ի լրումն պատուիրանին ժամանել, որչափ ընդ կենացս շաւիղ հետեւիմք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
successively, by turns, one after another, consecutively;
in proportion;
by degrees.
κατὰ μικρόν paulatm, continuatim, continue. Մի զհետ միոյ. ոտն առ ոտն. գամ քան զգամ առ փոքր փոքր. իրարու ետեւէ, կամաց կամաց, քիչ քիչ։
pursuing hotly.
Որ զհետ ընթանայ փութով եւ սակաւ.
cf. Հետիոտից.
hairless, bald.
Ճեղատ. կունդ. մազը թափած կամ կտրած. տաղ։ (Բժշկարան.։)
brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.
Որպէս թէ Հերքն կամ ի հերաց հատեալ, թօթափեալ. Նախատական մակդիր ջատուկ կնոջ կամ աղջկան. հոլանի. հերարձակ, անպատկառ. լիրբ. անամօթ. լկտի. տաղ գլուխը ճատը, գլխիբաց գէշ կնիկ.
Հերատուկ եւս կին ներքինւոյն (փորձիչ յովսեփայ). (Վրդն. ծն.։)
dishevelled;
with — hair or locks.
λύουσα τάς τρίχας solutis crinibus. Որ արձակ թողու զհերս գլխոյն. կամ հոլանի, որպէս լկտի կամ սգաւոր կին. արձակ հերովք. մազերը բաց ու ցրցնքած, փաչատած մազերով.
Երթեալ հերարձակ անկաւ առաջի գերեզմանին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Բ.։)
hairiness.
Ոչ կարող գոն կնդութիւն եւ հերաւորութիւն ի միում եւ ի նոյնում մասին տեսանիլ. (Անյաղթ պորփ.։)
sufficient, enough;
capable, able;
— է, it is enough, sufficient, it suffices;
— համարիլ, to be content, to content oneself;
— լինել յամս, to be adult, of age;
երբեք — ոչ ասէ, he never says, hold! enough!.
Ծերացայ. եւ դուք հերիք էք յամս իմ փոխանակ իմ եւ եղբօր իմոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 3։)
tillage, plough, culture, tilth;
ploughed land;
— or —ս հարկանել, —ս հերկել, cf. Հերկեմ.
Հերկեցէ՛ք ձեզ հերկս, եւ մի՛ սարմանէք ի վերայ փշոց։ Նստէր ի բլրին՝ ի ներքոյ հերկին. (Երեմ. ՟Դ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 6։)
to plough, to till, to cultivate.
crack. crevice;
furrow.
arrow, dart.
cf. Հերձեմ.
Որ զվէմն հերձեաց։ Զմուրհակ չարին հերձեա՛։ Անօթ փայտեղէն ... դիւրաբար հերձի (այսինքն հերձան)։ Որ հերձեսցէ զծիրանի թագաւորի. (Խոսր.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
Եղեւ հերձուած ի ժողովրդեանն վասն նորա։ Եւ էին հերձուածք ի մէջ նոցա։ Դարձեալ հերձուած լինէր ի մէջ հրէիցն վասն բանիցս այսոցիկ։ Մի՛ իցեն ի ձեզ հերձուածք։ Եղեն հերձուածք ի բազմութեան քաղաքին, կամ փարիսեցւոցն եւ սադուկեցւոցն.եւ այլն։
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
schismatical;
heretical.
Հերձուածականին չարափառութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
dissenter, schismatic;
heretic;
sectary.
Այլ սովորաբար դնի ի մեզ որպէս յն. էրէդիգօ՛ս, կամ էրէսիօ՛դիս. αἰρετικός որ եւ αἰρεσιότης haereticus. Հերետիկոս. հերեսիովտ. այն է Մոլորեալ եւ յամառեալ ի մոլար կարծիս ընդդէմ ուղղափառ վարդապետութեան կաթողիկէ եկեղեցւոյ.
cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.
Հերձեալ զգազանն՝ անցանէր ընդ պարանոցն հերձումն. (Փիլ. սամփս.։)
cf. Հերձանեմ.
Բռամբ զսկայն հերձուցանէր. այսինքն պատառոտէր զհանդերձս նորա. (Խոր. հռիփս.։)
to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.
front-teeth, cutting-teeth, incisors.
cf. Հզօրագոյնս.
to render stronger, more powerful;
to strengthen, to invigorate, to fortify.
Հզօրացուսցէ զիս ի ժամ պատերազմի։ Հզօրացոյց մարտնչել ի յաղթել. (Եփր. թագ.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Հզօրագոյնս.
unhappy, unfortunate, miserable, wretched.
Յո՞ փախչիցիս հէքդ եւ թշուառականդ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Ա։ Սեբեր. ՟Զ։ ՃՃ.։)
cf. Հիանալի.
Հիանալի եւ հրաշալի. սքանչելահրաշ. հրաշափառ.
Հիահրաշ փայլմամբ։ Ո՛վ հիահրաշ տիպ գերազարդեալ։ Գեր քան զբնութիւն հիահրաշ սքանչելեօք. (Թղթ. դաշ.։ Ճ. ՟Ը.։ Գանձ.։)
wonderful, surprising, marvelous, astonishing, stupendous, ravishing, charming.
Նշանն յոյժ փառաւոր էր եւ հիանալի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
cf. Հիացումն.
Վասն հիացութեան՝ որ գալոց էր ի վերայ նոցա յաւերածի անդ երուսաղէմի. (Եփր. համաբ.։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
Զոր եւ մարգարէն հիացմամբ ասէ։ Զի՞նչ հիացումն՝ քան աստուծոյ մարդ լինել։ Հրաշափառապէս են աստուածայինքն ամենայն եւ բարձրագոյն, եւ մեծաց հիացմանց առիթ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
cf. Որպէս.
Յատուկ. հի՛բար, ծիծաղական. եւ պատահ, ո՛րգոն, սպիտակն. (Պորփ.։)
Բաղդատականացն գաղափարք են. հի՛բար, արագագոյն, յարմրագոյն. եւ այլն. (Թր. քեր.։)
hydra.
Զհիդրայ կնոջէ ումեմնէ պատմէ պղատոն, թէ անհնարին սոփեստէս էր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
as, for example.
Տեսակ. հի՛կէն, մարդ. (Պորփ.։)
Հիկէն, արփւոյ հեղեալ զծագումն. (Խոր. ՟Գ. 62։)
why ? for what reason ?.
Հի՞մ ջանաս փոփոխել. (Յհ. իմ. երեւ.։)
foundation;
establishment, institution.
Քանոն հաւատոյ, եւ չափ աստուածպաշտութեան եւ հիմնադրութեան. (Երզն. լս.։)
cf. Հիմնադրեմ.
Անդ հիմնարկեալ զհիմն տաճարի։ Զոր հիմնարկեալ նորոգեաց։ Ի հիմնարկել զաստուածակերտ փարախն։ Ձեռնարկէ հիմնարկել զնա. (Խոր. առ սհկ. արծր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ե. 7։)
Ի վերայ հրեշտակական փառաբանութեանցն հիմնարկելով զօրհնութիւնս զայս. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Հիմնեմ.
Յայսմ ի սուրբ լերանս վերայ տէր մեր հաստատեալ հիմնացոյց զեկեղեցի իւր. (Եպիփ. սղ.։)
cf. Հիմնեմ.
Յորոյ վերայ հիմնաւորեալ է երկիր. (Ոսկիփոր.։)
like a sea-rover or corsair.
Հինաբար յափշտակէին. (Եղիշ. ՟Բ։)